The archive of
Lemko radio

В люсурусы был Подкарпатя Днис маєме ціс пробывати в Меморияльному думі Музеі Народного Маляря Украіны Федора Манела в Уж Роді І принимай нас туй нитку другій а сама внучкы славного Корифея Пудкарпатску і жывописну і школу Віктория Манельо Приходьку Уміствознавка Завідувачкы музеі ім своІка Федора Манайла Выкладачка Закарпатской Академіі уміст Прифаіна Шунка добра мати У благословенной атмосфері де видит ся што ту присутніст сам двиняльного творця Віктуріє розказала про родину Манаву Знали сме мно такых факту з дя дідика Федора нянькы Івана і брата Андрия і вшытку єй файты котры зробили поставы сых Великых Русину сімай величнійшыма Такуй узнали сме ся фест про саму пані Вікторию гікультуролоґічну соспільну і наукову діятильност а поліпше послухайме єй сал хыте голосу Русину Подкарпатя Выпи сом зывань солі заспіва A Василіше траву коситы голосом госит просил косу і стравоюшыть додобою просил то суістра самбіж і годом буди взяли выдова звары солю выдол пи взяти знає <unk> ци Вікторию Дубридині Вы родили ся в Ужурді у радяньскій період тот час коли Ужур або поукраіньскій або по рускій як урили в Усвіі Манадів Но витаю Вас пане Юрий дуже рада што вышли до нас Лузей усису хыжу де жыв мій дідик дуже долгу Родили сме ся ясно в тот совітскій час а говорили сме лиш Понашу Лиш по нашу няньку і моя мамка мамка з Хущины няньку хоті родив ся уж родіной был у його родині муй діду Федор Вад по русиньскы Вать по мадярскы было моя бабка словацка Мария Кувальці ковани не знала ни руской ни украіньской мовы лиш по мадярскы ци по словацкы гворяла та так у нас было што Вать по русиньскы веть по мадярскы провутили ся даякі торжества Горили ся тости А як звучали тости туды як ворили зо столом Так знаєте говорити дуже людили Я не знаю як у другых фамілиях оту выло но у нас было так што сиділи І мало єли ясно айбы все фурт говорили про політику про туті то сувяти тоті котры не любили ношы казати А коли тост говорили та ясно говорили долгу много кунци майже кажду вытоста кєд ото на день народжыня ци што многає літ співали сме Я не знаю то усе і вашой родило та співали діти знаєте як о то пороззявляли ся таникали тей вы тот затягували з ниме Но такоє было тот я вам повіншыл то такоє выхованя І тепер і дунині мысяк і говори мы спокуйну нас не было так што прийти нахапкы пуіли Та де Мы такіли якы Італиянці дві годны ідят та і мы так дулгу спокуйну Много говорили Знаєте в Рудині было практично вся інтеліґенция вчітелі были музыканты художникы округ інтересу што дуже такый шырокій Но ясно што всі дуже пережывали та за і за Закарпаті за ситуацию яка была є за тоті зміны котрі были но то все ся обгувю А в Івановці де Дідик ся родил выходили даколи там словацкы встал Айну нико ся не встал бо знаєте Дідик ся родил Іванов ся в <unk> році то бы ся австро Мадяры были Ювыняйку Был участником Першой світовой войны вернул ся раненый та скоро вмер Сімяна півсироты лиш мамка з ними были они приіхали в Русеу А тоту хыжу де Іванов ся унижыли Они жыли так як няньку был учытельом та директором Нацияльной школы они і жыли при школі но у них не было хыжі І они так і по тому коли приіхали в Русвигу та мамка одбыла в цітильку на педагом было на всади куди пак рубила і присади куди они пак жыли а діти коі держава туди ся дуже творила дітьми она цільска держава вызнаєт дуже много рубила в социяльному пляні та діти были розподілені в інтернате той повісти таку штам была якась хыжа в ци Івановцях ци Русви не мож бы і не были хыжа мы были в Івановцях у туй школі она тепер є там школа поцяткова І там є такый кутоцьок Федор Манайлов Не знал што уж любил што Федор Манайлов ся там уціл Мы на селі фотоґрафіі николи де там не жыли бо там єдно крыло є бы школа а там у кутиковы невеликы крылоды жыли ціты літа іх родин Но там тото уникали та найшли сме де тото єло но так ся і тота школа ся лишыла там ся познати мож такє там вербу быти кіє дуже дуже єст тото грасия такому кажде Добре уже в родянцкій період ясно шу Русины были заказаны дідикы Шуґурів Руси Ха Федор Манаєв был най том такий был мал характер такій што отці каненика як кажут знаєте уне усяде говорил по русиньскы Ци туй приіхали Кыівляни с не знал што котры ся но нич не розуміли ни і украіньску не дуже знали А он по русиньскы ішол у львів по русиньскы дес і так знаєте якы сисі наші братя і рускі кой приізджали художникы уж мясной як о то не казали мясны діли мясным тым гувірку тым знаєте на річно хоці знаєте што нашу русиньску мову не так тото легко порозуміти чужому ай быне тото розуміли мусіли о то єм ся дуже любило о то было кольоритну Федор Манайлю был такій єденый в своім роді бо знаєте другій Нонконфурмісты то конфурмісты такі они нараз пристраювали сы койкус руси говорит та униз ніт Федор Монело ся коє не цілил І знаєте си ся позиция його така тверда уж я той на своій землі Яси сьому сйому выговорил мій няню мама Си ся мова є для моіх дітей і для моіх онуку важлива бо мова є тота основа котра держыт нашу культуру і котру держыт нашу ментальнізму кєд мы забудеме мову то мы забудеме кому є І ут і наші клорині Но і дідикы се твердо знал Есе ун твердо знал не лишыл свою творчісти Будите уж Ігору Блоти се все про Закарпатя Про його історию фольклору душову рываців Душа Закарпатя Но тільку был цілісний што вун не лишыл творчости або в сой своій діятельности Циуну ціл студенту як пупу треба знати любити нашу культуру Циун был дес на якыхурах ци выставках спількы циун рубил якіс своі монументальні проєкты ци штось будь што другоє ци ун коли рубил у театрі Споминали уж Тоті театральні діятелі Ошы Якун твердо одстоювал позицию того што ун знал про наш край про нашу культуру што твердо стоял на тому ж як має вызерати допустім якій народний костюм уж як мают говорити бо так говорили давно і тако то має быти уж як напримір тот гуцуль має держати піпу яку має курити уж як має бартка быти за чересом запгана уму ся знал і он твердо на тому стоял або як ун был консультантом фільму Ціня Забытых жаду Безнього безньово подозруют Ото выправду кажете было я мала таку чест говорити з художником фільму такій был Георгій Якутович художник фільму Но Якутович мі розказал уж коли они были на выступці Федора Манайля в <unk> р в Кыєві то была выставка <unk> нове Закарпатя і кою они увіділи картины Манайля они были каже якуто веч ошелешынів они были прибиті просто Одыбыли на тулько є се было такоє мочне ємистесо на тульку нацийонально є на тульку оно было непохоже ні на што совітскоє іскуство якоє тувды панувало сіро є тото казенно є знаєте і они виділи от тот сильний дух дух Закарпатя Дух усіх жытелів Закарпатя Русину там кульку нас є народно з тей розумієте нас на тульку богатый край і Федор Манело тот то все богатство і всудуховніст выніс на Кыів і Кыів был просто безкорадженый Та внихали товды каже Лутовичу Параджанова Возникла така мысль уж треба шос будовной робити в кіно і они приіхали сюди в Ужгород ту де мы з вами сидиме ту они сиділи і лисувунину пили кавіль маневльо розказу про своє Відіня якун тото видит уж якоє вту має быти кіно і каже туды Якутович каже уж тувды у Прадзяну остала ясна картина уж яку то має быти і тувды они пригласили манаєлям быти консультантом і манельо знов был твердий яко то якій косцюмы мают быти і яка сцена має быти яку не мают вызерати І мы коли позераєме фільм я робила таку презентацию што дуже много у такых кадрів у фільмы практычну полністю передают якій картины манайла Це унікально дуже дуже інтерес Не спалай ноці не спалено <unk> годарю лістер день нихто не приходит витятми япли Думуй товды не прихва А ты привноці я безы моті превника онті што не годитя Мухыти голусу Русину Подкарпатя фільмы неперевершены Я каждый раз його поздоровлю по ному шу звиджю там є епізод по мойму на Руздво коли лишал утє мертве мне іду на студиі і одыкрасы приходит єй од героіня і через обнадіти видку Но Я ниґде ся не задумал у нас робили а я ниґде ся не задуму чому І ун тоту унюс розуміти на тыків руін дісно тіні зобытых предків я мож што раз позрати каждый раз видіти тіні зобытых предків є у <unk> З світу влоєй скарбници кіно усто фільмы без ввідіня і розумліня сяого фільму в кіноакадеміях Заходу не допускают розуміти студенты мусят сі свім пуни Мы маєме ся гордити што наш Федор Манело был причасний до ся Сы молоды люди берж мушу різнати бо робит ся такшы в одых раз іменно Подкарпатя про себе про свою істурию своіх дісну герую знаут дуже малу і коли узнаву ниу отцю одкрывал такы Я діти кули до вас перше розпрів на музеі та нушутикує картины в люді бо для подрузків шустикоє знаєте мемульотны повз ты втікли А тую не затямили іх поразилушы од його ілюстрациі Захар Беркута дальше землі А кото том малювал і для них то было дісно ціністмовірным хотя му тот самый музей сплява од якого уж не є розуміти видіти А дес було уткідка Краса белици Дійсно він міг тото передости А ту і маєме проблему з замовцюваня знаєте і такого іґноруваня іморы Завдобуж неважна культура си така культура такого якогось непонятного ци може є ци може не є такій народ што з Русины знайде політизує ся такоє питаня новысной ся замулчує досягниня культуры штубы нівелювати і се велика проблема і мы мусиме робити все для того штобы подняти Се на стєд і понести дале Першу ж бы люде знали донести вы одраз іменно до Пересічно Подкарпатцы хрымо донесе меч Закарпатцом однесе ся до люди вівшы з них будут гордити ся свою землю не будут переходити на руску ци украіньску бо так заговорил тот чом якє моврит Юврити по свому як ваш дідик Не позерую ся на тых з кім ворити Ну все такоє питаня Мож знати з <unk> <unk> мов бо то не є проблема і мож горити на взитити ся сво не треба забывати своє бо то правда і в своім треба ся гордити А няньку Вашы Як ом почынал малювати он тоже дуже знаменитый відомий Майляр нього є Кір Бреці Кітожыны Перевершыні Рускашы Маникозыня Няньку ся родил в <unk> році оту была были ту і Мадяры вызнаєте шой з руку фактичну Мадяры ту были Ґазды туй на нашій землі автоця з <unk> році Федора Манайла одослали на фронт Он был крисляром на фронті Айну Новугорскій Арміі медячку яйну і ун Дойшол до Додона так што коли ся родил в Муйняньку та Федора не было в тот момент но ай было пак приіхал Федор Бумнього ся і уже варвіл тамбу буквальну місиц нього ся така хвороба поляртыт коли ревматизм рук пальців то пальці в нього ся кривили буліли та його паку в госпіталі Но мал таку коротку історию мал таку історию стурінку топу жезни і нянько ся родил <unk> родил ся туй уж грудзі І <unk> руку вызнаєте же Закарпатя стало частину совітской Украіны та Совітску Союза собсыну но і кус ся учыл ну в школі Ясну середню пак у Пішол учыти ся в художньом учылиця бо мал явный талянт в художні Уціли сівців ся коротко закінчыл його екстерну і вступил У Кыівскій Художній Інститут Туды не было Академіі Сі в Кыєві был Художній Інститут вступил он тот Інститут у <unk> році Уж році зачало ся зйомкы фільма Тіні забытых предків і муй няню Іван женил ся вже з мою мамку і они у Параджанова рік жыли В його квартирі о тот уж інтересний факт там была двокомнатна квартира мамка вспоминає што дуже было там людну Параджанова каждый день были люди Іван і Ірва моя мамка і мій няньку ни дуже файні были молоді люди Знаєте хоці мы і з Ужгорода Провінцийного мож повісти до Кыів Но не было у них такого вісутя што юй то мы дійствую все было як нормально Все такі жы людиі такі ж інтеліґенты інтересні мыслі якій прогресивні знаєте параджано проґресивний был дуже і художник был і режысер Дуже добрі все они там чувствували дуже добрі іх принимали они были на рівных Се была така школа знаєте Естетично выхованя як тепер кажут ото і ментально вым інчым Ото мы абсолютно в тых координатах і всесоюзных і всеукраіньскых мы добре себе чустували бо мы были на рівны Як і власна закарпатска школа завжды была на высокым рівні в Серходил За рамкы радяньской ту Абсолютна правда Абсолютна правда Но так што няньку жыл із мамочку мою Праджано во долгій час но а пакун законціл Художні ІІ Кыєві та пришол сюди уж груд вернул і ся рубил Художнік Майстерня Худож Фонду Спількы Художників Украіны Закарпатскы відділіня Ну а пакы зачал рубити у художному Уцілисі де раз был педагом пак долгій час был директором того Уцілистя Уже коли уцілист ся перешло нове приміщі вызнаєте раз было коло Кафедрального Собору там єхні примісіня А тепер там деколись Но і Няньку вже пак пушу і они приіхали в Медясіну же в двохтисячну році Сестра была она музикант Катя талянтыва жінка была файно дуже співала така была комунікабельна дуже файно была сама по собі мала сыно сын умер шклоды а сестра Федора Манайла так само была музыкантом і файно співала і вчытелька была выкладала так што така была і она была другой дружы Марту на нашу степана Композитор Так же ся кото дохыли ся роди День поіхал Мадяры з ним поіхал досмамку не выіхали і брат поіхала Брат Майрану выіхал Блого Насі бразынил угорка за нацийональністю його дружын Ондика Но і они выіхали в Медячсину до середины девятох років так што они были вже там Уваці і досі жывут і Андрий там высі з двохтисячного якого цитю руку Ун Долгій час там был много дуже зробил не орґанізували з няньку такі пленеры клублятувана там де были і з Закарпатя і з другых люды державан Русины ну ку себе рахувал дакы мета і любил для культуры нашой для іскуства о нейну многі многі выставкы орґанізували но і після смерті Нянька Няньку вмер в <unk> році Андрий Косєпак рік ци два был добу головою того Товариства Вседержавного Дес недавно рокы два назад заснувал він таку премію за досягніня в русиньскому іскустві і премія ім Івана Манаєля про арты Айну і Світовый Конґрес Русинства Русину Доєднал ся до сього русиньского нацийонального ініциятивы такой Брато Мадярці Айну брата Му першу премію котру вручыли про арты была вруці на Володимиру Васильовичу на Шому Микі Ай ну но і мы зняли тоту вруціня той преміі прекрасну передачу про микєту так што ісевас ту памятати што перша премія <unk>em іміні Івана Манеля была вруці нашому Василь Владимир Василью на Подкарпатю а нашому Володиміру Васильовичу любимому нашому талантливому художникови котрый хваля в угунині має вже і <unk> рокы <unk> року ся народил Дай бы з дуже рады тому фактично пробували При Світлым конґресі тім диспоную то буде <unk> рук зробити куєк спільку русиньскых писателів но не вдало ім ся а одыграт ся примєр місце видит нас робит намного бульше Тому што треба найти в каждій державі достойного маляра шоб він дійсто был достойну ефектично кій брати по другых державах з Подкарпатьом тяжко ім руняти си бо тіж жыюч на доіменны Подкарпатів сылже леґенды се примієл на обєдну іх раз русиньскых Майлярів вытыкут ідентифікує себе Русином дуже добре напримір із такой деклярациі спусюй преміі можеме прецікати што із заснуваня сиі преміі мы вносиме інщє єден вклад у нацийональне возрушыня Русину урозвойто популяризацию по цілому світу і нашой необецяльно богатой унікальной русиньской культуры се основна задача преміі Буде котцитацувати айбо уважайте Яка стоя раду тоту облишайте Яка стоіт напе раду най буде здорова Бередмелювати што коло порога Чыя видна мате на што робите даля Йосла О тота барада тілька намуда робити Зеґласонама Лоря пий любити Начебы собі могли ся на біленту шыю Перед темань ти Василю Чія винна мате на што роби што Восла мателя што робите Васильо та ослатівка ранда што гаросла церма Я знову жы вас прикрасні картине ци малюєте в Усебіци Вас бісікы змалюєш у важыбін Но мій любими другій брат Андрий Прекрасний художник ун себе реализовує і На Лосі дикы містецкой і в Европі в Мадячіні і в Америці дуже часто єздит у нього тыкє іскуство Модерно є дикє абстракцийонізм мож казати І я малюю я маю о світу історичну я першу світу як історику нашому державным університеті А другу світу в нашым Закарпатскым Інституті я як жывописиц достала писе то як я закінчыла Наш Інститут є пак си пішла в Цєтирску Художню Академію де вывцяла мистецтвознавство і тепер пишу пуро дідика подідикови творчости Його жытьове досліджыня тыкала дисертацию котру тайстю і пісо того як язы кінціло художні Інститутя бушла робити выкладати у Коли наш закарпатскій колись ідмінят Альберта Арделі а пакым перешла на роботу в нашу закарпатску Академіі мистецтв котра ту є недалеко Но і ясно коло своій роботы буясі в музеі роблю ся Музей осну на робота і выкладаня і мати і жона і знаєте як но ай будал бо хы якій сно зирно талянту та єл мене велика тяга до творчости Першый період творчости Кулия зачала так творити серйозно Міні ся любило вс єй любит ся малювати і реалістичні портрет якій абстрактні реці і якіс дикі тематичні роботы надихала мене творчіст Дідика Но тепер уж же у мене дикій знайте процес удожника в залі прусествочіст єволюцийный З єдного выходит другоє тепер хоче ся шысі кісти кібішы придметні реці зображати але зображати іх не в стандардному якісси метафоричному В змісті тому процес іде і дас Богы правда не буду я мати выставку ты на жаль думалам што буду мати персональну выставку до З слугы ювілею тепер буду мати ювілейну але даст Бог наступны не має субота то є знайте высток тоты коє то не лише зобрати но <unk> рубіт то художник має есе творцій звід есе як Вы показуєте людям жы робити і што якій у вас образ не мыжлиня А не лиш так но я там маю <unk> рубіт хоц якій от напр як муй нянько як муй дідикы выставкы робили у них Строгій выпір был для выставкы От є певний період творчости ты хочеш показати в хронолоґіі в ретроспекциі наприклад свою творчіст ти мусиш ліпсі рубувати выбрати з того з того з того періоду Но кєд ти не рахуєш што ліпше ся буду обріти не выставляєш Кєд ти не рахуєш што тебе є доста для презентациі свойой творчости то того не робиш Так што приде часто буду рубит іструй абсолютно має приміры такій примір што є машы ся фриґати зрінят одым выкладавутсі студентам Во переходит на русиньску бесіду Ай но ай но найтепер інтересний періодно інтересный унтергічний был война в нашій краіні і тяжку всім і многі люди котры ся переселили дуже дуже ім сучуствую айбу найте у нас в серед студентів появило ся дуже много із Украіны Раньше было так што были лише насі майже наші Усе лем но та ясно з ниме по нашому говориш был то діти ся май розуміют і май легку контакт знайти Ай но і то вже якой такоє як рудинна така бесіда Но з сими студентами не мож така ждуже по нашому бо то не порозуміют Но ясно мыє в світі люди ми волудієме всякыми мовами і ясно шуб пояснити материял треба Не тій мові на яка є ім близка Но а кіт наші студенты та Яван Кувіншу дуже ся любит тым східнім або центральным Украінцям цюти нашу нашу Нас ся ім любит а ся внес ся лучат тоті слова і знаєте они з симпатію І знаєте мым ся выділяєме і се маша така така наша розинка котру мы не маєме стратити Не має дай Боже жыти Не дай Боже стратити бы дійсно в клубі єден дым хлопіц абінауґаниц бо чудує спільку ветерану войной і усе говорит што прийде ся з будмекара по берах біяти і просити бы бабка бы коє слово повіла Но і учора маєме ґраздкій примір цілувати Ной я за звіду пару чловік ниєден з модых не знал значіня ся слова Но сам мой міні ганьба бо слуй час я тоже не знал о значыня і я позвонювала машівы просяну быной Михал Іванові Сукертір дурювати Быдуєте што забыває місо маєме сукотити Краз наша лексика формы нашырной сукотити Но і інтересне питаня было моя мамка ся родила в хусті і хусті на марморосці на має свою твірдів дамає автентичнос же тушла асиміляция і мудис юсь потратили розумієте но а од нихту сукуцюй бо єй ґразкули з того реґіону голу книжкы зумієте синок си тот дуже добре зміти си тоже богатство і кулиси говорили о тым убусу з тіреґіонукі хоцте діти або чути стору русиньску бесіду маєну на липну то нягузку постулю прочте Там все там як глу пятсутру кутому там моту і маєме можеме узети до самого фенсика додаток до листка од його дужы юбридюка злотина но або унсету лексику <unk> стручя і кубу глу по селах Муцітейме розуміти мутаму су чужой невиды му тайбу ся буту ся пролили і просту єдакі Словейків і ся забуде люхите голосу Русину Подкарпатя з выченым хлопцом Вдома під вікновы Шастал порайона з друзым однам як місця на земли між посилити з друзыма была шофальда былайда Була хтось то пообрази іщы сішат капуза і часом лем ходит серед екристи потрібного ладу Алер лему сой люда сой люде завсе всюле Тай та о фаре ка належателях І все ся розом робил лишат ся в памяті назавдыкал полю підычні гітарні серемали і кавери на бідол зеремот і подорожку зовізилу ся разу наполнит Вытря в масі вітрила ерата зараз зальда былайда арі аревына арі арі арі ари арі арі ари пасо а пана <unk> Дул я слушу увазу плянол же дописати вашу наукову роботу што ся кромі продойте робити Крем науковой роботы творцьой роботы выкладацкой і музейной до іків спады на будут Знаєте хотіло бы ся в музеі зробити порядок музей одкрытый в <unk> році в тот совітскій час Ну експозиция ясно деморияльній кімнаты ото такоє было і такоє ся лишыт ай бо інформацийный контент має быти іншый Ото ся з совітскым етыкями знаєте під текстами котры тепер неактуальні і шкодят уж поізды Но і більше того мы вже він в цифрувому такому інформацийному просторі што мы мусиме дес быти в інтернеті бы нас більше было бы інтерактивніст є деяка была албы но мы маєме наприклад тикідну введеньом музеі своіми селами што сме порубили шутам двумовні етикєтків клады на картинах мож перейти за тыма кладами та прочытати в інтернеті інформацию сикой мы робиме Майбо хотіло бы ся дорубити оновленя музею хотіло бы ся зрубити тыку дикы су сувременной такоє усвітліня дикій Ремонт банальний хотіло бы ся зрубити было хыжа тыкалже зовні не дуже файны осиклай хотіло бы ся зрубити для музеів По творчісти це в моіх руках і в моіх силах то все підвладне Роботы там в Академіі тут кє За проґрамами знає тилуну скількє там буде быжаня і силы ну і захід дисертациі яка вже написана то власне так само яку ну по програмі там по розпорядку буде таку не буде Та шотіло бы ся найбільше зробити для музею бо музей се є і материяльна і нематерияльна культура наша Се такый знаєте куди хоц якусь притита увідіти што было што якусь зрозуміти якусь Ну айну бы зпорозуміти тоту нашу сучной закарпатской сой срібной землі сюди має прийти Сюди має прийти уникати тото все бо то манайло виділ намалювал і лишыл нам і то мож увідіти можете А пожыдати Карпаторусинам нашой срібной землі нашо Подкарпатє можете пожыдати Русинам світа і слухам Лем фм Но ясно што всім Здоровля щастя як удзкому пляні но і ясно то што мы робиме родити дале не забывате насі корені Знати што робити для того штобы зберегти культуру тоту нашу Не лиш зберегти а такому выгляді донести до потумків убы внисю культуру могли дале нести Обы си ся культуры не згубили ся она ся і не губит бо Русину хвала было многой і на ІІД такоє сильноє окуріня што ну не дає зобыти Ну не дає зобыти ну у нас є і хвала Богу прорустає в нашых дітях Обы си се ми не зобили убы насі діти не зобили обы наша культура была рівноправною і такым сильным голосом у хворі всіх культур світовых мы мусиме мати сысе і не забывати розвивати Дяку Вам за дуже інтересну бесіду срінцівам срінців суму ужытів сімів творчости ной найвас богсо одділа з пане Юрий найвусу Коти Дяковифе Выходи два гори лаґдає того што м люби два гори лаґнаєт того стомлю буде його під барзом Зайду з другом Ястролим Хоцю хоче бына зо о Цломи сме св В люсуру сыду Подкарпатя