Archiwum
łemkowskiego radia

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреализуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзєдіцтва Народового на Предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы Феномен бескідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат цінена є в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты рамы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва в котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстрій ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучный елемент ландшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обробляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те селі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святыні захоплювали товды захоплюют і днес Познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы церков святого Димитрия в Чарні Чарна Бесідує Даміан Новак історик реґіоналіста любитель і выдатный знавця деревяной сакральной архітектуры полудньово східньой Польщы Віщавна положена єст в заходній части Бескідуньского в його найвысшій части в ґурах Ганьчовскых Розтягал ся в долині потоку о той самій назві бенуций правым доплывом жекій Біялый Од пулночного сходу понад долином Чарне розтянга ся масыф Ґурскі Сугагомоля зо щытами Гомоля і Суха Гомоля котрых назва вывоз ся з языка руского і означат тилец одлы люб безроґіі Сама зась назва масиву як і щыту сухый гомолі з ефектом бленду картоґрафув ктружы получыли зо собом дві назвы скрайных в пасмі щыту в сухый і гомолі Од полудньового заходу над долином ґурує пасмо жолобінця котрого назва походжы руж од руского слова жолоб чы значы жлуб і навязує до лічні выстемпуючых на стоках масиву глбокых вонвозів Вєсы Чарна повстала в окресі зінтенсифікуваной акциі засідлиня Карпат на одцінку бескіду Ньскєго і бескіду Сондецкого припадаюсий на вік <unk> Локувано єм на праві в Волоскій сконструуваным єщы в <unk> віку кєди по Інкорпорациі Русі Червоной през Казім же Велького в границях Крулества Польского зназло ся трудно достепне обшари ґужысти Карпат і іх поґужы Трип осадніче тото варто підкрислить мало характер сполечны а неетнічны Окрислены волосі інтерпретує ся діс яко збірчом назвыл ружных ґруп етнічных замешкуючых первотні полвысып Балканьскій а также обшары дісійшой Румуніі і Молдавіі Карпатскій процесі осаднічым етнонім волок стал ся ріжніж окрисленєм на вчені кочовничом люб пулкочовнічом а осадзоном в пізным середньовічу вздуж цоголку Карпат людноспастерском кора з часом приобразіла ся ґрупе Русінів чы теж дісяй окрисляны яко Русину вкарпатскій на інтересуючым нас обшаре до конця <unk> віку і окрисля ся іх яко Ломковє Чарна в протівстві до сосідніх старшых Бруно Антуре Пенесєно єщы з права німецкого направо в Волоскє повстала на так званым суровым коженю члі на обшари дотонт незагосподаруваным і незамешканым привілей окасийны выдал <unk> ліпця <unk> року біскуп Раковскій Францішек Красіньскій котрый опруч Чарней локувал тым же актем руніж Мілік Щавнік і Жеґєстув чилі все положене по перетівлеглой строні паньства мушыньского пшыґо в заходніх границах повысшы привілей на локацию отримал Ґжеґош Сшедіньскій теж Джого Крисляне Алько Григорий Серединьскій сов з Яшковой єдний з найстаршых сі в панстві Мушыньскій Можна припушат же Чарна повстала в окресє пізнійше ніж чавник ґдиж в <unk> року окрисляны сон яко все давно засядле Чарна і Міліґ натомяст яко всє котрым вольност недавно експірували Закладаюч же в тым часі окрес вольніз не выносіл около <unk> пенсюлят можна высунути тезы же чарна повстала в І декадзі віку <unk> Місцевост та од самого початку свого істніня была власностю єпискупу Краковскій і лежала в границах належо до ніх староства Мушыньского званого рпаньством кресем люб ключем мушыньскій В його склад входили два мяста Мушына і Тыліч вчас єщы як званы яко Мястко ораз <unk> всі Ділили ся они на дві ґрупы Першом з них была ґрупа всі Попрадніх положеных з уж Попраду Другом натомяст ґрупе твожыло осінасте всі лежонцых выжечу Ґурной Біалой туром звано Залесню і власні до ней належало Чарна чы тиж сусідні з ньом Брунари і мешканци з обовязаны были повинностями єпискупімі приказуваными на жеч столу біскупєґо церквивным чилі приказуваными на жеч місцевого плебана парога дворскій знову приказуваны на жеч двору Мушыньского і є фольварку раз Солтысімі В <unk> р Чарна была в середній велькости і в порівнаню з іны місцевостями Кресоміом бовін <unk> кмєці посідаючых в сумі лану в кмєци По першым розбы в <unk> року жунд австрияльскій прил контролю над целостьом дубр входных в склад панства Мушыньского по чым вдержавіл є Стефанові Скшыньскому В <unk> року влучоны зостало до Фундушу Реліґійного в котрым позоставали аж до <unk> р В <unk> р замішківало <unk> особы В першій декаді в віку <unk> лічба тота тжела взрастать ґыж уж в <unk> р сінґала <unk> мешканцив Да <unk> з поводу пануючых в тых декадах урызаів глоду і епідеміі хоруб заказнінь принюсли драстичны спадок популяций всі і в <unk> р впадла до <unk> ступінц осуп а <unk> пізній до <unk> В колейных декадах наступувал ступньовый взрост єднак під конец <unk> віку розпочала ся еміґрация заробкова до Америкі в винику котрой част мешканців осядла за оцеаном уж настале для прикладу Тілько в <unk> року в Америце прибывало <unk> особчарной а сталой парафіі Брунарскій <unk> особ Рухы міґрацийны ораз траґічне выдажыня І войны св причыніли ся до колийного відердочного спадку Львы мешканцив так же в окресі мойны в <unk> р нотувано в ней тых <unk> особі лят пізній Лічба та ніцо ся звякшыла і чарна замішківана была през чешло <unk> Лемків і <unk> родіны Жыдовскы сама го ро Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы істориі істория парафіі і церкви Чарна звязана немаль од самого початку была в сыщені ци структуже церквевной ді парафія то уж уніцка чы єщы православна повстала в першых лятах віку <unk> Натоміст І церкви в Чарний выміняна єст в <unk> року яко капліца Окрисліня то правдоподобне односит ся до ранґі святыні чы же был то обєкт філияльне ци вчас был жыдкостьом диж костіл сходній опірал ся рачей на системі барафіі єдновьосковых а не вільовосковых і він зрадшый того ходжіл же то была світня о характери фільяльным ани же єй архітектонічна форма не зывала до капіци ци же то было тіж невелькій обєкт Можна припущыть же вучас была то середньой велькос і древяна церкв ниє якой специяльні ріжняй ся од позосталых з обшаро Лем Кущызны Найпевній знісіно єм В полові віку <unk> ж а то дісяй з ней заховала ся чест выпосаджыня ґди ж власні на тын окрес датуваны сум захованы до дісяй іконы св Димітра св Миколая укрижуваня Єдна ікона і Мандильон Коленом істнуючым до дісяй Церкєв знесєно в <unk> року рок пізній Свідла писаны по раз першы выміняют вызваня новой церкви чылі святого Димитра Солуньского Єднак немаль певне єст же попшедня церкви а того самого патрона Свядчыт о тым може така огульна традиция надаваня коленым святыньом в даным місци того самого вызваня а также спомняна вчесні ікона св Дімітра яко ікона храмова представлянця патрона церкві а походця з Пєшой чаряньской святыні і но нашко вказує на то же была то ікона похозо з ПШ іконостасу туры в <unk> р зостал принесєный до новой церкви Под конец віку <unk> церків посуджено в новый архітектонічный іконостас раз <unk> олтаж Бочны Місяц о <unk> чысів року церкви выремонтувано припроваджено єй комплексовы ремонт а также ченьстьово зостала прибудувана бовем до сходньой стяны презбітериюм добудувано за Кресєм Чы дружыня бывы презбітерю зало ся з скомплікуваном прибувом даху і на томчы сварто додать же аналоґічне розвязаню застосувано сіден лят пізній поджас розбудовы церкви парафіяльной в Бруналях ді закрисил ружкувану власти на осі церкви за презбітерийом На початку віку <unk> не в найблизшій околици церкви зачынту складат каміны котре зложено з поль управных і паст Выть може звязало ся то з незреализуваными плянами будовы волосюй муруваной дзвоніци Коли неремонт міял місце в <unk> р вчасі котрык выміняло пожытє ґонтова стян ораз чест пригнівых белек похозонцых зо зрембу стян церкви якій фраґменты і конструкцийны віньзьбы даховы натомяст плаце даху і халмув покрыто новом бляхом з оцинкым котра істнує до дня дісійшого Донты на ремонт офярували мешканци Чарний за Брусы позыскано з Ласу Громадского Ґоловными выконавцями тых прац были містові Майстри Осиф Ґамбаль і Гаритон Переґрим По закончыню прац будували розпочынто працы венет святыні Кошты вшыткых прац покрыли парафяні з Чарной Дзякі стараням пробоща з Бруналь Кєнза Ігнатия Гаушкі презбітериюм выконано руніж новом поліхромію і автором был знаны вувчас маляш і сценоґраф Станіслав Тынерович Ятанович опріч малярства занимал ся ріжніж проєктуваньом ґрафічным ілюстраторством ілюстравал м ін байкі і басні Люду Словяньскій для Дзятвы польскій Болислава Лондиньского выдане в Львові в <unk> року ораз Еґеніуша Неподлеґлости Юзефа Легоньского Марияна Джєлевича Стефана Радзкого выданого во Львові в <unk> р Од <unk> р был сценоґрафом театру Пукуцко подольского в Станьслову под конец ІІ войны свойой в лятах <unk> простувал яко Сценоґраф в Паньствовым Польскым Театри Драматичным Вільови сконт в рамах репарациі працовнику в Театру трафіл до Щеціна діпрацувал єден сезон в приватным Театри Комедия Музична Асен Тенрович прасувал в татри Шльонскым Котовицях а од <unk> року в Міньскым Театри Драматичным Кракові Од В <unk> р был руніж кєровник діялу сценотехнікі в Театры ім Словацкого Кракові сумору деліст Свердую же спозрозу і субо в Цо то зміну ститных бізнесовы Чылі ци розпоряд істория сам робиты Вітер зо нетер луч роб це Мавославных все мене переша по крому твоєруско сер криче што сут машыт Моду сущест св Ґризмо сороше треба тогос село о схо По высідню Лемку в Чарни церквів была спорадичні ужывана през польскій Осадніку Пєсіньом <unk> року в часі акциі ратунковой маючий на целю забезпечыні ім церкви з посаджыня церкви з Чарной ґлувні осімічной коны привезєно до тымчасовой складниці кон в Бєчу конт в <unk> року трафіл до Музеюм Окренґового Новым Сончу ґзє доді можеме єй на експозициі штукі церквной огльондати Дзякі інтенсывным баданы стараням орґанаюша Тарлюньского біскупа на степині мальшыскы церкви лежонце на терені повяту Новосындецкого ораз заходній чести Повято Ґорлицкого зостало до <unk> р перенты на ужыткуваня вшыткосю румкокатолицкій Помімо впровадженого весю <unk> р декрету о нацийоналізациі маєтку Особ высєдлоных до ЗРы участны влады безправні подсягали ріж маєнток в высєдленых в часі акциі Вісла на тзв зімзысками здолал он утримати в ужыткуваню упшедньо обшеєнты святынє І ситуация правна зостала ченстьово унормувана доперо В <unk> року кєди біскуп Степа реґувал <unk> парафіі до котрых прилочено <unk> церкви яко костьолы філияльны лю помоцні Серед ніх зналязила ся церквив в Чарний яко філияльный костюл реґуваный парафіі в Брунарах Выжных В лятах <unk> до <unk> року в Чарни одбыл ся колейный ремонт в часі котрого вымінно зосталы збутялы елементы конструкций стян і вежы ораз цала всходня стіна Навы Законструвано в учас походце з Лят чєстик блешане пошытє даху і хелмув інвесторами як і выконавцями прац котрым кєрувал Францішек Єліньскій былі мішканци Парафіяніщарний Колейный капітальный ремонт св перепроваджено в лятах <unk> до <unk> По чым <unk> жесня <unk> р Воєвудскійого Консерватора Рабитку в Новым Сончу Церкви зостала писана до реєстру забитків Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы церков святого Димитрия в Чарні Церків положена єст на терасі осаджаной на опадаючым ґу доліне плуноцным збочу жолубници Цменташ церквевны чылі вызначены обшыр корго центральным місци знайдує ся святыня заложеный єст на пляні Овалю До початку ХХ віку терентен ужываный был якоцментаж ґжыбальны Доперо по <unk> лятах од вестя в жытє оглошеной в <unk> року уставы бендуций честю шырокого пакєту реформ Юзефа I циказуючы похуфку на центарах вшыкосєнных в чарных вызначено повыжей обшар подновы цментаж котрый єст ужыткуваны до діжей На цментажы укаляючым церкви в небложадных камєнных наґробку а моґілы зємны означены были невеликіми древяныма книжами з турий жаден не перетрвал до нашых часів Кєди колейны поколеня мешканців Чарной ужывали центажа терентен зостал плянтуваный граници цмонтажа правдоподомні ниґы не было значоны вєнцен джев То на Лемковщызні ді вокол церкви Тай на сембі Ліпы было вшыткостю Цвенташ родене з мурем з камені жечных котры зостали споєны ґліном а в його біґу Знайдую ом ся дві брамкы Пєша з них умістивна єст од страны Пуносо заходній правдоподом зостала взнісєна під конец <unk> віку люб в першій полові віку <unk> Єст заложена на пляні квадрату дост спора поніваж повісня прикача <unk> метрів квадратовых і зостала выконана з древна в конструкциі суповой ді супы бочны полончены зосталы крижовыма тенжнями Накрыта єст чытроспадовым дахым намютовым зо вспартым на попшечным траґажу крулем на котрым первотні осазоный был ковальскій роботы метальовы Куты Кшыж і вшыткє палацє побіте сом <unk> бонтами До ґенерального ремонту огроджыня припровадженых в лятах <unk> і <unk> до <unk> през Анджея Турск Рамка Была шалювана пьоново по ремонті шалюнек выміный зостал на як бы незгодны з шалюваньом в історичным цілі шалюнникы позьомы Додатково на огроджоний строванций на взгы цертєвных полови його высокости выконано Додатковом реплікый же брамкі натом Друга меньша брамка чы тіж фуртка попазонця на цмтаж Серкєв знайдувала ся в поночній части одлюдня од строны цминтажа Війского Єй первотне выгляд знаный єст з єдиной з захованой фотоґрафіі выконаной в <unk> року была барз простой конструкциі На двух супах бірвьонах насадзано двоспадовы ґонто выдашык замыкана была двускыдловыма джвями збітыми зо штахыт В окресі моєнным уж не істняла а на єй місцу підчас спомяного положы ремонту грозиня з Несомновом з пальтом на штерох слупах і накрытом двуспадовым дахым ґонтовым з сыдашками з <unk> волос просе засму архітектура церкви В Чарной Бесідує Даміан Новак історик реґіоналіста любитель і выдатный знавця деревяной сакральной архітектуры полудньово східньой Польщы Гловным будульцем котрый выкорыстуваный был при будові церкви в Карпатах было повшехні достепне древно І то было дремно найчысті Йодлувы Цінано єй в зімє а настемпні по снігу притягано на місце будовы святыні де по вступний обрупци є сезонувано В мідже Звожено польны камінь котры служыт змяв до подмуруваня церкви Ченсто до будовы новой святыні в міре можливости выкорыстувано материял з попшедньой будовничым карпатскій церкви Были выспециялізуваны бриґады ціслі често спроваджаны з терену Ґурних Венґєр чылі обецной Словациі Натуральні при будови святыні помагали Мешканци даной місцовости ді такова была будувана По вызначыню місця под будовом церкви приступувано до реконструкциі до будовы позмуруваня Найчыстій взношено є на ґлінє зебраны вченій каміні здажало ся єднак і то ґлувні в старшых обєктах же підмуруваны застемпували дуже камінє покладане поднарожникі пощеґульных чести церкви На тым етапі Наступувало І посвячені святыні І посвячені церкві В припадку обєктув древняных камінь венґєльны з найвыкутым крижем а часом навет рдатом осаджено в подмуровце подньом стяном презбітерию Дале пристемпувано до взношыня уж властівой древняной чести будовлі на Лемковщызні Стосувано немаль вылочны конструкциі з рымбовом званом также Вінцовом люб теж Венґловом тура полегала на накладаню на себе колейных позьомих вінцу в белек древняных котре лончено зо собом на так званых венґлах члінарожах при помоци ченсто скомплікуваных і фінезийных замку цісєльскых лончынь цісєльскых В чарной до будовы церкви ужыто пул окрунґлякув опросуваных од вевнотш до плаской поверхні котром наступні в пришлости оздобюно декорацию малярску Ты технолоґіі знісєно руніж поєдинчом ломаном копулом котра додатково уж тежна зостала і крижуючыми ся і слемґами чылі позьомом осазоным бельками в Зрембі спінаючыми Петівлеглы палаци копулы Ту єст очывісти хоці о копулы в честі навой На єй зрымбовым склепіню вспарто власні настемпні конструкцию гелму Презбітериюм застосувано натомяст барже упрощене розвязані копу наданц єй форме шырокій такій зрембовой фасеты накрытой тропым пласкій Вшытко доказує же єст то винік Чы та форма повстала в вынику власні розбудовы той чести святыні ной звязаной з зоставліньом до сходньой стяны Санктуариюм з рымовой закрисці Накрыто є вчас спульным дахем присуваюч при тым нальотови ламаны дах первотніл трибу наложены на зрымбово ломану копула в кєрунку всходнім надаючы обшество такого позорного характеру Конструкцию Гелму вспарту натомяст на ґрубей подвойной такій цяні розділяюцій презбітериюм о закрисі Тутай теж зазнач же в закриси сановій автономічном структуром неповязаном конструкцийні з презбітерьом натомяст над притвором бабінцем за стосувано розвязаня купулястого нема купу і єст накрыта пласкым стропем здилі Наве прикрыто Дахы на Льотовым подвийні ломаным котры вєнчыт сибулясти гелм з октаґональном слепом лятарньом і макувницьом Аналоґічні заакцентуваный дах з Звєнчыньом знайдує ся над Закристьом ора з сходньом чест презбітерів Заходньом чест презбітерів натомяст на крива Дах Сьодловы До церкви в Чарній провадят тых єдно вестє істо вестє од строны заходньой чез Петсьнек под вежом До ремонту в <unk> року в придсьонку од з строны полудньовой знейдували ся другы джві і далей прихозонц През Пшед Сонек потыкаме колене і розкридловы джві провозонце уж до властіве притвору Отвор вейстьови о вонскым світ лепше біто руніж в окресі пужнійшым помідзи презбітерийом а за Кристьом Вдньовой части притвору през Бабінця знайдує ся в ней велькє турне диш прибіте в часі з ремонту окєнко святло доходжы такім іспелнаметровым ринкавым До окна осадзаного в палаціны вежы Пшестшень на выосвітляют два простоконтны протівлеглы окна окна шестьоподяловы а презбітерийом аналоґічны два невеликє окна они до ремонту были <unk> поділовы по ремонті тых поділов єст дужо мній і цала струлялька окінна зостала вымінена підчас остатнього ремонту для <unk> зложыт в чыску сыцу Надпритворил зосісі вежа дзвоніця Пірвотні выстемпували дзвоніцы надбудовуваны на зрембі Бабінца і леч неєднокротні дзвоны люб клепадла Были повишены в копуле люб на вольностоючых простых дзвоніцях Істніє дужых дзвоніц был конечный жваґа і ґабариты участных дзвонів квалифікувало є діжейше катеґориі яко мале Знаме ту жо вше звіжыт дзвонінце бенонце домінантами в бриле Церкви Заченто На Лемкощы вносіт до первіку <unk> і іх появліня ся лунчене єст з постановлінями споминаного Сыноду Замускєґю а так жераз вікшом доступностом дзвонул Прибрали они златинізувану форму котра переявлят ся попризінчені іх ізбіцами в припадку церкви сон ту найчый ізбіци о характе позорным котре накрывано бароковыма цибулястыми хылмами і злятарнями Дзвоніця Церкві в Чарний зостала взнісєна рівнолегле з церкв і од самого пошотку в Сонові інтеґральный неодлончный елемент так архітектонічный як і композицийны святині Вєжа в Чарний Подобні як в вельо інных церквях знісєна єст в конструкциі супово рамовой котрей поставем станов четери збіжны супы получены зо собом зо помочным позом і Белек яко додаткове ущыдніє застосувано систем крижовых стежні В чытовій части В конструкциі подвишена єст ізбіца котра твожы особне поміщыня призначене на дзвоны Вєжа уймує в своім вненчу цале поміщыня притвору а попризвежаючы ся куже єй конструкция конструкцию узыскану додатковом шыщынь тзв обестє помідже зребовыма стінами притвору а стінами вежы Чилий так званы тыж ченто пусткшені тій выдільоно два поміщыня бочны котры выкорыстуваны были до целю господарчых ораз од строны заходньой Вспомина выжей пшедся не дотрого вході ся до притвору Од строны заходньой ст вежы вкомпонуваный єст стромы покрыты бляхом дах пульпітови Дзякій такійому власні розвязаню узыскано вякшом повіхнівсьонка Стяны вежы обіты сом ґонтем натомяст ізбіца шалювана єст пьоново дисками ораз на закончынях шалюнку ізбіци на біто дескій з пулколістыми вежынками Ци дає такій ефект аркадуваня Каждий з четверех стян ізбіци Знайдуєм ся по два утворы акустичне кштолы такых окульсув а до ремонту в <unk> року форма здобінь на ізбіци была значні боґатша і сити В атракці коленых реставрациі єй не привруцено Звіжона кєта єст цибулятным хелмем осадоным на такым дось шырокым колнєжы Єго паст подвил станови такій низкій сподовы дах на Мютови гем в інчы октоґональна шляпалятарня накрыта стошковым дашкєм з маковницом і желязным ґутым крижем Час конфіскат в окрисі ІІ войны св ораз пізнійше высідленя перетвал тых єден дзвон тшех котры ся первотні знайдували в церкві На його плащу знайдує ся плякєты з інскрипцийом з Маса <unk> <unk> Нойштад Поднял умішено нр і <unk> Одляня зостал он выконаны в <unk> року в Людвісарні В Вайнер Нойштад місци знайдуючым ся в пулноцко сходній Аустриі належой до макса Самаса походжу з доснаний словеньскій і такій родины перемысловцю Його звоны мож надій споткат в Єдню в Вольсберґу і чы в костіли позуваня св Америка в Кысеґу в Комітеті ВАС на Веншых По позосталых дзвонах заховали сил єдні серця і яжмы Феномен Бескідів деревяны церкви і костепы Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреализуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзєдіцтва Народового на Предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы