Архів
лемківского радия

Голосы Русині Підкарпатя Дорогы слухачі слідуючу годину можете чути Голосы Русинів Підкарпатя коло слуханя Васвітат Каріна Муляр Днес в нашым выданю представиме Вамтю і вже останню част інтервю з русиньскым Культурно Обсественным діятельом і публицистом з Підкарпатя Михаілом Завадяком так само знаном в Краі за свою професию як доктор терапевт і гастроентеролоґ в популярных личерных санаториях А поговориме детальнійше остави русиньского вопроса на Підкарпаті після розпаду Са так само позвідаєме си нашого респондента за його научно публицистичну діятильност Припоминаєме інтервю было записано в януарі <unk> року в селі Поляна Голосы Русинів Підкарпатя просит Карина Муляр Ключовыма темами днишнього інтервю будут тенденциі розвитку русинства на Підкарпаті після <unk> року О выбраных научных публикациях Михаіла Завадяка Русины в публикациях дальшых бадателів голосы Русинів Підкарпатя просит Керина Муляр Тепер кажут што Русинів неє Украінци є Украінци Але у <unk> році і в <unk> році коли підписували догор Сенджерменьскій і тряноньскій догоры і там написано было так што автономна територия Русинів на не Украінців Бы то ци може такоє быти шы автономі теретуры Русинів Тепер уже в ню є тото што не клеєт ся розумієте або ся но продолжыт дале обны то саме розумете толчіту че без основкы Он у <unk> році Комітет по ліквідациі Рас і Дискримінациі рекомендувал украіньскій уладі вызнати нацийональны сузин О <unk> д Обласна Рада наша Обласна Рада <unk> марта <unk> року приняла рішыня про вызнаны нацийональный сузин Рішня нр <unk> Но невызнаня на державным рівні То областна рада То такоє І Слолявска приняла і Воливецка приняла районы рады приняли такы рішыня то хібы силы не має Но рада Верховного Комісара справ людины в <unk> року повторну украіньскы уладі рекомендувала выз нацийональніст Русин у звязку і з іх явныма етнічныма особливостями від Украінців До то не меньше украіньска власт ся рокаже вы Просто не розумієте швы неякєн Русинок был Украінці та што вын розумієте і докы тото никодне не усвідомите совішы маєте быти Украінцями ну і такому выходит розуміти людям то постоянно говорят Тепер уже фактично рахуйте якоє то поколіня і з <unk> років кільку людий у дітячу садочку лучат украіньскє му літературі і в школі так само І тепер Шо інтересно розумете чулам такоє што у Словакі записало ся там <unk> тис з лишньом што іх рідна мова русиньска а дес <unk> злишньом тис записало ся Русинами по нацийональнисти Новіже знаєт русиньского языка різмете А тоды коли почало ся всерусиньскє діжыня та приізджали бы сюди істо із Америкы То не по русиньскы нич не знают но не знают што Русины сме то я хотішу повісти што то не мож быти критерийом Типу нацийональных ці хто як то говориш то ты мож говорити як хочеш но нацийональністу тепер є якась нацийональніст твоя ты можеш не знати кілько тепер державі є котры говорят по анґлийскы по іспаньскій по португальскій і так ся то коло коли не буде А они сфактично же свого языка майже там і не мают не будут хуснуют языком той держава котра іх колонізувала была так значыт што не так же дыкує саме неприятне то розуміти што влада чомусь ну так Она робит такый вид тото они так не думают фактично не знают добле але робит вид не знає нашым то самовызначіня самовызничіня ставлят знак рівняня медже самовызначыньом і скажом выходом із составу державы такы то є як кажут єден вариянт но бо то не самы главны вариянт Бо єс самовызначіня шумы самовызначыли ся што мы єсме Русины Ясне Без выхода із состава там ци Пульсі ци Словакі ци Украіны і так розумієте мы вызначаєме ся што мы єсме Русине Надже все то же є Самовызначыня а по рускы самоопреділіня так Но бо то язык рускы О но то як офіцийно такє значы самоопреділіня Корінны народы іміют право на самоопреділіня Ну Деклярация <unk> про права корінных народів ничым Не самопривідиі і то спримай ся Тепер коли уже Крым Автономной Республикы Крым анексувана Русийску федерацию Раз украіньскы влас розумете спомну што там жыют кримскы Татариі і ім треба дати статус куринного народа Но поплутно такой і Кримчакам і Караімом єдных там тых є <unk> там дис приблизнути <unk> тис модаків максимально кримскых Татар Дес приблизно <unk> там є з каждым там Караіму і дес <unk> Можынчыків ци змете Они всі корінны народы Укрыму Тепер коли уже то не териториі Украіны змете вызнали іх коренным народом не раз вызнали дых коренным народом тому то же корінный народ бо мы прийшли Немужны еміґранты одкуди спошли сюда на сю теритурию Царитурия буде закріплена за Русинами так называла ся І нихто не відмінял підсумкы І сітою войны Факычно як люде до року зкінчали ся так Было назва Автономно територия Руснів о такый термін є вмети І треба знати а то што тепер оно десіном знают поло бмаґу чытаже Русины То не вашы проблемы Мул по Роберт Маґоці відомий казічений котрий фактично был рудоначальником теперішнього возрождіня Русинів Хто з нього так ставит ся хто ся так але перша його тота бушулька Карпатскы Русины котра вышла на всякых языках де жыют Русины розуміти то тото його фактично перша така робота была після чого почали се опід бо Русины были заприщены як нацийональніст в усых державах котры входили у сферу плыву ССССС І в Словакі ся звали Украінцями і в Румуні они Украінці і в Пульшы всюдо они Украінці розумієте но але після того як Союз розпал ся то же тепер што інтересно Росийска федерация вызнала нацийональсун Выстріляйте они вызнала нацийональсусин Да Коли уже Подкарпатска Русь не далеко од них оказала ся они вызнаєс Русин А украіньска леда не хочу ознавати то тепер ну говорят што то знаєте муж быти ся аґід діла там горят хтос там хоче гібы хто ду Хтось там претендує або кот зазіхає на територию Закарпатя Так не треба як кажут дуж за того ужыти а треба вызнати є нацийональны союз а Русины проголосували єднусту першу ґрупу за незарожну Украіну і они проголосували за артуальный статус У складі Украіны тост внутрінє самоопреділіня Но самоузначыли ся мы сны у складі залежных Украіны і ся в порядку Не знаю што іх так як каждо дуже волнує яй яго сыя я кустило ойвай спо собы байвай списобы бальті пасой ол ті а рыбу тоте рузырыбу розвыма реальна дай буде злоті буде поті солом не сел XX Мы тепер першы такі достопіков і моменты з буку істориі переплатеност політиков я бы хотіла бы мы перешли до вашой творчости Як пришла творчіст до доктора якій доты хотіл быти ляциком і не споминовсал ям честно канчу я особенно Я іщы Клим был в арміі там писал заняткы ґазеты в армійскы газеты Да значыт Тоды міні выстали были току як бы методичны рекомендациі як треба правильно писати то были моі кусы значыт по тому як то треба писати Но я слідувал як кажут з інструкциям і кільком посыла стеті усі принимали І си друкували сидрукували більше то я вже то в арміі розумієте підрублял бывше я писал Бо <unk> рублів метили за мою должніст і зазваня старшого сержанта Бы аже з єфрыт ропак достаршый сержант дишул да на третьому руці а заєдно усе де с яку земетку напишу што там робит ся в нашій часі так дале а то друкували ґазета ґазета Красне знамя це рококаску венугло По тому коли я вернул ся уже на гражданку то тоже м друкувал Є моя статя єдна у послідньомум газеты Совітскє Закарпатє Послідній номер біше уже не выходила тота газета уже по тому выходил лише закарпатска правда а то было совітска закарпатя рускоязычна закарпатска правда была украіньска украіньска украіньску языку так в посліднім номері там надрукувано про успіхы луцьківского лісопунту вылівского ліспа кілько вырубили тисяч кубов дарва Но я в тым учасу был диви ся шу были со обо были здорові шуб у них купунты были нормальне розумяте том зщепляня робил том од всякых інфекций так дале Но і тоди розовно я писал такы стетіпы попису но а подуму дале Я писал усе то помалым писал же коли м бунбуті уж після закінчыня університету Но та творила м бо я достемного написал научны сеті Мединя Хоцме Я єдну книжку написалам розджена вулканами Поляна Косова така книжка значыт про Поляну Косову Із Главлецьом Ґєрґіль то буд якій покійний Влодимір Ліч то він довал грушыт а він з то саду друг А подум одсал другу книжку там было аж три значыт про авторів Значыт Єден Я был а другій был Немиш Іван Іванович лавреат Санатуры Сунчы Закарпатя Я о колис і выпры молы буды іде а третій был Мурусанец покійний Жы Мусанеч Борис Николавич котрий тоже приміні ішол на робуту і рубилу під моєм началь Но такы пришол час книжку книжку розобрали книжка звала ся курорт поляна Оазыс Другя со было друга книжка тика Прукурты Но я в кажді в листі Прукурты У сам писал і по русинів Укажют низ руского бо я знаю што люде наізджают сюди Они слухай зовсім нібо іпу Нібото по украіньскы мусульман розуміют што што сюди горят доґаля чынают звідати но там усхым і кажут обяснити што бы знали шуку де они оказали ся так Я хло воєсково людям обяснити бы люде розуміли ся я кажду книжку про куровту поминраня Воды Лемты пишу і про Русинів О набыт послідня книжка тото же честникаючы по заказу написала книжка по посилиня те напишутшы з запляну Купы тыкавода мінеральна Поляна напиші якоте авже написало Поля і роздіна вуханы Поляна Высова і курот Поляна Оас Дуруя і просто курот Поляна і барньолицкы курорто Закарпатскы облас і там усюды написану промиграду му в тым чыслі пропляну купіль Але м як ся такє од поляна купіль най бы было поляну купіль бо то зробил поляна То прекрасно да не гірше як коли сой поляна Косова то хотя нупсал книжку Поляна купіль іщыя Я попросил авторів шони міг позволо зрубити То я взял те послалту написал туди же ту книжку писму до Кабінету Міністрів Украіны під русиньскых орґанізаций Ясно да Бо там выкладна істурия там упає Што з якому році ся книж Коли книжкы вышли недавно не вышло Овісмна стму <unk> я і Усікниси про тото жебы написати там як моло од себе додуму і ліпше я напи Я дам тото інтересну буде розуміти якоє писмо шубы люде могли почытати і віділи ситуацию бо В Украіні люде фактично всю проблему знаят так як подают засобу інформаци розумієте а далекы засоб інформаций Накєд воєзмітвы Інтернет реСкій Зкарп <unk> відомый дикій рускє премія мож сте чыталь є Пахне крую і війной то все одно друдя та ся од бруд на ці і так Так люде такой чытают не ясно што готу то ту невелика небезпека од того ісходит Та небезпекы якой неє треба просто мате як кажут увялу што то такой і чому то так Нокы не мож го мати через коліну розмети і Нечыт така творчіст подуму я узял ся начыт тай робила фишку то фактично народна творчіст розуміте Я посу то зберал зобрал русиньскы співанкы з Верховиной Гуцунщыны Нечыт разом із Дмитром Ювана Чумпом Бо він до мені той звульґецко рейон мал достну освятишы зроблені были до Дудлой світовой войны розуміте ся зберальтам Нечыту медал то є іх то же дотлу так получыло ся што мы гібы два оборядникы не Єден недостаток кутых міщы мод неє розуміти но просто стихы то єст там фактично народна поезия Но тож інтересно та тепер тоты співын то співают і сякє кажути тоты гуртыі да закарпатскы народны хорозуміти так Но Тепер на псам і з Кеміньом Михаілом Федору Михало Федору Да кемі Він філо такій ну і зберал то же Фольклор подкарпатскых хусунул мармурщыну Каже мішку ты дай свою фотокарточку лизбу має молодий бо я то жы так уж якей Вагыми до дерус <unk> років прожыл таку книжку на невеличках книжках ном зобрали пословци погоркы і так все така книжка Анци Порішы тота цю до танцує собі будівці єдниці танцу Симуя Бьориля Марику Осанштона Хто буде єй любити Біопетельства Сімує з того вчырило же поє той особліває парукы тонкы рукы толенкы долис найку і якій єсободи Твоі оцінято моіленьковий Яричковий великва і Рубяновий Рыхтує лем буде рахлодити што солярівого пи Но акрім того ся осягнешка є Русинекарпатскє выпустит ся не як може ся похвалити взмят што хто чытал та декотры даже русинофобы стали русинофілами прочытали книжку та ім того наджет інтересно зведы В <unk> рік цю книжку написал Ну і она Якоє єй наполніня тыкіт Єніс складали сфольклора друго є бывше сме дічный погляд на воду а ту женьска проблема і ілюстрациі та же цвітні ілюстрациі шутен є спису літературы кєди тот то же такій доставликый то шоно такоє А ту є і гімн одкарпатскых Русинів І хто мы Русинекарпатскій про назвы Русинів бо Русины є Русины Русинакы Бойкы Лемкы Гуцулы Долінянеці там дале всякє назвы сут так дальше русиньска мова культурна науко Русинів реліґія і церков Русинів но так Русинокарпатскій корени державотворчый народ тоє смы є творцями і Украіны мы у складі Украіны найчыти свою територию так далься автономіскы державотворці устримліня Русинів карпатскых І державотворцю устремліня треба мати на увазі што тепер гібо домінує домінує така тенденция што давайте не дразнити тым што у нас моло была державніст своі так дале Давайте не будеме тым дразнити влас А чому то нашу дразнити В тоєй істориі тото треба знати і треба горити Сталин забрал державніст Русинів тризмета зєдно і іх самоназву історичну Но так ясно што то хто скаже ліпше не будеме бо не было біды але то неправно треба ся деґєдставити точкы надіі Так же то Автономісті держал творчы устремліня Русинів карпатскых Ситур рух Русинів карпатскых Чому я той пишу сут видли карпатскых бо тепер декотры ідеолоґы кажут так усі Украінці коли были Русинами Так не будеме то заперечувати хотя мнулі знают што были Русиці там были Русичі у Кыєві так ту і были Русины Я мам на увазі што ну з кам Прикарпатя се значыт коли они стали Украінцями бо было така стетя коли написал был єден наш філолог з Закарпатской о університі робил та він в закарпатскій вравді помістил стетю під назву Як Русине стали Украінцими Ну якых робили Украінце ну де ся так такоє діло робили іх Украінци Значы де знате ся про продиву істурію Русинів бо знати што істурию писали по заказу як Петро Василич Гоймаш каже Істурию Закарпатя писали під диктулку каґебе Як казали так мали писати в ціні так і писали Но тепер значыт я не міг быти і проблему радикальных галецкых нацийоналістів є іх той туже єкот цис дещо т написал про тото якій Были як кажут впливы ноту Дале як возєднал закарпатску Украіну з украіньскых ресерв Як голосуют русины на выборах Чум і такі моменты Дале відстоювати своі інтересы не розпродувати землю сел же так як кажут конкретика Стукы му відкрыют нозей розміте бы підлежачый камінь выдарити череш муси то горити Хтось бы хотіл закрыти робал то правильно вмеде не мож ся тому піддавати Сучасний стан русиньского руху в Украіні русиньскій рух В аспекті ґеополітикы я даже на тако рішыл ся розуміти вдикы Та што то ті додаткы ся сут ташы ся книжка ну гудмаш Петро Васильович Яє орхую в Лікым котогом русиньства Він каже вытоту книжку мусите перевынити си то можеме повісти што высуному то є лем публицистика Вы знимаєте публицистику Ну такы Ци неєте бывше в літературу Нє мене брат пишут по русиньскій То треба одмітити што але вашы книжкє не пишут ся по русиньскыш Пишете іх по украіньскы Нє ну так як Фольклор Подкарпатскых русинов Марморщыны тото напису по русиньскій Русиньскій співанкы з Верховены то же написаны співанкы Да його про наполніня книжкы <unk> рыка Нова <unk> Якій называли чыхайте як оне там далей назву Суспільно такєшы політичне ци історичне выданя так тото у ней інтерпретує усю книжку но Русинкарпатскы області як хотяк То само свіжу Вашу книжку є Позятальшы інтересо на порусийскєскє Пілодуштурі были призяты люде і з Молдавиі з Білоруси розуміти і стони по украіньскым знайде знат по русиньскы А з серпису не по украіньскій книжкы Туту книжци Русины Карпатскы маєме пункт Сучасний станд русиньского руху в Украіні Я бы хтіла поговорити про все про локальну як вы то видите сучасний рух русиньскій на Закарпатви Як нос перспектывы дме до ліпшого Хотіл бы сыпшого Хотіл бы сыти до ліпшых ну як буде зацивіли Тасі горы Нового то лиш одну дорі жыть Лобы поні в молоды води лобы поні в молоды води Ішла по ній в марінь Зони зоникы Покры Робил фельшером до службы в арміі по тому кінчым університет робим у Синяку чотри рокы по тому перешым переведіня на роботу сюди у сенаторі в Солічнім Закарпатя Ну в послідні рокы я робил уже не в сонечным Закарпаті а в сонешній Поляні такій тоже як бы сенатури на теритури Сонішным Закарпатя бо мене туды попросили бы мішу на роботу Меде был пациєнтєн заступник Азарова Даны Николи Яновича Но він пішол до Горы ся така чому неру не робит заведа чому не робит у нас у професийоналі а то они податкова адміністрация значыт зробили там постурили свій сературі Но те зоставили мене там робити мусте робити там і всю бо тот дуже хоц но то я пішурек на роботу то я робил там уж послідні послідні рокы Ноте і лічым я заролічым лічым і Масола Посліднього як кажут голу Рады Міністру Украіньской РС то же у тому лусиньсній Поляні тебе называт ся сонічна Поляна буде называ ся професал Лічым і кураса котрий плян заходів што од розвязаня проблему Крациі дожы лічыв Я його вылічу так неблаго буде мопаде ім подуму якы од постарців Дез Верхы были такі пациєнты розуміте і они тоже дістали і Енциклопедию Парпатску Руси ІВана Попа Мы єм усім давали мы глядали доставали і єм давали обору чытали А як они то реагували Як они то реагували нормально Дякую нормально Нихто нич такого не казал бы ім ся то не любило Таварисі попри тому занимали ся таком діятильностю якому ся наголиску У мене стояли Пропонцию кізнате на нашу Де сте робили бе то зна собі зазначыти Я робил цілей час до Крижы Зыкарпатя брал материял наберал материял з Сантуры Синякы Зо тото такі зваси дійстві слабо сульфідных воды будуй воды уликыслі гідроторбуна надмите А там слабосульфідню синику то я там набрал на дисертацию материял Мене зоставляли писати докторску дисертацию при чому дві темовы цукровый діабет і подумал на чыт язвинна болезні жывуткы до нескресны кышкы то на мене як кажу натискали но люде котрів тум сут добро розумі Єден академік єда професор наша Оксана Миколайна Пукіна Ганич Каже Михалова ништо то докторска дисертация то рубіт тал від якого кандидатска кони хоці анеґыхтам сидіти і з тым то я місто тото нашу писати в русиньскій Міс тото шубы писати докторску дисертацию Хоча по язы оболезнів по Ґазріту хотіло бы ся щы написати Ядужуного материялома і я уже надрукувал мого сеті на ту тему о нею в речем ділию материялах того ці книжкы Русины карпатскы выпростуют ся з <unk> року то наш <unk> выкажды з кошысти началь писати голи вынацийона Я розумію розумію шта перша книжка про Русинів коли Вас вышла До тотого пожалю была книжка Ны З Верховной то была перша книжкам рік ця книжка зіновы ґанами Поляна Косова Оде розінову ґанами Поляна Косова <unk>at <unk> Курорт Поляна ОазІС Здоровя Соболоской <unk> Бальовискы курорты Закарпатской Ости <unk> р <unk> Носисю книжку Ям остали Усю книжку Но та помало мы си закругляєме На конец За традицию я бы вас хтіла попросити шавы хоціте зажалате а бать передате нашым слухачам <unk> посєм нашым слухачам Всого доброго міцного здоровля богополуча усякых благ щастя усякых як кажут вариянтах на што ся мож пожылати Так пожеланя може быти дуже много Но є то такоє поздоровліня вас відси з Підкарпатской Руси до Л Я глушу нам треба памятати што мы єсме Русины і туі і за океаном куты Русины і в Австралиі і Америці Сєверній і всюди по Европі і што маєме памятати што мы такій народ котрий никому николи не робил нич поанго ни злихого не любил і через то де Русины жыют тоты як кажут николи не мали они непорозумлінь і з владу фактично Якшо были непорозумліня то не по іх ініциятиві доставало ся Бодаже брати наприкляд утепішній стан Украіні то Русины той хіба не при чум розумієте што такій плян создале проти Русинів Не ясне чому Операция Вісла у Пульсі шуму но то уже прошли діла не собыл дыкує так тепер коли Русинів Уталергоф і Терезин преавстро Венгриі Паковали і там фактично першы были концентрациі лаґря в Єврупі Так кажут значыт Русины были його жертвами Ну они нийштокого не робили шубы ну таку бало тако розуміте Што Русины до основного терпіли Они бідины Рубильни куму через то медже Русинами жыли другі люде і николи не было медженацийональных або там міжреліґійных якыхосконфликтів зрозуміте то дуже важно і то треба дале сукотити і такє має быти Мож зато Русины ся лишыли хоц они мают свойой державы тепер в уданы моменты Нособно они остали ся як окремой наводы они всі еґзистуют дотепер Дешото треба і дале по маленькы жыти а памятати своє бо мы маєме памятати што козал Духнович то само важне шын пові Подкарпатскы Русины оставте глубокы сын народний голос зовет вас не забудте о своєм все єдно а другє є Я Русин был єсм і буду бо м ся родил Русином так што о то треба добре памятати што деби с не был хто бы с не был зогнути Русин І памятай тото і уселіпше быти Русином не морочти собі голову бо ты можеш стати на якій час нерусином но тяжко казати ци Ты надолгу будеш мати із того великых хосен Ну а коли достаєс Русином оставай ся рады в свойом як оды Кым є тым буде Ето нечестний хлопец Бітаний татко Добрикамра в єй звізды за <unk>reanienu Ануздітя знаколи з ним може на раз не бо ано Узлітя не ту зуют ніж єст до деля і я не мам Алю будзвітя або я піду фотолоґнолога Пустеня пустичня Охлот одвод од тот Дивіця дівчына є на голові хустина Оці як вылино хлопак де чыслина Квітит то пуста тявицю вто амы лем на котіш де ся покажы Пришол суден против насидати Не буд быти такій лябостали з домоло <unk> A<unk> тот Голосы Русині Підкарпатя просит Арина Муляр Дорога слухаці наша програма пришла до свого завершіня В послідньох трьох выданях мали сте можніст прослухати собі інтервю з Михаілом Завадяком русиньскым культурно общєственным діятельом і публицистом з Підкарпатя В нашій бесіді перенесли сме ся в минулше Підкарпатя Не лем книжковоє але і то якє собі памятают реальны люди Розговор был богатий на себе рефлексиі спомины і зажыткы нашого респондента Дякую Вам дорогы слухачі же сте зістали з нами до кінця до новых стріч на нашому радийо Лем фм З вами была Каріна Муляр Голосы Русинів Підкарпатя А я сом полюва Але собі полю Білю Егудо бла дята мало давого езек бла дята мам поязовыка вінка Пиходила пат заін Пиходила пат за <unk> тор по Едимаром Мамана Новском його Уцідати баранят Ай поціляла біль уціляло біля ай пожыльно Уціляла біля ігра ай обжыльно Гей то подержбина гіперпомацильно Гей то будержбильна Бо не любичы лжы жолы оль поробы никы Понеробит сявны дай поробы литило більонив а погнати пановане дого не гоя дожывой вальом або найдели Аси мора Нашому ра <unk>m Е полотиме трику а дахо тебе попит стрийку Ель полилигу ель полили кригу ЕСКАТА заріванка за пяници мой мор так покорасну як посици ванка запяници мой мокорасно як посиліци Ой Іван по замов Іван позабо Іван пусансармой Нема такє як бы двоє О Іван по серце моє ой морба такы як бы двоє Бо мы двоє парома як горнят там пановалі боє паровані войвы Орля Мальова Бо Бой товздовы Ей занем лем біла Ей лемдарком біла ужалія ва A адушка фальна вшытка пиша налія ручкы фарна жыдка пиша ручкы труда што майфально было Одна Гласа тотарнинда што майбальна было Одна ватажто майбар на Голосы Русині Підкарпатя розіна муля