Лекциі лемківского языка #43 - 2 IV 2012 - В церкви і при цекрви ч. VIII
Еп. 43

Лекциі лемківского языка #43 - 2 IV 2012 - В церкви і при цекрви ч. VIII

•

Опис епізоду

To lekcja języka łemkowskiego, będąca ostatnią częścią cyklu o tym, co „w cerkwi i przy cerkwi“, w której prowadząca przechodzi do opowieści o nadprzyrodzonych postaciach obecnych w lokalnych wierzeniach. Najwięcej miejsca poświęca czartowi, śmierci i upiorom, przytaczając ludowe historie o ich wyglądzie, zachowaniu i wpływie na ludzi oraz gospodarstwo.

Лекциі лемківского языка #43 - 2 IV 2012 - В церкви і при цекрви ч. VIII

Автоматычна транскрипция

Добрый ден витам Вас на лекцию лемківского языка Но і так як
єм обіцювала гнеска уж остатня част темы в церкви і прицеркви Но
тема тота зробила нам ся така кус страшна А чом на прото
Вас і же сме собі оповідали про ріжны страхы духы чарівниці і
так дальше Но днеска пришол час нам што си найбарже знає і
варже страшне принаймні для мен Чорты і упіры так чорт і упіры
тіж были подля оповідань на Лемковині а што то были тоты упіры
одкаль ся брали чом приходили хто ся з нима борол і як
но то дознате ся уж за хвильоч Но то запрашам До постаті
О надприродных приметах котры в вірінях Лемків остали як спадковина з далекой
прошлости треба іщы додати тоты котры вошли до лемківской культуры з науком
котру оголосил костел Треба гев спомнути предовшыткым чорта В своій загальні знаной
постаті появлят ся він рідко Можна з ним підписати умову і товды
він помагат чловекови але по смерти заберат його душы І про тото
мам для вас коротку історию Коли в єдным селі вмерла бо сорка
котра мала підписаний як бесідували пакт з дяволом в хвилі смерти перед
єй хыж заіхал повіз высіло з него двох мужчын облеченых по містецкы
вошли до хыжы чарівниці а коли она уж вмерла нихто не виділ
жебы з хыжы хтоси выгодил Є очывидным же были то два чорты
котры приіхали по душы верло а пак просто зникнули Смерт Натолис віріня
в Лемків ма чловечы приметы є тото стара баба облечена в білу
плахту І про смерт тіж мам коротку історию котру собі Лемкы оповідали
Стрітили ся єдного разу в Высовій Переберанці Ходили они од вечірок до
вечірок котры одбывали ся рівночасно в ріжных хыжах А свою пребрану смерт
носили на драбині бо была бо сой было бы єй зимно вногы
Переходяче попри церкви Ізріли білу постать Была тото правдива смерт Перестрашены повтікали
а на середині лишыла ся пребрана смерт котра не могла ся скоро
такы позберати як они Товды правдива смерт казала той прибраной взяти ся
на плечы і занести до села по словацкій стороні де мешкала молода
жена котра прияла лем Смерт Зашмарило єй обруч на шылю і баба
гамерва По вшыткым правдива смертка золотой проґрамы занести ся назад до Рысовой
Такє пережытя стрітило когоси Е дальше На пограничу медже зявами а людми
находит ся упір Є тото істота уважана през некотрых задуга през інчых
за небіщыка котрый году котра по смерти выходит з гробу і робит
людями ріжны злос любости Страшыт дусит худобу і так дальше або не
може ся розстати з опущеном родином вертат ночами до хыжы і помагат
в працях на ґаздівці рубато деревло Молотит зерно і так дальше Оповідают
тіж про такы упіры котры одвиджали своі жыючы жены і утримували з
нима нормальны супружескы стосункы У пірамы были тіж люде котры мали дві
душы Кєдна з них остала охрещена і по смерти ішла спокійні в
засвіты а друга неохрещена лишала ся в тілі і повотувала тото власти
жахмаруй выходу з робу і заховувал ся як жывий чловек Часом пришлого
упіра мож было познати іщы за жытя бо мал барз червену скору
налици і темны зроснены брови По смерти на упіра вказувало тіло котре
было еластичне і неждывніло а лице лишало ся орувене Часто упірами оставали
жены котры вмерли зараз по вроджыню дітины Ночы ставали з гробу жебы
кормити і купати своі діти В єдным селі де вмерла выходила з
гробу і приходила ночом до хыжы в котрій нагодила ся єй дітина
Впеци уставляли миску з водом і леняну шмату котра полнила функцию ручника
Штоденні рано ручник был мокрый а дітины докладні выкупаны Жытя з убіром
котрий приходил догыж было барз прикре особливо коли был він неспокійний і
робил шкоды Нищыньом упіль занимали ся переважні бачове но гнеска уж слово
бача в Лемків означат лем пастыря Было іх серед Лемків вельох найбарже
знаныма были Лешко Бабей з Блігнаркы званий Ґрыда і другій з назвиском
Бача зо Словациі Остала по них леґенда а по бабею тіж самітний
камінний нагробок якій остал зруйнуваний на цмонтери в Бліхнарці Бача мал своі
маґічны способы глядал на цмонтери гріб з котрого выходы вмерли одкопувал труну
вытігал тіло одвертал го плечами до горы і прибиял до землі осиковыма
кулками або желізныма зубами од борон треба было іщы вмерлому одтяти голову
положыти єй медже ногы і прикрыти кольча з стыма голуями і по
засыпаню земльом привалити гріб каменя В прошлым столітю того рода практикы были
барз часто выконуваны бо в часі повтаряючых ся епідемій Холеры Лемкы приписували
єй власні упірам Окрем борбы з упірами бачоми полнили барз важну ролю
Лічыли хворых особливо такых котрых терпіня сповдуваны были чарами Выступували тіж в
характері ясновидців Вказували де находит ся страчены або вкрадены річы часом тіж
люди котры стратили контакт з родином Неколи в характері знагорів выступували жены
тзв Баічыхы котры знали баяты то значыт Зашіп товаты хвороты Вынятково тіж
піднимали они борбу з упірами Бачовы і Байчыхы часто полнили своі знагорскы
функциі дзєдічні Были головныма переказами народового знаня То они знали і радили
же найліпшым способом на спроваджыня дощу в часі суш є купаня в
ріці жены же найпевнійшым способом жебы упір не выходу з гробу є
одсыпаня тіла маком позакля го позберат то буде уж свитало Знали они
же коли чловек паде в шок то му ся в голові помішат
і найліпше дати му товды палюнкы без міры в корчмі і іщы
такой котра єст заплачена без рахунку Они і лем они могли повисти
хлопу котрый мал будувати хыжу котре місце є щысливе Або што робити
жебы запевнити собі любов дівчаты або хлопчыска або могли тіж напримір Повісти
як перервати якы су зу пасу пасмо нещаст котре на кого си
то выпадало Коли в родині напримін діти ся не родили Знали тіж
вказати на спосіб як змусити до уявліня ся чарівницю котра напримір коровом
молоко попсула як єй укарати і сповдувати жебы своі чары одкликала Лемкы
не были певны одкаль Бачове і Байчыгы Мали тоту свою силу Чы
выникала она з діяня з Богом ци без Бога і чы была
звязана з нечыстыма силами З нагоры жебы уникнути підізрінь о ком Шахты
з чортом барз докладні демонстрували вказували свою побожніст вельо постили а своі
знагорскы Діяня зачынали часто од молитвы а при іх доконуваню послухували ся
свяченыма річами як напримір триіцьом з посвяченыма свіцами псалчырьом і тым подібне
Окрем ріжных маґічных жестів оказаня выповідали одповідні формулы то значыт баяли або
зашептували Тоты формулы і гнеска барз тяжко іх де найти тяжко ся
дознати Як ся тото робило што ся бесідувало бо повтля переконаня знагорів
і переказуваня іх комуси приносило на тоту особу таку силу уздравляня а
тратил товды Ю тот тот снагор котрий переказал такє знаня Такій зміст
така формула зашыптуваня бла ы переважні барзы Та Легка І лишена якысой
там великой поезиі Знагорка з Бартного напримір посумувала ся при лічыню Гворот
такым звіздом Болячка то крачка болечко болечко Увиси гніздочко в лісі Темні
в Корчыку Маленьків там твоє царство там твоє господарство Коли з на
горы і знагоркы были вы думаню Лемків постатями позитивныма котры помагали людям
в ріжных клопотах то бо соркы то значыт чарівниці і іх діяліст
стрічала ся з як найгіршом оціном Они были в укладі з нечыстыма
силами одберали чужым коровам молоко А давали тото молоко своім коровам Неколи
злосливі псули молоко і повидували же коровы доіли ся кырвю Могли они
тіж шкодити людям шмаряти на них вырокы і діяти в тот спосіб
на пше преріжны хвороты были барз грозны для матери котры тілько што
вродили діти Но і очывидно для не мовлят Перед чарівницями тяжко было
ся стеречы бо не лем Старані вкрывали ся зо своіма діянями але
тіж могли приберати ріжны постаті напры мышперагача пса і тым способом Входит
до хыж а предовшыткым до стайных выкрытя чарівниці было барз тяжкє треба
было в окреслены дне обсервувати жены в церкви бо чарівниці заховували ся
там в специфічний спосіб мож было зопсути през босоркы молоко лят на
розпалену бляху што діяло в тот спосіб же чарівниця товды бар стерпіла
і мусіла прити і просити о одпущыня вины мож было іщы Такой
чарівниці котру ся стрітило в стайні в постаті напримір жабы втяте напримір
ногу а товды на руці чарівниці возникала рана котра ю здражала пред
людми Чым котры самы не зоткнули ся на селі з оповіданями о
мамунах упірах босорках чібачах тяжко є поняти в якій спосіб тоты стары
віріня могли дотрувати до нашых часів і заховати свідомости сучасных інформаторів Механізм
переміны є єднак інчый в культурі материяльной інчый в культурі духовой О
тым же Серб і ціп сут меньше скутечны в діяню од комбайну
мож ся легко переконати І прото так серпят і ціп належат уж
внеско до експонатів музеальных Але як же можна не вірити напримір в
купіра Як виділ го на власны очы дідо Сусіда або мати вантпливости
в злосливе діяня мамун як по селі ходит старый пастух Малий з
великом головом великыма очами і все ослинений про котрого вшыткы знают же
є то автентычний одмінец підшмарений ци підмінений през мамуну В духовой культурі
особливо в вірінях рацийональний спосіб думаня з великым трудом Перевият свою дорогу
Піл віка тому молодий етноґраф бесідувал в певным лемківскым селі з попадом
на тему місцевых вірінь Попад є з великым знаньом повідала про мамуны
Змори і Богыны А коли скінчыла Бесідувати Про планетникы котрых треба змітняти
дымом з великодной паскы жебы не впустили на Село Ґлядовой Хмары звернула
ся до заскоченого інтерлокутора Але то хыба неправда Як думати І тома
было на тілько Словничка днеска не мам было властиві ты гляди было
тілько же як бы ся вычер вычерпал вычерпала ся тема жадных новых
Ци інтересуючых слів не было Но слухайте нам по мойому тото вшытко
барз цікаве Сама єм в часі коли єм собі тото чытала так
єм ся становляла Но як люде такы річы могли робити Но одкопувати
гріб Вытігати тіло щы одрубати м голову но нам ся тото не
містит але фактичні люде імали ся ріжны способів холик з епідеміі По
селі ся розповсяджали Такы было слухайт такы были віріня Ногы якы накінци
автор сам подає Коли Пані оповідала і накінци сама ся звідат То
може быти правда І Я рішам такє звіданя на конец для вас
хто вірит най віриты Так было так бесідували так оповідале затиждем уж
штоси інчого але не помім што буде Дякую Вам за увагу Онка
Клявска