The archive of
Lemko radio

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзєдіцтва Народового на Предсємзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рономен безкідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат Цінена є в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты рамы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва в котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстріч ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучний елемент ландшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обробляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те селі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святыні захоплювали товды захоплюют і днес Познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномены Бескідів деревяны церкви і костелы церков святых Космы і Даміяна в Бортни Бортне было основане в <unk> році на волошскым праві на суровым коріню през волоскорускых осадників Выміняно го в податковых реґістрах в <unk> році Аж до розбіорів было то королівскє село котре належало до Бідского Староства В <unk> р в <unk> хыжах мешкало <unk> осіб а уж в <unk> році было гыл <unk> ґаздівок і <unk> мешканців Деревяну грекокатолицку церков покровы св Космы і Дамяна Збудували або чысто перебудували зо старшой в <unk> р Інформує про тото захоронена над порогом дата Єй вежа якус старша і походит з попередньой церкви з ст Є то традицийный храм в лемківскым стилю збудуваный на выдолженым пляні з шыршым храмом вірных і тривічні запертым алтарьом Над притвором возносит ся высока стопово ромова вежа О склесистых стінах з привидным навершником вежы і банясто дзвіницюватым хелмом Олтар і храм вірных накрывают ламаны шатровы дахы а вшыткы части овінчают осмобічны малюваны вежычкы з псевдолітарнями і банями В середині находит ся м ін <unk>вічный іконостат зо старшыма намістныма іконами в тым Божой Матери з дітятком і Христа Пантократора як тіж невеликій деревяный рококовий бічный алтар з <unk> з <unk> р Феномен Бескідів Деревяны церкви і костелы про кольоры на бортняньскій церкви Єстесме по свіжо законченым ремонті церкви в Бортным бесідує Клявдия Збєґінь кєрівничка мазярской Загороды голосы з грекокатолицком церков в Бортным Одділіньом Музею Дворы Карвациянів і Ґладышів в Ґорлицях в ремонці котрый зостал проваджаным през нашы Музею Музею Дворы Карвациянов і Ґладышу фінансуваным перез воєвусу Малопольскє Церквів в Бартнем то єдна з лічных церкві в нашым повіці котра для штесятых чекала на ґенеральный ремонт і на консервациі Дісяй Церквів взискала новый выґлян і новы кольоры але ч жевісте нове О то єст добре питаня Повіцяла бы м же кольоры сут рачей стары бо вім чество твожыли сме давном кольористикы Церкві Дісяй ріжны кольоры покрывают в вартным ґзимсы аркадуваня псевдоізбіце лятарнє Малюваны были обрамуваня окєнней на то кєнне Якє то сон кольоры можна самому зобачыть а я єщы о тым панству поповім жебы Вы образіт собі як выглдала єґдіс Церквів в Бардным і сконт ся взяла дійша кольористика чла тутай сягнуть до гісториі дісяй на венкшости лемковскій церкві видіме спувялы кольор ґонту а ци они жевісти выглдали так як бы выглондала церкви в Бардным В лятах <unk> Ришард Бриковскій котрый справувал надзор консерваторскій над ремонтом Церкві в Бартнем писал Зацитує тутай Паньство Правдіва Орґія Барвна выступувала в церкви в Бартным ді обок себе знайдували ся бленкід чемный Ясны Бєль Червінь уґєр бронз чемный Ясны Зєлен Цємна шмаракдова і ясно о забарвіню жолтавы Та як повідзяламо церкви была ремонтувана в лятах <unk> і втеди уваґом консерватору звуціло вельобарвне зевнетне малюваня святыні Кольоры покрывали вшыткє ґзимсы цало повішнє шалюнку псевдоізбіци обрамуваня окєнне натокєнне але шляды кольору знайдували ся ріж на ґонтовым покрытю церкви Мальовідла были выконуваны в прозносуровым древны а часто выступували в кільку варслах В тракті того ремонту постановєно припровадіти такы специялистичны баданя котре мали окрисліт ільос ужытых барв Іх розай склад гемічны колейнос выстепуючых наварсвінь Выні тых прац мали ся стать поставом датуваня мальові тел і іх евентуального одтворжыня уж власні од того старого ремонту Баданя были перепры през краковскій а настепні варшавскій одділ каЗ і працовній консервациі забитку котры выконал честьово інвентаризацию кольористикі церкви Нестеты та інвентаризация загынела єст тих гігба до одшуканя В току прац одкрыто аж семнасте выстемпуючых кольорів на церкви в Бартным Очывісте были они правдоподовні ужываны єдночасні але были выніком колейных перемалювань і так як взаємного пшебіяня ся кольору Баданя те котры были перепры през пказеты стали ся підставом опрацуваня проєкту кольористично церкви Проєк кольористичны закладаючы одтворяня тых зевнетных мальовітел опрацуваны з <unk> р при вспудзяли Ришарда Бриковского і паньом Мариє Чыкєрук до котрий удало нам ся з невдочыть Не удало ся єднак закончыть в одповіднім терміні вшыткых заплянуваных бадань кольористикі Узуполніє іх і такє закінчыня барз оддужувало бы термін закончыня ремонту і значні вше звякшыло кошты прац консерваторскых Проєк зостал выконаны закладаючы вільобарвне малюванє ужытя правє війшости тых одкрытых кольорів нестеты зостал оджуцоны Остаточні піднято вте децийом ужытя на ґзимсах ділько четверох кольорів ґранат червінь зелен і бєль котры были зазвычай реєструваны в інных церквях Аркадуваня згодні зо станом фактичным покрыто червіньом ґранотом шалюнок псевдоізбіци кольором шмаракдовым то єст то моґам Паньство памятат іщы но спшед власні Кільку місяци Занігано втеды р мальованя шальонку стян і контового покрытя даху А то первотні закладал проєктант сы го се здрас феномены Бескідів деревяны церкви і костелы церков святых Космы і Дамяна в Бортным Церків в Бартным была єдином так кольоровом церкв подобно была найбарді кольоровом але не єдином Бесідує Клявдия з Бєґінь кєрівничка мазярской Загороды голосы з грекокатолицком церков в Бортным одділіньом Музею Дворы Карвациянів і Ґладышів в Ґорлицях На то зевнентне малюваня лемковскій церкви по раз першы звруцено власти в лятах <unk> віку в тракті бадань Інституту Штукі Пан над архітектуром сакральном на терені воєздва Жышовского В тым часі на вельо інвентаризуваных церквях видняли щысляды давных барв І і іх одціні Дісяй по вільшості з них не мают шляду Вастівє зостало знищоне в тракті провадженых втеди прац будовляно консерваторскых выміняно втеди ґонтове покрытя шалюнек церкви і но ім преґнувано препаратами хемічными Щеґловы баданя над тым заґадніньом поднято допіроказ власні ремонту церкви в Бартным Будинкі церкви малювано з зав на ружны кольоры найчастій очывісти покрисляны были елементы і детали архітектонічны ґзимсы фризы архадовы обрамєня окєнне Але кольорами малювано руніж хелмы і збіце в віж Латарнє анікєди навет цалы дахы стяны святыні Дахы церкви в Ганьчови неґдис покрыты были барвом тімно зеленом в Команчы давній церкві червоном Давный шалюнек церкви в Квятоню таком спокійном фарбом темпоровом в коложе паленого уґру Однотувано руніж релікты малюваня чытавліньов В Брунарах чы в Анджеівце імітациі жезбого фризу Аркадово в Чарным та візнам оже некторым букєты Квятове выполняюце поля фризу барвна была теж колористика церкви в робках котром описувано настемпуючо І ту теж позволи собі зацитувать Пошытє ґонтовых стян і копуєк малюваны єст на кольор червонобронзовы На копулках видочны сон руніж ґонты в коложенібєскым Белькі зимсовы мают профіле покрисляны барвами зеленом і червоном слепы лятарні копук малюваны сут на небіскы ліствы шалюваня на ізбіци на білу фронтонік над джвями вейстьовыми барв небіскій а кшыш перемалюваны з небіскіго на бронзовы дата зас малювана єст фарбом ружовом Кольоры Были теж на інных церквях Мож повіт же лемковскы церкви мініли ся ружными кольорами найхетній якє то были кольоры найгынй ужывано зелені ґранату червєні білі але мож было тыж споткат і руж і бланкіты уґрынзы Кольоры были альбо яскравы альбованы власні на церкви в Бардным як приказала нам пані архітект Джекєр Ґрутковска котра робіла проєкт Кольористичны власні Церкві в Бардным для такше кольоры мали быти незвыкле остры і жыве Ужыти кольор в церквях барз часто залежал хыба од ґусту выконавцю Често то были і самі парафіянє Малюваны ґонт або древняный шалюнек церкви сто якій час выміняно со б споводувало же не удало ся усталі з кєд заченто малюват лемківскє церкви Та як повіця вам діс домінує кольор ґонту а мальованы елементы выступуют на невелю захованых обєктах Вшысци віме же барзо кольорова єст церкви церкви в Святковий Велькій Така лористика зостала опрацувана в опартю о інвентаризациі з лят <unk> Но і цуж поцо малювано ты церкви Малюваны церкви в малюваній церкви мало целе естетичне і очывисті целе практичны котры были звязаны з консервацийом будульца Кольоры здобілы ле ж хронілы будовле быт може мали ріж символічне значыня бо вшыш кольор то символичний язык старше од слова пісоник Москы соро ми ро но зло Цо удало нам ся зробить з Серхю Барнем якых кольорув ужыли сме Так повідалам уж вспоминалам базом были власні давны інвантеризациє і давны кольоры котры ся знайдували на церкві Так як уж теж спомина было іх кєдис <unk> но нестеты не ужыли сме <unk>o дужо шмараґдового і зєлень Ясны Псевдоізбіца помалювана єст на власні кольор шмараґдови покрыли сме теж білым кольорем ліствуванє псевдоізбіци кєдис она была цала зелена Покрыты кольорами сон рє аркадуваня вельокольорове сон ґзимсы окна очыстє бланкітне обрамуваня надокєнне Покрыты сон ґранатом Особа одповідальна за прокольористичны церкви для <unk> пані Мария Чыкєрук повіцяла нам же єдным з кольоров котрый зостал зінвентаризуваный на вежы церкві на шалюнку стян на ґонтовым покрытю был кольор шафірови і правдоподобні тен кольор шафірови кєдис покрывал цалу вежы церкви Хтілам іщы повіді о чым што єст нашым маженьєм поніва ж ніґдис церкви в Надоле посядала іщы шалюнек дискованя на доле вежы хті бысме кєдись іщы тот твожыть і очывісти покрыть р кольорами Цала Церквів в Пєнкні выґонда Нам ся барз подоба Матємну елевацию Кольоры сон Не остре Сон стонуване та як стонована в сродку єст Церкєв Поніваж церквєв в барвным сродку можна повіді ма таком єсенном кольористикы <unk>mпрашам Паньства до огляданя Феномены Бескідів деревяны церкви і костелы церков святых Космы і Дамяна в Бортным В <unk> року зреализували сме нашым Музею зреализувало проєкт звязаны власти безпосередньо з церкви Бортным подназвом Кольорова церкви Інспірацийом власні до того проєкту были ты давне прималюваня давны кольоры церкви котрых втеды уж на церкви праві же не было видать Кольорова церкви проєкт дотычыл мі тыкористикі Давной церкви тутай власні шукали сме вшыткых материялів вдало нам ся згромазіти шерег материялів дотичонцых власні тых давных бадань для такшых <unk> і пробували сме так візуальні одтвожыть власні давно кольористикы церкви Проєкт дотичыл кольорув теж звязаных з церкв поніва ж кольорув ікон Єсі хоці о іконы з Бартного то можна повідеть же він тых ікон з Бартного Єст не в барвным але в інных місцах поніва чай знайдує ся в Вайцуці чай знайдує ся в Саноку в тым Штовічна найценнійша ікона <unk>ep І в рамах того проєкту одтвожыли сме но цуж выдрукували сме але в натуральных розмірах власні давны ти іконы і зостали оне описаны власні під контем кольору Кольоры То дє тілько іконы не тілько зевнентне малюванє кольоры то также гістория а кольорова была гістория Церкви Бартем і бардо кольоровы были постаті котры были з ньом звязаны і тутай ры Описали сме заєлі сме ся давными парогами тій церкви Дамян Новак перепроваділ Кваренты і описал власне давных пароку парогу в церкві Вшытко то зналязло ся в аплікациі котром зробили сме при спілпрацы з Музею в Ванцутся там зналязла ся власні честьова очывістя істория Церкви в Бартнем Показане і в дужым повякшыню можна собі было обейжыть Власє ты давны іконы котрых в Тейфі в Барным Єщы єма Юж єма єще єма І очывісте кольористика власні зевнентна тых зевнентных мальовні телу на зевнот церкви Для діті зробили сме теж цось зробіли сме В тій аплікациі зналязила ся така кольоруванка чыді в спосіб інтерактивны діті могут собі на ружны кольоры покольорувать церквєв покольорувать зыншы покольорувать власні ґонты на стінах Ведук власной очысти выобразі очы при ужытю тых сенасту кольорів туры зінвентаризувано в лятах <unk> на нашій церкві Та кольорованка єст штых едукацийна поніва <unk> показує тіж ружны Часті церкви котры сут описаны він з дімак мы жевістє довєдіть А мы може мі ся довідіть як ведук ді выґльодали бы найладнійшы церкви Феномены Бескідів деревяны церкви і костелы Церков святых Космы і Дамяна в Бортны Православна Церков Розділ з моноґрафіі Бортне село з каміня том авторства Богдана Горбаля <unk> вересня <unk> р зачало будувати православну церков на поли переданым през Антонія Оріщака і Александра Мадзіка <unk> вересня того же рока посвячено фундаменты під церков <unk> жолтня церков была поставлена але непристороєна <unk> листопада <unk> р одправляно в церкви першу службу Божу і отец Сапєга посвятил єй Церков взорувано на церкви в Криві але зменшаючы єй выміры о <unk> процент Бортня не дарували дерево грошы Троха помочы пришло з Америкы і інчых сел Але найвеце то дарували працу Каждого дня люде приходили помагати Каменяре обрабляли каміня тесляры тесали або гыблювали дошкы Цитуваня Зо стороны униятів роблено ріжны перешкоды жебы православны не могли докінчыти будову Церкви Староство Повітове в Ґорлицях все штоси требувало то пляну та позволіня на будову церкви то чогоси інчого Не наймувано ниякых майстрів споза сел Головным майстром при будові был молодый Бортнян і Коглива а помагали йому Єремій Хвалик і Штефан Завідняк Його брак досвідчыня є правдоподібні причыном блудів при конструкциі церкви Церков поставлено на мокрым жвіровым терені До будовы выкористано свіжы дирва зроблено за коротку стріху і нестабілізувано стіны За часів отця Андроніка Лашука побудувано православну плебанію і привезено іконостас до православной церкви з Грубєшова Возом поіхали по іконостас Павло Воробель якым студент і Іван Бодак Был він дарунком отця Ваніґы а походил з єдной з розобраных церкви на Хомщыні Декотры ікони в тым іконостасі походят з віка В <unk> році одже за часів другой пастирской послугы в бортным отця Михала Балика православны бортняне купили в Почаєві ікону Божой Матери Преслана она была до села Почтом В православній плебаниі была по выселіню зроблена крамниця і світлиця Як бортняне вернули то православну плебению зроблено в хыжы кундрата Дзямбы котра стояла порожня По выбудуваню новой світлици стару світлицю перенял Теодор Кузяк В <unk> році церковный комітет спорядил прошыня до Бортнян в Америці о фінансову поміч в ремонті церкви Выслано тото прошыня на рукы Володимира Гнатовича а він напечатал його в Карпатскій Руси в нр <unk> жолтня <unk> р Закликал він Бортнян до створіня комітету в Ансоні Не знатя ци з помочю з Америкы на початку <unk> років зроблено нове шалюваня церкви і огороджыня На початку сімдесятых років за отця баньковского зроблено огороджыня сітком котре стояло аж до теперішнього ремонту В <unk> році розпочато великій ремонт церкви од поставліня єй на новых фундаментах В ориґінальні церков стояла на выкутых презбортнян каменях котры з часом зачали ся нерівно западати бо подолджы під церквом переплывал потічок Працы были барз тяжкы бо новий фундамент што кус заліваный был водом і треба было воду выпомповувати Од східньой страны церкви выкопано штырьометрову студню котра зберат воду і одпроваджат єй руром до потічка В середині церкви стягнено стару підлогу і найперше выложено на землі <unk> кубиків каміня жвір і пісок а потім обложено тотофоліом з тиропяном і зброєном сітком а такой заляно бетоном На тым зроблено нову підлогу з яричного дерева котру лякєрувано В <unk> році працувано над стінами Вымінено <unk> процент конструкцийных бельок зроблено вікна і дано новы краты Церков ошалювано вертикальні так як ориґінальні выглядала Пізнійше працувано над перепущаючым воду дахом де до выміны было <unk> процент дирва і ціла бляха походяча іщы з <unk> рока Так вендруюч медже церквями бесідує Ярослав Ґємза кєрівник одділіня Церковной штукы Музею Замку в Войнцу Но цо хвили маме до чыніня з якыми новыми зналезісками выдавало бы ся же то уж неможливе але ченсто то єст так же спод перемалюваня і в дівным місци в церкви ця самій нахуже так як то мало місце в Квятоні ді давне дейзі з таблиц зостало зналезяне Але наприклад везме хоцбы церквєв Новом православном в Бартнем там посеред образув котры не сум в підставовым выпосажыню маме і конек котре сиґнувал Теофіль Копистиньскій но барзы добрый львовскій маляш котрый выконал выпосажыня дляймі двусту церкві і костьолов од Льву од Львова по Краку мі консервувал працувал при поліхромі в капіци свелю в катедже з Фундациі Ґєльоньчыка Він його образы то сом пророцы зо звінчыня іконостасу і ікона остатньой вечеры Те же знайдуют ся власні в новой церкви в Бартнем В старій церкві котра єст тераз власностьом музеу мами надмір бо маме теж іколостас котрый был будуваный през понад сто лят І на него склада ся таблицове малярство то єст ікона котра дісяй єй вшыткы часті того епістульону знайдуют ся дісяй в Музеюм Гісторичным Саноку Але шерек ікон власні котры повстали на віку і вувчас змінял ся выгль того іконостасу Початково власні были то образы табліцове а пізній іконостас корый мал власну конструкцию там котрый мы оглядаме дісяй в церкви але теж нецо перемеблюваны бо част выпосажыня трафіла до лансута І очывісті она повруці але выдає мі ся же вчесній треба ся застановіть як уложыт тын іконостас ци в такій спосіб як он до моменту кєд честі контрафіла до лансута был зоставины ци може іначей аранжуюць го в такій спосіб І як то было єщы перед войном мислит же робота бардій приємна ніж трудна но але такє вызваня перед поворотом і перед таком пелном аранжацийом святыні по ремонті і перед як бы удостемніньом нотом роботы таком при барзі приємном і трудном належы выконать Перед церквом стоіт выконаный през Дзіслава Толя памятник Димитрия Бортняньского якій жыл в роках <unk> <unk> єдного з выдатнійшых бароковых композиторів Його отец Штефан Шкурат походил з Бортного а сам композитор принял назвиско свого діда Шолтиса в Бортным зож скы раз раз з смут гори Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму міністра культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы