The archive of
Lemko radio

Слухайте сет процент лем на Скракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталя Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk> злоти віция не ма не маль Лето вас мий мій слухачок при мікропонів Анна Кырпан днеска буде нетипова передача незвыкла для <unk> процент будут звучати інтервю з медженародного Конґреса Русиньского Языка же одбыл ся в Словациі в Пряшові іщы <unk> вересня Певне Хтоси з вас слухал тот конґрес нажыво Лем фм транслювало го і каждий міг як бы брати участ в конґресі То тото было нажыво а думали єм же одраз потім як ся скінчыл тот конґрес в радию зас повторят тото поможе дахто в робочый час не міг послухати Зато подумали єм же десят до конґреса долучул і тоты інтервю в кулюарах Але чого се одраз по Конґресі не дали повторіня а інтервю моі лежат і лежат тихіцьку моім компютери усін уж ся кінчат зыма ся зачынат но то зато вытігам іх на світ божий но і приємны мі при тім Спомнути сой про тоты теплы доправды теплы дни в Пряшові про тот доправды цікавый конґрес Дозараз выйдеме до Пряшівского Університета і побесідуєме з дакотрыма з доповідачів Але гнеска не буду гев задужыл оповідати про тот конґрес бож у нім бесідувано радию а окрем того там были присутны і наш шефредактор Демко Трохановскій і Богдан Ґамбаль і мешканец Пряшова Петро Медвідь якы більше компетентны удня зато подаю гев лем інтервю якы потрафила м зробити в перервах і якы доднес без руху лежали в моім компютери Ту сут лем штырі інтервю Барз барз шкодую же не было коли побесідувати з іншыма участниками бо радо зробила бы м іщы з десят подібных інтервю як не <unk> Але было коли То маме гев лем штырі інтервю і іх може слухати каждий бо то бесіда простого чловека з вченым а я кореспондентка Прошу повісти мі вшытко не науково а на хлопскій розум Бісідуєме не лем про конґрес а о ріжных дотычных річах зато можна тото слухати і окремо од Конґрес Першы інтервю з наймолодшом лінґвістком а то Андрианна Сімон Андрияна Семон Мене звате Андрияна Семон Вы Я же докторанду Карон докторану та Ронты вы Університеті ім <unk> Рідріґа Шыл <unk> BVIмеці вы юж дулгы рукы жієти в Німцюх бы там выросли і як бы повісти німецко мово ж як бы ну друга Ваша мова як рідна так она для мене рідна мола мож шказати рідным такы тото чым ся занимате Ту єст проба створити як бы віртуальний словник лексикон русиньского языка але то не єст язык творений в писмі але устний так ото не мож гадати ся мы створаєме словник мы збераєме Різны транскрипциі на в то штобы найти опредільоны граматичні формы нам треба обы был діґітальний словник мы тот словник сами не будеме робити мы бы хотіли жебы намух університет помогли якы злідуваті бо мы то сами не зможеме зробити І як ся колис буде діґітальна версия мы можеме ото вставити в наш корпус і просто іскати там ріжні леґсемы ріжні слово формы ріжны граматичні феномены на базі на основі того словника Я бы повіла же то така інформацийна база в інтернеті до котрой каждий чловек міг бы ся долучыти Бо вы мате якысы записаны в форматі авдия якысы наприк речыня і де сут ясне окремы слова якы вы можете аналізувати і подавати ріжны вариянты жебы каждий чловек міг чути звучаня наприклад Єдно слово може інакше звучати в ріжных реґіонах на креклян може інакше не лем звучати но і писати ся можут быти писы інакшы граматичны писы ріжны ци так так так так так так так так так так так і вы тото вшытко можете представити в такій спосіб і лем три місяці вым Моли дос великый ковалок круг быти уж зрублены Уже зробленым нас різны програмісты яґувіла ся Корпус як Архів русиньского языка зберегає ріжны діалекты мы не Записуєме в то в стандарді якому в ріжных краінах просто нема стандарта люди не говорят на стандарді І цедя на способ імено Подити ся як русиньскій язык розвиває ся як русиньска культура розвиває ся так як выже правильно казали што там мож буде скати ріжны феномены різны закінчыня ріжных реґіону все Кому як інтересно той і для простых люди для каждого русиньского владко хоців цюти як Русины говорят на другій стороні границі наприк в Украіні Польсі Валиня з Украіны Так я сама з Украіны ся облад Село Данилово Данило даєт прикрасну церкву Перлины архітектуры Єгы Дже то належыт до мармуровской готыкы Но як бы псевдоготыкы то прекрасний храм і заохочам вшыткых хто вандрувал бы по Підкарпатской Руси ци Закарпатків Бриды лезніл тото село Але тот так менш інчым Але тепер такы цікаве річ рядит Вашом роботом доктор Ахім Рахім Рам єст Німцьом і не ма нич як бы до Закарпатя ци він єст словістом Вслав Єст так учіл ся в Фраібурзі там в Фрайбурзі Них был уже проєкт такый заключений про Русину в якому брал участ Вписал свою дисертацию про старославяньскє пісні в хворах І так уж же все был заінтересуваний якыми то архаічныма языками якый наш русиньскє язык є і на тому продолжыл написал проєкт здал запроси пулицьов ґрант на авто так як я його можу держати мене там Родиців Я говорю як неактором по русиньскы розумію всіх Русин в світі можу проводити інтервю можу просто обсяти ся з Людми а віны може бесідувати по русиньскы все розуміє вшытко розуміє просто сам не бесідує так много але Старає ся учіт ся помало же бесідує то жы же в Морусиньскы так і він тиж был в Закарпатской области Вунбул в Закарпатскых області унбу Пряшунбу в Ґорлицях ун ся обіздил же сам то же говорил з людми говорил з ріжныма активістами і ріжными Бесідувате єм є Дуже заінтересуваный дуже любит це з проєкту же старає ся дуже много часу вкладає в си справы Як бы пошто Німцям тото Німці тує Німці і они паспертычны люде по што ім досліджувати якыйси карпаторусиньск скій язык підтримувати штоси такє же Німцям не може Як бы быти практичной такычно як бы то цалком непрактичны і незрозумілы чом што з того будут мати Но перше оцірити ся нас лінґвістичны слідуваня Якє нас інтересує за того што в отыме ся дуже інтересна констиляция што колись цей язык был май схый а вже попливом ріжных державных языку под уплывом польского языка украіньского він ся міняє Для нас інтересно імено якій елементы Перше начынают ся міняти якым способом і чого є то же психолінґвістика социйолінґвістика цього люди переходят на єнакій язык як ся в них є свій рідний язык якій там приціны мы можеме найти О тото нас інтересує авторже што в тому прорусину Менів то дуже повезлово є вертаю до своіх курнів є ся вертаю до свого рідного языка якы я вже выці забываю як жыву жымнадцет року в Німеці мені в же то тяжко здає ся говорити там по русиньскы альбо проєкты Неполітичний вун не зберає ся занімати ся якыми ревіталізіруваныма діями Неполітичный проєкт інґвістичный проєкт є Русины для цього дуже інтересны дуже інтересный народ дуже інтересна русиньскє язык Прошу є повісти ях дум же на тым найчує Ваш выступ то прошу повісти іщы раз як каждий чловек в якій спосіб може долучыти ся ци давас найти в інтернеті В нас буде стілька на сайті університерита я мушу повістити доражых слухачів то Му <unk> Lemko муци Lemko<unk> Linux мотузок і давісти Показы його неє он буде на сайті Пряшівского Університетатата на Вынді Русиньского Языка і Культуры там його мож буде найти і просто через тот лінк Зайти на наш корпус там може лоґін буд готовленый парой пут готовина просто заходити і пробувати пользвати ся записувати ріжны слово формы дивити си што з ним мож робити то є на першій сторінці маленькє описуваня як треба пользвати ся нашым корпусом і каждий може різмі і каждый зможе зрозуміти так Знати інчых науковців Німойчыні котры занимают ся проблемами русиньского языка Єдекотры якы вже не так активно занімают ся быянно інтересуют ся русиньскым языком гом вымогли назвати ко Фос його звати Вун тепер робит в Берліні наприклад професор там то же по славістиці Ун коли стоже писал стіі про Лемку Я іх чытала Во тото один як перше якый міні іде просто на ум але іх більшы Є є єк Тепер наші студенты Домініка Процькова і Вероніка Шыбыстова пришли вам вас мале розвиселити і маленько Вам заспівати так же стрічайте наші студенты Яхо Якы а Лепетрия Міти го Лепетрия дві то Обіци А тепер Выслухачы не чудуйте ся якы тепер лучыли нас і не знати што ту а бесідуєме у Медженародным Конґресі Русиньского Языка якій одбыл ся два місяці тому <unk> вересня але гнеска вернула м ся до негото мушу ствердити же праві вшыткы доповідачы выступали в прекраснім рус кішнім шляхєтнім языку свого реґіона і навет з того было видно же то правдивы мовознавці З наступном нашом респондентком было інакше Єліена Будовска є выступала в прикраснім шляхєтнім як найліпшым росийскым языку То і не дивне бо она етнічна росиянка гі ся вродила в Москві Звідала м єй в якім языку хоче давати інтервю і думалам сой же пуіст же хоче радити по росийскы але пані Єлієна повіла же хоче бесідувати по русиньскы такы як в Підкарпатской Руси Але была єм заскочена коли пані будовска я давала мі одповіди в літературнім украіньскым языку А коли звернули єм на такє увагу то гварили мі же то єст по русиньскы власні так як она чула бесідуют на Закарпатю То было кус анеґдотичне але сама по собі бесіда вышла у нас дус цікава просиме слухати Олена Будовска Олена Будовска з Америкы Америкы де мешкали в Америці Зараз в Вашынґтону Пані Олена Власні доповідала у стані якій єст з русиньскым языком В Америці входит получыны Штаты Америкы не Америка і вы представляте то ш Джеорджтовскій Університет Вы мате там выкла што выглядате росийском Видитем філоло Я закінчыли структурну лінґвістику в Московскым Університеті а дото выє на Московскым університеті вывчали сербску мову То я славістка більш як росийскє филово Порталом оповісти два слова про себе Де мы ся родили Мускві Мусквіткы Мусквичкы До <unk> рокы я там жыла потоме еміґрувала А мате якыси стосунок до русиньского языка ци не мате стосунку ци то просто науковый інтерес Знайти і то і тотому я вже давно в <unk> році мы з експедицию з І Москвы приіхали першы раз на Закарпатя І ниякой з тото зчарувало што то і люди такє зовсім менше як я виділ в інчых місцях Я не знаю чому І мов така дуже цікавы шоуні такы залишыли си старі ріці з прословяньскых часів І такі люди працувіти швинів все дбают про то як вони шось почынают будувати Але остую нас буде ваны і приз через три рокы дійсну іх там єва вы ни якы же з них залишыли си такє на радяньскій і в ся то разом мене так зчарували што тото буду вилчати То перша была Ваша стріча з том земльом з тыма людми до того не мали сте і онтактів якых і з того часу якы тоту Вас зацікавило то уж был якій такій науковый інтерес Вы дашто робили Одрази Ну є тоді робил в Інституті мы робили Акцентолоґічный словник гальнославяньскій Акцентолоґічный Словник ІІ Што то єст такє на хлопцкы ру Мы реконстрували систему мов якою говорили нашы далекы предкы десь може <unk> тис років тому може більше Такы системы складали ся не ліше із слів але і з того як іде класти наголосы чому Мы брали о сучасны умови і по іх по тым словом якы там залишыли сме реконстрували прославяньскій стан Цо доправда же акцент на голос колеси был рухомий і уж пізнійше маме штоси такє як вы лемківскым языку де наголошуєме всеред остатній взгляд то Лемкы не такы давный як ся здают як мают уж тот наголос зафіксуваный Я не знаю коли зафіксувал ся той наголос предків Лемків але Доту у словяньскій мові не ліш был рухумы наголос а він был музичный як зараз залишыли ся в сербскій та хорватскє мовах лем двох Учах є <unk> дужына Туты прославяньскій молосы трі должыну і музичный наголос і рухомый наголос А так стало ся што усі мувы шойс згубили Лише сербскы і хорватскы мают усі три Они мают должыну не мают рухомы наголосы вони мают муз музичны наголос Ційскы мувы згубило музичны наголос росийскы згубило згубило должыну оно згубило музичны наголос але залишыли рухомість польскы залишыло залишкы якій дужыны на носувках але згубило рухоміст мов якыси вышло до того жебы досліджували русиньскій язык але якы бы якы бів ся під протіолінґвістичным аспектом Што было ося доповід было більше не сам язык але його функцийонуваня в ріжным покуміня в ріжных сферах язык істило дисертацию же в Америци по морфолоґіі то суто по лінґвістичному аспектіло то было і яка была тема Морфолоґію украіньскых закарпатскых горил в Ятын не знали ш навіт си істнуют Русины Ото было в <unk> році і дисертацию з іхістів в Університеті Калифорніі в Лос Анджелесі Вы своіх старых материялов на експедициі Першы коли мысі в віцемидесятых роках ємигрували в <unk> А до того мы єздили на Закарпатя лем не були технічны зо судял Емы як мы записували не єдну касету по тому што могли розписувати з рукам касету стралем Єдно тото записувал до другого Тепер то такє варство рахую си і я сама мені самій так жаль але тоді не было ін алем то было і на тіх Писаных рукою в материялах а я захистил дисертацию а десь в <unk> році Я уже знову поіхала на Закарпатю же записла о мене дес може быти <unk> годин тепер записаных або інтервю або свобідных розмовня Задаюте кілька такых словит них питань яку выс давно жыли і люди не почына є говорити І тоту є розпису і што вы зараз хочуш робите Мо рона одывали ЛАПіТ о земнови зеро а до земло Хтіла бы м знати ци выціковили ся яка ситуация русиньска єст наприклад в Канаді ци наприклад Полудньовій Америці ци вы не вырумували бо можна пошырити контекст Все мож назяти шырший контекст і так ліпше може видіти обєкт якый вы взяли для свого досліджыня бо бесідували сме якы справы тепер в Зполученых Штатах Америкы а ци вырімували мы ци выдали інформациі як єст даде Чес накажут ся з ціні Тому што Я не лишы як ся я хочу што зробити я не лише дивлю ся літературом не треба робіти інтервю з людми з чым николи не было в ПАнаді одєнраз была Я не знаю ту я в Америци я єжу о У мене є пар презентациі про русиньску культуру і ме запрошуют русиньскы орґанізациі по пыти штаты де є відділя русиньской спількы Я туди приізджаю я роблю свою презентацию а по тому я прошу шобы мені зібрали декілько людей шобє з ним могла пу поспілкувати ся жебы выни ми не розказали як іх батькє росли в Америці витов я добываю якусь більше обєктивну картіну мені ся здає якы з книгы книгы то добре Але то треба видити як тоту сами люди видят Ну може быти і коли я доіду до до того дому Тывдина веде од Арґентин зімы добрі Але уповіли сте нам у русиньскым языку в Америці і оповіли сте як функцийонує ци уж не функцийонує він гмы в екмічных середовисках і на загал соспільстві як выповіли дос невелика част люди же Як бы наново зачынают цікавити ся то цитверте четверте пяте а даколи і <unk> же наново зачынают ся тоты робит ся модне і оповіли сте же власні тоты люде глядают ся можливости ся вчыти то для них уж дашто еґзотычне мала іх преділя не еґзотычны тошысі іхны з цім вони не мали звязку до того часу перервали а зараз выни почули шы такы можливіст і они пішли Та вытятоно ся то барціка Але не му там же был брак часу і не повіли сте другой части не было повіджено як функцийонує русиньскій язык в академічным середовисі значыт як в науці так то не тож як функцийонує але як вывцяют Якій є інтерес в науковым соспільстві в Америци до русиньской бесіди ну том є різноуковы направляня і шу якій сут рубу тых хто шописал ци богато люди цым займают єст я не знам дес науковців в Америці і якых в чым дотичны до нашой темы же провадят якыси досліджыня ци русиньского языка ци досліджыня же внескы до того же з тым мают бы справы Кіль вы єст такых люди і ци они сут при якых си університетах і якых си центрах науковых Ну єм рахувало дес до <unk> люди якы занімают ся русиньскою лінґвістиком і они навіт в такых центрах як наприк Університет Корнелла денес може быти першому десятку найлепшых університетів в Америци То том людины займают ся русиньскым <unk>yPскым русиньскы і є богато люди якы тілько почынают свою наукову карєру якы пишут дисертацию а після того в ней так по всій Америці єзд де рік повыкладают дава покы собі знайдут постійне місце така система А є люди у якых бейсід є центром іх інтересу але наприкони займают с історию але і при тому они мусят розуміти яку роль грає мову соспільстві і о тому також пишут Ну наприкіл яку <unk> статий а поміж тыми статями є де десь може быти о рули русиньского соспільстві і о тому што допомагає аж мішає русиньскому розвивати ся Я зараз дам провокативне звіданя сут учены Росияне ци вчены ци гейбы вчены якых барз цікавит русиньскій язык В контексті же то як бы продолжыня росийского языка і ту грают ролю політичны аспекты амбіциі Русиян субірані рускых зімель Рускій мір і інчы політичны проєкты Ци выділи такых науковців же мают такє наставліня ци вы з ними коли се мали до справы ци вы такого злого науковця ниґда не виділи якій деси ма як бы політичны підґрунтя в своім інтересі до русиньскых справ повіме так Знете Бог дякувати я як што такє чытаю політичне анґажуваня якє вижу слова Рускій Мір Я тоту відкладу а я запамятаю тото ємня і шобы його николи більше не чытате Я не хочу ся з ним ничого мати спільного Коли ся было в Русиі то де такє было неумлоді у девяностых не зберали Руськы земли у Лапках такого не было я лише спількували си з тым што напр выясняли прославяньскій стан то мені будут цікаво або якій бавили ся бо фонетіку або морфолоґію што такє Але я в Росиі я з такым не спількували ся зараз я в Русі вже давно не было якого з <unk> рока там не были і не знаю што там як а в Америци Знов Богу дякувати я спілкую ся з такыма людми якы дуж політично розумні і які розуміют што несе Росиє з іхнім збераньом руского міра якы теж не хочут ничого з тым спільного мати але розуміюше як ся Украіны наприклад хвоче Обити у Европейскому Союзу воно мусіт поважати тоту хартию про яку сьогодні говорили мусит дати недіжни мусит дати права меншынам і в Америци люди якій шось мают Зо русиньскыми орґанізациями уні таку в напрому што выни розуміют шытакє демократы шытакє Руси што справжны наукы не мусіт быти політично анґажуваны і не розуміти будут дякувати же я маю ділу з такыма людми вер ціню коли науковці незалежны і обєктивны а Вы мате даяку спілпрацю і з Пряшівскым Університетом Має выходили на Лідну Школу Русиньского Языка і Культуры Як прошу повісти в тім два слова Но у мене буду два обовязкє по перше я выкладал в фольклор то мене дуже цікавит я выкладали фольклор там в Америци але не лише русиньскій зогальнословяньскій Але там студентом честь розказу были про русиньскій і ту і мене было дуже цікаво тому што знов был такій Як казати фідбек єшой ся єм розказую а той сідат і З Підкарпатя діти сідят якіс звідси з Пряш і сідят діти з американьскых сімей якы сюди пригра єсли ся єм розкажу і звід о вас як а у вас як і вым не розказуют то єм цікавый якій діалоґ завязуєт ся І єм і тому што воні розумі што што де робит ся ми нецікаво тому што Ядич выясню Поєдну я ту робили выкладали фольклоркы а другійом обовязок был як Маркы Гайо выкладати русиньскы было дуже цікавем І русиньскій явил найліпшы Найліпшым способом якій єм природ Я з записую якый запис на гралку як каже а по тому я єй розписую а по тому я звідую люди Ци я так порозуміла а шова накаже Шована каже і люди ме не переверают коли мени першы раз перевірила жена з якой я спілпрацувал помилка на помыл то там та Кембол але вынами ся поправду же другу разу я так лише так мож мя тат зараз росийско выкладаю я своім мусням каже розпишіт дві минуты по тоты жы бы мов не повісти же найліпшый спосіб вчыти ся практично в бесіді так же такый може найлегший жывый не Шо а є наукове досліджыня людины яка вже доросла більш <unk> років ті люди Як они почынают ціти мов <unk> лиш в розмові вона вывце цілу лексику і лишыт <unk> сотків граматикы і з тім вона дале іде пожытю Але дале треба продолжыти добрі дякую Вам за бесіду в Мазерцю цю ноціно берез за неділю ден за неділю неділю маю дештоме Десобете соле насовете ресводныма ґазде має слова насовете з ваз ме ведутя зна про молодого Были слуханці припоминам же в нашым ефірі звучат інтервю IV Медженародного Конґреса Русиньского Языка же одбыл ся іщы <unk> вересня в Словациі в Пряшові одтамель і нашы музичны фраґменты а ту співают студенты Інститута Русиньского Языка і Культуры Пряшівск ского Університета То власні тот інститут орґанізувал конґрес а головом орґанізацийного комітета была єдна з його выкладачів Квятослава Копорува низка не оповідаме вшытку у тотім конґресі бо тота опулові то юж бы была ціла окрема передача зато звучат у нас тоты інтервю якы можеме слухати і самы по собі Но тепер при налуді хочу щыро подякувати Кватославі Копоровій а тиж Ані Плішкувій і Валерийови Падякови же запросили ня на тот конґрес бо было мі там барз цікаво а тепер послухаме бесіду з паньом Кветославом яка ся одбыла вечір <unk> вересня коли робота першого дня конґреса была уж завершена Моє мено є Кветослава Копорова Роблю як лінґвіст На Інституті Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університету в Пряшові Моя специялізация области русиньского языка або области лінґвістикы є фонетика фонолоґія і акцентолоґія то є такє пріорітне заміряня з той области Я робила і докторску дизертацию но і выкладаю на Інституті так само дисциплину лексиколоґіі русиньского языка стилістику русиньского языка і комунікативны зручности в русиньскым языку Очолюю орґанізачный комітет Конґресу Также власно такій орґанізачный бік того конґресу власно был на мій і моім тімі людий Якы были выбраны пріоритеты пріоритетны темы того конґреса мож нам было ріжну тоту сой сформувати в якій спосіб были выбраны власні Власні такы пріоритеты і чом власні тоты а чом як раз та Власно темы конґресу або тоты штырі области якы были власно выбраты были выбраты в контексті минулорічных конґресів ту значы В контексті Посліднього Конґресу Русиньского Языка третього котрий был у Кракові на Яґілоньскій Університі і подобну структуру власно мызволили і на днишнім Пряшівскым Конґресі так же власно тота перша тематична секция статус русиньского языка в шыршым лінґвістичным контексті Хотіла представити власно русиньскы язык по двадцетьох роках його фунґуваня як раз в тым тым контексті лінґвістів лінґвістичного освіта власно і славяньского і неславяньского друга тематична секция Актуальны лінґвістичны проблемы русиньского языка в окремых краінах Ту уж ішло о конкретны лінґвістичны або і социйолінґвістичны проблемы як функцийонує русиньскы язык в окремых краінах респективе і якы конкретны лінґвістичны проблемы рішат лінґвісты котры якым способом нарабляют і з кодифікуваныма вариянтами русиньского языка в окремых краінах то значыт на Словакі нормативна подоба русиньского языка на Словакі і проблемы якы рішают лінґвісты в Польщы лемківскій вариянт русиньского языка дуже інтересно было прослухати пана Михала Амашя котрий представил власно русиньскы або вариянту русиньского языка на Підкарпатю і власно представим на конґресі вшыткы приручникы котры сут власно нарыхтуваны і дакту кодифікациі на Підкарпаті Та же сме при другій при другій части третій русиньскы язык в окремых функцийональных сферах то значы як він фунґує в розличных державах окремых сферах Но а така подля мене найціннійша част буде четверта тематична секция а той русиньскы язык в школьскій системі на Словакі в заграницю Зато же можеме сконстатувати же по двадцетьох роках коли был кодифікуваний русиньскы язык на Словакі Може не сут я штаковы слідкы якы сме чекали або на якы сме са надіяли в часі кєд был русиньскы язык кодифікуваний то значыт в тым <unk> році Тем хочу повісти же кодифікация языка єдна річ а друга річ є заведжіня того языка як раз до школской системы бо як З тых тематичных секций котры сме власно вырішыли так як сме вырішыли нам выпливат же в розлічных сферах культурносполчынского жывота ся русиньскы язык дост файно адаптувал і аплікує ся як раз в школьскій сфері ситуация не є дуже добра Так же зато такє рішыня або зато такый плян побудувати Конґрес такым способом і кульмінацию того бы мала быти як раз тота четверта секция і та модерувана дискусия де сме власно призвали або вырішыли сме призвати представників і Міністерств школства освіты Міністерств Культуры уряду Влады в Словакі котры власно сут компетентны не лем Словакі а інчых державы Жыдів Русины в Польщі Мадярі Украіны Румуніі Хорватіі Сербіі і самособов были позваны і представникы з Брусела Жебы сме власно дискутували о тым як ся дотримуют права меншыновых языків в рамках Епской Уніі ід котрым карта прав меншыновых языків і котрым ся завязала і Словацка Республика як і другы державы котры сут членами Епской Уніі то значыт як в реалі ся тота харта полнит Ци было зреалізуване при тым прирыхтуваню вшытко што хтіли сте зробити выясно треба повісти же менш більш нам подарило власну зреалізувати ты пляны якы сме власно мали тот перший замір Самособовы там якыс корекциі наприклад професор Ахім Рапус не міг прийти З обєктівных причын але його реферат прозвучал пришла його докторантка Андрияна Шімон із Університету Вієні Університету Фрідрика Шілера З інчых власно можу констатувати же вшыткы котрых сме плянували кликати на конґрес сприяли нашы позваня так же з той точкы зору або з того погляду можеме быти спокійны Робили сте конґрес о дос великій перерві і ци то тиж грало якысу роль ци наприклад в русиньскым світі не было конґресу і нич і нич не шкодило нич не ладило Но неє і неє ци То єст якєси елітарне бівше для такых для змінкы людий для філологів ци то єст дост важне якысы вітеміны як неє іх орґанізмі чловека то якаси хороба ци як Но в першым ряді треба повісти же конґресы як такы сорґанізуют нереґулярно то значыт не є повіджене або не є встановлене же в якій періодиці мали бы такы конґресы быти орґанізуваны то значыты они саорґанізуют кєд взникне потреба орґанізувати такый конґрес власні была така Треба повісти же може і потреба а може а і правій тоты роковины <unk> років од кодифікациі котры сут такым повіля <unk> важным пунктом і достаточным часовым періодом на то абы сме якым способом оцінили тот двадцерічний період фунґуваня русиньского языка як на Словакі так і другых краінах Так же може перший такый імпульс была тота річниця <unk> років кодифікациі но а самособово за тот чалок посліднього конґресу в <unk> році быв стали розлічно дальшы вопросы о котрых было треба дискутувати або якым способом пса і днен вернути може од од часу як был послі конґрес наприкляд там заговорило о сполучній нормі сполучній правописній нормі про вшыткых Русинів тзв койне може і о тім буде важне повісти на тогорічным конґрес як бы припомянути сі тоту задачу о котрій ся бесідувало Ворило ся же была створена Медженародна Научна Рада котра власно са пару раз зышла была встановлена праві на тым третім Медженародным конґресі пару раз ся зышляле по тому якусь статота робота перервала Коли почули єм же буде такій конґрес То хтіла єм піти і єси так само я іщы не чытала проґрамы єсой так подумала якы річы могли бы там быти дискутуваны якы могли быти доповіди но єдна з першых такых річ то мі пришло до головы токойне і ци єст якійси рух якійси проґрес Втім і ци доправды то така потрібна річ практично як бы повіди з лютя вшыткых Русинів моментально я то виджу скоріше як далеку перспективу односно такой цілорусиньской нормы а на вопрос ци є то така практична і потрібна річ про Русинів самособов практична і потрібна в тім одношыню же напр выдаваня сполочной літературы напр істориі карпатскых Русинів в якій языку або в якій вариянті выдавати Быє власно о вшыткых Русинах і о Лемках і о підкарпатскых Русинах і о Русинах на Словакі і може о діаспорі в Америці Канаді Так же вывстає вопрос якым языком выдавати або друга можно выдавати ушыткых вариянтах тоту саму публикацию Так же то сут скорше такы практичны практичны вопросы койне але не повіла бы м жебы то была Был вопрос котрий треба рішати такой Скорше говорє то вопрос такой дальшой перспективы о котрій може власно може на конґресі простор дискутувати о нім і знову єту можност стрітити ся лінґвістам котры власно был вшыткы шоту суть або много з тых шоту суть власно сут членами той Медженародной Научной Рады котра власно была іщы в Кракові Створена і дискутувало ся о тім і мимоходом власно там были запропонуваны істы сполочны пункты односно койне на уровне <unk>re од ґрафем про вшыткых Так же то є річ того а друга річ повіджме што ісі на тым конґресі сте чекали або шысти собі подумали жебы могло быти Но правописна норма повіджме орфоґрафічна і орфоепічна в розлічных сферах культурно сполчыньского жывота наприклад орфоепічна норма в театрі Александра Духновича як фулвує Ці треба якыс корекциі треба і точно дотримувати як в реаліі в театрі правописна норма орфоепічна як ся дотримує в пєсах Як ся дотримує правописна норма в медиях повіджме в умелецкій літературі Може урядна сфера є таку сферу котра іщ є лем в початках де власно мы робітнице Інституту Русиньского Языка і Культуры на нас ся обертают робітнице міністерства і з перекладами бо власно розлічно офіцияльны документы мают быти і в языках народносных меншын так же і то є тема власно русиньскы язык в адміністративній сфері В урядній сфері і так то є дальша річ Я думам же в основными Вам повіля вшыткою Есеясо мойо а єй а далі Раце свого раце свобі наций Раче згорців раче злозівой Сідко стеревора вже нічы рода выдасеника Малы слухаче припоминам же гнеска мы ся вернули в теплы дни вересня трафило сме акурат місто пряшів якє барз люблю на IV Медженародный конґрес русиньского Языка де мі было барз а барз цікаво Спочатку звучало інтервю наймолодшой участниці конґреса Андрианны Сімон з німецкого міста Ієна пак дослідниці же приіхала аж з Америкы то была Єліна Будовска третє інтервю давала Ґаздыня того конґреса же тиж мала там доповід а то Кветослава Копурува а <unk> остатнє то буде наша бесіда з ґустом з Нового Саду Вартало бы його послухати навет задля того жебы почути як злучыт язык полудньовых Русинів але ясне не лем для того то просиме слухати Професор доктор Міхайло Фейса професор на катедста русиньскій язык літературу або одзяляня за русинистику Філософского Факультету у Новім Садзе Ні была барз цікава ваша доповід і барз цікавы ріжны проблемы о котрых бесідували сте і навет так ся здавало же У вас в праві не є проблем бо єст можливіст і вчыня языка в школі і высокых школах можливости його хоснуваня в медиях і інчы можливости і навет так ся здавало же праві вшытко рішене і кодифікуване было іщы Іщы скорше тото вшытко же тепер не мате такых проблем як в інчых державах де жыют Русины Ци то так лем ся здає ту то тым же на інчых етапах як то єст доправды Ци єст яка доправды велика проблема яка для вас найважнійша За нас у сучности велького проблемі проблемы єт Тут це бышы долия вышыло трьох ґрупах де іщы єст же проблемчкі малі проблемчкы або якє бешыдуєм я вышыме чы странскі слова і маци странскє слово котре прихози при сербского языка приходит при німецкого і вец каше ту на мают дублеті даґдешыю тріплеті і то треба розчістити ци то єден проблем ту єд пише так треци пише так тото норма не дотикала Транслітерацив з устранскых языку анґлийскы тераз почали ходиц і то почала тсунамі габа І то нашы лекторе заскучені вони мені не знаю як то рішын мучыт ся зо сміли Восталі релікти з того часу кє ту были буквально задавни вшыткы Русинів в Карпатскым ареалю поджас совітского режіму а у нас не были сме задалени Нам тіту можливо жебы вімали нашу школу і так розвивало шыі література красна літера і театр робили і мали мі і передшкольскє образуваня і основношколскє мали сме середню і другім назів роб оддесятых років до Але Але тот украіньскій дух панувал у нас так же тувецка хтошка спомну за Наталию Дудашяка Вона Велька Вона выпрошена буквально о тых Так іст єден уметник умелец Істобуль выпрошены до Канады Кулеса <unk> же ту панувала тота украіньска думка котра до правописа кочіш был на тым становиску жын як і костельник і кочеш му із сели наш язык уцягнут до моря украіньского найкрасшого єдиного угрядного языку копііс мето Уляк украіньскы Тома Будуна І тото раз треба вішмарит помаливі вічыстит і том і пулітистично боузна як лем уносиме і ту з конґреса рішыня маме поступ програма Я від тим пишу проґрам а вшытко маме і ґрам і кільоґрам і ґраматика вшытко рам а нам програма Бузме то признатме проґрам як і туда буде і так значы єшвидко ту учым і тоту норму перешырюєм так же єст єщы даскєльо меньшы кругі проблему Але у нас норма релятивно зос ґраматику профамача <unk> року покончена <unk> посто а на конґресі в Кракові было бесідувано уйтім же добрі бы было створити тото койне якійсий язык єден для вшыткых Русинів якы жыют в ріжных краях І очівидні утім было бесідувано так як у даякой недалекой реальности Але коли я бесідувала з ріжныма людми но і ту звучало же то дос ци далека реальніст ци навет нереальніст Но і ци єст потреба в такым ци Русины у васім краю Потрібуют єдного языка і тиж бесідувано о тім же мали бы быти єдны ґрафами а ту тыж проблема бо власні в ріжных вариянтах русиньского языка маме ріжны грофемы то властиві треба тот єден язык ци Каждий най мал лем свій і пильнує свого Видели сте яка была бы шеде дискусия яка ся розвила єм коли єдного хоснуваня легкого знака Ци буде русиньскій ци буде русиньскій ци буде тото бо та было быше зо словацкого боку было у нас так а увас там на украіньскым закарпатскій боку так Та ви чувствуєте тоту мегі знак мі не чувстуєме ци был то процес мещуваня допред два <unk> половика столітя чы не престал ци не престал ци нові слова то віци коли єдного кєльоше може будны на ріжных теренах маме ріжны условія І было бы седи у Лемках єст хоц буде такій шестіна полюнізму у словацкій словакізмі у украіньскы та русиньскы вариянти мож бы найвеце украіньчыня єст Мі по Сербені там долю Сербіі тоті мают хорватскы елементы тот лексичны бо структура сербско хорватского такічного сушности істи рефлекс ята нас розликує На конкретне пітаня конкретні одвіт Ещы одпишу конґреса нонстоп сумтор Я не был з тыма котрі жадаю направит єден куй не Мі мусіме нашу землі сякій проблем младі єсту ані ані русиньскій єст сут бо сме жертви штиродеценійний комуністичний суд социялистичной совітской пропаґанды нашол одбіти на ци на кірілку польскій і у словацкій і підобіми ісоз нашыма вариянтами Лем жыва каждодньова бешеда яка ґодна є погублена і може єм положы то є чісти русиньскій пурітистистистично ґнєт анґлийскій ма істо брадло ріжных пасмох і ма од індийского там од індіяньского не може бы ся дожовати чісти язґі пожета Вше сом вороже розвиват каждий кажду вариянту на своім терену справ своіх условіок а міше будеме упатрат ні як гевті нашы предкі на украіньскій стандард не будеме і на польскє а і не будеме на насампред на польску словацку украіньску синьску вариянту у тых сеґменту ци як варим жмы оми два посен рішени проблемы ольґоли терисокы І нашу Лом і нашу людником і нашы льок Якмеш ся вели я ме ся вели ядме ся любе і між Евдоро Знате еґда не было у Вас Виділо лем як дес наприклад на лемківскых фестівалях приізджали Уйсті зо Сербіі з Хорвати ріжны ансамблі і бесідувала з тыма людми бо мі были цікаве навет было цікаве слухати іх выхіду і была єм барз заскочена іх репертуаром Коли был то репертуар такый же наприклад представляли дакы обряды напр весіля ци може сцены ци іщы дашто Но товды было нормально і цікаво оно было автентичне І коли співали якысы співанкы якы перетырвали якы лишыли ся доднес тоты народны автентичны тоты Але коли при тім выступали з украіньскым репертуаром і в украіньскых строях і то такых смішно стилізуваных я мам поім же я Украінка і мешкам в Украіні І Так але я Украінка Е якы но то Мій тато з лемківской земли мама з Украіны Но і знати я знам што єст украіньскє правдиве А то для мене было смішне то была карикатура Але они ся товы тримают як то єст іх І мі смішно як тоты ансамблі як бы зовут ся якысы імни там Тарас Шевченко то для мене такы смішны бо они барз далеко і од того кутляревского і од того Шевченка але в репертуарі кысы гуцульскы танці і якысы там як бы козацкы І оны не годны автентично то зробити але чогоси тягнут ся до того тоты ансамблі Повідте як будете іх вшыткых видіти же нам Украінцям повід нам правдивым крітьом же тото барз смішне Нам як бы приємне же хтоси тоту культуру деси цінит Але ліпше най бы они плекали своє Бо ми маме то автентичне украіні тот дошытку а то што они привозят то Я не повім же рзац але то штоси варс смішне Але чом доднес як уж не мате неє уж социялізму чом тот тырват далей тота тенденция І тоты ансамблі такы дивны репертуарі Не одріжняют слово од інчого Ядным ся ме будете розуміти скєд повем же Я вас будем тужыт запіратерів Я вас дам на суд запіратерів мойой ідеі Євгеніє любят гевти там мойо фольклораше котры жыют фольклору котры правлят етнобізнес і же ім тото істы гутори сто ви терестварили Я зу з Украінцями у Сербіі в Воєвдині так же єм Я єм проблемы з Украінцями Я мам проблемы з однародженыма Руснанцами котрі сут узвекшы Украінці од Украінцив А воні вони то ґенерация котрі під <unk> рокі тоту уж Метузелемі туж я ім повиже відосал Руси Віві Марті Віментальный склоб Сталіна і в реліктиі і хвости того Сталіна весміні любя Чом мені любє не знам І вони так правлят тот накрадний репертуар у Тарасу Шывченку у Котляревскому та в думу культуру Кєрестуре У кутсуре повед сме домінує тота жыдова струя і поз менуса жыдлова струя том точно знаме же в торі чловек водзи кореоґраф фольклор Такєдвон задуєні зо м жему Украіну а Руснак єдном нашы чловек Евен Вульшебі добіл полулянкі на русиньско смужка украіньскє а вы тоті такы фестівалі вец вон пробує жебы ма репертору Шаларох та жебы парадірали там козачкы як гол пахія з ріня вяз до жытлову руснацку русиньску культуру Но Лазні але просто повім же дивляня Я мам за своє і ідентичніст і мого тата і мойой мамы Моя мама було Мадярка Но і яху шаную і тото і тото Але Варзня дивує коли мішают вшытку докупы Владіт я не цікаве як од вас до нас придут ансамблі якысы котры репрезентуют Вашу культуру ци народну культуру ци уж даякы там авторскы творы ци што Але коли они презентуют Вашы бо коли они навет придут до нас в Украіну наприклад на лемківскій фестіваль і презентуют гейбы дашто украіньскє Для нас то пародия єж то пародия Так і мывяз з жывотом тож мі так Ям то ностурим і не любя мей чом мені любя не знам Но так то деси будете там в себе То повідзьте же я повіла Украіны Олі я ім то уторім Я вас будем уж заперетеріл Я то уторім но але повідзьте же і я то Е додам же і додам Іві же я мене барзі замільна і для мене цінна правдива культура а не якысы такаране шмішне кєнтаурскє такет такє мішанеускы Украіньску культуру і мову треба розвивати Мі на катеджы русиньскій язык маме віборні предмет курс маме світскій предметы маме на катедрі кутку етіморфолоґіі синтаксиі з траматикы маме на русиньскым языку маци віборный єден влостисославяскій віберайце в туристици матце це єден заходнославяньскій і углам на студентів виберай украіньскій іберай словацкій і маю едукациі з єдной з другого предмету а наш уче як першы То не мац ниґде на університетах А у ґімназиі матци вшыткы предметі од хеміі фізикі до до мациньского языка бо ту бы было бешеди же ном же пані Аборгварож гадня мож вшыткы предметы на тым же точка варож Ш р можшітскы можкєд людзы сут швідско мож І термінолоґію можеш ні буд термілоґіі фізикі математикы цалком прикладат Ай <unk> можеш при пріску добі за мродны Кє там косіру <unk>ra<unk> котанґєн то оставе істо ані медицинариі меншыцкой ані ґраматика з номінати ґєнтів дати вакувати букати інструмента локатів то ніжнє жыдрусиньскє гай Медженародны термінкы віс розуміли медже собом мі язычаре і медицинаре вам пишу рецет на латиньскій ся і ше вони розуміли Ваш іх бріґач і розуміте вони муся розуміти Фаховні іщы хтіла нати но такє звіднаня яка Ваша думка Ци найважнійшы річы были дискутуваны ту о них ся доповідало ци о них бесідувано На конґресі ци якысы барз важны річы не были бы віджены Яка Ваша думка уж скоро скінчыт ся конґрес лишыла ся лем остатня част Ци найважнійшы якы для вашой державы і для русиньского світа на загал річы были перебесідуваны Я думам же на каждым конґресу кєд сме были дотерас почол Маґочы з реторичным пітаньом Чи треба нам конґрес іщы пяти і вес сам закончыл штереба І ви обачели на початку сме почали тоту нашу розсварку та сы варили же га у нас уж як усітко рішене А ево я тераз указуєм же єст іщы проблемы Та чі думали же тераз рішыте шітко Основні проблемы я думам же в они ту і я яйцем зос свіжу лодичку полну енерґітута і оптимізма там Тото см чул што ся на духовній сфері зробило у розмаку тых двох конґресов Ту маєстравна ствар То за нє было тера інкоґніта і я тераз то ту дознал Я ту будум сірит місто маме прикладальну духовну термінолоґію Мі мусиме сус церкви і мі науковці і тоті едукаторе од учытельочко і учыєци од нас яка ситуация у предшкольскым образуваню Хто ту отераз бешену на дотерашніх трьох конґресах або у чватым о предшковскым А ту вам ключ Вы мусіте терен ріхтат в предшковскій дзеці у тім оводи мітоволям як ушколы як вітоволаты упред пред уприхтуют яко загоронка заградка як то е ту мусіт силапат нашу дзеці жебы вони бы мали базу за основну школу І може та най то буде єй і <unk> два три рокы ай кіднімаме дзеці котры буду у прирыхтуваню за школу та і у школи ти можеме беше доват академскє то якы Жы є в суфікс так што є так та пишо як стеж до конту контря То як повіли сте тото то хоцю знати як увас єст в церковній сфері ци русиньскій язык якоси функцийонує в церковній сфері увас у нас порядно грекокатолицка церква Е І з розлику ты грекотівскій повезме хторочуєме туже однароджена або цалком словацка літургія повезме ничый церкувнославяньскій шыязык чіта як співацияк знати тот з якы Е вон співа церковнославянскій і панотец поведа Але кєд казань розуміти сме казы як повіте проповід проповід казань то іде нашідловым на нашый рускій стандарний сумі фаховці стандаризували І кєту отец Франтішы Краняк вароже йому істин залазал же віше доварсти фаховці же яку сте ты норму я о тым будем прикладат І ту спрагнуци медже священниками і лінґвістами фаховцями ту мусі бути Відим же ту ґутому шырушыло І точы хто шкаваль на конґресу і наша врил кустельный кодифікатор тоже А як ся йому від десят років з насох не буде уж два раз по псят років прошло та нас на істім тішне як на початку ХХыти укажы Я думам же основны проблемы дотхнути і в добрым напрямі за конґрес і дом же Конґреси треба частейше і же треба сві робити тота інтерреґіональна Комісия за кодифікуваня не мусіме сходит таку велькій видаток Тот проєкт єй держава словацка наісце дала і значну фінансивну помогла не буде каждый рок а не треба Ні мусиме робіт і тот насвід будуч Руснакы з рішыли іде Сазы Свазы Но і на тім уж буде конец Припоминам же гнеска звучали інтервю якы взяли єм в кулюарах <unk> Медженародного Конґреса Русиньского Языка Были там і подавали вам нажыво <unk> вересня бо товды одбыла ся тота подія Демко Трохановскій Петро Медвідь Богдан Ґамбаль Были там тоты трує нашых кореспондентів а попри них і я Анна Кырпан взяла для вас тоты інтервю Зможна слухати як виділи сте і безвідносно до конґреса Дякую Вам за увагу і пращам ся з вами до стрічы за тыжден Слухайте <unk> процент лем не з Кракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шылеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>