Архів
лемківского радия

Всору сы был Подкарпатя Карпаторусиньска активістка <unk>e<unk> Мария <unk> року Рождыня прожыли інтересной альбо нелегкоє жытя Рудили си зо Чеху Тємидру іх Маєру і приход рускых проштудиювалшы науку вжрускому паку мукацівскому педучылисі Навернула ся на верховину де і прорубила учытельом цілий жывот має честю од вшыткых бовати революция і його округів Коли зачал ся русиньскій Ренесанс Мария Івановна вызлавля Воловецкуй Обще Подкарпатскых Русину отворила недільну русиньску шкулю во Руси создала фольклорный рокаш Верховенка была делеґатом <unk> і Світовых Конґресу Русину од Подкарпатя На днис усвоі Мария Канало енергійна моцна і мудра жулка Валушна ся на многі культуручічні дійства лухите голусу Русину Подкарпатя Мариівой на славай Сусу Христу Водужыли до такого поважного такого файного вікай і славогуспуду всукотили сте свою бесіду уцілили все жытя учеників добру му і слому не высеродили Я народила си <unk> квітня <unk> року усиі Завадка воловецкого реґіону А тепер може мукачівского Алем тоді мы были воловецкы І не воловецкє а тоді было тото якойс Сварявскій Бусварьовскій округ іх што <unk> то року однозначну Сварьовскій фактычно до Воловця все однос Русия Бранка усі сіскі села они ся односили до Сварьовского округа Васы кром Русину Силі Жысі Кіс другє жыли Жыды і єдна сімя была Римокатоликы Одна сімя Він был майстер добры повірос повіданю Римокатоликє а за нацийональностю кєму не буде Мытаме не знаєме яка нося лявец за дупти То было зо Мадярів мы лем тото знали а як Вышньовскій помітный Вышнювскій Болюшньовскій быти поликом одваж до Жыду своіх назвівно Ясі вшіткій та не в сіткы абы дуже міхы Хыз піс бы му казала де хто жыл і як іх тоды ж называли бо міні было тоды у <unk> році в <unk> році выганяли довернули ся даякій жыту піс Ани ден до нас ся не вернуло і даже не приходил І ниґде і не згадували і не приходили і нихто ся не цікавил Мы ся цікавили воєнна семя Беріж то был дуже дуже богатий мал дуже дуже много землі там цілі поля закликали ся Беришом Янка Но і діти мал много і ниґда нихто ся не вернул після війны а был ся хтось з верне ужыли просту мрівану на ады со ушкулювали Яйде о школю ходили я школю ходила у першый другій кляс А тодыш коли почала ся война нас пустили на вакацию Узімі Пустили нас як раз на николи і то нам казали тепер кы маєте вакацию Мы піше на вакацию а туди ж пришли боякы І школю віддали в Якам Я не ходила до школы <unk> і <unk> рік Я не ходила до школы я служыла Пасом коровы пак єм пасалцю умаганиця худобы Не много немного было худоба бо тото были якій роді ціляшых а треба было іти бо нас было дома четверо та я была гібы лем Майстарсі выбрана пак далься я пакєсі другій были менці та тоты не могли тя глейти Тай такым там плякала такым рываля як теля Бо то враз не є гашці ниякой в завеці на духло село без гашсі Но а там выйде з хыжі уже нараз ліс та за кым там привыкла та сміх был Сміли сте ж выйду з хыжы Таричу Бы так і было боят ся і бояля Но а коли сте почули учыти А в <unk> році вже початку навчального руку мы не ходили до школы А уже в <unk> рік хібы з вересня місяця мужы зачали ходити до школы А тото ся нас берало дуже доста діти всю не ходили до школы і учыти Дан Каличу нас учыти дуже дуже мудро зробили зробили так дале лям такоє гыколи завданя Вывчыти што такоє іменник Так знати чысля з того із математикы так і більше не памятали лем памятаюшы іменник мы так ся вціли Господ скоромі на передру тото нам треба было вылчыти і так хто тото вылчыл Ход іщы не мали то <unk> кляс бо мы пропустили тыты два Ай бо хто тото вывціл тых написали в <unk> кляс А тоты вшы мали іти в нивціли та тых завернули та і не взяли вдас в <unk> клясі было з <unk> діти Там у клюбі відкрыли были шкулю поклали там лявиці такы велікі такі якыли за Мадярів были в шкулі так і мы там ходили всі у <unk> кляс Но там же была прорама там же нас учыли в Ці якій пришли до нас із Інститутів з Украін Талязу ці леківці і ляс мым але но лем дуже тяжко было і вчытиям было дуже тяжко Коли было диктант то на диктуєме так пишеме як знайме но а без комы без крапкы без ничого тото всо так Но поясне люж кома Не каж добре Я вам буду казати коли дек она каже кома і мы пишеме кома Пишеме слово кыма но ти я кажу так бы мы не знали што мы то нам треба ниж так пояснювати што я собі ти Коли мсем робиля то джерели якій был то великій тяжкый труд тых учытелів Казали то люди дурні бы та дурні не повали кєд мы такы тых слів не чули ниґдаутків были іх цюткы то пришли люди якы не знали нашых словов не знали украіц Казде цюйте такно неє такажы <unk> кляс хто Хто за <unk> кляс тоту проґраму вивціл тото ся новчів тото выконул та нас творили в <unk> кляс А в <unk>ому клясі в нас жыву людис може <unk> діти уже не така там гля господня Но там там были такы великі стрітя того руку были хлопці а такішы хотіли вцітити ся што Манярів ходили в горожанку а тоды ж три рокы ся не вціли нияк ти не відстали а хотіли вціти ся но те пішли до школы же дальс они <unk> кляс ходили кляс перешли то же были леґіні то же леґініві дениці дівчата всі полишали культо дівчата всі полишали шкулю та пішыля фашанка вчытий при сюди є на фашанках Другій день там ім дам завданя написати а на чому бы выли писали Яй не памятаю на чому писали Більше не піду на фашанкы то памятаю більше не піду на фашанкы більше не піду на фашанкы но писали не писали а сямий кляс зостали ся я одна О і другій лем были девять хлопців Я одна была дівця на Уєвічбі якыя была велика героіня Сиді лем такы колим муфа нихто не ничу в клясі Но правда ниґдав чесно были Вам ся бы лем там робили така бы но Та кажу шо хлопцінник дазу мном сміхы не робили ниякій бо то пізнійше то было всяко то ходмы лиш заплітали кіскы знаєте так му і ся выберали но сорочка была вшывана пілька сукня уйош плятина я так пішла упидучыщ секунду ску були семирічкы туся річкы бужы будут після клясу я пішол <unk> років сукацию же одкрыли Я поступила вчатку будучы А я уж є бо коли м тато принесли документы там них был такый цем боразна комий што той робил і з ними та каже коли дес може шусти коли будешусти буде треба та думука не автобус та про автобусю ворітніщы було машыны якы не было сполучыня не было завед <unk> км долівця Нотий автопоізд ходил не был відмінений айбо Заветку сюди ся добратикови бездицю Но тай так так што мене там записали я уж почыналял підляс перевели мукацю коли уж урді Утворили Інститут Нетрыли не утворили Інститут Уцітильскій Три році пошло Тепер каз Закарпатскє зня Нє том де напротів музею то зданє было під учылише Напротів музею того што є Державный Музей Замка на протузонна протів Замка Там было педуцілищы і мы там ся вціли там тоты попередні рокы я не памятаю тіго хто там ся вціл альбо мы перешли на І курс Педучылищы ІІ ци третій же третій рік у педуцілищі Мы перешли най курс А там туды як орґанізували Інститут тан ляз перевели мукацьово першый курс перевели у хуст бо і в хусті было підучылищы а останній курс залишыл ся і єм чытали лекциі выклядачів університету Та останній курс з кінців там а може кінцялі в мукаці підс Блухыте голусу Русину Подкарпатя Видит сос Дівчын гонде гей сысо ми Божых нотво был до вас направлены на роботу післю Я вам повім чысту істыну правду яка была то дыж дурна там тепіркы дуже мудра Чому Тато заціли говорити коли сме говорили тета бы ме мі тату был старий комуніст Старий комуніст ям сіль підкрислю словойно Тоты люде были зовсім зовсім інчо інчой думкы іншого порядку інчой орієнтациі так І што мене заставило прийти воловецкы рейоны Говорили сме так зелели казати што влядер єден кляс попало ся так што за рік чытры цітині ся міняли Пришли є ны тото пришли другій тоты пришли є знову пришли треті І татока Боже Боже приходят дичкы мы называєме ты людишых а не нас называют майц Поляками Тамицю Но Поляками м не нас называют а мы іх называєме дичками Не я придумала але зайо так тото пришлипиш ся пришлипиш а татока Боже Боже неє нашых учытелів обытві робили бы ціли нашы діти а нашы діти тоже хотят ся учыти нашы діти тоже хотят бы учыли ся І коли розподі розподіль был Упиту цілищі хто куди хоче бо нас ся звіде летуди што куди хоче Я кажу так як было то шно а я так собі знайте гордо А я в лоґецкій рейон А горва кумісиі нас был щербок умір было бкуми парті дуже му хороший был насы Голва Державной Комісиі так попозерал на мене што я кажу ж я хочу іти в вольвецкій реґіон А віль каже А чому бы хочете іти волвецкій реґіон Бо кажу я з вольвецкого реґіону і вінка жонота слава єдна Така особа є што хоціти воловецкє громадства сама ся напросила а то нас коли казали то всі Мукачівскій ужродскій берегівскій іршафскій вельоградівскій усі тоты рейоны ся нашы просили Хто де куди попал Дясів Скєрю тоже попасти ся може в прекрасной село може попасти онде убику та хто знає куди ся попаде но та так же я я ся попросила воловецкій реґіон і я першый раз пришла робити у тишві то было половиля своіх люди мама моя зрозто кыбыла там были тошы ся доповід давали пришло я зачали сме ся закламити в тощах до Віткывы так я завиткы націлы Івана Канайля Гу та його жона Гафа зунул была цимборка та і ні мама друщіль єдна мамі друщільля то єдны цимборы были тато єдны мамины та што то я там была докус своій Два рокы я там проробила а туди же м пішля у вербєж робити там вірбє ж єм робила пят років а туди же м іше замі же пішля м робити жыти умулювіц а ту не було міста лявчыти я та робила м у кальорі конрусти мусите підложыти ся стины волця кальора тоже тепер улиця там стара церков була купруків перевезда куписку были лемківска церква в Крысня не знає лем там была стара церков узний ремя знимую Коли выпять довернули си до Русинства коли сте почали інтересувати сю тему пять Русинства я не знаю якы лі была маля Я то нас я верну ся до реліґійной темы у нас тоды жы мама з тітку тата дома не было по татой тюрмі сіґіли за Мадярів так За добре ся вложыли унас сказали што котрі дві фамилиі перешли на Православію а то на Православію приі вці были грекокатоликы Фактично я хресєля грекокатолицкым священником то є село было ш не было нику з там не знаємы Мы знали так шо мы Русины мы знали русиньскій вірш мы знали русиньскій піснітик а русиньскє то русиньскє тото є ляшы Нашы народні пісні то ж і єрзі ноты так по суті нико ся просто не задумал то русиньскумальскую но а уж і в нашы час ся выпурено се пузу свою обертати Я дуже дуже была рада Коли я вчуляш што буде перепис населеня і будут казати Русины У нас при перепису населеня ани одна особа ниґда не згадала слово Русин Уловецкым реґіоні не знаю як по другых бо я не малям дисколи сте кєданя або пак єм тото Не Зберегля Воловецкым руіні <unk> осіб усього написали ся Русинами І то хто такій старі сті люде жебы тямили єден был ґерів єдену в церкви шус выслугувал такій старі люди што айномы Русин А мо нам нихто неділи казамы понятя не мали шом бы знали што А коли вже почало ся відроджыня коли уже почали казати што треба мы є Русины треба то питаня підняти Ти музут слі говорити Нас освідомил з ту діяльністю Сарканичы Некєм они зналя пришол сюди в Воловізи з Багаличку від звіру віра Баганичка він Шарга Михайль Іванич Масі Михайль Іванич Дуже інтересно іх привела вірба Сомо з воловеців і єснову Шуна кули почоли ся русиньску двиньой грас Ренесанс она нараз подержала Інату зачаля горити так і орґанізувати Казати материя мати была наша кума а мы сідруєме сідуєм кажме винує ся знову наше русиньство та як што вы натокаєте мы Русины были та хто нас тост візьме Мы были Русином тутай признаєме шо мы Русины ной то Нокаси всі пришли до не до Лас думі а пришли до Баганичкы до Аны Іванєй до Богничной Мам туды щы раз пришли атуды сі і так помалю помалю нас просвітили у цьому питанні Бо то в газетах не писали бо радийо не говорили а вже пак пізля того почали вже писати і в газеты почали жем або говорити не так занадто остро або помагы мо ходже называти ходю же называти так Знов перепис мал быти Я вже пішла до того хто ту статистику і я зачала ім указати хто буде при перепису а шім ся наперед звіде Лестарканич як то єси в мі і вшытко Лакатож а катож зросы переслужыти сю піце занимал переписом і в тых трьох селях там де він был там писали ся майже всі Русинами Русо Геньковици Діпино і Сасука тамого буш буркопису Русином но та яка і там де він тотоно а в нас нихто не казал Я ся написала тоже Украінку я сама з них то незільника не зрізано было кремує Р Не было а куди ву шкуру русиньску одкрылю а русиньску шкулю мы одкрыли дес <unk> рокудиста За рокы мыділи пят років Вы як раз почали были тоди списати там про вашу пеню Але тємю як раз был уско ошыманий коли одкрыли шкулу як у нас было зроблено І як я уж вас тямлю жы тямлю вашы выступы курбут уту з дітучками проводи же Кєд хочете лем тото вам дітву розкажі будете ш яку роботу на сам перед нал книгы альмасі процительку граматику жывоє слово і слово сло Говорили про воловиц коли він застурил істулівця Тоді тоды ж была дальша проґрама і мы по тій проґрамі яка в нас была по тій проґрамі мы занепроводили занятя А видітьом было цікаво видіти памятали же не ходили в русиньску шкуру Я договорювала ся все з Сарканичом і він нам давал гроші кожын раз на єдну екскурсию даколи дві уроці были Но мы были у мукаціві на Замкві Были сме у Карпатах Захерева Шембурнота были сме в Лужыні Тура Легоцку в Замку Вельна і были сме у Легойской сторусиніскаль Та і тами сме были тами сме были Были сме у Берегови Укосиной укосино купати ситакувати Так што мы крім того што была проґрама тож проґрам была така теоретичний материяль а моі дітьми ходили так дальше завданя было такоє написати фамиі якых буде найбільше усилі родины родины бо то фамилия може быти одинакова а зовсім і понятя не мают хто што Пах ся чудує тіти і ой Тамородиці Но тамородиця миродиця Они ся і не знали што не родит А докє фунґувала русиньска школа Я вам повім доты была русиньска школа за якє мене чловік то мене так умер чловік а пак умер сын і я ся відказала ввести русиньскій кляс мріяну Васбульктив Верховенкы якій увазбув репертуар высокультива Репертуар нашого колективу был вытвореня всіх обрядів народных якій были на Мольовеці У нас было сватаня окремо Свайба Окремо Пущыня Окреме фашанкы окреме Вічірниці а в нас сказали выпрядкы Усі обряды якій нас на воловельці не были колектив верховинка відтворил І мы єздили по цілых по цілому району такого неє в нас селя у районі де бы не выступал колектив Верховєнка Свуди Гулбу Воловецку і орґанізациі Пудкарпатскых Русину доків пубувала торнізацию тепиркы Она лем фунгує ондеє печатка і штап Оге то і з люди уж не єту язы люди же померали О А дові або віны приходили чырикє вашы Я вам тату лем чысту істину правду без брехні коли сє наш колектив робил мы ходили по селах мыг слі выступати Де было мож я все си старала вклыти таку бесіду што то наше русиньскоє то наше давноє то наше треба запамятати треба зберегти треба знати бы было для нащадків для нашых ісі тото все Бо то помале пропадає кільком по толо жытя додале всякой всячын а коли треба муло все ся то догадаш а тодиш як муже перестали выступати і казати Ваша соспільна ци громадска діяль сперли си нотува служы не робили Ай то є звестит куру буту ты бушы вчас войны ты бывшышу русиньску дві не дісно было будня то не раз іщы назыв це помуєме вядут недолу оцінку што то было несправедливо зроблено што было специяльно зроблено но або дійсно русиньскы ідеял настало не таку популярну І Дюде пучыли даж не розумілу цішу при чому ту є політика кєд є ти Русин є русиньска культура богата є русиньска істория і хусто ордити но айбо майме то шумаєме Но а тебе кє вам най помім умерил сім єй в мене был учен Та Іван Кобрусин отец Запеклий Украінеци А баб Русин но сіє но буду стоіти з журнали одсуздна Як вы його можте оцінити Я його оцінюю дуже дуже высоко через то што не буду ниякой інформациі Ниякой А тепер то што там міщає ся для тых хто ся цікавит дуже дуже дорогоцінний материял дуже другоцінний люхите голосу Русину Подкарпатя ха было церо за ротів ого Хто вас сіткує звіданя шобы вы пожыдали Русинам Подкарпатя Карпаторусинам што бы сте пожыдали Русинам світа і слухачам Лем фм насамперед треба постарати ся Допояснити жыти лям усім Закарпатя што мы все были Русины Люде ся не розуміют што такоє нацийональніст што такоє жыти той кріны я бажаю то шбы людей Освідомити як ішо про нацийональніст бы знали дальше треба освідомити люди што є різницю м тым і довести людям хто мы такі І бажают то жебы наші люди всі Повернули собі свою нацийональніст бо повертают люди нацийоналіст што роками вже не то же другє третьо поколіня а сікают а то наш был дідо або то наш был прадідо Ясіс хочу Вас поздровити З вашыми девятносто роками є хоц уж бы вас суботу брідіст нову жыва восильна в ворвецкы реґіоны простиі той русиньска орґанізация вдержати і держати русиньску школю была уже настаючым подивом на даный момент Я думу собі шу найдут ся тіж коли вас сіз русиньскій прапор переберут і понесут є одосы Най нам грают на цимбалях най трублят трумбеты най гудут нам гуслявикы вержут дулів пута нашы діти радост наша русиньскє пленя І тоты світове розкажут бо то наше бремня Найнаше торжествує розходит ся з світом мы Русины єсме наруд своім заповітом Я Русин был єсм і буду з ушытка мал міру любіме ся братайме ся на тіст навіру Яоржы Сару на правю радом маю <unk> <unk> моє землі продолі Разных наци выслоні в <unk> землі Буду творіня кругы народом Кругоюз закрольом роды і будуйом достойны моє землиня высто народовых гона В Лусуру сыду Пудкарпатя