Лекциі лемківского языка #111 - 7 X 2013 - Ігла і молоток ч. 1
Еп. 111

Лекциі лемківского языка #111 - 7 X 2013 - Ігла і молоток ч. 1

•

Опис епізоду

Ten odcinek, pierwszy z cyklu „Igłą i młotkiem“, wraca do tematów kulturowych i opowiada o dawnej łemkowskiej twórczości plastycznej oraz zdobnictwie. Autor mówi o drewnianej architekturze, snycerce, malowaniu chyż, meblach i malowanych skrzyniach, a także o drobnych dekoracjach z papieru i słomy.

Лекциі лемківского языка #111 - 7 X 2013 - Ігла і молоток ч. 1

Автоматычна транскрипция

Добрий вечер Витам барз сердечні на лекциі лемківского языка Закінчыли сме двочастьову
ґраматичну тему і верталаме засм до такых культуровых річы котры сут думам
інтересуючы а при нагоді тіж такых тем вчыме ся лексикы І зачынаме
гнецка таку тему Наголовок котрой звучыт іголом і молотом такій таємничий наголовок
але уж повім про што ходит повіме собі м при тій темі
проріжного мрода Творчіст плястичну творчіст плястичну загальну артистичну якы сут там власні
в такых ріжного рода як бы плястичных діленах Власні Лемків Як ся
вкаже кус сме уж про тото бесідували при нагоді інчых тем але
гел буде тото так власні зобране Вєдно так же посмотриме почуєме послухаме
Як Лемкы собі радили якы Выконували такы оздобны річы чым на чым
і так дальше Запрашам барз сердечні на першу част темы іглом і
молотом Плястична творчіст Лемків была в прошлости барз богата і ріжнородна Про
декорацийну штуку бесідували сме уж при нагоді тем звязаных з будовництвом і
описом облечынь При тій темы де некотры лічы треба буде лем припомнути
і підсумувати На першый плян высуват ся деревяне здібництво то значыт тесаня
столярка і сницерка В деревяній архітектурі будут то выступуючы колисы на західній
Лемковині о двері спілкольстыма над порожами сколковатыма застрілами украшеныма пласко різбом в
формі в формі припоминаючой ґонґотицкій сомарний гырбет Ріжнородны і прекрасны были тіж
сницерскы декорациі на середушнім носичу повалы в постаті циркльовой звізды в ріжных
орнаментальных версиях дальше в постаті східнього креста і символу Мариі Мариі або
Ісуса Христа Бесідуючы про будовництво треба припомнути ріжнородне малюваня з рубів лемківскых
хыж Особливо богате было оно в селах котры лежали над гірньом Ославом
де на фоні стін покрытых фарбом з выпаленой на червено глины выступувала
декорация в постаті выконаных вапном ґеометрычных або рослинных мотивів а обрамуваня двері
і выглядів малюваны были на синьо або зелено з дрібныма ріжнокольоровыма квітками
В середині попри примітивного ґратя зробленого найчастійше для потреб домашньой ґаздівкы были
тіж меблі столярской роботы котры навязували формом і конструкцийом до стильовых взорів
Ходит гел предовшыткым про столы з розкраченыма основами котры навязували до форм
з погранича готыку і ренесансу Были то тіж зыдлі о профілюваных ренесансовых
опертях як тіж саркофаґовы скрыні котры свойом формом і конструкцийом а навет
ризуваным орнаментом циркульовой розеты сігают меблярства з часів Середньовіча В зожысті малюваны
скрыні не належали до ґратя котре повсядні выступувало в лемківскых хыжах Для
серединовой Лемковины вырабляли іх переважні польскы столяре з Рыманова і Яслиск Выробы
тых другых украшены квітьом переважні на фоні в кольорі ясного угру посходили
ся перед І світовом війном в лемківскых селах по обох сторонах мадярской
границі На західній Лемковині подібні як в сусідуючых польскых селах купували малюваны
скрыні на торгах в містах по мадярскій стороні головні в Любовлі Од
скрынь з яслиск ріжнили ся темно зеленым фоном на котрым видочны были
вязанкы квітків вырастаючых здоничок або вазона з двома ухами Серед Лемків тіж
трафляли ся талянтливы скрыняре єдным з них был діючий в Высовій перед
І світовом війном Александер з Дубына Дотепер сохранила ся лем єдна його
скрыня котра барз добрі свідчыт про артистичны знаня выконавці Скромну декорацию Ізбы
становили тіж малы вытинанкы з кольорового папіря наклияны часом на стінах в
постаті фризу як тіж паукы зроблены з соломы і кольоровых бібулок Тепер
запрашам на коротку музичну перерву а пак наша стала част проґраму значыт
тематичний словничок а на разі послухайме твойчы дружыл Ялтафыло Била з ней
стояли з томой Никотро за трьоха Можу так лишо віте мыядир Витам
по Парарві Славничок не буде якысий велькій як єм повіла на початку
част з тых річы была омавляна при попередніх темах Але не звертали
сме там особливо увагы власні на тот контекст декорацийний натоміст думам же
денекотры річы вартат повторити і звернути увагу на лексику Або як было
давно то могло ся уж забыти Но і маме было такє выражыня
сомарний гырбет сомарний ы назывник сомар і є тото звірят ко мам
надію же знати якє як не знате то Вам повіт ходит про
осла Сомар осел Бесідуют тіж або бесідуют по лемківскы або Сомар або
осел значыт по польскы о сол очывидно я особисті бы мы як
бы радила ужывати власні того слова Сомар І сомарний значыт осілі І
было штоси такє як носич повалы повала Можы памятати мали сме будову
хыжы повала значыт суфіт а носич траґаш но є тото якысы окрисліня
як бы фахове односні елементів будовы значыт траґаш суфіту якыса част част
суфіту Фон фон на фоні на теле фон т о Ліпше напевно
буде звучало тото слово як калька з польского Повтаряло ся пару раз
вз в змісті Слово ґратя ґратя є такым чудным словом я го
переведу як спшент загальні Спшент значыт можеме ужывати того слова но де
некотры Лемкы бесідуюче ґаратя ся ім явит лем з кугенным ґратьом значыт
горці горнятка і так дальше натоміст Так сме колиси думали же по
польскы є такє слово ужондзеня ужондзеня спшент ужодзяня ріжного рода же загально
то ґратя можеме ужывати односячы ся до власні ріжного рода ділин Якого
си там клясифікувати мож одповню напр куханне ґратя радийове ґратя телевізийне ґратя
Но і можеме ся тым словом свобідні послухувати м так же Мам
надію же будете знати го в свою якы су там специялистичну напримір
бесіду вывезти одповідню І припомну Припомну мали сме гев Вазон з двома
ухами слово уха по лемківскы маме єдно ухо По польскы маме тіж
єдно ухо лем множына по польскы од ухо єст ушы і часто
на жаль Лемкы творят множыну в языку лемківскым таку як в польскым
што є великым блудом бо змінят чысто значыня По лемківскым множына од
ухо то є уха А слово ушы котре так час долажні є
ужыване односячы ся до той части тіла означат нич інчого як звірятко
Звірятко ы такє специфічне звірятко барз мацідськє такє котре ходит собі по
голові і товды голова барз свялит По польскы называме тото вшы по
лемківскы ушы а як ходит про част тіла завдякы котрой чуєме то
маме два уха памятайме моі дорогы Жебы не выйти часом в товаристві
на бортака і кєд не хочеме жебы хтоси ся од нас одсувал
бо буде ся боял же перейдут на него ушы то памятайме же
мы маме уха Но і наднеска то уж вшытко тему потягнеме в
наступных одтинках будеме ся призерати як де што і чым іщы Лемкы
декорували украшали ріжны річы Дякую барз сердечні за увагу бесідувала для Вас
Моніка Тылявска