Archiwum
łemkowskiego radia

Лемко Ґазета для Народа Лемко чысло Нов <unk> Санч дня <unk> квітня рока До Руского Выборців Округа Новый Санч Старый Санч Мушына Ґрибіл Ґрибов Тяжковичы Найвысша я наша краєва руска політычна орґанізация Руска Рада во Львові предложыла выборчому Округу Новый Санч Старый Санч Мушына Ґрибов Тяжковичы выбрати при надходящых выборах послом до Державной Думы парляменту отця Гавриіла Натишака настоятеля прихода в Крениці Предложыні є тото зостало принято в тым окрузі вшыткыма рускыма людми з найвекшою признательностю і радостию Та і нич дивного отец Гавриюх Натишак парох Крениці знаний далеко і шыроко і яко щырий рускій чловік і яко чловік способний глубоко образуваний яко чловік душею і серцем одданий добру і працы для народа много дуже много для народа потрудивший ся При тым отец Гаврий Натишак єст глубоко почытаний не лем о своіх но поважают його і чужый а і ворогы руского діла мусят признати єму і признают тоты свойства котры мы ту подносиме О роботі о Гаврила Гнатишака для добра нашого народа Мы ту много писати не будеме бо робота тота добрі вшыткым далеко і шыроко знана Наведеме лем дашто для приміру отец Гавриіл Натишак єщы в попередньом своім приході а іменно в Чорным ґорлицкого повіта дал ся познати як щырий народний діятель а при тым і яко чловік вплывий Працувал он там дуже много для добра церкви школы громады дост вспомнути што выбудувал нову хорошу церков в дочерным селі липня і што його старанями помалювано і обновлено дві церкви в тым приході Для школ выстарал ся о обезпечыні іх ополовым деревом котрого давнійше не мали Для громады в липні зробил барз велико і добро бо постарал ся і допоміг своім трудом до того што громада тота выкупила для себе част громадского обшару Яко доказ його вплыву уж товды коли был іщы молодым священником єст і тото обстоятельство што уж і до ґорлицкой Рады Повітовой был выбраний отец Гаврию Натишак за члена Што дотичыт Крениці то спомнем хоцбы лем о тым што великыми старанями клопотами і трудами удало ся отцю Гаврию Гнатишаку не допустити до того штобы доходы з Громадского Ліса в Крениці ішли і на выдаткы купельового правительственного рядового закладу в Крениці з котрым село Крениця становит одну громаду Отцю Гаврию Натишаку удало ся довести до того што Громадскій ліс в Крениці становит добро лем села Крениці так само не допустил о Гавриюх Натишак до того штобы квота получена з розпродажы громадского шпіхліря а выносяча <unk> тисячы корон што она не припала в корыст купельового закладу в Крениці она остала добром лем з села Крениці То сут приклады роботы о Гавриіла Гнатишака на доказ того што он і ділом працує для добра народа Не споминаме ту патріотичной роботі о Гнатишака і в цілой околиці На доказ того што до него односят ся з уважаньом і своій і чужій наведем што по розвязаню Повітовой Рады в Новым Санчы і отця Гаврієла Натишака покликано за члена теперішнього заряду Повіту зрамены ряду прочем найліпшым доказом общой признательности народной роботы отця Гавріла Натишака А тіж його вплыву уваженія в цілой окрисности сут попередні роботы до Державной Думы Таж на отця Гавриіла Гнатишака уж при попередніх выборах і то при вшыткых трьох голосуванях упали вшыткы голосы рускых голосуючых в выбочым окрузі так што уж не так много бракувало голосу а отец Гаврийів Натишак был бы выбраний послом То і тотже обстоятельство што при попередніх выборах уж не так много бракло отцю Гаврию Гнатишаку голосал до выбору послом Тото обстоятельство повинно заохотити вшыткых выборців окрузі штобы они вшыткы а вшыткы до выбору станули тоє штобы ани один выборец не одтягнул ся од голосуваня і вшыткы вшыткы оддали своі голосы но о Гаврий Вагнатишака пароха і з Криниці Не ле мали повинны рускій выборці самы оддати голосы но они обовязаны розвинути аґітацию штобы і нерускы голосы позыскати для выбору послом отця Гаврийла Гнатишака Оно по справедливости і так повинно быти єсли бы дотепер выходили послами з лемкскых выборчых округ і до сойма і Державну Думу Лем польскы кандидаты оно по справедливости належало ся абы штобы з Лемковщыны де Руского народа достаточно много выбрано хотя раз послом і руского кандидата А кого выберем на заступника посла на заступника посла єст передложений Рускою народной орґанізацию Честный Ґаздаселянин Данько Трохановскій з Полян ґрибовского повіта чоловік щырорускій образуваний шыроко далеко знаний серцем одданий народному добру Берте ся же Рускы Выборці Округановий Санч Старый Санч Мушына Ґрибов Тяшковичы до выборчой орґанізациі штобы в дни червня ни одного не бракло до голосуваня і што бы вшыткы оддали своі голосы на отця Гавриі Вахнатишака як кандидата на посла і на громадянина Данька Трохановского яко кандидата на заступника посла Дня <unk> мая то є в неділю мироносит по вечерні одбуде ся в Крениці Новосандецкого Повіта торжественне є одкрытє Общества Руская Дружына На тото одкрытє запрашают члены основателі як найвеце участників так самой Крениці як і з сусідніх сел і з Америкы Нещастны выпадкы з фабрыках і копальнях Остатыми часами зашло колька нещастных выпадков в декотрых фабрыках і копанях в Америці і так Іщы перед місяцьом бо <unk> марта в самым Новым Йорці зайшол такій нещасний выпадок в одной фабриці поміщеной на <unk> поверсі камениці при <unk>em што звернул на себе увагу цілого світа не знати в якій способ повстал в той фабрыці огон А понеже не могли роботникы там занити і уникнути то згынуло <unk> особ головно дівчата Одны з них зостали задушены дымом і спалены на місци Інны выскакували през выгляды і позабывали ся на улиці на бруку інны зостали полубываны в індою котра не могла іх вшыткых з горы на долину спустити Колька дівчат было так одважных што през выгляды выдостали ся на ґзим з камениці і хоц тот ґзымс был лем вісем цалей шырокій посували ся по ним штобы ухватити ся дротов телефонічных і телеґрафічных До дротов досунули ся коли але ухватили ся іх дроты перервали ся і они упали на улицю де позабывали ся О два тыжні познійше а іменно <unk> квітня Зайшол знова нещастый выпадок в копальні на близі труп Пенсильвані в поблизи Оліфанту Там удусило з дымом <unk> майнеров Згаданого дня о <unk> <unk> годині рано повстал огонь в шафті ІІ зряду в найглубшой майні Сей час при отворі тзв індыгарзі при машынериі з якым прибігла огнева сторожа майна была полна чорным димом якій великыма клюбами уносил ся по цілой майны і загородил одинокій выход каждому хто там находил ся О ратунку для них не было способу бо другого отвора до той майны нема а той одинокій обнятий был огнем Коло другой годины пополудни угашено огонь но і тогдайщы Ратунок был неможливий понеже дым дусил каждого кто пустил ся троха дальше в майну Доперва коло <unk> <unk> годины пополудни коли дим троха оступил ся можна было спустити ся дальше в губы майны Но товда было уже за позно всі майнеры згынули з страшною смертю одусили димом То тут то там на дорозі находжено по одно му а часто по два по три трупы на купі чорны як желізо Найбольше однак найдено іх в самым куті майны де нещастны і утікали перед дусячым димом глядаючы ратунку бо перебитий через дим до отвору было неможливым Кто може представити собі страшны мукы нещастных майнеров котры жывцем дусили з димом і то в долгій час закім наступила смерт То в состояню описати приміром такій вид коли найдено в той майны отця своіма двома сынами на одной купі котры обняли ся руками за шыі разом переносили страшні мукы разом і померли А кто в селі представити тоє што діяло ся на поверхні коло майны Там собрало тисячы народа а медже нима жінкы діти братя сестры котры серце розрываючыма голосами оплакували страшну смерт своіх найдорожшых своіх корметалей В тым нещастю згынуло найбольше Поляков або понад <unk> Словаков де <unk>ро Мадяров <unk>ро анґликов шестеро прочыі погыбшыі то Литвины Італийці і другы І з нашых рускых людей не згынул нихто помеже місцевос труп заселена майже выключно Поляками Словаками і Мадярами На том єщы не конец Слідуючого дня а то є <unk> цвітня Згынуло <unk>ро майнеров в Літоналя В одной тамошной майны наступила експлозия ґазов з причыны котрой згынуло так великє чысло майнеров По причыні тых выпадков пише американьска руска ґазета Правда Ох нещастна ти майнерска доле Тяжкій тот кусник хліба облитый кровю Переплачає бідний майнер часто страшною смертю а по большой части гыне под землею той бідний еміґрант котрого нужда голод і холод та всякы безправія і вызыскы выгнали із Старого Краю в чужыну за море глядаючы людшой долі І тут той бідака выставлений всых да найперше на смерт бо занимає он найгоршу працу де в найнебезпечнійшы місця а все то закусником хліба Згынули од них пойдут другій на то саме місце і дальше пойде все давным ладом Утихнут плачы забуде ся жаль но не проміне нужда тых бідных в дол і сирот котры лишены нараз самы собі без помощы на судбу світа Богачы не будут журити з ними Они ани не вынагородят ім бодай в части превеликой утраты бо тут звычайно звучыт всегда гельпі сел тяжка нещастна я страшна я ти майнерска доля Всілякє Желізниці світа Желізниц найвеце має Америка потом Европа Азия Австралия а найменьше Африка што по державі найвеце кілометрів желізниці мают Соєдинены Штаты Америкы <unk> <unk> км Потом Німеччына <unk> тис <unk> км Росия Европейска <unk> <unk> Франция <unk> тис і так Долгота вшыткых желізниц світа выносила з концьом <unk> р <unk> км іх шынами можна бы <unk> разы опасати землю Великый дерева В Каліфорніі в Америці єст ліс котрый має найстарший і найгрубшый дерева світа Недавно тому спалила ся велика як част того ліса а спалили буд зовсім буд частю толко выпалили ся декотры дерева котры были давнійше стятыі Одно такє великє дерево давнійше святоє выпалило ся в середині на <unk> метрів глубоко а отвор зділял ся так обшырний што до <unk> метрів далеко можна было до него ввойти не схыляючысь В ні того великого дерева збудувано хату в котрой може помістити і <unk> особ О величыні дальшых дереву можут служыти слідуючі поміри Пен одного дерева выглажено на стол і при ним могло сісти <unk> особ через пен і ного дерева Переіхало на возі тягненом пару корми колька людей То до літ то обчыслено што декотры дерева мают уже по колька тисячы літ Найстаршой є в тым лісі должно мати <unk> тис літ медже погорівшыми великанами были і молодшы котры мали по <unk> тис літ уж товды коли Ісус Христос пришол на тот світ Істория Патичку Велика выгода в теперішніх часах з патичками В каждую пору коли потребуєме огня можеме мати Не так оно было давных літ коли люде мусіли допіро при помочы дуже твердого каменя огнивця кресива выдобывати огонь Огонь тот старали ся сохраняти штобы за каждым разом не треба было його выдобывати з такыма клопотами Любопитно прото знали Хто вынайшол выдумал патичкы і як давно Патичкы выдумано перед нецілыма <unk> літами Вынайшол іх одын Німец гемік котрий называл ся Йоан Фридерик Кемелер Он помер доперва перед <unk> літями а помер в крайньой нужді Выдумал он Сірникы в <unk> році і то в вязниці коли сідил в Ґоґансберґ В Вязниці зато што оповіл якую то бесіду проти уряду Выйшолшый з Вязниці старал ся найти чоловіка з грішами котрий занял ся бы выробом патичков До того однако не допустил ряд котрый уважал патичкы за річ дуже небезпечную і для того заказал іх вырабляти і загорозил великыма карами Кемере однаково виділ тото што патичкы ним выдуманы окажут ся великым добром для людей прото заложыл тайну іх фабрыку і патичкы продавал заграницею Тото однако не удало ся укрыти Власти о тым довідали фабрыку закрыли і його знов арештували а тоже дуже строго заказали в цілой німецкой державі штобы нихто не спродавал патичков як річ дуже небезпечну Камерель <unk> р зайшол в язниці з Лума і того жыґода помер Іначе однако посмотріли на ту фабрикацию патичков Анґлия і Франция Обі ті державы поняли одразу великоє добро для людей коли без клопоту в каждую пору буде мож мати огонь Прото не только што іх фабрикациі не заказали но заопікували с іх выробом Німці єщы через долгій час дальше упрямо держали при заказі ужывати патичков вынайденых кремером і дальше ужывано давного способа получаня огня потом началь купувати патичкы за границею а вконци позволили у себе занимати іх фабрикацийою З часом патичкы выдуманы камерером уліпшено а тепер і уж цілковито уліпшено для великого добра людей практичны рады для ґаздовства Дома здорова Рады для ґаздов Одна американьска Рольнича ґазета подала слідуючы рады для ґаздов По перше щыро трудитись ощаджати і быти ретельным по другє старанно управляти поля і нищыти всякыі буряны і бо каждий бурян ворог котрый зменшає плоны по третє брати собі примір злучых ґаздовскых практик од каждого у кого іх видиме по <unk> старати ся головно зберати як найбільше оборника на возу і розумно з ним обходити си на оборі і в полі По <unk> не затягати без векшой потребы пожычок і старати ся все платити готовкою <unk> єсли єст долг насамперед його заплатити получывшы з ґаздов ста грошы Купуючы інвентар старатись купувати найлучшы штукы і бо они окажут ся дешевшыми Не купувати тоже дешевшых ґаздовскых снарядів бо они станут ся тягаром в ґаздовстві по <unk> Каждий свободний в господарстві од роботы час выкорыстати для свойой наукы чытаючы пильно хорошый книжкы і ґазеты Головно основа не забывати што без чытаня господарскых книжок і ґазет не можна хорошо вести ґаздовства Головны указаня пригодовли безрох пацят По перше корм треба подавати три <unk> разы денно при тым треба памятати што без рогы лучче трафлят стручковы зерна отже боб горох і так Не жели ячмен жыто овес Єсли тый зерна даєст розводнений то найтруднійше трафлят ячмен єсли подаєст на сухо то найтруднійше трафлят жыто по другє Кормити треба пунктуально то є всегда о той самой годині а не допускати до того штобы без рогы не получавшы корма в своім часі непокоіли ся По третє Не давати корма николи веце нижели нараз можут зісти а єсли одходят од корма то же спрятати сосут вычыстити Теплота корма должна быти всегда така сама по пдавати воду до питя по <unk> єсли тратят апетит давати ім солений овес котрий приготовляє ся в той спосіб што в бочонці пересыпує ся овес солею В перервах медже кормами насыпуєш до корыта пригорст такого осаме Перестерігати як найвеце чыстоты і бо она причыня єй дуже до хорошого розту як і одкрема безрогі Буряны хвости сут дуже великым ворогом в рольным ґаздовстві іх прото по другых краях старанно нищат у нас не звертат ся на них увагы а дозвалят ся свободно розрастатись по полях Пора одже і у нас выповісти войну Бурянам і нищыти іх при каждой способности Нищыти однако треба уж квіти Бурянов а не допустити до того штобы они дозріли понеже потом розсівают дальше своє насіня Знищыти прото один уж квіт Буряна толко значыт што потом выполоти цілы іх соткы а даже тисячы Як одсвіжыти недобре масло Штобы недобре масло одсвіжыти поступає слідуючо Треба насамперед перемити його колька разы зимною чыстою здоровою водою Воду тоту вытиснути і наляти на масло солодкого доброго свіжого молока і знова тым молоком перемыти і в ним оставити масло на кілька годин даже <unk> до <unk> Молоко має тото до себе што вытігат дуже легко всякы і воны оно одже вытягне іх і з масла Як ратувати зачаного то є удушеного чадом з печей слабого скоро вывести на свіжий воздух розопняти його одеж натерати сильно мокрыми ручниками і зливати зимною водою Входячы однако до зачадженой комнаты треба і на себе уважати треба прото напередом глубоко оддыхнути свіжым воздухом заткати собі уста мокрою хусткою скоро поотверати двери і выгляды або в выглядах такой шыбы позбывати і так допіровятись до ратуваня зачадженого Як ратувати себе або другого коли заняла ся Одиш Не треба николи в такым случаю утікати но шмарити ся на землю а качати ся по ній штобы угасити огонь Тіж єси видиме другого чловіка в поломінях треба його обалити на землю накрыти чым єст подруком напр заголовками ковдрами коцами або зашмареною з себе одежою і тіж качати по землі обляте водою а обов єй одежу з него не знимати а скоро позрывати Лемко Ґазета для Народа Архівальну ґазету Лемко чытала Наталия Малецка Новак