Архів
лемківского радия

<unk> і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> Польковиці Лемківскій Голос в Твоій хыжы Лем фм Дорога слухаці Кєди цю годину можете цюти Голосы Русинів Підкарпатя Коло слуханя Вас світат Каріна Муяр Днісибі послухаєме другу частину інтервю з пані Оленом Севдз з нового Девидкова Підкарпатя Даный розговор є представлений в рамках нашой новой рубрикы інтервю з містыма жытелями Підкарпатя Цілю рубрыкы є розшырити угол погляду на етнічню ситуацию на Підкарпаті а через призму жытя містных жытелів Підкарпатя ознакомити з нюансами самоідентифікациі людей на Підкарпаті ЛЕМ фм Ключовыма темы нижнього розговора будут Підкарпатска Русь оціма і сучасниці еміґрация Русинів до Америкы і Арґентины на зломі <unk> сторо і розповідила ня на Підкарпаті за часів Совітского Союза Лемківскє радийо Лем фм реализуване завдякы дотациі Міністра Внутрішніх Справ і Адміністрациі коли называло Подкарпатска Закарпатскы Русины оставте глубокій сон сет смы співали в церкви коли сме чле коли шли ся до церкви тишли ся до церкви но перед помолити коли іти до школы но Та Подкарпатскій є Русины осталте гыбокій сон а дале не знал Осталте выбокій сон дале не знал сем запамятал Все співало гімн і шльоркви помолили ся так за нацийонал рок якому Летви сме ся молили ци одся нашы ци што лем темлю што сме ся молили Ґрубі Та поглядаш што такоє Пудкарпатска Ага пізно тотовори тотовори тото были невірно Словакы Хоче Не знал од чого бо за тото што наша сусіда пішла на Словакі была жыти мудко та я думал што єтуткє такой зычопом же жыєм Велика тракань це называли То я знал то Словакы были циякы были ци котры то были Но і памятало ж Мадяре ходили ти Господе Шандарі рід мали параны шапкы і сперами мсе тем уж были на судбурі Хы я зна уж ходили м по дворах ходили тото дай вам тото як ти казати дя тему од такой гы гы в ночы два люди ходили по поулицях Но ци дальше ся не стане може цим ніч не ходили альбо до пілночы ходили пак даґда зашли Поговорили собі та і пішли спати та Богдарі ся называли Богдарі та ходили по селах у нас в добудскуві ходили тото мобільно по каждых селях ходиме бо і туды крали не лем тепіркы тото но або по селах по улицях ходили богтарі провіряют ся уж ци не є дащо ци не запалит дако дашто себе так богтарі были а пак ся давало єм віку кідріці Автробіцьови тоже так робил Я так думал я не знам Нє коли выже пришли сюди жыти ся тото уже Совітскій Союз ту был Высилшку Лісі цілику не было Советского св Астравіце Мадярах Австрабіцьово сте приш Уж о веткє єд в <unk> р як себе люди называли підколовас же Мадяры пришли маскалі або кобы вы себе якы называли себе ниякым не называли Я Неяк нияк Ни я Бы не были ни Чехы ни Мадяре та я знал як може на Мадярак ся далек называло Я не знал як си называло як было Мадяре были те Мадяры Чехы были техы были тото такоє діло а такі смісли яс на Подкарпатскє Русины Освятло то в <unk> рвіл уж в хусті ся зона ді робило Подкарпатскы Рут так мі ся види Я потреба нихну Ци вызнали про Украіну тот час ци про Русиів ци вы просто збіжы село з Мадярами і николи про тото не дум Ай тото наконец не думал бо тото каждий мал свою землю та не ходил не по Москелях ни по Чехах не по мадярах кат дамо собі вшыткы робіли Мій дідо казал ж был в Америці Но был морали Ніт сыст тре де я пришлям то в Америці был Но така родици діду робили в шахті дуже тяжко робил у шахті та як заробил такоє што годен был купити гес місто купіл та пришол думів а пришол думю та начле ся война та был у войні аж у Сибіру а віті з великого беразднова чловіка Пішком аж із Сибіря пришли думі Та кажте як было пішли сме в село там нас поводували та дале внешли та уж імі тяжко было бо селовци ляд дуже далеко было іти та мерзли всяко каже в сліпим был коли доклим дішол думіл а тото а де было селота накормили пстали ся на ден на два та порубали бабы были на фронтах бо тото война была тота світова Та каже тото порубали сме дрыв долина Молока яєс солонину ти сме пришли помалым перше світува Но тото такоє было но а каже уж мамя нас сестра точно пішла в Америку Кубыла та каже я ісумілам напрішла Каже як ся писала товды точно каже анце ім не была ано кажу мама была Маря она была анце мама Маря было Лена не мале мама ся оддавала серед на ньо была мамы не было Мамі было вісемнадцет руків а няньом <unk> віці то ваша тя ішла в Америку Ай не сестрай тьотє мамен сестра Но та был тото робил та тото а він пришол до Мілочы войны на чель та лем пришол бідба нико ся не был на цеклю то він молодым пішол Америку <unk> рук тато же чашко робили Каже в шахті дуже чажко было робити кого знає коли тото боль А долго была Як заробил грошів быку піл субітут кє то він порахувал собі а каже коли м ніхто там субіту думал всяку носи грают на бару у перебачу уґатьох тых білых Та каже серце не было такій повішу Ну то так бож вікном ціл ся дома тот каже дома може был і голоден бо сім клюбців было шасто дівкы ци якій клюбці была сама дівка была но може і кіснота была або Своі были слід своі Ава Руси были зберали Він сам тішыл Сам пішыл заробити собі бы нагоду тот люди з села шлишол з нима як не зна не зна Та на вірно сі вішли туды Туди семеты дні ходили туды нашы вішли та я не знал уж Якішы Ватяклян пришол до міл та видит місце <unk> році мал прийти домів бо туди майґанша сестра і мали маєну суль то з <unk> року ся робила татумів Но вєдит місцеві <unk>ou а паквіти як ішол тото чуєш пішком сліду За горами залисамичка селена і в боній шар де дівчат чорны мочка ба чорне горска ма лечкосяі з румянил як ружаче чорне очы нема Лечкосяий з румянило як кружаче веда Задумал я того ранія горежы вшытко сіяте сіян розсіял смілянко же я тото шварлеривця вірно полюбил Же я тото Шварлеривця вірно полюбил столпи зробил осажді мене уведиш асля тремне сме ва удні Сонте зробил осваслі мене не увидиш аснапретів не за за вылечне пан біг за нияку назву бо си люде даяк называли не было такого доводиня не тюлялыя коли сте співали ту пісню Подкарпатскє русина уроках не на уро тото бос придуроком Все тото подкарпатскій русиноцу то може в церкви символили де Я не памятало лем знал подкарпатскє Русины осталте глубокє том а дес тот співало што я си запамятала єсе не памята не чытали ни О школи сте вчыличы си навціли чытати Но закланця лем діти і краска што ся малят нати Бо кажете аж знаєте прочытати все писмо што Вам Жыды знали та высе вшколи як учыли писати якыма буквами тыма што тепер мы ся пользуєме ти і такыма Тібы ани не помнит ани помнете А та лем понашу пєсаркє знаєте чытати ту дотац Ното можем ці так ухова то на пусті всякоє худило та тото такоє Нє ні нет ніт ніт ніт не то же ят по роботі так новціло было бы то одперу так пізмышли всякі замеркі пісни в медалях іщыв тако як знов то так писло Я не тямлю тоту нич а лем за дідо знал бы дідо не казал А знал звале Емілию Кого того діда Чоловікого віца Сивілько Сивілько Но А се темлюж были у Америці і <unk>raняли кусилькы з Америкы а тепер кє недавно найшол ся чловік што тут має сі Ветя йому іщы тота жона же є тепер єй буде на друг рівдесят років та тото Были тут у сілі як туристыми та были уж трабічові та найшли ужона тьотя Но айбо я сосце такым геворили з Америкы пришли з Америкы пришли но та я памятал бо піс мишы я знал уж в Америкы тото А тепер кєд ужіс был чуло Ци тьотя Муци Коту то іщы же є тотуткє Был у ней Я ту толже зроб я те не перевіду Я полу не хоцю тепер кажете сыстра Вашена Мадяре Пісма ходили за границі та люде могли так спокійно ходити ту лем писали пісм Писати писма морбова Мадяре Мадяры ходили туда Цы лем цілы чаникы заграницьом лем на Чахи былохскій леґіі был та нас ходіл тема до нього <unk> років тому Уже аж тепіркы тото Та туды Я не знал як она попала на Мадярах бо туды мы были ци Мадяре ци Чехы ци як та роботы не было та може єй направили туды робити вед же я не знал як тото было знала і она робила стіє наробила тоже Нов тота де робила та незнавно она робила ляпу єстдавскова была а тут я з Зробицьова не знам Она біл сем ґімназиі концім ґімназиі так моє было єро Та понашу ся вціли Я так думал Но лем цим был мадярскій язык аном горошанкум поділяду до того чы це м учыл мадярскій язык Я ся вже уцілю та це мадярскє Коли лем пішло клято гора Жлянку а на два рокы то учали гыбо <unk> учыли сме мадярскій язык На чест Мадяра туды были Но знал мадярскій тото є так прочытате мало розумлів лем Як то ся не інтересувала памят то не бавлямте точно чысы усягды были Мадяры Но через мадярскій язык точно так болю єсм Но а много было бы о сірня боркосово меґарскі села а тотуды тото Я такоє я ся не робила туды но тото як тепер ся назезвет начальных Польщы Я лем туды была телефоністка туды Боркосово Стребіцьово Луцькє Мукачево Сыр нього то вшытко через телефоны Я тото включала то так говорили як бы были не говоря та як тир ся нараз дозвонил то так на пості то так ся наробили в тремічу позвонили до мене я іх уключала говорил мали телефоны То де телефону в сузорену приходили на поштуреска рада мала телефон а амбулятуриє маля такій мали тото а телефоном же пак пішли пізнійше в курлів хыжы был телефон за десят рублів Но пуштакє были за запалицю А тото но то лем так робіцю робили много тото боли так на желізной дорозі бо тут желізна дорога та єчым было сят до Мукачева А так у селах найбільше робили в Кольгоді як прийшол Кольго колгозак отримал свою зиму Забрали вшытко Істі забаргали хлів є і пакістіє кулишня денус Вшытко розобрали колишні вшыткі забрали в каждым позоберали сте з того пак правили є собі і худобу худобу не брали бода єдна корова дакуй і куди в нас были А кулі селізни были якні Янашын цибрали Тото позаберали а пак іщым улицях і змыгали в кольготік пришол то пак і з тым тото поправили было же до скібыли в кого што ґєренды такоє позаберали тай помало правили маштальнітей і свого пішло уже і богаті в людьках уже был три мілийоны был кольгоф мілийонеры по три мілийонеры ношо мал усубів колгосом по три мілийона з богатім был І больницю яку велику в людсках єсправил є тота і справил был тот заморшол ушытко тото епилорама было в них і тото і больницю таку велику справы і тамкє на полю тото што консервы робили вшытко робили гм Там нич не пропало кому сливе яблико вшытко пішло тото у консервы на паленьку на ґоной Я не знал што з ним робили вшытко пішло в нас Сливы были са то вшытко тама тепіркы каже нашо сато робити бы погнило а на полю никому нику не продати не купит ником Но тота вшытко ся доводи по <unk> купіівка і богрувати самі хотіли несте ледва чекали чкє нам намятали тале не сме попоносили А діти было дости дякому было зберати раз сад бы то не побило ся знає што тя трасол знизу те смервали а другє такто вшытко пішло О што умно у нас четвере хлопці дві дівкы тоткє было три хлопця єна дівка четвер ма мане Вытме был <unk> товды Зорнечы з чорны ночы маме мамета блага доктори Хто допрацу але Хто допрацувал ге се доктори втомину Што бы знавты што ме зна робит маме се ґю А млинко тут мол тым Жыдийскій был то Жыдивскій был Жыды там командували были ту дакє магазины склепы на продукты його ци было магазина бы былы были а пакы справили што єден великє тут нотинти то лем тот єден мади перед Союзом Мария Николяєв на бель А по том як пришол Союз то бемагазины то же были мавірно Продукты были так нормально доступні ушытко было ушытко было Лем і сльовариш купувати Мож было і в сілі купити я знал чого май більше сльовари О так хотіли вариш видіти так на купувари А тепер кєд ідут є тепер кєйдут люваришают варишы амбулятуриі в каждым селі были амбулятория А тото а в рудках была болници і буру лабольници але што і лежали же оновы хворі лежали іри од дому Було м найбільше по пять пуші діти мало де лем двоє были Я знал што туткє было є <unk> уєднил єда расит Оже всіх пят хлопців померло шочну знову помрали а дівкє тоже помрали а паро є іх уто у Русині они пішли бы ле до Русині всі в Руси там помер найблизше сліду Русиі Бо тамкє робили ци такой ся попставали Авец служыли в арміі Нико не худил ниґде не худили на заробіткє лем дома робили тото мало койшу дуже мало койшу а є на словака мало слі тото ялже руслата малосло но а доти може докєд дідо нас жывє з бабом то може єсли даку робити я ци повде вытви темлю допустім наш дідо был в Арґентині <unk> років был в Арґентині коли ся найменше дівко вродила коли бы о свадба та пришул Но знаєш скілько зробил трилянцкы цепочкє а <unk> рублів до <unk> ро Ты так пришол Я знал што тамто робил копри тото доляр доля доляр мал та помінял тото доляр был Нико не купувал тото был слабый доляр навірно Лем сусетям уж говорили його не видял лем бояв же то дідуй гыбоманя о три цювік Но та оравняня сестры цю з вашой чуловік айно та было в Арґентині та со так говорили у нас дома в хыжы уж за <unk> років кілько зробил Но пак присуду міл так і пінзю мов слабу а кюткы ся похворіла бо за <unk> років жона чловіка не має а угодала три дівкы і сыма Сама Та перебач на стралят чловікови Як уже пришлю найбоже пришу чого не уджле Ушто так пак не знаєш як пішу це не мож было прийти дум Та коли я знал як то было Я тото не знал лем сы сер так говорили но та пак тото не видале лем тото кютка Яна учытелька єдна робила за ведучы зберкафтів уваришы тото мала оділо там коробатора а третя была шывкінь та они ужыли поза своі машынокы і кютка была Шывкінь но там на шыля а копрі шута єй поміхы тото Поробити у дворі та і в Кішкірці няньо сиґінятко пюрал бо на скуні были пюрол ім посадили та я так уже лашол Не треба єй было з чуловіковже як пишу но а за другых не смал них Но тамтоже сільскоє господарство то знає што там робил вець што што не робил ци мал там за двадцет років молодий чловік пішу там безну Я ниґде не быва і чоловіку мене ниґде не был Мы робили і він робил і я робіла за грушыта Не треба нам болити нис участ Мы направили <unk> році коли семруйцо вродил Нові а перед тым де На центрі за церков люде до стрежа Тамтамті обстал єй найменьший брат но або іхший з хлопців Дідо был найстарший меже был ім нямом було Ілько а пак мішо а пак мецьо а пак Василь умер У Вийні Івану вині А Юрко уческю леґіі был на Чехах і там умер на Чехых <unk> а сема была дівкы знає як товмар ци просто не приходял Не пришли думіют та поглядали знає у сувой ні А ци привезли гоцініня то дальсты боронили ци не хоц не хороне тотоноска Ваше дівочыя Кузьма Кузьма <unk> ні Было інтересно як границі будут коли бы люде рахувати в Варлентину ходили в Америку были Мадяры лем такы шли собі робити Были такы Чесі або Словакы тото вшытко села тырно а жедиле груші по перебуде собі думал што то так мало бы А по селах были такы як Мадяры дакі Словакє або Чехіяни і тут ник нико не жыл ничыхів не в Мадерни в нас не в Луцька Та кулучках кажете были Мадяре был ціли по мадярскы ні но тавціливый учытель был лято медакому знов мож Ясно я ясно а тото Но то може тото попалта яку нас дивят было в памяти Мадяре то може і в людьках были Дакі Мадяры Біж є были Біж Нє дівці так были ня тото выхователькідсадику робил Але она вціля по нашому айбой вызналя і по нашому ті наші Мадяры вшыткы знали і нашу школу ходили во бадярску і школо на снит сы Были циганы тут тратицьові циганы были в довидку і цигам ниґда не было А тепер у людках сут Тепер сут я тепер сут были руця были циганы єтуткы Відит міси і в ґурунді медже циган не было бо не было Не знал тепер єдно альбо в нас были і туткы і якых называли Ромы ци Циганы Циганы Циганы Цигана то же до Ромы одколи руйскє сут ми <unk>m Ци моды Na вікен Войны за ой двох О Людках была то же дві церкви были уніятска і православна то грекокатолицка Ег Грекокатоликы і православны были православна была цудня ци перкє є православна а тамты больници то там была грекокатолицка цирков ци розобрали грекокатолицку цірков ци зробили больницю То же Руськы пришли розобрали церков не знало де сут аґулявале Были православны і Грекокатоликы в рудках до яка была віры Грекокатоликы і православны Но грекокатоликы мали там цирку ся аси ся коли я пришла сюдисты ся наче робят там Православны были На церкви была може стара а стару може розобрали та нова я на стару незнал ци была ци не была ся вже ту любіла была Новагы бы умурувана была не улят ся на та як тепер Лем умурувана вже была Грекокатолик за основны грекокатоликы тут уж трибічові грекокатоликы а вже в ґурунді карут были і православны уніяты но там не уж нову грекокатоликів лем сама православной самій церкви православны а там кы были грекокатоликы ци нияку то не знаву но зналу шлем самі православны сут там ниякой бідині А нас гойти люди былуйте як Законозывали ся бо тото су сестры Інятскєй православны тота язнав тото крестит єно Хіба тото не єдно Якурнятскє крестит такє православны крестит лем ці ся называют православны антівния Но а я тадя грекокатолиц Католиці крестят уж дів сідіти кристят тепер уже в поваришло вєдбо уже в сіді не Красного крестят ся і лемуварися і вожет ци половиных варишы Як одер до церкви до кєм была Домай тото вшытко тямлю якєм до церкви котрий рає і неслюбно было прорішыти утрі на службы і віцюрня Зічне ходили в неділю є на праздників ся до цер то же кєм робила то знаєш уж Не ходилам а пакєм а пак уже якым не робила та потям ходити а пак як ся почала біда уняти з православном хоча лити та лише лем та не ху коли А то жед рук дум не білятс но та почали сабіти бо хотіли завоювати церку православли субі а вниякы субєта ходили по судах Ходили та пакла я не знал якы Нопер ся робит православна Грекокатоликы єсти обстанут тут а православны підут в субі То бо Моленяжни котры зо церкви не хотіл нас якій пролишыла та мама моя бідє уж не былам о церкви не были сновітурни Мы лам кажу бо купала м ся там была мокро і волося там небас конец керта лятовіст В доводку мы то все хлипати ляты гуля то рецы та было страго шмусиль А тото обовязково треба тій хлупці ходили і всі Украіну співали помрали тото є тепер кєд май менший умер десят є тре рокы му было і тоту крылюці спіло м то мали сырковной хор Та нє ту нас не такєв нас не дуліл Тото Нас в гурі два крыльосы Єден бы кєдрує бы кєд єден не бірує та двой му поможе і тільку дуже велика то треба бы єй голос дуже паранна красна што я собі не гону знаявити уж як сутно в ґрупє А туткы якым прішата нич не зробили і тепір нич не зробили і фурт грошын є і не было і не буде і порядку неє Ни уніятил ни в православных бы слухал як говорят та усе грошы неє все деси дівают груші Як мі братка загорепут лем родину правит та дорого кова на дуже парану покляли ковано в орудину Айбо люди як виділи робота іде та самі пут ся ле носите до церкви Но ци дотерпіт ци кото тым командувал та пут лем давати Но почал ото робити Як увіділи уж ся роботы робіт то давут а як ся нич не робит то люде не давут Но та я собі подумала так уж Я памяталу коли я пришла сюди рукы то може в уж <unk> руці може цутолюват може пізнійше же было не зналу таляндуйскій сыто наштрешівскій хлопі звыл Уваришыш єси і тепер жыє Креницю лем бумер та малювал аж довдкова білил Та як то ся зробило і більше ниґде ничто не зробил Люде співают на ґоруси та швидсто впадало та міл чловік привіз был такій тубы привіз такій тусти та таку цирку та пак туто улянде не впало Не ходил до церкви ниґда а пак якы корист тасує та было та путьох ходити і ходил докє беровала пак похворил та пят років некуди бы был хворы Грекокатолик былк а тепер православныка православных Це кроц мода Тамунил то порымусаня тонил то поры кыро зеленым руках це мушыні вронів товты в порых руках пецилі кыч бокан насельоных луканушыня вронів товто в порых руканы кыч моґан назельоны руках Фемусені прорів тото порем рука Біцили кров бока на село не груба це мусенє прорів тото поремрука <unk>m новы іде уж покуш постокльому <unk>earaмы <unk>eo<unk>e іде в Лондові крочком ґуздокльому <unk>eara крочком ґуздокльому в Потов Мозовый Дзєдіє іде вотове і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> польковиці Лемківскій голос В Твоій хыжы Дорогы слухаці наша Програма Голосы Русинів Підкарпатя підходит до свого завершіня Засумаризувавшы слова пані Олены Севдж і в нижнім предошлий програмі можеме прийти досто сумного выслідку Пані Олена Севч народила ся в селі Новойде Вково <unk> роках зложыл грекокатолицкій священник русиньскій писменник і просвітитель Іван Сільвай котрый писал під псевдонімом Урієль Метеор а в тисі р был похованый коло грекокатолицкой церкви в якій служыло новому доведкови Та шкода не припоминит наша респондентка про Івана Сільвая або дає корусиньской двіганя віі Сильове Етнічна свідоміст помедже простого населеня на Підкарпатці на прикладі пані Олены Севць видиме не была розвинута Та людина села обєдиня ало церква ани якій нацийональні або етнічны атрибуты протокоя они ани не знали каже пані Олена Севць А Пудкарпатску Русь асоцию з Чехами і Словаками та самоідентифікувати себе такє не може А вже дальшым вопискови нашой програмы перенесеме си в село Зерідсє на Єршавсині Підкарпатє Дознаєме ся про жытя місных люди в <unk> стороці велику увагу приділиме реліґійным конфесиям на Єршавші Дякую Вам дорогы слухаті што сістали з наме до кінця до новых стріч нашому радию Лем фм З вами была Керина Муляр Голосы Русинів Підкарпатя лем