Archiwum
łemkowskiego radia

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреализуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзєдіцтва Народового на предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з будже ту на <unk> рономен бескідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат Цінена є в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты рамы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстріч ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучний елемент ландшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обробляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те слі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святыні захоплювали товды захоплюют і днес познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы церков св Михала Архангела в Брунарах По выселіню Лемків в <unk> році церков была хоснувана през римокатолицкій костел парохію в Смітници В <unk> році тарнівскій бискуп Ян Степа покликал нову парохію в Брунарах котра адмініструє храмом поднес Дякую Боґу за то же моглам тутай быти і зато єстя теж о дужого теж од научыль ся теж спыткам барзы цікавых люді теж є лепше ріж такых неповтажальных Слодка новижено Бесідує отец Йозеф Бонк бывшый настоятель парохіі пресвятой Богородиці в Брунарах якій завідувал церков св Михала Архангела в Брунарах Як іщы такы не посумувала мі з тых вшыткых працо Цо подеі поділандах вшытку сой в парафіі а то мі ся так насово бы так мам собі зоставіт собі вшыткы ты же зробилам чы чыты інвестициі котры перепроваджым але так на перше тотым того такым спроводжым систем Петівломаньови прецівы пожорови в обух костьолах того зачали сме пізні моніторінґ ты обєктув тутей в Брунарах понадто консервация обєктув того звевнентшна І в Чарний і в Брунарах нах єщы трале то сут такы коштовны працы То су покрытя новым варством древнохрону целого костьола в Брунарах і в Чарний поза тым вшыткы дашкі елементы котры сут вокул костьолу Но тотаж утейновы паркінґ фестівале котры тоты провазили сме пленеры малярскє ружны імпрезы но нажывали сме проґрам фільму о брунарах такі проґрамув до телевізиі то было кілька до радия но кілька ґмнотат і прасовы Выдавали сме бюлет або черевоні по брунара тиж по парафіі Промоция перед вшыткім туристична Того реґіон не тылько Тутай причын ся до ревітализациі копцепівы суцкого Дякує пан бому за то же удалочым ся же то надлесліство то пільотувал пузій але то справа зусто з метеж врушона Альто ся з того цішы отримуваня традиций тутей людовых цеж спілпрацы з Лемками чы но ту тає з ґрекокаликами з православными Но такє вірально трудно мі повізать ся о вшыткых донятыківнійшых повезне так і в передсымзінцях але наженоват ся ікон фератронув о такє ружны жерпам з проґраму То были містерияльне то были тижы малопольскє маршалыковскє но то а но дужо теж прац то Высілкє і коштам ім парафім Дякує Боґу за то чо удало мі ся зробити позучлістє Так помисляты щы же мислятс же то удало ся віле зробить Бет силь но укрывам же мам єщы і не такы помысли жебы тутей припрови одвоженя старий часон даний часовній тутай при костєль Брунарах при церкви сумн Та часовня бы служыла яко пункт туристичны Евентуальні могли бы быт сильы шелеты подсподым потом власне часовньом Не удало мі ся теж нотажы но не удал ся але тоты і вшытко нараз Але хця єм загосподарувати цментаж На Яськовій туры в новы в якій спосіб приналежыт до парафіі і там ствожыт ся отвожыт таку може давну церыль теж часовне чы з туй зокойскы были барзы ны і ствожыт такій дом пожебови жебы была капіца жебы была тому хлодня те на ецментаж огороді зродизє в зміні паркінґ жебы попросит на ецментаж жыл Понадто новту тай уж зачлисме ремонт орґаністовкы до такє запечы циктовлювали сме не приґутуєме душпастерскє саля споткань Туалеты якєс кухня так жебы евентуальні муцы подіть гості якы чы на якій ружных імпрезах то ся одбывают но і прибытовы мешкані для орґаністы тыж то были такы замыслы моє теж Міям пляны жебы прибудувати тиж капліцы на цмонтажы бы она припоминала або была подобна до такых святынь візантиньскых новы лемковскых тынтерен котрый єст барзой в церкві і теж богатство культуры І вельо культурно така вельокультурово спій спотрану спотыкаме жебы она была видочна жещені вчені жытя але т і пшещені пленерже пленажы жебы людя ктри тудий приізджают жебы о іже то сунула ся Вєр Лемковскє котры но традици котрых но теж втримую Католициі подтримуют і тіж зазначым же восеных характер тій пиякной культуры лемковскійскы дали потримуванчы прикуптивуваны Признам же зоставлям тутай серце якій спосіб терены стали ся міскє дрогє І уважам же Лемковщызном єст моє одособняне здає же Лемковщызна єст за мало реклямувана Жемы слава єст промоция тых зєм того реґіону бо он єст барзы цікавый взглядом історичным культуровым але теж но єст то за ґлє Церкві Но маме теж такє богатство атракциі туристичной но хоцбы но туты і ноты Церкви але теж ружны православны грекокатолицкы косолы то она функцийону ксєдів зале в Клімковкы маме з городы Мазярскым ами Віскансин в Липшым Парку Маме уздровиско маме направды веле такых атракций тре не сут промуваны або не сут належыт ся той промуваны З такым зданьом теж спотыкам ся Всюд туристів хто нас тут одвяцаю в нашом церкви в Блюнарах І зауважам же з року на рок теж прибыва гості зо мойого побыту так о <unk> процент взросла фреквенция одвязаньсых в церкви в Брунарх Хотяж онай знал бочу ту сум теж перешкоды бы доєд бо не мат добрых друк Не ма жы добрыш ознакуваня годі з никови Затым то іщы єст до зробліня Але уважам же Лемковщызна вынна быти так запрезентувана розреклямуваня бєщады як мазуры як кашубле закопане скы придаци Єдна з найстаршых змяных історичных і звязаных з церкви в Брунарах Вышных бесідує Даміан Новак Історик реґіоналіста любитель і выдатны знавця деревяной сакральной архітектуры полудньово східньой Польщы знайдує ся в справі кримінальной а похозуй аж з другій полови сві на Стеґовику Ускаржерамі были єй представителі громад Брунары і тутай Брунары Вижны і Яшкова кры оскаржыли неякого Івана Ґурніка званого в справі Ґурнічкєм о крадіж доконану в місцовій церкві <unk> марця <unk> р в будинку ратуша в Мушыні котра в тым часі была седібом староства Ніґродовеґу скупю місцевости входце в склад Кресы Мушыньскій кучытеш іначей і тзв паньства Мушыньского кореми границями обіймувало полудньово сходньом часть участне Зємі Сондецкій котры положены были в долінах жек Ґурного Попраду і Ґурний Біялий Він в ратушу Мушыньскій зебрал ся Сонд Права <unk>ore Бедлиньского з Бедна старости Мушыньского натомист приводничы му Анджей Джевіцкій учестны Вуйд Мушыньскій В колеґіюм Сандзьовскій засєдлі руніж Станіслав Мєчнік Подвойці Мушыньскій ораз лавніци Іґнаци Хомяк Валенти Белдович Міхалы Трембачык і Шымон Побранскій В процесі участничыли руніж райци Мушыньсци а то Бальтазар Лебєда Бартоломі Райцік Анджей Войновскій ораз Вуйт Кресу Мушыньского Давид Жыдовскій а также інні як то втеды окрисляно на правій сізонци В акциі оскаржыня з пожоным на поставі спомяных вчесній оскаржынь чычы зезнань представітелі Брунар і Яшкови зажуцано ґурнічкові іж ту цитує сентенцию оскаржыня ґвалт учыніл Черкві нашій же повалем выламал і драбінен з пустіл до черкви котрый мал Черкєв наше злупіть і видже Єдным зо святк того выдажыня был Максим Клепач котры перед згромадженом лавом Синдзьовском прошонц Уж во встемпі в іменю громады Брунари і ту поновні зацитує Святум справедливост на Івана Ґурічка котрый ґвалт улученіл церкві нашій і же не дзвями вхозіл а през повалом Черкєвном взєрал ся і драбіне з пустіл до церкви Полномосник Івана Ґурнічка котрым был Матияс Клодавскій зезнал іж оскаржены признал ся до зажуцаного Мучыну підкрисляюч при тым іж в тракці його пополніня його клієнт не был до конця почытальный дж як стверділ діябел ґу опентал За околичност маґозонцом подал р повуд іш Ґорничек в хвілі доконаня того халібного чыну был комплетні пяный очывісти потверджіл ршебік вломаня представляный повыжей през похозонцых з Бунарсвятку В концу на самым концу пшемови Клодаскій попросіл Сонд і о мілосердя для оскарженого Наступні по освячынях стран сонд Буйтовскій і Радзєвскій там в складі выжей поданым постановіл завезвать ґурнічка котрый в тым часі певні прибывал В арешті постановіл ґо вызвать на прислуханя Санґурнійчык зазнал же не міл в замяжы жодной шкоды учыніт в церкві а єдині забраз ксєнґем котра была варта шест злотых о чым уж зазнавал вчесній В часі доходжыня Подчас прислуханя го питано ци мал якій спульнику а чы конкретні вламаня доконал разом з копком альбонґжынкєм То питаня выникали ст іж сонд посядал інформациі о спільным выпаді з розбуйничым на купцу в Краковскій котры го Доконец мял власні Ґурнічек з Копком раз Венґжынкєм Брунальскій візиі в тым припадку также подійжевано іх о спілу в напазі на церкви в Брунарах Попри слуханях пришла Пора на вырок Сон Витовскій і Радзєцкій сказал Івана Ґурнічка як то ує до секвенциі в року Зато же ґвалт Домові Божому учынів і накаре <unk> пляк чылі разу Єднак тутай не віме чы то были баты чы кіє і чы то было В сідібі Староства чы теж при пренґєжу на Рынку Мушыньскым Не зостал укранутым пляґами але вырок был двученьстьовий Єго друга част была варункова і закладала же ґде бы ся не поправил і дале діяла на шкоды всі Брунари Громада в тын час зостала безобовязана до поінформуваня о тым старостві котрый втеди безапеляцийні обчыл безказаного ґурнічка каром під місінцювін Ринкоймен за ґурнічка зложыл солтис Бруналь Міхал Брунарскій Дайон Карпік Максим Клапач ораз його родзоны брат браты Івана Ґурнічка Яско Ґурніґ над котрым од того часу спочывал обовязок моніторуваня дальшого постемпуваня свойого брата Івана Ґурнічка Опіс того процесу ци не завносят надію в архітектуры церкви в Брунарах бо вім Ґурнічек вход до церкви як окрисльо вламал повалы То свядчыт може за склепіня церкви не было в целости з рымбове то значыт же не вшыткє поміщыня церкви накрыты были з рымбовыма ламаными копулами А єдно з поміщынь посядало по валну Быть може был то притвор ци так званый популярный бабінец над котрым знайдувала ся капільца ци звана церкви в Ґурна Того не відомо єднак певні єст якій завше троп в баданях над діями архітектонічны обєкту ци цы сі с ми со Возац д Феномены Бескідів деревяны церкви і костелы церков святого Михала Архангела в Брунарах Церков в Брунарах уситовлена єст на вознесіню якє опадат ку пілночы і заходови При дорозі фльоринка Ізбы Ориґінальный шор сельского забудуваня подібні як дорога ішол дном долины рікы Білой през што церков находила ся на выекспонуваній убочы В другій половині ХХ стрінено трасу дорогы в тот спосіб же переходит од східньой страны церкв през пляскатий пляц на котрым возносит ся храм Церков в Брунарах то деревяна церков вознесена в зрубовій конструкциі пьоново ошалювана дошками з листвуваньом Вежа церкви мат рамовостопову конструкцию обєкт посадовленый єст на підмуруваню зломленого каменя Фундаменты ослонены сут окружаючым цілу церков специяльным жором з ґонтів Ориґінальні была то <unk>на церков по розбудуваню єст пят дільна Складат ся з квадратового алтаря в передолжыню котрого находит ся рівной з ним шырокости трибічні заперта різниця Обі тоты части были зроблены вчас розбудовы в <unk> році Храм вірных складат ся з двох части зближеной до квадрату західньой части та значучо ужой і коротшой східньой части котра перед перебудуваньом становила олтар ХІХвічной церкви Од західньой страны находит ся короткій простокутный бабинец до котрого доставлена єст шырша квадратова вежа Найблільша деревя на церков на Лемковині Середина поміщынь вкрыта єст пласкыма полалами з фасетами трібічныма фазуванями якы походят з часу перебудовы церкви з <unk> р В храмі вірных заховали ся два стігачы конструкцийны елементы шкєлету даху якы переносят обтяжыня дахового вкрытя Єден з них находит ся медже шыршом а ужом частю храму вірных і мат характер спинаючой позьомой белькы Осаджено на ним малюваный крест якій унятый єст ажуровом рослинном декорацийом та постатями святого Йоана і пречыстой дівы Мариі Тоты статуі датуваны сут на першу половину XIX столітя Музичный хор є нівший Є він деревяный спертый на двох стопах колюмнах оплетеных орнаментом з винограду Найпевнійше походит з другой половины XXI столітя Парапет хору єст сучасный о фалюваній линиі з банястым выступом в центральній части Выгляды сут пілколесисті заперты видно при них релікты ориґінальных простокутных выглядів Вежа Дзвінниця о сходячых ся до середины стінах звінчена єст деревяном ізбицьом з коронуючым профілюваным ґзимсом выломленым на осяг до горы творячы в тот спосіб простор під зиґаровы щыты Форма дахів походит з <unk> рока Над храмом вірных і алтарьом дахы сут штырів спадисты звінчены банястыма хылмами з привидныма літарнями і маковицями Над ужом частю храму вірных дах єст высуненый до шырокости шыршой части і творит шырокій окап Медже площынами дахів застосувано дошкуваня з малюваным фрезом і розетами Над бабинцьом находит ся двоспадистый дах а вежа вкрыта єст шатровым дахом звінченым аналоґічным до решты банястым гелмом з привидном літарньом і маковицьом Вшыткы гелмы звінчены сут металевыма кутыма крестами Довкола вежы од пілночной і полудньовой сторін находит ся захата пьоново ошалювана дошками а выжы стіны вежы в цілости побыты сут ґонтом В храмі вірных заховали ся фраґменты бароковой поліхромі яка походит з кінця ХХ стло высмотрити мож єдині головкы ангеликів і рослинны елементы Окрем того ціла середина вкрыта остала малярскым прикрашыньом о роколо класицистичным характері авторства Антония і Юзефа Богданьскых В <unk> році поліхромія остала збогачена о намалюваны марморизуваны пілястры ґзимсы хрипковы декорациі і квітны вазоны Іконостас якій находит ся в церкви мат клясичный для реґіону уклад єст архітектонічный о бароковых приметах а походит найпевнійше з озлому <unk> і столітів Значучо переформлений был коло <unk> р та перемалюваный был в <unk> році през споминаных уж боґданьскых Розділеный єст стопами оплетеныма виноградом Додатковыма елементами сут ажуровы прикрашыня довкола праздничных ікон та ікон Звыжнього ряду пророків і праодців В ряді намістных ікон находят ся ікона святого Миколая богородиці в типі Годиітрі Спаса Вседержытеля та храмова ікона святого Михала Архангела Царскы ворота сут ажуровы В своій пущыні мают поміщены медальоны зо штырьома євангелистами Діяконьскы двері зроблено перед <unk> роком Видніют на них постаті Мойсея і Арона авторства выдатного маляря епохы романтизму Романа Стаховича В пределі іконостасу значыт в його нижній части під намістныма іконами находят ся старозаповідны сцены та выображыня рускых святых Іконостас вінчыт малюваный крест унятый в ажурову сницерску декорацию Кєд іде о інче выпосажыня церкви то в середині находят ся іщы бароковый олтар якій походит найпевнійше з I половины ХХ ст в формі плыткого вгубліня унятого двома ажуровыма стопами оплетеныма виноградом з богатом ажуровом рослинном і безформовом декорацийом В самым центрі находит ся невеликій образ малюваный на дошці представляючий Божу Матір тримаючу на колінах вмераючого Ісуса Христа Образ датуваный єст на другу половину ХХ столітя В Звінчыню алтаря находит ся розпятя з малюваным выображыньом Ісуса Христа На утарній менсі наставленый єствічный табернакль змалюваныма на двертях выображынями чашы і Ісуса Христа Наступный олтар якій найдеме в церкви то цетвічний переформлений назвами ХІХ і столітів олтар формі рамы о околорослинній декорациі звінченый всевидящым оком В алтари находит ся великій образ преображыня Господнього Посередині єст Ісус Христос по його правій стороні Мойсей а по лівій Ілия Остатній алтар Рококовий походит з ІІ столітя єст легко ямкувати і унятий двома звоєныма пілястрами двигаючыма перерываний звывань причолок в якым поміщено все видяще око В алтари находит сявічна ікона з представліньом богородиці в типі одыгітрі Окрем алтарів в церкви єст іщы барокова амвона шізбічна походяча з о зламу ХХ стлітів з малюваныма постатями євангелистів на парапеті і з вываньсовым Бальдакімом Амвона перемалювана была на взламі ХХ стлітів Быти може през Богданьскых Церковну обшыр окружат огороджыня вознесене найпевнійше в <unk> році Огороджыня єст муруване вызнесене з річного каменя а находят ся в ним три брамкы Перша брамка од полудньово західньой страны єст штырьобічна З переходом одсередины унятым деревяным сферичні запертым обрымуваньом Вкрыта єст шістплощыновым шатровым дахом звінченым желізным декорацийным кутым крестом Друга брамка поміщена єст в пілночно західній части єст пілколисисти заперта і вкрыта ґонтовым штырьоспадистым дашком Застретя брамка находит ся на східній страні і зложена єст з двох стопів вкрытых спільным штырівспадистым ґонтовым дашком При церкви єст іщы старий цмонтір але спомників заховал ся лем єден дост сучасний умістовлений обік полудньовой стіны алтарной части В місци тым поховано місцевого пароха якій дуж пастырювал в роках <unk> <unk> отця Антония Погорицкого Церков в Брунарах як єдна з першых з невеликой ґрупы была уж в меджевоєнній Польщы вписана до Державного Реґістру Забитків Окрем той товды вписаны остали іщы лем дві в панкні і в рібках Церков в Брунарах вписано до реґістру <unk> жолтня <unk> р Впис зробил консерватор краківского воєвідства выдатный архітект і знавця архітектуры Богдан Третер В <unk> року церкви в Бруналях выжных яко єдна з кільку на обшыри Лемковщызны зостала вписана до Реєстру Забитків Впісу <unk> мая чысло <unk> року доконал інжынер архітект Богдан Третер участный консерватор Окренґу Краковского становцого єдносткы Ужяду в Воєвудствах Краковского охронул консерваторском зыставу обєнты і ту цитуєм теразы будник церквны Дзєдінце вокул церкви джева на нім роснуце і окаляючы мур камінны враз з чыма брамами крытыми дешками ґонтовыми В сентенці децизиі підкрисляно і цитуєм Церквта зостала збудувана в <unk> року на місцу давний походций з віку <unk> В давным оточыню становит ценный забиток традицийний архітектуры церквивний древняний на подкарпатскых обшырах Польскій годих Олек гозв ой може выскы ге ге голо гем вес акциі ньой На дзвоніци В церкви в Бруналях знайдуют ся оберцні дзвоны Міньшы сиґнатур <unk> выконаны зостал зо спіжу знайдує ся на нім дата в плякєті <unk> рок ІІ дзвон єст вякшы выконаны зостал з желіва в полови лят <unk> віку в закладі окрисянга єщы слом метрыком до окресу мзы <unk> заклад вчас го называно спавальнічы назвал ся Металюд а свом седібе мал в Лоді при уліци Возімірскій Подумерант Взєсци то зрештом зостало скрупулятні однотуване на плекєці уміщений на плащы дзвону Так же на плащу знайдує ся Сентенция О будь духы оспале упадле дзвій в звиш зломаным дай серце цалы а змарлым збавіны збіж ораз фундуваном і офірностю тутейшых парафян в року высоку а в Ізбіци єст тім але то су <unk> повалят <unk> Цитуваный текст єст характеристичным для того закладу для металлюту і можна його спотка на плащах дзвону в стрену Цайойпольскій Прикладово дзвоны з том сентенцийом знайдую ся в Костєли вшыткых Сводзі в костєли Примініня Паньского влодзі в костєли в Прухне в костєли свого Якуба на Вашавскым Тархомінє в костєли св Мікоя Замостю в костєль позвань Свороты в Петрыкозах <unk> дзвон ржелівны выконаны зо столпу войны Андо Бруналь найправдоподобні трафил з Польной коло Ґрибова ґдиж як уєнто в написі Фундацийным плащу його фунторамі Білі Ксєнжа Ксондз Міхал Сиздек і Ян Зємба ктры полніли вчас свом послугом пробощовском власні польной же то варто вспомніть же міншой дзвонів з церкви на Лемковщыні але не тыко зостала зреквірувана през войска німецкы в часі ІІ войны св І натомяст те котры перетрвали войны о іли удало ся то было доконать ґтиж ведле участных вичычы вытычных участных влад было нелеґальне вывозі дзвоны в тракті высєдлинь Носельской Украіны дзвоны в <unk> опініі влад повинны позостат очывісти Честі парафі удало сядити дзвоны през участны польско радєцком пшемиці Длятого тіж приймуваны през костюльскокатолицкій церкви навыслі посідали певне выпосажыня чылі олтажы іконостасы то зазвычай не посідали дзвонув Длятого теж приказуваня дзвону для позысиючых для повстаючых Науковщызні новых парафій римскокатолицкых будем популярным звычаєм і старе парафіє од ж лепшой кондициі економічне котре было стать на закуп новых дзвонов По войні купували собі новы натомяст стары найчыстій власні дзвоны желівне были приказуваны даруваны для повстаюцых на Лемковщызні Парафіі женчкокатолицкій І тоді ся такій кликат дзвонув єще в некторых церквях можеме споткать мос де діті входят до церкви в мале Натуральні выцішают ся скупляю уваґы но на тых іконах они муяну примавляют в якій спосіб настраяют домодіты і теж отвіраютрика на Божу жычыстость Так само тот чую такого ос суж суш Феномен Бескідів деревяны церкви і костепы Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы