Archiwum
łemkowskiego radia

і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> польковиці Лемківскій голос в твоій хыжы лем фм Дорогы слухаці слідицю годину можете цюти Голосы Русині Підкарпатя коло слуханя Вас світат Каріна Муляр Як за традицию днес вам представиме новоє інтервю а пізнійше його першу частину в рамках рубрыкы інтервю з містом жытелями Підкарпаття Ціль даной рубрыкы є розшырити угол погляду на етнічну ситуацию на Підкарпаті а через призму жытя містного люду познакомити ся з деталем і нюансами самоідентифікациі жытелів Підкарпатя І днит нашу кореспондентку є пані Тюрениця Оляна Ільвна Лукєтця Завідцьом народила ся пані Дурениця <unk> рыстра Біцьово близко місце Мукачева на Підкарпатті Як знаєме рік <unk> в істориі Підкарпатя обозначає ся як предостанный рік еґзистуваня Підкарпатской Руси в складі Чехословацкой Республикы З чым і є звязаной тяжкой дітинство респонденткы бо вже в <unk> р мадярскє войска окупували територию Тогодясной Підкарпатской Русі сучасной Закарпатской области Наслідно пришла ІІ світова война яка фактичні забрала хоц яку радос жытя пані Тюряниці а такой нараз по сконціню войны многообісяй ся му <unk> році мати послала юну Олену Тюряницю до нотой час же комуністичной школы в рідному сельови і вже подальше своє жытя респондентка пережыла на собі Всі інновациі совітской влады на Підкарпаті та як і більша частина містного населеня Підкарпатя прожыла пані Турениця ціле своє жытя в межах єдного села а вопрос односно етнічной ци до нацийональной самоідентифікациі односно респонденткы Пані Олена Турениці розмыват ся Почас розговору будеме чути неоднозначности односно русиньску і украіньску і руску нацийональной принадлежности респонденткы што є доста лоґічным наслідком тоталитарного радяньского режіму на Підкарпатті Окрем того треба забывати на ситуацию цілковой необозности в карпатскых селах то і поговориме про жытя пані Турениці про тужбы і тяжкості жытя на селі по войновому Підкарпатті розговор был записаний в родинным модумі респонденткы Селі Стребіцьово близко міста Мукачева Підкарпатя Лемківскє радийо Лем фм реализуваны завдякы дотациі Міністра Внутрішніх Справ і Адміністрациі Ключовыма темами днешнього розговора будут тяжкості жытя повойного Мусилина Підкарпаті на прикладі Села Страбіцьово вірує сповідуваня в Селі Страбіцьово після <unk> року Наслідкы комуністичной системы на жытя містого населеня на Підкарпатті спомнул пані Олена Туряници Туряница Олена Іліівна Коли сте Савродила <unk> жолтня <unk> р Высавроды В стребічу Ціле жытя сте прожыли цілоє жытя прожылым тут учасовя свій Шкулі Учылям ся так добро Тотуды было як кілько класивы туды было сем клясів Я кінчыля сему клясу і пішля вукольгос працувати в кульгос Моя мама робила лемку та я пішля копати Я пішля копати укольгос туды учыти те не слі задают ся лем все добро Голова коргос пубыл нас і каже Слухайте така вас дібна дівочка дай вольтырю робити Я казую маму я што буду здал та ци люці б не спаля додавала буде не мала Готовы штом будут іх до мыно пронимати А пришол бультерию ноатам за учотчыка Заставили ня сьото будбивате ту знаєш раґі та дівчата ті што же там робили то учыли ня не учылям ся тай поробил лем там што мі місяц ци скількы і пришло треба і ты мукаць влучыти ся А хоті была была А дума б собі так Кітяну піду вчыти ся піде друго і друго бстане на мосці а я піду во я пішла вчыти ся у мукач ви была З і львівского технікуму дали сюды людибучали люди та технікум скляли сме за мі за рук Трирічну і технікум склали сме за рук так ускорену Но вшытко сме пришли яздаля на відмінну і присвячыти си сюды Но я вже тут были касирьом і помочником бугалтер бухгалтер у нас был Майдар коли треба было іти на раду дес та лем мене лем мене бо выне знов не говорити не чулю писати знов ухетен знов а я а я потім тото робила у кульгоспі То кольгос потім обєднал ся кольгоспі з чому неном пішля м працувати в чому нен Учому нем доізджала там єм робили тоже з Щетоводом Но Щета лем цитати як бухалтар з Трабічова Ушытком веля стребічівско є Веля Там поробильом два рокы після того перешли сме знову розєднали нас розєднали нас же тепер дале было Стробічово сомо потім зєднали нас ся з Людчыми Я тоже перешла робити дулючок Дулючо кым долішла робити Нобыло ня дітина я пішла в декрат і посліде крата знову пішла працувати в людскы Я <unk> років пропрацувала в Людчках Лутому при кулю госпі а потім замануло ня ту сільску раду Ісля бугал теркансий ону пенсию аю декретний відпуск каже пуй то буду скаже три рокы робити Тоту докли я буду выкрыті туди не три рокы туди буду лем руйкы А потім каже якусь буду Я пришлям робити она як два місяці любила деклят а мате ю каже тото што буду сидіти я дома я буду ідіти нол та я пак уже не робила та пошлям робити воєнну части Рукім проробилю воєнну части Мама укурила ся пішла в больницю я муці брат пушову армию я муціла лесяте роботу і прийти сюды Пришля м сюды знову тут было місто і я до часу уже покубнясти єден были стен Я з того часу робила ту <unk> року в Сільскій Раді до <unk> руків до <unk> руків до <unk> головном бухгалтер А войскові кємістер війскови робила м Учат сяк пома по продуктах Деле мам продукты ты продукты треба было поділити на тыж на <unk> дни там высокы крупы та ділити Солдатам треба было розділяти Я то вшытко о то мол сись за вгосп робити але не робилай я поділили му закілько супів Кілько уторого ся ділила і так вельо роботу Він што робил кідту не ру ав залгосп ходил шытай бортай і потоміс доноси самого року банопенціст а даєно року Ялопе ансі коли ню нелля невіста толо троє діти Звідо ці далеко сы з горбы Урыли права раз воды фандары го нема на голо Праци до сюде знати буде ся бавити Татерин то добромыш виде а ма маюл быти та ма кажете весе вродили в році Та тут было Не была не был ту Союз а шатут в <unk> р было В <unk> р были Чехі Чехослова были Пучехословацкє міґы Но пак были Мадяры ося територия Корисы была Чехословакія як ся называла Бола Чехія Словакія а се тут была Словакя з шосе было Ловаками была пак было Пучы пут Чехами пак бы Буд Чехами пак было під Мадярами а потім уже был Союз же як Мадяри ПереСлівіс то был Союз Вы помята як Подкарпатска Русь Но помню всю територию коли была Чехословакія і по VIII называли Подкарпатску Русь тепер фактичні Закарпатска Област Зыпомтеш так ся то называло Та помню помню жданця назва І гімн был кід памяте Знав ци высельце де Подкарпатскы Русины осталте глубокы сон Ци высеноверну ся не вціли то же было пізно із Мадяры коли болетут узям шкуру ходилиз Коли были Мадярі цинітже м забыл В цілиси то была так може легше цілистиси по мадярскы оборотиці вли До народу до можой Мадярины было кєд Майдари были гм і Мадяры дуже строго держали І ходили по сельови Мадяры не мож было хлюпці ходили а ту так зберали ся хлюпці так куди посельові співавуці Оле переставали та били повіли уж по рускій не мож співати по нашому по украіньскы ай співайте по мадарскы Дуже так стробы Таті были єс перами пяра заклебанами мали тоті такоє то ци дружынникы были цилярийве дахо штось такоє Но та дуже так держали в тум Но з <unk> до <unk> тут были Мадярышы помнети ся то кажете уж ходили та людям не дозволяли говорити як мож лем было по мадярскы говорити Лем был по мадярскій Юрий О школи не памяте як то было а в школі в школі нас ни По медярскій ма не говорили говорили по нас Во школо <unk> років шлист так мого клас мал до кыкомам років было як то першый клас До <unk> рокы туде слів <unk> рук <unk> кінчаль самый кляс <unk> русині пішльому кольосу робити авководзям робили послі <unk> клясу на каніпулях ци послі клясу на канікулах і послі тым пішля діс у ноябру <unk> Існу бухгалтерию а в <unk> уже м пішла вчыти ся у мукацю Замост А там улиця червоноармійска за ним нараз Тоты червоноармейскы улицы там было зданый є в тому зданы был тот технік То вкажу ож за рок кінчыли сме трирічну проґраму скоро ся натыка была програм То <unk> музьом то кінчын і товды бур од <unk> р В <unk> році пішли сте в школу то же было <unk> році То была вже єдна шкода што были так школо посылавы розкладні класы в жыдівскых хіжах были школь была школа єдна называла школа што тепер на просто сільской рады там были дві клясы два клясы іс а другі было вшытко по жыдіскых там де был старый Садик там была тоже школа тут де клюбу там была школа тут де кепія на просто церкви там была жыдівска хыжа і там была школа там школы были розметы В тот період помната коли Жыдів зыберали Ні надто не походили в школу то Жыдів же не было діти Жыди котры ходили в школы же же лем были Жыды туты што поприходили штоб стали жыві та мажыли на улици Духновича мамі там дали хижу жыдівску Там была жыдівска хижа там были три сімі зіли тай мамі дале мама гебыла Лемкова там анівком Зыды Но такі были дружні кы были з кыбы знакі дружні были Уанно Кошто мол принюс дістол і сте вырили єм но такоє было в нихтоме обща кухня Дуже такій дружні Жыды То выімли до лету комнату ци кося де тото комната была така велика хіжа была на три выходы То ємі єдну дале нам єдну дале стє єдну сімє а єну дале был тот путник назывол ся слід зас за селом тото обслуговували Путі Пуні но там єдни жыли нов не были Мадяры ци коли я не знал кому новнесо скору в роли відтулі пішлі Думуй собі на родіну не Мадяры были та пишы собі на родіну ціла сімя мати діці діти А там паселили ся Євреі сі што пришли му люди сами но так дружно жыли ном опак заставляно суброти ся від той гет Жыдыва зайно вшытко модале пришли собі на родіну гыбы помісту жыдівства І ті пішли тоже по місту Жытиства Весіні смісеру зо святі пішли субізоны Ваша мама і они тоже Страбіцьова і Страбічова Ідут ся вродили ідут си вродили там была наша баба там были єй діти пятеро діти Там сме си родили так сме ся порусходили одкуды мы ся тут построіли Вас было бату дідне смія Вашы быткы были сідіти Так у нас лично лем была яй брат а у бабы были баба Уддала ся раз было в ниє моя мама а чуловік мій дідо загынул войнів першій Бо мама з <unk> року мамо встала тижньова а батько том загынул дідо мій а баба паку оддала ся другій раз Та у того была тоже жона а была дівка то же таєнт та зведены были дівкы Но та ті дві были пакы ці ся вродила Буда Гапа Василь і Влена та много іх там было Но то пак ся всі поруслутва <unk>m да A<unk> старых <unk> правы славы Высла о сам басма ґацкариска затом та сам любил зато сам Розласліл дабо треслил сий до міла Оляоля Кецера Пячеля Ґрасела та Кечером підкєчеровя села якове село ре село закедзером підкєдзерове село як поплядом выселом Ґмі война пройняло не дума до сама за кор за соломило хлопци Край людского воя А Васим были две і сібратут брат Потом вы з того міста пришли з чоловіком Сюда коли мамов ся розышу Тале мы пришли сюди жыти Я мама і брат А то был тот участок ци кос вам до участ был Землю Вам дале бодай участок дале ай То же за Союза застуюты А чости ся там не лишали Но бы там другі сели сой Там ся майменша сестра лишоль Майменшы все сели Маєте дакы такі старійші чорнобілы фотоґрафіі Відж ваша мама туль так чорной Но Те там девятнадцет річного брат носиля ту так носили новолже так не носили людзю та моє і тепер не мушу лем дакуль Айдетно до носила того бы была туды война тот носили та Ніт просто такі Коли вже ся оддала же тесте мен завязало жебы з кєстиме на несробино быльну улицу вити і жыв темной соброль А ту неважной привіры молосні Но а се мой малой цільскю кучі ціску куцію привезела мама моя Тавна Рудиці Мама шобератцях ваша Ніт моя Чыча на цяхы зіля там там ходили до неі вуст Нобай з дружками А высолкы корокы оддала му <unk>o Сіс мы дружыли Я робила в культурной кантурі а вых з дому то се пришли там быльшы іх хлопців были што з долом робили ворано каже нам трудо дні а з Карбатця ми пришли гынальшак кунів погина Кажду доросойму Карбацю дєного та вас по швітову то будут вам труды дні То што каждый ден ідите трудні я лем раз у тождень запису а во все та все А цукру сте хрупці ци принесли Принесіт цукру будут труды дні то само пак заробили тільотукру тоті золовчыты з лекварів Но тай так сме ся познакомили так сме ся поповна што мы ся полюбили і доворили сме се што може наче дружыти які сме на цілі Бульсі і мы ся договорили в ці три рокы што был в арміі писувал ми писма а тотого одпуску ани раз не был Бы был такій дуже честний што не заслужыл одпуск за три рокы Но а тай пак пришол о <unk> році восини пришол О <unk> році сме ся пібрали поженили сме Товины з Трабіцьова Но Із Трабіцьова з конец села чоловік вас на много босташы вас Мыберсників Га мыберсникы У класи сте мож єден ходили сіні та де вынних класы Вынни коди Мате му отец загынул на войні а маты обстали зо шістма дітьми та діти маціцкыма такыма то же робіли Та зато бы м пошол єс долом робити у пацана А вы як той познакомил ситу так стрічало ци Ходли навіркє до вас на бідфурти ходу Пішком кажейну пішком нотови з єдного кінця села я вже тут же з другого кінця кажуляной Дуйду жедремлю А коли но або асфальт а пак на криє былом некоє Та коли жем чуло што пополном некоє там ся прохваты убуху ярукниз То улиця была заасфальтована незаасфальтована лем такоє было Сашка ци шачка была Не знал до старого кєріти ся дук пільци до церкви а дале было лем такой забетоновано та такой Долго ходил до вас новой церкви Но та не доло бы пішол в Армію та не дул А де служы Аж габат То три рокы было обовязкова три рокы были в обовязку Но все Мій кляс ся наш клесний тырівник Юржак Євген То він был струбіця Ні ту він приізый был Льому нас был Тут жыл і з сімію та і унас был клясний кєрівник Тут три были в основному приізжы ішы было приізжы а нашів ці тількы многа іх было кінчыла десять кляс та сьом горучыт Туто так бороты непає тепер Не могасито своє соло вчыти Ні ай В горах там знаєш у тых дебрях та там уч учытелі не хотіли учыти Та при тому заочну кінчали бы мали у світу яку же брошю світу треба мати А пішли усі пішли в обшым што ся дубрі то тія дубрівці рано я не мали змогли піти В <unk> клясу оня покінчыли <unk> клясу та пішлівці тільовати О стребіцьові бороды сіт класы Котро было ци волучкі у ґурунді треба было кінчати семірічкы ма пак была ся річкы А я осмерічка было в ґрунді Ні ту же пак у нас была я кінчала тоже Я послі самой клясы по тым кінчала синь кумы кінчала у Ґурунді до <unk> класы Агата выкінчыли в ґурунді десят класів якума в Ґурунді ай може послі того Десто ходили были котра хлодила му школо на витю Много нашых ту вецірня школа Вітірня школа сільскуємолю Е якы з тым ні видиш выто носили кы сте мене пакістину селицю а пак якым пішыля робити усійску родуже тіня носили таліну сир І тепер уже не ношу так Анде на сусіда така же вечори носишкы з тыме А я так на рукы болят а такі ми рукы потарпнути што не беру рукыманзы за тетапак вержу на гуру кулемушу та вержу на гуру та тігабу сю дотуды обых заязал Та кажу бохлемярде не ходи рукы з тым Вы были християнов церкви як грекокатолицка Ну то нас была вам грекокатолицка церква тут тепер у нас была грекокатолицка а пак лем были дві православны жоныт ходили до Церкви до Ґурунды Ґурундєнты а тепер уже полюлка православных а полюлка грекокатолик знал деса А так дурно адика моі дві сусіды были православны а брат ім грекокатолик То як тото так Но Пупутали се так Но все інтересне Олены з Христіку пробила ваша мама попа як думал у попадо мопслугово воля Спершу докли наробили єздуву Та там тоты паніі купували собі плятя а все купили більше то се кусок соп з тобі міні То мама солабак та де они посєли ме такой там ме дали А тото они пошыли та ме дали а пошыли ми біґан плятя і пошыли ме катранці кусто Та катранцік такій был цвітастий а кругом червена водка і судым я пішля своя земля была была своя земля та пішлям та жоны рубили там а я коровы дозера татым коровы до дозераля а катранцік і ліґанчык завади лям на тото на осонячник великій тий убых не замастила а корова пішлята з іх св маме т товды З Чорны на товды З Чорны маме ды Хто допрацу мале морди Хто допрацю гей моне моне се Доктори довено лечыте Еле летовы товды Што ме знав нале тов товды што лезна робит Е маме треба было красний крест плятити Червений хра Червений хрест Тота повіли повіло цьоти Косянай не долубу мене підсанує А в мене был піджак під такоє тепер кусцю та мама ме упєли татом тосль дале месити Та на піджаку на Кустюм леі є На кустин казали то кустин На кустим улей є на красний красний є Но та най против на гыл нас не є у нас неє кустюм оле єй є Недобрі люди были діти А не носили Кысмен Кули То як оддали сте ся носили сте Кыстала на Пакістан села Кыстех на роботу Візобрате мусиль Ано другій жона Муселя Носили і Повідж ваша мама села з молодости до кінця носи бурт носили Та веси з чловеком Сландуж сим мало знали а пак через три рокы сти се поженили Та де мало тетю дядстве сме ся знали Або я в Облишы не ходил у школ та мало весе не знали А та хотєс долм любил та ходил труды дні допису труды дні звіду Як зас свальба робила А свальбы соробіля туды шатра не было і в хыжі ся рубіль Вас было земцлим свальба літом а о хыжы ся рубіль Лем бомкы танцували же не боле то маленькє та дві хіжі то в дві хіжі скляли вшытку мебель пувме ношували Лем было тото ме бы помножували лем были столы кругом алкоголь со свальба робила дома У мене ни робила бо не были вірны мати была вірна Віро так бахтісто цико віруючі та і тепер нота лем у мене со свальбы робили та Божыня Дуклі ти было розписувати ся та были моі гості а як записали то же і його власті пришли Они на розпис не ходят Татю не были сы бо сели в Сібірни Мати отиц не были отец не боло аби аматы мати не были отец не был вірной отец за гыпу войны А мати його мати была вірна Бахтістка но томна не была на свар Она на сварбі не была Сестра Была Овна не быльно та такоє Ото він не был бы хтіст він не был бы хтіст Нов єй грекокатолик нико не был безвіра болци як был та я не знал кого бывно як был покумене то был грекокатолик Выбыла хрисяно церкви Но є такє тіпер хрестеле діти з народжыня такой нараз но веркуру Туди си робили фотоґрафіі на похорону о тіпотерапія што нараз подакциі як ся называли Маже там мі ся розкаж більше про свальбу як ся робила свальба свальба як ся робили Так якы Окажете волдоє ся робила свальба ролем унасу молюду А коли чоловікы ся робила і там ся своє робило там ся своє любіли А пак ішли молодого слідомо людує слі а молюдуі ниґде не слі А чому так одмогла шыдумовы То так болюду треба было вбізти них до лю а подаркы якій усякі другій давали Кокому Молода давала муду А молодой молоды а молодйому люды ніч Персти єдани всю Персти мі ся додавали же персти не давали Іван не мал персти на тайме до Тібєц персти на цілоє жытя А покім собі купила та не луж тати єм собі купили згору кунтисту Та выбыли безперы і до церкви сте си не ходили вінцяты Не ходилам бояру тото курозным контурі нам не мож было та пак обстало ся пак ім было береме на тагань былам сытя до церкви тай помаля тетати сме пстали невінці А кєд збереме но то не мож ходити до церкви мосімяны путі роздумал буду ады береме мити а патерси дітя нам родиле пок о A але з за лисом за лісом Моя За лисом за ріс Na Любят за співати любят за співати Цодия зо то кабиля Мене моя мамка як моя малянка молоды Непер тепер самерливой Бівар Мояй зарам заня маль A горі ти люди Перше лемківскє радийо <unk> і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> Польковиці Лем фм Дорогы слухаці наша програма Голосы Русині Підкарпатя пришла до свого совершыня низі сме могли послухати першу частину інтервю з пані Туреницьо Оленом Юльєвном в рамках рубрыкы інтервю з містныма жытелями Підкарпаття а вже в дальшому выпускува нашой програмы послухаєме другу частину інтервю Де респондентка нам розкаже про свальбуваня єй сына з часів комуністичной Украіны зокрема про реліґійны ритуалы Окреме того побесідуєме про то як ся жыє і ґаздує пані Олені Туряници на сельови будеме мати можност дознати ся много дальшых інтересных фактів і теориі жытя респонденткы Дякую Вам дорогы слухаці леси застали з нами до кінця до новых стріч на нашому радию Лем фм З вами была Керіна Муляр Голосы Русинів Підкарпатя ґрубі своє A <unk> і <unk> Ґорлиці <unk> польковиці Лемківскій голос в твоій хыжы домо господа рецьок догы Божемо єдом догы божа болец то в той явыр ой догы божа <unk>m A<unk> ак майдомо господой дойзем єдомісаной доле же лем фм