Archiwum
łemkowskiego radia

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреализуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзєдіцтва Народового на Предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы Феномен безкідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат ціненає в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты храмы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва в котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстрій ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучный елемент ландшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обробляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те селі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святыні захоплювали товды захоплюют і днес Познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномены Бескідів деревяны церкви і костелы церков святого Михала Архангела в Брунарах церков святого Михала архангела в Брунарах то перлина лемківского краєвиду То обєкт будучий приміром єдного з найвыдатнійшых осягнінь лемківской архітектуры Деревяна церков в Брунарах то сакральна будовля о барз вынятковій брилі сло выс свого ци Оошы О су Село Брунари находит ся при бывшым шляку на Угры днес далеко од головных доріг Умістовлены в Красній Долині окружены лісами перетяте ріком Біла Король Казімір Великій рішыл основати село в <unk> році локуючы го на німецкым праві Друга локация прошла в <unk> році тым разом уж на волошскым праві Найціннійшом памятком по Лемках жыючых гын до выселінь <unk> р єст церков святого Михала Архангела І святыня православна вознесена была найпевнійше іщы перед <unk> роком коли принято трактат о берестийскій уніі бо рішыньом того же трактату церков в селі влучыли до грекокатолицкых храмів <unk> рік подає ся як рік коли основали першу грекокатолицку парохію в Брунарах Наступну церков вознесли в <unk> році Пару років пізнійше хтоси вымал ся до церкви але то не тема на тепер Істнуючу днес церков вознесено в <unk> році Але уж по двадцетьох роках вказало ся же церков є за мала бо село ся побільшало і побільшало треба было розбудувати храм В <unk> році будовляна Дирекция во Львові затвердила проєкт розбудовы церкви зрыхтуваной львівскым архітектом будовничым а тіж малярьом і етноґрафом Юрийом Ґлоґівскым Концепция нового будинку значучо одбігала од місцевой будовляной традициі Мало то быти великій деревяный обєкт з двома храмами вірных просторьово навязуючый до клясицистичной шабльоновой сакральной архітектуры популярной в Йосифиньскій епосі З бывшой церкви остати мала лем вежа дзвіниця котра по унятым в проєкті переорієнтуваню церкви прилігала бы до пілнічной стіны храму вірных З незнаных причын до розбудовы подля проєкту Ґоґівского не дошло Але в <unk> році церков і так розбудували і то на таку скалю же товдышні жытеле уважали то за вознесіня нового обєкту Храм вірных значучо передолжыли о долгіст ориґінальной олтарной части а од східньой страны на Осі добудували новий низший і ужый трібічні запертый різницьом алтар та пересунено вежу над Бабинця творячы в тот спосіб додаткове поміщыня Через тото вшытко на Лемковині появила ся найбільша деревяна церков та єдна з найбільшых в Ґалициі Феномен Бескідів Деревяны церкви і костелы істориі Ваянтковост церкви в Брунонах єст повшехні зама і іначе єст історичном документацийом дотичом істориі і архітектуры той же церкви Бесідує Даміан Новак історик реґіоналіста любитель і выдатный знавця деревяной сакральной архітектуры полудньово східньой Польщы Якоєдна з невілю церкви хыбо якоє дно на Лемківщыні посяда на щесті для ней незреализуваный проєкт перебудовы походных з лятсільстых віку В якій спосіб заховал ся і проєкт архітектонічной прибудовы з <unk> р Брунальы лежали до конця окресу Старопольского в старостві Мушыньскым тзв Кресі чы т паньстві мушыньскым належонцым вчас до римскокатолицкого єскупства краковского По його заянцю през войска австрияльскы уж в <unk> року і по офіцияльным получыню Зімі Сондецкій до крулецтва Ґаліциі Доброкостєльне а такім было паньство мушыньскє прешли на власност скарбопаньства Австриєцкого чыли камеры З том теж по годі назва найчый одношо ся до давных власні дубр крелевскых і законных костельных єст то назва добракамеральне найчый позоставляно давны звычайове століце дубр Подобне было в припадку давного кульча Мушыньского ґдиж власні в Мушыні злокалізувано зажонт дубркамеральных для давной власности єскупів Найчасті были они В наступным окресі державоне през особы приватны натом догоды узысківаны з державы за сілявы ружноракє і фундушы паньсове В припадку Камерымушыньскій был то Фундуш реліґійный з котрого рфінансувано будовы церкви чы костьолов на Треніґалиці Мысль же треба в тым місци вспомніть о ролі якє одыграло паньство паньства австриятскы в кштолтуваню ся архітектуры церквевной зарво на обшыри Лемківщызны як і поза ньом чытону Треня Інґалициі чы Крулевства Венґєрского дыщу той Типы архітектонічны сум дост аналоґічны чылі і враз з настаньом епокі юзефіньскій очысті натуральні звязаный з особом цисаря монархіі хабсбурскій Юзефа II розпочали ся барзо шыроко закрайоны реформы панства котрых характер заквалифікуват можна яко освяченьови обяли оне р обшар архітектуры сакральной Установлено вчас уталітарны взур св ляншпра Кірсє котры зарвно можна было выкорыстувать з вельскым чы тиж маломястечковым будовництві костєльным як і церквивным Опрацуваны вувчас проєкты стилістиком навязывали до клясицизму єднак выразні зредукувано в них зарвом як і детали архітектонічны Ґлувными критериями котрыми кєрувано ся до выбору проєкту для пощыґульных парафій котрых ситуация змушала до будовы розбудовы старой святыні была лічба парафіян кры мусіли ся в ній помістіть оражы очывісти кондиция фінансова даной парафіі Належы теж ту хыба вспомнеть же Косюл чы церкв подобне як особа духовного мали в тым часі характер опруч очывісти поставового сакрального Так же як то можна окрислит ужындовы Ксондз Особа духовна незалежні од конфесиі был уженників паньствым котры опруч провадзыня реєстрациі людности в постаті добженам знаных дісяй Ксьонґ Метрикальний котры становол підставы зрюловом до бадань над демоґрафіом історичном ци ґенелоґійом зобовязаны был руніж оглашать з дословной чы теж пысловьовой амбоны своім вірным лічны уставы едикты і розпоряджыня надсылане през влады австрияцкы Дотыхчас церкви на Лемковщыні были невеликыми обєктами сакральными в котрых місці осєн то найвыже <unk> особ і не было жадной можливости абы в так малой церкви по місці лісі вірні прикладово з Чех всі котры входили склад Єдны парафіі як бы хотя што няло місце в припадку Брунар ді опруч Брунар Выжных ді знентувала ся Церквів до парафііж належали Брунари Ніжны і Яшкова Новопроєктуваны церкви мусяли быти Він барженне абы могли помістіть з як найвякшом лічбом вірных тутеж належы памятат же в звычайово традициі костьола всходнього одбыва ся чы одбывала ся тілько єдна а то знову колідувало з місцевом традицийом стилістичном ньосонцом зо собом ци теж в собі зарво цехы локальны як і тектуры характеристичны сут для архітектонічного кренґу костюла Сходнього І першым окресі пробувано він погоджіть новы пронды стилістичны з місцевом традицийом будовляном При так дужых обєктах неможливем было застосуваня звычайовой конструкциі з рымбовой копу мусяно він шукать певного консенсусу Длятого теж будовничовы церкви з того окресу мусіли зналез якій розвязанє котре з єдной строны позволит заховать традицийном реґіональном бривым церкві котру дісій окрисляме яко лемковском з другій натом Церкви сполнят Бесла вымоґі нажуцаны през уж вымогідовы нурт Вас як I Юзефіньскій Забік тен в припадку Лемковщызны ся удал І уж од лят Lемковщызні в Зносі церкви котре в типолоґі опрацуваний в другій половіку през проф Ришарда Бриковского З Інституту Штукы Польской Академіі Наукы окрисльоны зосталы типолоґічні яко церкви стилю заходньо Лемковскій в вариянці Молодшым Предо вшыткым як вспомня лем вчысні будовничові мусілі зрезиґнувать з конструкцийной ламаной з рыбовой копулы чылі елементной баржі характеристичного для будовництва Древянны головнозім то рускым обшыри культуровим копула яку ніодлончна прешес символична в архітектушы церковні інформувана зостала єщы в візантийскій сакральній традициі архітектонічній І як вібно як в іншой святинь в тым кренґу взношена была з каміня чы теж з цеґлы попросту была то конструкция мурувана Натомяст пул сходня Словенщызна выпрацувала з ува на Повшехнє доступны тут будулец за кім было древно індивідуальне розвязані і котрий был вірх Окрисленьом тым повше до <unk> віку называно власні зрымбовы ломаны копулы а і дісяй спотыканы єст ону триміолоґіі ужываной през бодачы щукі архітектуры церквевной Длятого він заскушыме чы раче чытаме в Змянкій о труй верхній церкви церкві подрыма верхами ци двома верхами церкви накрыто єдным верхем то з цолом певностьом хоці о копулы о конструкциі з Рымбовой Але врацаюм до темату од конця VI віку церкви котры вношено были шырше і дужше длятого теж не было можливости накрываня іх зремовыма копулами Віншости новых обєктув зрезиґнувано він цалковите з традицийной формы і дахы Над навом і санктуарийом зачен то формувать яко дахы ІІ Каленісовы В припадку нав Были чы навы была то были то дахы двуспадовы нотем санктуариюм Кєди было оно замкнінте Трузєльнє накрывано то дахым пєнцьопулацьовым нотымяст в припадку кєд было замкняте просто тріпулацьовым люб двополацьовым В тым остатнім припадку о страны всходньой стосувано вувчас цяном щытовом помимо іж было то просто розвязане стосовувано є практичні і стараной ся берус актуально збогатать стосуюч дах і труспадовы На криче Притворуч теж бабінца не справляло уж ани клопоту поніваж звычайово над нім наставяну вежы натомяст історичне первотне копулы кореко акцент зостемпіоны з уставы В тій стилістице такыми барокізуючыми вєжычками сиґнатурками котры звєнчены были банястыми гылмами слепыми чы тыж іначей з позорными ченсто боґато здобяныма лятернями Єднак в засобі архітектуры церквиный на Лемковщызні спотыканы сут обєкты власні такы як церкви в Бруналях чыня сут молодша церкви в Бартным і кілька также інных Кєды На не патриме кєд обсервуєме іх цевнентшну форму выраз видіме же маєм дахы намітове котры свим кшталтеміли ся ружньом од тых котры знали з церкви похозонцых з гл Єднак подгами намітовими так в припадку Брунань Батнеґо і інных місцевости Тымі дахами ні крыє ся зрыбова копула по просту стриг Поніваж вненча пощеґульных помєщынь накрыты сом пласкым стропами а доперо над ним зносит ся конструкция візьба Дахова Жебы взмоцніть переказ застосувано ту єднак такій певен забіг Ґдиж в некторых припадках так як то мало місце в брунарах в бочных короронуючых партиях стян застосувано фацеты ци надавать мал такій намязкій пшещенності справят вражыня же Сом то чычычы може были то копу очывісте Руніж декорация малярска малятура често навязувала тиж свом формом перспективічні в Боґацаньомством пшещынь очы ілюру сористичні денчаркві о выносилы ґу люди волят до про волітель по тихолях вослизоні Соркоє тихонія свободи зворите благолосові творите якы ц го <unk> рызы Ґ го сух Але врацаюсик бы до заначыли до пляну прибудовы церкви в Брунарах мяновіче в збірах Центральныков Паньсового Архіву Гісторичного во Львові ді переховуваный з потежный збюр Акт Архівальных Ґуберніум Ґаліцийского заховал ся проєкт прибудовы Церкві в Бруналях Вышел он з паньствый працовньо архітектонічний діяючый прийсер і Ланде <unk> Дирекцию чылі Цисарско Крулескій Крайовий Дирекциі Будовничы в Львові Под проєктом котрый затвердит зону <unk> пазірника <unk> р знайдує ся подякуского Ведутнє тым же ґуґоцкым єст чы был Никт іннияк єжы Ґжмала Ґлоґоскій славны своє посель архітект будовничы урбаніста і мальож Мысль же вальчы тутай хотяж так покрутсце приближыть його сливеткы хотяж круткій біоґрам в жаден спосіб не бе Тутай в целости притачал його заслуг Ґубоскій уроджыл ся в <unk> року во Львові в польскій родіні Дробношляхецкій Од <unk> року жытя учыл ся малярства у Остапа Біловского а настемпні уж яколяти выіхал до Кракова і в лятах од <unk> до <unk> року працовал яко ужендник будовляный підчас будовы фортифікаций стверзы Краку На селні повруці до Львова дзє зостал архітектом координаторем прац будовляных а наступні з застемством Інспектора Ґалільского Надзорувництва Руніж екоархітект і ужник будовляный брал уділ в вілью інвестициях М ін надзоровал прибудову давного ґольбовского колеґіу Піярского На шпіталь обецніст якводовы Шпіталь Клінічы чы Причерніхівскій в Львові Працувал ріж над проєктом Прибудовы Палацу Потоцкій в Новосілках Захальчыцкій з перезначыньом на кляштур сюстр Мілосердя Божого далей в лятах <unk> до <unk> надзерово будовы Нове Ґуратуша во Львові Мал дочыніня з церквом в Бруналях Опруч діяльности архітектонічый замоволусів Штуком чыщы штуками пінкым выконал шерег прац плястичных рисунку акварелі літоґрафіі при представлянций прикладово Строєлюдове з обшару Ґаліциі чытеш забиткы архітектуры і тутай додіся єст такій найбарді знаный ґоцик видокім руміньскых і мяста Кракова Ораз рисункій старого ратуша во Львові З Марве Ловє в <unk> р похованы зо стал на цмонтажу Вычаковскій Львовскій проєкт Церкви в Брунарах яко ужондови В жаден спосіб не кєрувал ся уж місцевыма традициями архітектонічными а його ужтечностю Зо старой церкви чы зо старий конц віку чы єщы і так істарий встановлено позоставіт єдині вежым дзвоніцим Єднак фундаментальна зміна мала дотичы нового заложыня о свонтині Постановлено церкви змініт орієнтациі О іле вчесній єй засаднича ось опірала ся на кєрунку в сход заход то ведок новой концепциі перебіга змяла в кєрунку пулноц полуднє то спосіб позоставляна зо старой церкви дзвоніця Прилеґала бы до Нового Корпусу Нє здуш осіч не на осі обєкту а была бы доклейона до Бочной стя найнавы Руніж сам запроєктуваный корпус в жаден спосіб не навязывал до Будовицтва сакрального реґіонального а припоминал радше своім выглядам Дуже древняны Піклеш домєшкальны з дуклийоном з боку вєжон Дзвоніцо барзо дівны того єже хоці о такє Цалостьовы сплыжыні мусяло выглдат ґдибы то зостало зреалізуване Цалост была накрыта такым высокым чытороспадовым дахом прикрытым ґонтом на котре полудньовій кравензі Плянувано осадіть Дужы м такій масивник Кшыш Формі Лаціньскій до церкви мали провазіти два теж дужы вейстя єдно од строны сходній другє од полудньовой древняном конструкцийом церкві наставіть мяно на солідны муруваны фундамент ораз ґувном осьом церкви Запроєктувано такій систем пунктовых фундаментів на котрых міли ся спірать леґалиі по одлоґі Пестщынь помідзы Новом асанктуариюм діли сме о конструкцийна страсова з шемотворами на Вльота царскій ораз паремут Яконьскій Цалост хоц <unk> представляла ся мальовничо і бо на нашы щесті проєкт не зостал зреалізуваный В <unk> року чы лята і спена <unk> лята од проєкту Тырків зостала перебудувана зостала придужена В строном сходньом єднак інформувана вчас была обєкту в жаден способ не кольдувала і не кольдує з старшом честом Одсывінциі мисль же надає єй додатковых вальорів чест цала церкви в дісійшым одбжы єст бардій мальовнича пше напевно єяко забиток єст дужо барзі атракцийна І єщы на конец яко така цікавостка може уж інформациі не дотичноцы самой церкви а зо сполу плебаньскєґуры новый в формі власні повстал в тым самым і вінци окресі ци плянувано при будовы в церкви тым самым архівом чылі і в давным архівом Бернардиньскым в Львові заховал ся Проєкт зосполу плебаньского для параф в рескокатолицкых дурнарах затверджены он зостал в оддя будовляным при ужыні циркулярным новым Сончу <unk> листопада <unk> року Складал ся он з зас по плебаньскій складал ся з обшарного древняного будинку плебані наставляного на солідных муруваных фундаментах плебаня была попіввінчена а венентжы в побліжу систему Ґжевчого Стяны были руніж муруваны цим тутей натуральны вальоры пшеців пожарови Обок плебані запроєктувано дуже будны господарчы міщонцы у собі стайнів і обора ораз Возовни ораз два квадратове спіхлежы тодіся історику зосполу заховал ся єдині Єден спікляш нат будинок Плебані зостал розебраный кілька чы кільканасті леты тему а в його місцу ужоно паркінґ Волос сос ехе Феномены Бескідів деревяны церкви і костелы церков св Михала Архангела в Брунарах Наступний ремонт церкви в Брунарах прошол під конец <unk> столітя коли окрем выміны вкрытя дахів выглядів занято ся тіж середином де зроблено медже інчыма нову поліхромію Церков в Брунарах як єдна з першых з невеликой ґрупы была уж в меджевоєдній Польщы вписана до Державного Реґістру Забитків Окрем той товды вписаны остали іщы лем дві в панкні і в рібках Церков в Брунарах вписано до реґістру <unk> жолтня <unk> р Впис зробил консерватор краківского воєвідства выдатный архітект і знавця архітектуры Богдан Третер Цитат з рішыня про вписаня звучыт так На принципі <unk> і <unk> артикулів розпоряджыня президента Річы Посподитой з дня <unk> марця <unk> рока о опіці над памятниками узнаю деревяну церкв в Брунарах выжніх ґорлицкого повіту перемышской єпархіі покровы св Михала Архангела походячу з початку ХХ ст як маючу артистичну культурову і історичну вартіст і за забиток підлігаючий охороні державы Одночасні підкрислям же границі забитку і сусідства розтігают ся на церковный будинок пляц довкола церкви дерева якы на ним роснут і окружаючий камінный мур разом з трьома брамами вкрытыма ґонтовыма дашками Повысше рішыня мотивуют тым же церков тота збудувана в <unk> році на місци попереды ньой яка походила з ХХ столітя становит цінный памятник традицийной церковной деревяной архітектуры на підкарпатскій обшыри Польщы По выселіню Лемків в <unk> році церков была хоснувана през гремокатолицкій костел парохію в Снітници В <unk> р тарнівскій бискуп Ян Степа покликал нову парохію в Брунарах котра адмініструє храмом Поднес З єй ініциятивы перепроваджено пару поважнійшых ремонтів включаючы в тото выміну вкрытя дахів В роках <unk> Державный Осередок Бадань і Документациі Забитків тепер Нацийональный Інститут Дідицтва зробил полну інвентаризаторску ідентифікацию зо схоснуваньом лясерового сканера <unk> Зобраны поміры переховує ся в Нацийональным Інституті Спадковины во Варшаві Зложеніст формы автентичніст Та задоваляючий стан остал доцінений при типуваню обєкту до вписаня го на листу світового культурового і натурального дідицтва ЮНЕСКО Церков вписали в <unk> році разом з парунадцетьома інчыма деревяныма карпатскыма церквами з Польщы і з Украіны жы сісти сварс соду со осло ту чужы щы вікто словация рос Феномен Бескідів деревяны церкви і костеры Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках стипендию творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы