Архів
лемківского радия

В люсурусы был Подкарпатя Внишній нашій передачі Євген Жупан заслуженый дохтор Украіны лідер найбувшой русиньской орґанізациі на Подкарпатю Народна Рада Русинів Закарпатя родил ся Ракошыном Це был період Совітского Союза і курс державы был узятий на русифікацию тому де лем по варишах ай селах насаджувала ся русиньска бесіда Ай бо же ту унодня знал што єсме Русинами знал што такоє русиньскій язык русиньска бесіда Коли перед розпадом Совітского Союзы над меншыну зачали просити собі права товды у <unk> році появило ся і Общество Карпатскых Русинів Євен Євгенович стал єдным з першых уж русиньскых активісту З <unk> рока выслала орґанізацию Народна Рада Русинів в Закарпатя Урпан стал депутатом Закарпатской Областной Радом Многі акциі в цінні з <unk> р на хосен Карпаторусину сут його заслугу Так он у <unk> року предложыла нашій державі вызнати нацийональну з Русин За його пропозицию <unk> марта <unk> р депутато Закарпатской обласной Радо на сесиі приняли рішыня вызнати нацийональніст Русин і внести до переріку нацийональности края А <unk> децембра <unk> року було голосуваня за ім Закарпатскю Області Подкарпатскій Русины остал те глубокій сон Наднес Євген Євгенович моцний і мудрий русиньскій дідскій дохтор за плеціма кутрого ізры спасенных діти А такой карпаторусиньскій лідер котрий навернул убук свого народа многых Пудкарпатцю І сых заслуг у нього остає все бульсы і вульсы Мухыте голусту Русину Подкарпатя Добрий день нотикує нараз з звіденя Дикли высеродаль А Я си родил в Лакошні тічну <unk> децембра <unk> року а записано єм <unk> януара <unk> року Я ні так не записал У дітвастів Ракошыні ву дісы свій пузум бертале натыкує шубісида різнице тайку уридю село і скарнутому самому варишів Букаців і циужы Мусе говорили по нашому бо такі сме так діси выбола Головне по нашому у школи треба было по украіньскы урити а на перервах по Помашому гурили дома по нашому Туди ясно што Совітскій Союз был і туди было направленє на русифікацию да Туди може быше старали ся гурити по рускій бо там тото насаджывали серуска біси до такі в школах і і так Але абсолютно є больше сворило єй і туди у тот часы і в городі і в мукаці горила по машому Но школах ясно же треба было говорити по літературному по науроках а дальше же по нашому мы говорили Ну але я од ня знал што мы є Русины бо выл русиньскым учытельом і ся за Чехословацю за Чехословакі змалі одтуди си образовували русиньскій школы і ун был пару учытельского русиньскы учытель у Вільокови Пісовуйло ах то туди была мадяризация перед тым і пришли вже Подкарпатскы Русь было в сыставі Чехословакі зачали си одкрывати русиньскій школы он был першым цітельом русиньского языка русиньскым ціднем языката Петро вмей ну і до нього си были записали раз <unk> учню на другій рок <unk> рук <unk> і уже началь проти нього там писати Мадяреушун начынає переманювати всых діти русиньскій школы Был был молодырів сіти Орґанізом хоры там кружкы театральні та дальше річний был но і такы вым мені казал уж мы Русины беси до наша русиньскы мы мали школы до войны од я в тых школах уціл по нашу по русиньскій но але типи тото гурити не мож А гім цю листе в нього русиньскій мов не співал бы так тото но казал што то наш гім такой але каже се нетиси се в школіни каже бы се знаєш просто єоко косли войне як пришли рускы каже тото было все запрішено і можут мати проблемы і мы тех сказати другій котры сувуют А університетів Ужольскій Університет Заканчы Ужородскій Університет законціл я школу і поступил таку університет на Медичный Факультет там ішло усновному по рускы арс і все ішло на рускому языков на росийскій мові та Може быти лем два преподавателі там што лекциі стали по украіньскій том помню то потом был ся по анатомиі один лектор так може ся єден А то всышло література всі учебникы лекциі то всышло на рускым языку а по русиньскій нико не пробувал просто до студенту нормально головити корой по нашому Дямете ну на лекциях на тому ясно шыні таку перерві были такі пребудувателі котры наші Значыт наші Русины фактично от і особым нобыли в реціпу том коли мы уже проходили там в насі стажуваня в больниці та дальше они говорили по нашым Коли вылжы робили Як вышли в русиньство вырус десятку русиньску одвианя на Подкарпаті або тоту тепер называт ся Ренесанс перед розпадом Совітского Союза уже зачали помаленькы кутіти оновлювати права і нацийональны меншынства котры были У Совітскому Союзі Ай Начы тут уже началь історию помаленькы піднимати началь туті люди котрі жыли при Чехословакі котрі си в цілих русиньскых школах котры націти знали як тото было помали одновлювати началь думати а за то шыбы робити орґанізациі в русиньскій персі Тоті были зачаткы у <unk> році та в Ужуроді і наче по маленькій мукаці у мукачі фактично в <unk> р і зо мну робил дуже поважный хірурґ завидной ся хірурґіі по повіт Степан Антонович Вот умы ся тоже при чешскословеньску жыл так і тото помнил і вун мені каже слухай не хоче бы орґанізувати Обществу русиньску Як ты думаєш то но ты кажут все Я з удовольстве выпервых непортийна орґанізаци по том се Тото што возрождати будеме свою бесіду своі традициі та дальшы культуру буду з увойствем за тото І вот такы нацийонал робити орґанізацию Мукацві і я был єден з тых першых котры в тоту орґанізацию зайшли Уж були туту депутату Варску Сувіты єй позрав вашу біоґрафію з Наушутку но такы я од лютыє красы є раз ішу депутаты гольского Сувіта куморуці і туды яка си орґанізовувала Світ та русиньска орґанізация сесі было был Советскій Союз і достатка была не было в кого противодіі порофайнай будеш то была файна і ни вызражали ни тоты адміністрация ни цього тото ушы то фактично ішло перед розпадом Союза і туды многі орґанізациі украіньскы орґанізациі орґанізували си но і кажу і тым цісли русиньскы наша орґанізация І вот Стефан Антоныч Пупович был перший в тото умукацві русиньского Общества і автото в єдніючысли з першых туди выступил Унен началь писати не будучы літератором да начал писати фактично єден з першых значыт ґраматику русиньского языка Там до нього потом приобшіл ся і алмаші агы ісі і свалявых пис там і таку незутуєну і з першых ґраматикы русинь кірця третібу кірцяців уж нічнішы дас пут писів но але то же кірця уж родіял не там умукацві все было єдна з першых тых граматикы і луны тото доставного тому удял німаня Одновляли си тут ті знаня про нашых будителів про нашых люди знаменитых бы то Практичну майженику не знал Шысюли за Духновича майже нич тутон бісид не было розуменно Крому Слачлияда Сілада і Ішуруси Бурдосувскій поруяньскій Тимсі олянси то в одтудил выпустил тоту тоже брушуру протих нашыхсых сирусиньскых дієцю і так і так то началь си вже луж родів мукаців то нашли си другых районах началь си образувати всі русиньскы орґанізациі І по тым было двіжыня конечно за то што бы было самоуправленіє што бы было нашы языкы што бы была наша нацийональност вызнана В одту той шло у такоє двіжыня было В <unk> році році цітавло і граз історию Общества Духновича то же усуфактичну зачрусу Мукацию Бо хотя уж руску орґанізацию Ново зникло маленько скоше бокациі по всі процесы проходили з початку Мукачы просто не скоше зборы провели Нозначети внусти <unk> рокы <unk> апрету были в установці зборы Я як раз наблюдал там ваші выступы тому што Алмаш і Покійний сулдійсно усі протокулює і там мож посидити як раз як і сіл процесы на обновленя Общества Духнове Цішыло просимо жыти О то як памятал бо то было в домі Русинов там у Мукаців центрі туди як раз здіснул бы было алма ся зробил велику путвутну роботу велику был улюва фактично общества Мукацівску алмашыщо кумукацювско районно є так возникла і горайоны так дум або то уж уброснує од <unk> апріля Но фактично не было ісі оформлено районно єниці ницього установці зборы были туды коли Унос ся было як просто обшыхновце ся непонятно то буде обласноє то буде голицкоє районноє але туди ся у тому домі то робило был мытлі метві з поповиці головало б ся русиньско туди так Я там был тоже і в президиі в дальмоші зытувал туты всі знач своє видіня і частині людины полюбили си тум Пулканьскій гурянций будуй тяжку приходну бурчаньскій і тотам опулціл ся розкол Цістут з його бесідою з його бесіды зато што вым не прорусиньскій даякі єх лай там і краз явідівшу його обвинили в думу шудны спілпрацют по світу жізбіцяте тавниганы ті по про душе про украіньскым ці про русиньскій вылязы А я туди выступил те казаєм слухайте значы выперых се пророблена робота ним могтос другій тоже робити але не зробила зубилу по другоє кажу што заслужений учытель Украіны дуже поважны люди на два Третьє то не сама хужа проблема што тепер не може нараз прийти на ту бесіду буногій і я не зразу тото всо Я ішол на ту бесіду мало скоше конешно але тото мыспиникы были при свецкым союзі одбу і наразо особы молчытелі котрі были Украіньскы і украітскы предподавали Я думаю што то не буде для нього хіба ом тото быстро переєдносе і я думал што треба подержати його кандидатуру Але в тот же час у тот же час час люди все такы наці посітала што ніт і туди робила ся паралельна фактично орґанізация час туди ушло І ся пуберали Шапоне тожевнил як раз єд товшу лишы там фуртку і записушу не лишыли збор демонстративного сяредапу швида В принципія ту пузнійше тоже подишол туди виділ єм думаєм што я хочу сказати бо я подержавал мышя вы Тувди ся зробило так што шепу выбрали но і што лун буде але оно не было доведено до кунца Шепо дальше стал голову общества Духновича Мукацва оно фактично не войшло было туди в систав областного До Алмашыя так само Ужгородской Ужгородскій дотепер не вховальтає до тепер не входит так оно не вышло было част Но і по районах майже не было ся обшы з Духновиця так фактично то ішло як бы паралельно так Але час показал што то было рішыня по мышю зроблену правильне то забо орґанізация была доведена до реґістрациі друго не была доведена односново реґістрациі так У третьо є там многі бы много говорили а не так все робило ся але сам люде на Ламаші был дісно поважний ціловін был скрупульозний он тото робил вун не вадил ся был дуже інтеліґентний выспитаний выспитаний ціловік товдо в наші многій выйкауті отакоє А все вун виділ славы ниєм нипше лишыл а не буде свою безкультурност показувати так шо і по маленькы по маленькій вун на сял тото робити о з помоссю конешньой другых активістів але насял робити дальше і по языкови дальше по освіті особен по образуваню Як русиньскы школы русиньскій школы там і так то же другоє діло з кім як і што і змысу рупины орґанізациі не так у нас постоянно ішли провокаторы котры все робили паралельні орґанізациі цінкус яка си орґанізациі зробили се што над ся ле добре робити Зобразували ся паралельні ті орґанізацию бы тото розмыти або розбити і так дальше але указала ся што дадіст в такій роботы способний был і по языкови і по образуваню і по школа наусив науку як науковиц і так і так што Фактично да його лічност было такой а по тому оно уже указало сишу як внешот ішол со полністю же через рук вагун же в свому гурил по русиньскы там та писал самоловны висал писали нада кажу і мы з ним потом дуже блудотворно обсяли ся і трудили ся і суобся дальше бо кажу были різны тенденциі різнити цены каждий фактично його хотіл перетягувати так дальше бы робити протившыстыкой но але Да велика велика заслуга його тому што сеобщество дальше зачало мушы бушы розвивати занимало ся дізну автуру нука Займало си культулоґічну роботу наукову русиньску роботу обзиватильну роботу то єси оно зачало выполняти ті функциі котры мало робило і мало пропису і селы значыт Блаґодыра тому мы поціркнули много і до дополніті них нашы знань про наш народ наш нашу культуру нашы образуваня і так лухыте голусну Русину Подкарпатя Были тівли на край світа Дяк вітат што в полі літат Лем же митя моя хыжа лем же митя Інакше тым поіхал а інакше тым поіка ляра лем бадай Галерицкій айля горе лісця до леділа цитяри Вазіля рай ай лем Дідя вода загало будут оглядати дідя ігратя злати бай <unk>э лем же мися моя страда де жывут мамічка з няньком Лем же мива смоі діди лем же пива жага Інакше пим поіхал а інакше пим поіха ляра ви падай в америцкіма загала <unk>э вода загалом будут оглядати діяли рай ля рай вершат бізя Дітява гляди дітя Додіґрас чытал його выступ на думу на установчых зборах му будеме мати і своі кориі ансамблі мы будеме мати своі скаут му будеме мати своі школы Новий сту дісно удало ся або запустити по томуправда Сперло ся тому шуну знаєме што безфінансуваня дуже тяжко выжывати много ся і зробило і буду доведено до лоґічно кунця ногоє фунґує на низ но і тошу алма ся дійсно плянувало Тепер камуж констатувати шуно є І се дуже заслуга доде лем обу сам чоловікы котрій мушут приписувати се неправильно бурубили вуздым і робили друг орґанізациі одразу хоцю перейти Віла вцінна Народна Рада <unk> році Русину в Закарпатя як чумутка і дея прийшла обєднати орґанізациі Сущєствувало і сусєстує досторусиньскых озу на ціти было общество подкарпатскых Русинов робило ся обшєство карпатскых Русинів і зараз ных тых раз при провокациі тых дальшы тых дальшы неучастю Світовому конґресі недопускы тых дальшы частину активіст русиньскых Все мы знаєме се в істориі сє потом опише си Но але а тот што были уже пробы неєден раз жу бы мы зробили тикусильну рекусу асоцияцию не ся зєднали бы мы Могли спокійно ноці дальше іти прогресувати у тому одношыні така пришла ідея была помню ны были во своі адміністрациі там і сме думал стрітили си там был Цюрі там был Білянін там был я І думаєм яку бы оту сю орґанізацию зробити Но я кажу знаєте што был і в нас Народні Русиньскій рады войны помнете да коли і перед тым якы образувала сихоса Автопольска Рус Народні Раду Русиньскє Бурусько Ужуровскавска Да і самы старолюбовня татыі тратиє в нас історично так не можеме тото назвати Народна Рада так ну уже Русинов Закарпатя такі сме мы троє раз обсудили І на тото сме вышли што приверме тыхы котры є нашых орґанізацєл в області орґанізаций предложыме ім уж такій вариянт зробиме значы статут статуту бо буш бы тут орґанізациі кажда має право быти незалежном Од Народной Рады але кід мы уже сходиме ся і договориме си так з обсіл позициі з обсіл позициі выступаєме але никуд туди не може од іміні Народной Рады выступати каз єдна орґанізация так Мы так рішыли демокрафічно выбыли зізды тут іно тепер уже по новым законом то не зізды тото як конференция але туды были зіздра з два два рокы на сльово берала ся президия там представітельству Буде дуже много ся орґанізаций зноситі сільскых русиньскых уявили нашых осередку а комуніциатором і ґрат з вчыніня з ім русиньскых орґанізаций Бутамы ся буяра будуют уж на прикладу пару вієсу з добуту ту іруску моронізациі не видиш то было потрой члові і мне просил Василь Серкадич то я зо звідал одых разутків ной своідеє то і выбудувалюя ся урівнам так што мы мали возможніст достати результаты переписі выселеня Тото вже было то был <unk> р перепис та зізд был перш наш в <unk> році мы мали результаты того перепису і відрісме припустим в якых селах коса Русинами записом Шо было інтересне пулно осередку котрі се зробили русиньскых было і з такых сіл де по переписі не было ани єдного Русина написано або єден два Русинткы мы ся всі записували там припустім зробил ся осередок десят сліт ци слід записал но і фактичну нас было уж як <unk> тис членов Народной Радi котры мали сме з разных разных рейонів з разных разных сіл І так мы зробили першый зізд было у кінотеатрі Перемога ту в Мукацві туди ся были значіти адміністрацию была якас был туди значі такій подьом Ющенку пришол до вас демократизациі шля од послі послі кусмо так на тому фуні конечно волога котрий выходиц і знашло края то же націт фактично розуміл наші проблемы і так І многій знаці рукводителі рейону таж і многі были на цьому зізді Представлен єй займу з адміністрациі адміністю Слова пушла бы на стрічу Русинам той за принципі наша місцева і реґіональна влада усе насліпшы зуміли Ґмушу они розли росли Шымони екстремісты шымони сиполитисты шымы абсолютно нормальні люди Но были вызванія уседу Кыєв жебы все такы вызнати нас так як у другых державах Но і туди было такоє торжествены част так дуже много было пол полний замбул была выбрана президия но вашой оджы былсий Федіршандуль насут президиі там і другі поважні Такі люди і вцені і літературы і так мы туды намітили своі плани так дальшы там припусим лем є на орґанізациі не зайшла была не буду казати ефемілию але в принципі всі найбывшы орґанізациі то зайшло тоці там в Нашому Народнуй Раді было і ектично і общєство Подкарпатскы Тусны Однос Обы Карпатскы оснує Обществом Женчын Русинок ус русиньскых писателів Знасі Обществом молодых Русинів і Обществу Духновиця Ужгородской тужыні булю ту да І тоды всі основні орґанізациі до нас вышли потом пузнійшы і другі присліняли ся такы в принци мож затишы уж <unk> процентів орґанізаций русиньскых вышов новомнува Мы проводили зізды проводили сме каждий рок фестівалі русиньской культуры расу поствелюдіство вашу тыку Візітку был в фестіваль Червена Ружа Куличы проводити Мы його уже наче проводити до зізда до зіздал же пару року перед тым коініциятуром То было і Общество одкарпатскых Русинов Лисовиця і Общество Карпатскых Русинів Вы нашли было общество то ся туди вызвалял голювату Ряници дая был з замістительом і туди муже до зізда пару зробили фестівалі Єден раз было фестіваль Гору Дорожі од Злата бо туды пару токоє было Дис якой може быти феніє медже Обществом Карпатскых Подкарпатскых Русинов і так дальше з єден фестіваль был такій але дальше все были фестівали русиньской культуры Червена Ружа Но ті фестівали проводили каждий рук практично культу і соцьослом прошло Ну же было <unk> фестіваль так мал быти I але ну дальшы выйны Далже выйно і скоритым кувіт пожытане обнижіку видами єден раз тото вышло в літі да в літі пришло єден раз Сбудістну такій фестіваль якій на буду і стабільности ту же было ясно шухо прийде люди його чекали то было з каждым роком было інтереснійше бы появляли си всебывшывы ісполнители бывшы фольклорных ансамблів такых Якшо перші рокы мы значыти мали дуже ограничыли тот окуліці так і треба было ходити там орґанізовоти абы пришли до нас і мішали нам дакули і минул тот же ден тот же час єм іх нас несяли там дес на другій то были такі значы пробы Все ровно на тот фестіваль наш усе прихот а по тому же пуздійше конечно у нас было тяжкій выбор было дулько было выконавцю а треба было тото якій собор проводити і так дальше Але в основному так мі ся видит што мы цікали вже ансамбль з фестівальта і ледили ся до того і тоті звідали кли кли і они проходили неплохо с фестіва си уже фактично було но молотушну блю запляновану шуну було пустоянну си було для мноіх для душы і як тіж узад сиділи і як єтушу уступали тудістуш вцінял ся якійскім моноліты якій єс зближал люде якы Вболіли сю культуру і кєди жыли ту дуже фая Я можу повісти што тут тамы блаопрядстволи і Гольска Власт і Мукаців і областна Влада ішла на світі даже было то запланіруванову ґрафіку проведеня культуры мероприємств областів обласній Раді та і дальше тоєст можу повістишы з буку областного выділя культуры но не было яка велика помоч лебыла помоды з буку виділа нацийональности з боку як раз дома нацийональности то є смы показували што Мы обагасяєме і общыукраіньску культуру гати голусу Русину Подкарпатя дівчата там свого море гех лави пай і цромны любоє де гейо а Йоме так іх лавти пай і цромны лю моє де ейо а Йоме Ани клобти пань зухайота має Такерай дендюка з росами Ейоа Йо м зелені так дедюка з росами Ейоа Йом зелені ані глобти пань зухає зе папали памовы памары лом ва ноль маноль ноль польо Івен Евгеновичу чым жыє тепер ваша орґанізациі воє колова Ясно што тяжка ситуация вызнанты война циті діяльности політычных партий сут преостановлено І мы то розумієме і з громадскыми орґанізациями тоже ниякій політичні акциі так дальше то не має се права робити по другоє як зактивістам і людям за єм так знаєте то твраг хуці спользувати любы любий повод шбы вызбурхувати проблемы в державі Мыти пир зе проблемы наші не маєме говорити мы можеме продолжувати нашу культуру існу роботу так продолжувати нашій нашій традициі так дальше і мыти пирсумісно і вашу орґанізацию і з другыми русиньскыми орґанізациями Можеме проводити выпрезентациі можеме проводити нопредставліню Федрийской Раді Европейскых Нацийонаст Ниє там понопавніст шлемел же о <unk> ры в <unk> р мы там примаєме участ у роботі там де тепер представлено уж як <unk> нацийональсы і нацийональных ґрупі Европы У той орґанізациі лика орґанізация ся Федска Рады Европейскых Нацийоналистів нає консультативным орґаном при Раді Европы і при Орґанізациі Обєдиных Наций Примайме там возможност улазных державах Позерати якы односит ся до выселеных меншын є проблемы в проблемы є не лем в Украіні проблемы є всяди такі даже у самых розвитых державах усеє проблемы але мы маєме возможност позерати якы проводит ся од якоє втушыня вынесеных меншын В разных державах буршынстві мы были вжы Мы участвуєме і в двох секциях є секциє словяньскых нацийональных меншын Европы є секциє тых народу нацийоналисти котры не мают свойой державы припуст тім такы нацийональну ґрупы нацийональных та Ну і обсю муфянів обсю мусіт при засіданях коли в сій представні нацийональны меншыны Европы яку видити ви доведуют ся будучніст нашого народа Вкажеме цьому є ся розгурю се Сітаме ст руц той <unk> років тому як виділ покійний Алмашы што буду з Русинами буду сну од як ву тепер видити Має сизы конціти война Война має ся закончыти для Украіны добре і не маєме возможности Не позрало ці на тото што мы хоціме ясно шыбувшы хоціме вызнаня офіцийно ны все такы маєме возможност леґально в Украіні быти створювати орґанізацию вмичати наші нашых будителів а ціті розвивати нашу культуру і ты дальше но хотіло бы ся конечно бо бы то было Муше і краше і бы держава ставала на ногы і могла выділяти для культурного розвитку нацийональных меншын якійсы фінансы і так дальше но все опрос будучнього і надію ся світло будучным Дякуй мой выничы будеме тікати кунцьовой ны ішырвує Червеной Ружы дякує очми было рагады Ясо голові до тіжом рады Яслові далі радыйо з гай Ци гідрий з того стувай того тає полочов і звелоцього о <unk>ысі в як приіхал A З левом З левом <unk>ova вельо На войні злойст пересадівы Як выділа іха сядів парукавти В люсуру сонул Подкарпатя