Archiwum
łemkowskiego radia

гіст в радию Лем фм На <unk> руковины велику Александра Духновича маєме мужност послухати лекцию доцента Пряшівского Університета Валерия Падie про жыво і творчество всього русиньского Будителя Валерий Івановіч єдным з ліпшых біоґрафу Духновича котрый лем у <unk> року удал дві книжкы присечні <unk> роковинам нашол посвітитель сызберика твору Моядіра і кєм вал Александер Духнович Муеліра і Кенваль поезия про задраматургія Будапешт <unk> р і творы Александер Духнович Твору Пряшу Выдавательство Пряшівского Університета в <unk> р Тому доцент Падяк сівішно загодил ся поділити ся своіма знанями про жыводы творчіст Александра Духновича слухателим Лем фміст в радию Лем фм Валерию Іваничу мы наближаєме ся до дуже дикого нефайного нашу русиньского сата Дня Рождня великого будителя вепросвітителя нашого духовного отця Александра Духновича Александро Духнович ся зновит по всякому Вы Украінці горішу уно украіньскій будити Русиды його держат зо свого духовного лиця і за зло пророка Словаків куй збірі вывышут іхній Давайте бусі цю тему по його біорафідискы поворобі і сісю тему маленько розясниме про слухати L<unk><unk> дякую Красно Я бы так повіл При вшыткых варияциях вариянтах там я не знаю в гіпотезах Александер Духнович є Русин Александер Духнович є наш русиньскій мы никому наш Александер Духновича не оддаме бо фактично є наш нацийональний будитель є один з тых Будителі в русиньского нацийонализму в середні ХХ ст коли збудили ся другі славяньскы народы австрийскій австрийскій в державі в державі Габсбургів і вото што фактычно деменис то што минис є як народ што мы маєме своє радию своє телевізиі што мы маєме своі книжкы што мы готові і в школах де укарпатскому світі в такому шыршому розумліню мы можеме давати нашы або пишеме ученикы мы чуєме ся Русинами мы готові подпорувати ту нашу нацийональну ідею од Много є з того то дяка Александру Духновичу нашому нацийональному лідеру і той бы яс ся додал мы мало говориме за Александра Духновича мы мало знаєме за жытя Александра Духновича І на тому фоні доста часто мычуєме як наші опоненты наші врагі як тоті і державы і влады в тых держав і ідеологі вони старают ся знаєте так підцінити Александра Духновича підцінити творчіст Александра Духновича І коли мы говорим я за Духновиче можу пригадати лем самый свіжий факт два рокы тому выйшла на <unk> років од народжыня Александра Духновича выйшла творы Александра Духновича такы выбраті творы Александра Духновича де ус передслові Я пишу зато што Александер Духнович нацийональний будитель нацийональний герой русиньского народа і посыпало ся посыпало ся знайте главно з Украіны от треба цітку розуміти практично мало што іде з Польщы Словакі з Чехіі З Румуніі Сербіі Хорваті дебы неґативно однесли ся або неґативно писали за Александра Духновича але з Украіны вісчас кілько ут еґзистує украіньска держава вісчас ідут такы пасажы Знаєте што Духнови што даякій сільскій священник Писал букварикы для школяриків До кінця не забудьте же він был москлофіль а в теперішнім контексті в контексті войны те быти москлофілом це такоє як бы зрадити украіньску нацийональну ідею Але Духнович Перебачте умер в році <unk> І мы мусиме обєктивно оцінювати його одложіт Або знайте Духнович был побожний то был сяник канонік котрий но до кінця і был пяничка і до кінця любил квіточкы саджал у себе в загород якій сфіялкі так і в такому пляні весь час як бы в такій неґативній манері Авторившы леякых брошурок котры называют ся там загадковий Духнович і котрі розслужат не лем владі а служат орґанам мы видиме што в вісчас іде вал бо тоє неґативной інформациі за нашу русиньску літературу нашу русиньску історию нашу русиньску культуру і за нашых будителів Мы іщы раз хоцю потрити мало говориме в апрілю як раз достал важний момент мотивациі ісі іщы раз говорити за нашого будителя поета писателя драматика чловіка котрий заклял перві обществні орґанізациі на Подкарпатю в середині ХХ стлітя і на вшытко тото на вшытко тото треба повісти У момент коли другы народы австрийской державы а мы знаєме же австрийска держава не была німецка держава там жыли многі славяньскы народы там жыли Мораваны богемці так тепер говориме Чехы там жыли Словакє Русины Там жыли ґалицкі Русины там жыли Сербы Хорваты і то в тій державі коли началь ся нацийональне двіганя і каждий репрезентант каждого народа котрий жыл в австрийскій державі найшол У каждому такому народі найшол ся свій лідер котрий чітко заявил за нацийональні права імого народа в рамках австрийской державы А такє каждий з них писал єщє Польска не згінло Полякі в австрийскій державі зонтата і є Щє не вмерло Украіны як памятаєте так на татрол саблізка словацкій нацийональный гімн дімал муйческій нацийональный гімн Лєпа моя домовина у нашых Хорватів іщын Адмек омодьорт Боже Хоронь Мадярів в Австриі от на тому фуні Не стратили си Русины дякує Александру Духновичу Русины на полний голос заявили словами Александра Духновича Я Русин был єсм і буду І сі слова од того чыслу коли він то зробил у році <unk> і дотеперішнього часу є главныма нацийональными словами нацийональным геслом нацийональным я не знаю символом русиньского народу Де бы ти ни был што бы ти ни робил яка бы у тебе не была і іншы ідеі професийональні социяльні статусы Памятай Зна слова Александра Духновича Я Русин был єсм і буду І вот сесе я бы тримал як мотто нашоі бесіды А ко такє Александер Духнович А чом мы досте часто я мушу повісти і в старі часы Называли улиці улицями Александра Духновича або даяка Площа Александра Духновича а вет Театр як то Яниска Упряшеві Александра Духновича найліпші памятникы На Подкарпатю і май веци тых памятників на Подкарпатю позерайте іх хуст і сваляла і Колыцяла і Ужгород і Мукасівы і Пряшів і аж до Америкы то найліпші памятникы поміжрусиньскы будителі кєд будем горити поставлиня Александру Духновичу Бо все наш нацийональний лідер чловік котрий своє жытя вшыткоє што мал оддал свому народу Хотіл видіти свій народ найте школованым хотіл видіти свій народ такым як він пише міру современным Обы люди Русины были такі самі щастливі современні модерні як другі народы Европы Ясно і діло што все позерал на близкоє окружыня то значыт Чехів Словаків в перевряді Мадярів Австрияків австрийсків державі Поляків Німців і другі народы І всяде што бы ни робил Александер Духнович он зробил фантастичну роботу достат часто мы говориме коли говориме за нашу історию культуры літературы Александер Духнович был первий Александер Духнович первим тото і зробил Александер Духнович первий означыл таку то проблематику і направду можеме быти горді жы в століті в середні ХХ столітя А тоды фактично по французскій революциі <unk> року а єй ідеі знитя за два тыжні досто было жебы пошырили ся по цілі Европы і от началь ся і социяльноє двіганя народів свобода братство але зачало ся і нацийональноє двиганя малых народів мы хоціме жебы нас чули так як хоц мы жыєме в выдакых корольствах у імпериях але мы хоціме жебы чули наш нацийональний голос наша нацийональна співанка нацийонально слово нацийональна школа і оци представте што Духнович благословляє перву русиньску делеґацию в октобрі <unk> року котра іде до Війдня Обы вони ся постарали з імператором не лем зато што буде русиньскій дістрікт або буде автономний русиньскій округ у рамках австрийской державы не лем жебы у тому автономному округові руска як вони то де называли а то треба розуміти што русиньска бесіда стала тым державным языком Але і така дрібнотка бо в Ужгороді отворити єден про вшыткых карпатскых Русинів університет <unk> рік і от твуй медже тоті особности котры вже думают на русиньскій університет мы видиме Александра Духновича Вот такій вын наш Будитель не так давно чытав є мі даякы його творы коли м ладил книжку Моя ліра і кімвал І думал собі як бы м хотіл назвати тоту книжку і найшол єдненый го стишок і з року <unk> называє ся ручыє потічок такій Духнович не знає уже перед смертю не знає Ци будут памятати на нього дальшы ґенерациі Русинів Ци будут оцінят то што вун зробил ін порівнал своє жытя і з тым потоком якій тиче так вода скоро потіче час вшыткоє унебытіє публице І от він пише што коли занімієт мій жаркій лоб пуста моя ліра кім вал сєзнут со мною в темний гроб то такій риторичний вопрос ліра і кім вал то значыт Будитель Александер Духнович себе тримал поетом ліриком котрий доказувал волушност русиньской бесиды волушност нашых літературів писати красну поезию але на другому боці порівнал себе і з кімвалом Цимбаль кімбаль то значыт інструмент симфонічну оркєстра котрий дає різкій звук цимбале так може мі ся казати або кімвали котрий будит може згоден збудити і от тото другоє місия яку Александер Духнович тримал про себе коли ом пришол у середині ХХ столітя в нашу літературу збудити цілий русиньскій народ бы русиньскій народ знал за себе знал свою історию культуру традициі Нопер я бы хотіл поговорити маленько но де ся родил як жыл Александер Духнович Ітуй знайте про Пряшівцян то ясно бо так вышло што у жытю Александра Духновича были Такі два великі як бы і церковні і адміністративні і духовні центры котры перешли через його жытя Ужгород і Пряшу Ужгород Бом родил ся Близко Ужгород Мы зато мало говориме бо ми думайме десь там на Словаках родил ся Духнович А си представте што путі з його села Тополя А то є той земплиньска жупа фактично на граници і з теперішнім ужгородскым районом ци Березнянціной як мы дали говорили же путить путь вела не на Кошыци не на Пряші а вона вела Дужґруды бо выйдиш із той хыжы де Александер Духнович родил ся в селі Тополя родил ся лун <unk> апріля <unk> року і станеш на потік і долівло дол по тому потіку котрий має назву Уліцька вот через третє село тот буде протікати через Красну улицьску долину По третьому селові то уже буде наше русиньскоє село забруд колом Велику Оберезну а од велику Оберезну од Ужгорла руков подати Як бы сме ішли з Мукачівы або з Мукачів з Корийона до Ужрудово тілько єму было до Ужгорда ясно і діло што вшыткы тужбы вшыткы пляны ушыткі даякі я не знаю ідеі утопольцян і Александра Духновича і уговідця Василя отця Василя Духновича Сясєнника Аутополі были поязані у первим ряді з Ужгордом І зато Александер Духнович хоті родил ся в селі Тополя і прожыл там даякій час утополя дале в Стакшыні але коли мал десят років няню привіз го до Ужгорода жебы бунтуй скончыл школу в первым ряді бо школа то є важна річ і коли вон прийшол до Ужгорода треба розуміти што в Ужгороді Писали си говили си в школах по мадярскій то треба было вывчыти мадярскій язык бо без мадярского языка дале не было што робити в ґімназиях таков была реалия того часу І такым был статус мадярского языка в тому часі і треба признати што Александер котрий прикрасно ся розуміл не лем на своій русиньскій бесіді а треба розуміти што хто знає село то поле там на десяткы кілометрів долкола неє ниякого інше кого села то лем русиньскі села і там інша як по русиньскій не мож бесідувати Но але як сын сесєника он прикрасно знал же і церковнославяньскій язык Нотис му позволял даколи і чытати із псалтирі почас недільной службы што были вшыткы топольцяне горді што мают такого вундеркінда в <unk> рочну о котрий вже може і з сятого писма чытати даякі фраґменты ясно і діло што він знал і тот легкій вариянт церковнославяньского языка славенорускій язык котрый реформували в столітю увільну тотешнє Литватак Мілетій Смотрицкій і Фіофаній зірзаній і тепір треба было знати мадярскі языкы от вон приходит і лучыт ся в Ужгороді ци ішли пішом до Березного цим возом то значыт в ті чысли ясно <unk> ходило ся я думаю што на даякій куці або на возові ходило ся десі Пішом молити вот так Александер можна повісти пішо прийшол Ужурда коли мал <unk> років в <unk> р а коли сконсил школу то в Ужурді уже знавут ся мадярску бесіду а треба повісти што в мемоарах Александер нам лишыл і в фамілиі своіх учытелів котры го учыли і з высокым пітетом односил ся до каждо учытеля котрый вчыли і літературу і мадярскій язык і латинь і математику любил Александер Різдостал такым веселым щестливым дітваком котрий плянувал собі вшелеякі світскій пляны на будучніст Не думал ани за церковне жытя до кінця у родині Духновичів было много дітий і были там і хлопці і дівкы ну я нарахувал поза того позерайте якых Александер мал братіві сестерну самий старший был Адам пак Андрий был Афанасий пак іщє был Антоній іщє были і сестры приміром Мария Настя Анна Сузанна Зуска Юлиянна Софія Терезія то значыт же было много дітей і Дахто єй з дітей в такій родині ясно кєд то была пупівска родина то мал выбрати собі духовний сан ся ти іти наслідувати свого віця священника Духновіч не думал Александер не думал што то він буде бо были другі браты але так вышло што коли Александер уже пришол учыти ся до ужрудской ґімназиі А в ґімназиі учыло ся в <unk> років бунт встал уж был же студентом другорічника ґімназиі но так як мыдиме то <unk> рік му было <unk> років спомнило ся <unk> років умер му отец І то была величезна травма і драма в родині бо мы знаєме што священник жыє на фарі коли священник умре родина мусит полишыти фару іти давде жыти на другє місто бо прийде на ту ту фару даякій другій священник І от мати з тыми діточками она мусила даяк там был якій фонд сирітскій фонд бо єпархія все мала фонд Сирот фонд фонд вдовиц якымос якускупійку вспомагала Але не были то такі гроші жебы родина могла собі позволити всю І так вышло на то само горе коли родина дувальника стратила так мым ведиме што і в тій родині хлопці всі єден за другым за шором умерли пер умер там Адам в <unk> році дале Андрий умер в <unk> році Афанасій в <unk> аж на конецу <unk> році Умер Антоний передпослідний із тых хлопців котры родили ся в тій родині Но і так вышло што обстав лем Александр Духнович і мати каже йому што ты маєш стати сесєльником Бо тоди мы будеме мати выжыву і з чого жыти Но і ту і были ісі такоє єдноє особитіє што ясно што кєдюців ся в ґімназиі <unk> років в Ужгороді то треба было кончыти <unk> клас а Ужрудска Ґімназия не мала акредитациі клас І тут йому треба было выбрати даґде ци сатумаре ци баюмаре ци кошыце ци мішкульц выбрати ґімназию і скончыти <unk> рочник ґімназиі І от Александер выбрал кошыци так же через два рокы <unk> жыву кошыцак скончыл кошыце і назад верне ся до Ужгорода бо він уже хоче быти но мусит ічи выбрал собі такоє быти духовну вособу быти священником так і гун іде скончыти в Ужгороді духовну семінарию од аж до року <unk> рокы то де ся вціло в духовній семінариі учыло ся <unk> рокы но як што надяка то лем два рокы а на священника <unk> рокы Духнович назад повязаний із ужгрудом І коли вун вылучыл ся уже на священника Вот тепер уже стала платну в ситуация коли він мусіл іти жыти і робити до Пряшіва А што то была за ситуация коли Александер Духновичу же учіл ся у ґімназиі мукачівска пройшла адміністративна реформа мукачівской єпархіі І тавличезна мукачівска єпархія была розділена на дві епархіі і з центром і Ужгороді мукачівска і з центром в Пряшіві пряшівска грекокатолицка наша русиньска єпархія І одколи там появила ся нова єпархія то Григорий Таркович єпископ первый єпископ пряшівской єпархіі повіл што я дам гроші ту мы знаєме сю родину Василя Духновича мы знаєме як доста порядных нашых люди сынові Александрові даме стіпендию обыл сконціл і ґімназию і духовну семінарию але поза того як сконціт прийде до Пряшіва робити у пряшівскій єпархіі І од туй зачынає ся новый поворот в істориі Духновича Він мусит своє жытя повязати і з Пряшовым Чуві котрий был поязний з Ужгордом котрий страшно любил Ужгорд котрий тут зачал писати своі перві стихіі котрий в ту іх ходил до бібліотек до архівів чытал многы многі книжкы знаєте досте часто історикы коли виділи його в рукописах даякы книжкы вони говорили Но так небізумно Александр Духнович писал по русийскы бо вот в його рукописах є приміром якій з тих якій написаний по русийскій так Я вечер в лугах гуляла грузд хотіла розоґнат і цвіточка в там іскала што бы міла му паслат Но і думали же то Александр Духнович направду як мені вдалося тото вшытко выяснити іде за ориґінальну поезию Александра Духновича але як молодий люд чловік Молодий хлопін любил зберати ушытку любовну союзулениках То його рукописы якы такі одстали прекрасні рукописы вониє борницкы бурум і Можеме видети од приміром я перви раз звитну дал фотоґрафію ко на горі такій уликі так сидит такій філософ молодий позаратсию уж і сел Кладинка його рукописной іщы по якыві до якой вын пише Єсідух Юзвідати уже бы мы перше пишут буні Стихы духновит ся на писані мадярскым языком Кульсовців казали єм почал писати на мадярскым языкови дно другоє се в автобіоґрафіі успоминет шіду Метро йому розказу Шынці походы снязів ціркайскых носе його руку зописы досисниці для моменты буде добрі Я лем повім за то што скончуват і коли і з льодователів оцінювали же то є рука Духновича і же то його авторскій русийскым языком одколи тепер як хоц аналізувати выйшло што ту стихіі нелединьского мелецкого Я найшу в століті русийскій писатель котрий писал любовну поезию єсли бы ты была на світі написно в <unk> році а Духнович просто свою руку переписал тото або Григория Хованьского незабудочка Від назву цвіток Духнович записали не забуде чка він Духновиці далну інчаку назву Цвіток Я віцьор в лугах а Духновиці не знал то слова Віцьор я віцьор до луга так він не знал як його думал же там хыбай написал я в вічер світкову іскаля То значыт же все было про молодого чловіка даякє знаєте Ну любовно поезия от уже там прививали сей го любовно поезиі Треба сказати другє Русинины жыли туді в Варушых Русины жыли по селах бо што Русинам маленькій процент Русинів жыл в Варусі може пріпархіі може в даякых урядниках а більшіст Русинів жыла по селах там де была робота де они были приязаны до подля урбарияльных повинности до землі Але треба і ся повісти што заток <unk> столітя то возвышыня такого направліня як мадярскій романтізм Мадярскій романтізм котрий помінял цілу мадярску нацию до кінця і котрий і з гордостю писал же от в рамках того романтизма розвиває ся прекрасна мадярска література котра активно плывала вот так як на нашых Лемків там плывал Міцкєвич Як приміром на подкарпатскых Русинів плывали творы якых ус русиньскых писателів ци украіньскых як тіпіжню Час єда коли том видиме во так в тоты часы вплывала мадярска поезия романтична мадярска поезия і під вплывом того Александер Духнович перві своі стихіі зачал писати в мадярскым языкови І была то любовна поезия бо він был молодий в нього было што наслідувати в нього были цілі записані любовна поезия од многых літератур од многых писателів світовых ті котры вон чыталы а треба повісти што ну ті ґенерациі людей се были Высокошколовані знайте як Александер Духнович орієнтувал ся на швайцарску літературу то небезумно чытал по німецкы кід писал стихі в мадярскым языкови одповідно перфектно мусил знати мадярскій язык кід чытал духовноє писмо девят ручний хлопчык у церкви йому отец позволял чытати псалтирю або там даяків псалмы або дашто і з Біблиі то значыт знал ся на церковнославяньскій на старі яснує діло своя русиньска бесіда пробувал писати стихє по словацкым словацкым языкови то значыт знал словацкій язык І так дале то значыт сі люди вони могли черяти своі духовны якіс потребы спомяти через многі культуры і через многі літературу О так Александер Духнович вырос у нас у феноменаль а представте собі коли вон уже хотіл подякувати первому єпискупу пряшівскому Тарковичу то він пише історию Пряшівску єпархіі але він пише в латиньскому языкови він перфектно мусил знати і латинь а де латин там як і грецкій язык мусил быти бо учыло ся в ґімназиі то значыт же Александер Духнович был поліґлотчуй знал ся на многых языках і зато єпископ хотіл його а бы вун в Пряшіві робіл у нього в канцелярні Прийшол писмо по латиньскым языку а ви знайте убы одвітити убы не было даякы казуз што не знаєме як одвітити Бо знайте і з єсіднім нашым будительом другом Павло Духновича Александром Павловичу стала ся така біда Александер Павлович вылучыл ся з конців в ґімназию і хотіл іти до духовной семінариі ну і просил пряшівского єпископа а туди был тото лже Йосеф Ґаґанец жебы вум як то кажут благоволіл о бы Павлович вылучіл ся на Сясєника туди нашых моложевы на Сясєників учыли ся у тернаві то была Тырнавска колеґія пак торнавска колеґія буде реформувана в Будапешті Університету бы розумі то была велика она мала свою тіпоґрафію так от Александер Павлович до Пряшува загнал писмо своє не в якомузыкови а в ґрецкому языкови І канц тот почулий котрий робил канцеляриі не знал што робити з тым ґрецкым языком і дал писмо навік і лем коли брат Павловичав мішал ся пішол то же сесєник Йосиф Павловіч пішол до єпископа і зазвідал же ну а муй брат менший писал вам писмо а яко а вуто в грецкым языкові написно і лем тоди коли єпископ прочытал то Павловицю было позволено іти учыти ся на єпископа то значыт у канцелярні єпископа пряшівско мала быти особа котра розуміла ся на вшыткых языках котра знала стилі котра любила язык котра могла сформувати написати одвіт писмо загнати прошыніє дати одвіт на прошыня універсальна особа мала быти і Таркович котрий до того часу многі долгі рокы платил <unk> ґульденів там Александру Духновичу за навчыня А як мы знаєме з тых груш жыл не лем Александер Духнович на ті груші жыл цілий род Духновичів мама Александра Духновича його менші сестры котрых треба было выгудувати і докы не оддадут ся Так от Таркович повіл же вертає ся до Пряшва будеш туй робити І як пише Александер Духнович котрий не звык на таку мінімальну платню котру он доставал он пише што єпископ на мене тарковично обертає увагу єпископ не платит мізерні гроші ани то панкы не має жебы Зусийскій дай представте собі што тот Александер молодий хлопец котрий пройшол Ужгород аристократичний елітний ужгород не знає што робити і в <unk> році три рокы порубил у В Пряшові втіч ся од єпископа а девтіче назад Дужгорода бо в його розумліню Ужгород тоє што єст фантастичне і одтуй не мал право тікати Был священник пряшівской єпархіі він мусит робити Там де гоп єпископ назначыт ци є священником на селіци у канцелярні ци там я не знаю даяку другу місию котруй будем він тіче і дальшых практично два рокы то значыт <unk> рік і аж до децембра <unk> р жыє в Ужгороді треба повісти же доста А мушу повісти што він любил бібліотеку ужгородску єпархіі він страшно много там чытал є книжкы з його руков за його автоґрафами і уже то што вын знал тоту літературу тото багатство треба повісти што бібліотека мукачівской єпархіі в Ужгорді Мала тисячі фолянтів при чому книжкі котры были выдаці то што мы называєме книжкы з епохы колискі Да коли лем зачынала ся книжка пічатна продукция з столітя і з ХХ столітя і з <unk> столітя і он вшытко тото любил чытати І от тут і сі ну як зайте заступця ужгородской жупы глядал про свого сына даякого выхователя й му повіли же тут пряшівскій молодый хлопец кончыл духовну семінарию высечений на священника Александер Пухнович котрий розуміє ся на многых языках і он пристав на то урядників з пристав на то же Александер Духнович ся забрал до себе думів І вот де ходил ґубернатор то де ходил заступця ґубернатор де ходили ішла його родина всяде на вшыткых ся та Я не знаю там даякій стрічі всяде был Александер Духнович ом з гостю говорил же неє такого пана на ужаньску береску або тю ґоцяньску жупу де бы Александер Духнович там не был з котрым бы він ся не знал не был на короці нозі і з тыма людми ся стрічал договорювал ся і Александер Духнович тіж од єпископа Тарковича летаркович не забыл на тото і лун строго приказал А вет ти ся вернеш А ваць у тебе будут дає ся лишыт сама Слишыт сама його айно Александер Духнович согласил си і я хотіл бы повісти што єпископ уже не стал тримати Александра у Пряшові бо розуміл што ніт лем дає єму раз доцясно комло Шахмыльова то тако як маленькоє село а дале Біловежа само єст забитоє село позад нього робил тамтот його моложецимбор Александер Павлович село в котрому ани школы не было село тяжкоє Але Александер Духнович мусил там іти в Стало ся чудо вун жыл муй оструси той Єлены зыж жыв да вун жыл там з <unk> до <unk> р і вон думал но все я ту пропаду А треба повісти што у десят років він пішол і свого села а дале жыл Ужгору Пряшові Мукошыцях Вся удбил од того сільского жытя і в не знал як то буде і чудо стало ся він написал што в тому селові він почул себе Русином і от тоды первий раз його поезиі котрой а він уже пробувал себе в нашій поезиі не в мадярскуязычнів поезіі але брал раз за основу іще славенорускій язык коли писал то ті оды пробувал писати на субытє такоє то а дале пробує уже реформувати язык бо тым тяжкым языком тяжко было писати поезиі і пробує уже реформувати де бре в основу русиньску народну бесіду добавляючы якіс слова із іншакых так як русийскій язык штосис церковнославяньску лексику котра бы таку вытворювали такой патетычний ци драматичний ефект даколи І от вын пише перде своі стихі жы з Русина де пише найскорше за етноґрафічні сіртиш то о тут под Бескідом жыют Русиныі што Русин простий богобойний што вын никому не урве чести што Русин до кінця в тоті часы треба повісти Духнович в своіх мемоарах пише што Русины і кіт пили то тяжко было найти опитого то значыт же культура питя была высока уже по смертю Духновича уже то было поязне з курчмарством котроє прийшло котроє заняло даяку нішу было подпорованой владо так бо корчмар міг просто піти до суду і сказати што Івану мене выпил <unk> літрів палинкы а суд прийшол казав Іване за плять А де были доказы ци он <unk> выпил ци <unk> літрів ци може лем <unk> раз находил тлуй у біло вежы Александер Духнович стає русиньскым патріотом і вот ту і первий раз близко стрічає і з жытям нашых Русинів і жытям русиньской громады вертає ся до жывой русиньской народной бесіды бо інче русилові не мож было урити лем тота бесіда наша русиньска народна бесіда І треба повісти што по Біловежі стало ся так што йому назад треба было іти на шіст років до Ужгурда А стало ся так што і єпископ мукачівскій єпископ пряшівскій старші єпископ і так старшы люде выни вмерли І пришли єпископ Пупович єпископ Ґаґаниц в Мукасіві в Ужгороді і в Пряшові а то были його близкі цімборы были його єднорочникы то вони вшыткы были з той єдной ґенерациі были його цімборы по Пряшіву де они проводили достамного часу і ужгородскій єпископ попросил Пряшівску жебы оддал му Духновича туй Бо был в Ужгорудів ун возлавил в Канцеляриі в оту року <unk> і аж до <unk> януаря <unk> р Александер Духнович назад жыє в Ужгорді канцелярні єпископа і штосьсі важной усе ся слун же плет Усис часу подойме многі філософскы темы социяльні проблемы Ясно там єй любовна поезія там є інтерес до нашого народу інтерес до жытя нашых людей і каждий день А мы знаєме што Александер Духнович одказал ся од родиного жытя Перед тым як быти высиченым на священника він мал ся оженити Цилібат держал або цилібат мож не так повісти тримал цилібат был безжонний і од все свою енерґію вон оддає нимал свою родину он оддає свому народу много є чытає много є пише до <unk> р назад жыє в тому варушы котрий вон страшно любил свій тримал го за свій родны то был наш Ужгород до кінця і з тых документів котры я тепір на конец то найшол Бо тоту версию Унґуар поміняти на Ужгород первым тото зробил Александер Духнович Мы думали же Бог знає хто Клем Александру Федзику Бог знаєте были многі і ужограт і ужогород і угрод і угыграт вшелиякі вариянты жебы не было унґвар Бо латиньскым языкови то было унґвар унґвар і в мадярскым пак стало унґвар Там лем буквы ґы в латині і просто ґы в мадярскым языкові і од Славяне хотіли собі наші Славяны Русины хотіли мати свою славяньску назву От з того што я вижу по переписках перви хто назвал сис Варош унґвар Ужгордом был Александер Духнович бо то іщы єдно одкрытя котрує мы можеме тепер вязати з Александром Духновичом і в <unk> році він іде на затвертає ся в Пряшів бо єпископ назначає його каноніком од ним і злусям важных священників пряшівской єпархіі од того часу як священник каноник Александер Духнович уже в рамках пряшівской єпархіі буде одповідати за школюваня за культурну роботу з русиньскыма людми у рамках пряшівской єпархіі всей час буде сідноє У <unk> р депутат Александер Духнович стає депутатом угорского парлямента си представте іде в ту гущеву політычной борбы свясєник духовна особа але од пряшівскоі капітули Єден священник мал быти депутатом угорского парлямента парлямент тоди засідал у такому варші як Пресбурґ або Пришпок а бнизка тоє Братіслава треба повісти што парлямент засідал шіст місяців Ди приходил іж шіт місяців жыл в Братіславі і там были назначені такы засіданя такы засіданя І от што то был за час усий час Александер Духнович уже себе осмыслювал русиньскым нацийональным патріотом то значыт він был частю свого русиньского народа Але лідерство у парляменті у тоты часы брала угорска радикальна і нерадікальна політычні двіганя то значыт были дві аж радикальні і не аж так радикальні і вот за даякій час формує ся єдина партия підером котрой остає Кушут Лойош Кошут до кінця Словак з німецкым коріньом <unk> на <unk> Німец і Словака ле стал лідером Мадярского нацийонального оддвіганя Лоєш Кошут і Александер Духнович котрий каждий ден был на тых засіданях парлямента і чул каждий ден же на мы Протів Австриі мы хоціме мати вільше полноважынь про нашу мадярскі коронні землі В рамках нашых мадярскіх коронных земель мы хоціме мати жебы в вшыткых школах был мадярскій язык як язык школы угы а духнові звідал Што в ушыткых і в русиньскых і в русиньскых мадярска школа всяде мадярска школа Знаєте што само інтересну зробил Зато мало говорит собо каждий хто лем кажут Но Александер Духнович писал якій букварикы Це неправда Ур коли уже было ясно што мадярска радикальна Бо та опозиция в парляменті проголосує зато што мадярскій язык стає в вшыткых коронных угорскых землях то з територия воєводный територия Нижньой Словакі територия Подкарпатской Руси аж до Рахова і територия час Румуніі будовы мадярскі школы І мадярскій язык як язык школы он біж ду іде уж до Пряшыва і пише што він пише букварик про русиньскы діти мамку мамку куп мі книжку тинту папір і табличку бо я пойду до школы учыти ся поволи цілий учебник написаний жывым Природным русиньскым языком Вы собі там в парляменті говорите што хочете А я вын зробил три выданя Вшетты выданя но я єдноє выданя не виділ так чу не можу твердити три выданя по <unk> фолятків і як особа котра одвічала за школюваня в рамках пряшівской єпархіі на своі коці на своіх конях по вшыткых церквах по вшыткых селах порозвозил суті учебничкі і дедяк мал шесім діточок котры учыли ся каждому дітлакови дарил свій букварик то значыт книжыця чытальна є для начынаючых відиньской выданя в <unk> рік і коли в <unk> році революция зачне ся в Парижі і коли вшыткы славяньскы народы в Австриі зачнут думати нацийональных уже у нацийональных неетнічных катеґориях А в нацийональных катеґориях обы наш народ не стратил ся у тому знаєте мурі нацийонализмів Він заявил што і мы є в Австриі і русиньскій народ є в Австриі і одкули вун зачал писати уже в первому свому книжка котра называли ся зачал выпускати но як отворіл і Літературне общество в рамках Літературного Общества почало выдавати такій рочник поздравлінє Русином на год <unk> во там уже заявило гордо Там <unk> стихів своіх дал в русиньскым языкови і в языкови близкым до языця але там заявил што є і мы Русины Я Русин был єслученє там было і буду акурат там было напечатано перве раз вручанє в <unk> році написано на <unk> році выдано Так што вот такый вун был наш Александер Духнович котрий збудил русиньскій народ а дальше і з Пряшівом было повязаноє вшытко його жытя Там жыл там творіл задер приходили діти і жыли у нього там якось каждий день тримал на обід стол на вісемнадцет сімнадцет вісемнадцет діти Діти приходили хоц лем раз на ден наісти ся в нього поливочкі кони мал гроші давал по два три тоті знайте крайцеркій дикупису бісати або ідику писубі даякій зошыт вытворил перве літературне общество В літературне общество записало ся до <unk> чловік од <unk> не вшыткы писали але ходили на тоті його вот на тоті стрічы коли поеты розказували Думал про то што был же орґанізувати перви русиньскы журналы альманахы місяцислове тот календарі обы духовне культурне жытя поднести думал про то што бы перву пічатню зробити в мукачівскы монастырьові про вшыткых Русинів обы не ходити так він до Перемышля до Відня до Будина всяди пічатати обы своя пічатня обы много продукциі мож было пічатати а монахі мукачівску монастырьови а там все жыло мукачівскому монастырьови до десят монахів убыл они собі тоту професию навчыли ся і пічатали нашы русиньскы книжкы І так Александер Духнович был нашым нацийональным будительом лідером тым котрий збудил Русинів до нацийонального жытя він первий зачал писати стихівым заклял первой літературноє общество котроє было успішно і представте за три рокы общество выдало <unk> книжок І які книжкы увідньові Прікрасный дізайн і лем быден заказал не дал патент му на тоту бокавцию треба было заплатити недал му патент і повіли же треба затворити бо туди фактично была така ситуация што імператор австрийскій все ся вся бояя вшыткы обєстны орґанізациі мусяй было затворити Таже Александер Духнович мусил затворити своє Літературне Общество Дале Александер Духнович писал што театр душа цивілізаций розуміл силу театра кєд ты не знаєш писати чытати але коли ти прийдеш до русиньского театра Ты там пройдеш такий процес катарзіса учісіня і от він первий зачал писати драматичні творы тоды казали фуй як можна з такым языком на сцену то лем мадярскій благородный язык може быти на сцені і під пришло ся перву премєру його пєсы поставити у полі Си Міхайлочо і Бружыба пєса добродітель привышає богатство Уполі Діточкы в юнім місяцю коли скончыла школы літні канікулы юніалес так называйми і проводили ся всякы там походы стрічы акциі вічюры і вытвони в полі купили дузків зробили сцену і заграли діти ґімназиі гімн діти заграли його пєсу первий раз але он знал што то є основом позад нього пішла драматургія Он знал што треба прозу на чал первий зачал писати прозу треба было новинарство подойняти а тоді Австрия позволила увідню віру про Русинів а паку Львові всяде мы видиме кореспондент Александер Духнович аж до самой свойой смерти <unk> марця <unk> року І от так цілоє жытя Александра Духновича воно было наполненой любовю до свого народа Вшытко што міг дати людям вшытко што міг дати лундал свому народови Тато лем заслужено низкому за нього говориме же то є наш первий Будитель наш нацийональний символ І кєд нам врагы розказуют што не то даякій пєничка даякій знаєте там писал букварикы садил квіточків городчыку там был побожний Москвы філь тому ниґде не вірте Не вірте бо Русины мают быти горді свого великого Будителя Александра Духновича тыкає Олена Рудловча казала жебы конкретну неісторичну усуможу позірувати лем в рамках гій часоту што не мож вносити переносити проводити в аналогіі там і середніх віку в ХХ ст казати што так ворото ясно што часи міняют ся і ситуациі міняют ся десня в наша бесіда по Духновичу Нам ну пястшу Духновицю писад минут годру не можу класти тужу розказали Явиджю як выстали си по максиму класти ся но і удало ся в великій мілі вам долоси розкрыти Духновиця но ідмус і учыти треба вціти дальше по вашых книжках а іх лазуючоте пирка дуже много Но і се дуже радує уже тот кто хоче уж має доступ до інформациі може взяти і перепозерати і для се можу проаналізувати Упряшы є роблю студентом і вони каждый рік на моіх курсах З будительской літературы в ним мусит то вшытко чытати і я щестливый што тоті учебникы котры я зробил за творчіст Александра Духновича і моноґрафіі з драмы Александра Духновича же то не дістам знаєте сховано є на поліці лежыт книжоч каждо каждо а студенты мусят брати чытати на семінарскых практичных роботах вони приходят мусят доказувати свою візию то і ци поезіі ци прозы ци драматурґіі осмыслювати поставу Александра Духновича вшытко то робит а єдиной што Хотіле ся жебы студентів з Подкарпатя в Первим ряді з Лемковины прийшло чым більше учыти ся на Пряшівскій Інститут де я вороблю як доцентна в Інституті Істориі Інституті Русиньского Языка і Культуры Пряшівского Університета тує вшыткы можности обы стати ерудованым цивілізуваным начытаным з такым знайте специялістом або русиньской істориі культуры і літературы Александер Духнович у нас чытає ся но як знаєте таку червену нитку проходит через ушыткі курсы творчіст Александра Духновича Но ясне сю будісту ці люди взяли по максимум про себе і понесли сум народове ци то на Лемковину ци на Пряшу Сю ци на Подкарпатя шубо люди бушу знару знали продухнови ся про свій народ і мали чым гордити ся і знали як арґументувати се Я дякую Вам за то же сте пришли гіст в радию лем фм