Архів
лемківского радия

Перегляд тыжня порталю Лем фм Ци бесідуваня по лемківскы влият на стан нашого здоровля Автор вісти Наталия Малецка Новак По што меншыном права Ци меншыны сут дискримінуваны марґіналізуваны стиґматизуваны кєд так то в якій спосіб Што з тым робити Як хоснувати своі права Кому має на тым залежати што дає хоснуваня меншынового языка Ци лучыт ся тото даяк зо здоровом і загальным добрым самопочутьом Спрібуєме найти одповід на вшыткы тоты звіданя на стрічы языковий антидот котра пройде в пятницю <unk> червця юнія до <unk> рока о <unk> <unk> годині в Ґалериі Штукы Двір Карвациянів в Ґорлицях Своім академіцкым і експертскым знаньом поділят ся з нами дві дослідничкы активні діючы для ревітализациі языків выдатны вчены проф Олена Дуць Файфер з Ягайлоньского Університету та проф Юстина Олько яка веде Центр Заанґажуваных Досліджынь Над Культуровым Тырваньом на выді што діє при варшавскым Університеті Дослідникы звязаны з Центром Заанґажуваных Досліджынь над Культуровым Тырваньом пару років бадали в рамах проєкту Языковый Антидот Влияня досвідчаной етнічныма меншынами еміґрантами дискримінациі на здоровля і загальне задоволіня з жытя Провірювали тіж якій єст хосен захованя корінных языків та сильной етнічной достоменности Баданя обняли пару меншыновых ґруп в Польщы Мексику Сальвадорі і Віталиі Кєд іде о ґрупы в Польщы участ в досліджынях брали Лемкы Кашебы Шлезакы і Вілямівяне Дослідникы провірили тіж вылияня пандеміі віТ <unk> на тоты соспільности Результаты бадань возникли в проєктовій публикациі під наголовком Меншыны і іх языкы в кризі В опрацуваню находят ся тіж практичны рекомендациі і розвязаня якы можут помочы поправити обставины фунґуваня меншыновых ґруп в Польщы Стрічы котра одбуде ся <unk> червця юнія <unk> рока товаришыла буде промоция лемківскоязычного выданя той книжкы Цитуваня Наш проєкт основаный был на спілпрацы академіцкых дослідників з представниками локальных соспільности в тым корінныма експертами і активістами Чытаме во вступі публикациі авторства проф Юстины Олько Зато тіж зміст той книжкы улучыт тексты основаны безпосередньо на результатах інтердисциплінарных академіцкых досліджынь з презентацийом перспектыв і досвіду активістів заанґажуваных в розмаіты формы діянь для своіх соспільности Думаме же академіцкы і незалежны перспектывы в сутьовый спосіб ся дополнюют і сут необхідны для ліпшого зрозумліня проблемів якыма ся занимаме Прочытаме дале Бесідуваня по свому то ліпше самопочутя на штоден Ци треба нам формувати барже приязны обставины для функцийонуваня меншыновых ґруп ци тоты обставины уж сут лем треба знати чого мож жадати о што просити што повинно быти дотримуване кілько залежыт од прихыльности урядників і ци залежыт а кілько то квестия нереспектуваня переписів Цитуваня Серед Лемків дискримінация мала сутьове значыня для іх психічного добростану то значыт загального почутя задоволіня з жытя Чым высший рівен дискримінациі з огляду на походжыня деклярували лемківскы респонденты тым низший был іх психічний добростан Чытаме в публикациі Ціліст книжкы доступна єст в польскым языку за мотузком поданым дописі подібні як і лемківскоязычна версия Дальше цитуваня Працы нашого проєкту вказали же частійше хоснуваня лемківского языка вяже ся з высшым психічным добростаном серед Лемків Чым веце досліджаны особы бесідували по лемківскы або хоснували го в інтернеті тым веце одчували позитивных емоций звязаных з бесідуваньом по лемківскы а в консеквенциі деклярували высшый психічний добростан Частійше хоснуваня лемківского языка вязало ся тіж з рідшыма симптомами історичной травы Подают дослідникы Проф Юстина Олько проф Олена Дуць Файфер Запрошыня до участи в стрічы приняли дві академіцкы дослідничкы выдатны вчены проф Юстина Олько з Варшавского Університету та проф Олена Дуць Файфер з Ягайлоньского Університету Професор Юстина Олько єст історичком социйолінґвістком і етноложком Працує на выділі <unk>a<unk>er<unk>o<unk>Ы <unk>em Варшавского Університету де веде Центр Заанґажуваных Досліджынь над Культуровым тырваньом Занимат ся досліджаньом істориі культуры і языка Індиян Наула проблематиком меншыновых языків языково культуровом ріжнорідністю травматизацийом і аґентивністю корінных ґруп а тіж вельоязычністю Єст заанґажувана в ревітализацию загороженых языків етнічных меншын Два раз отримала ґрант Европейской Рады дсп Науковых Досліджынь В <unk> р остала лавреатом конкурсу Фor<unk> в катеґориі гуманістичных і социяльных наук за цитуваня Буріня Мурів медже Академіом і локальныма соспільностями для языковой ріжнорідности В <unk> році была одзначена Кавалерскым Крестом Ордену Одроджыня Польщы і отримала <unk>em Др габна Олена Дуць Файфер професор Ягайлоньского Університету літературознавчыня лемкознавчыня історичка штукы редакторка і поетка Має функцию кєрівничкы катедры росийского літературознавства в Інституті Східньославяньской Філолоґіі Ягайлоньского Університету Была основательком напряму специяльности Росийска Філолоґія з русиньско лемківскым языком на Педаґогічным Університеті в Кракові де выкладала лемківскій язык культуру і літературу в роках <unk> презентувала Лемків Спільній Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын Єй науковы заінтересуваня то література а етнічніст література етнічных меншын меншыновы дискурсы медже культуровы реляциі антрополоґія літературы ревіталізация загороженых языків і культуры В понедільок <unk> червця юнія <unk> р одбыла ся VI стріча русиньскых школ Автор вісти Петро Медвідь В суботу <unk> юна р одбыла ся стріча русиньскых школ котра тот рік проходила в Хорваті Стрічу орґанізували основна Школа Антуна Балера в Вуковарі і подручна школа у Петровцях то малоклясна підпорядкувана школі у Вуковарі позначка редактора Інформує о тым аґентура Рутенс В Петровцях при тій нагоді одсвяткувала ся <unk> річниця будинку школы і <unk> річниця од першой стрічы русиньскых школ спілпрацы з дружством про русиньскій язык літературу і культуру в Новым Саді при підтримці одділіня проосвіту Нацийонального Совіту Русинів в Сербіі На стрічы брали участ школы і з Руского Керестура Коцура Дюрдьова Нового Саду Общыны Шід кули Нового Рахова і Савиного Села котрых привитал директор основной школы Антуна Балера Зладко Міліч Школярі з школы в Петровицях прирыхтували участным інтересный проґрам На стрічы брали участ і представителька дружства про русиньскій язык літературу і культуру Іріна Папуґа Олена Папуґа за одділіня про освіту Нацийонального Совіту Русинів як і учытелькы з спомянутых школ Ірина Папуґа школі в Петровцях од дружства про русиньскій язык літературу і культуру передала подарунок до школьской бібліотекы книжкы котре выдало дружство Подія в Петровцях продолжала на вшівол грекокатолицкой церкви Покровы Пресвятой Богородиці а пагу учасны ішли посмотрити етноґрафічну експозицию Русинів Хорватиі Проґрам стрічы пак продолжавал на вшвол основной школы Антона Бавера в Вуковарі де школярі так само прирыхтували інтересный проґрам Тогорічна стріча была закінчена на вшівол грекокатолицкой церкви Христа царя в Вуковарі в котрій участны выслухали і інтересности о тій парохіі яка была основана у <unk> р Віторок <unk> червця юнія <unk> р В неділю <unk> юня <unk> року в Пряшові святочно одкрыє ся студиюм Карпаторутенорум <unk> рочник Медженародной Літньой Школы Русиньского Языка і Культуры котру орґанізує Інститут Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університе в Пряшові Пряшівска Університа в Пряшові в рамках котрой діє Інститут Русиньского Языка і Культуры є єдино університову у світі котра орґанізує літні школы русиністикы Зато на студию Карпанорум все зыйдут ся лекторы і студенты не лем із Словакі але і зпоза границ Заграничны студенты творят векшыну Літню школу русиністикы На Пряшівскій Університі дотепер абсольвувало <unk> студентів З того <unk> было заграничных котры пришли з такых краін як Німецка Австрия Швейцария Украіна Польща Чешска Республика Болгария Сербія Споєдны Штаты Америкы Канада Арґентина Кытай Хорватия Румунія Великобританія і Японія Не іде при тым лем о людей котры мают русиньскє походжыня і хотят мати веце знань з русиньского языка і культуры але приходят і студенты котры мают професийональны інтересы напр в области славістикы Тот рік буде мати літня школа довєдна <unk> трьоє студентів з чого <unk> є заграничных Заграничны студенты Стурпату <unk>n<unk>onu<unk> придут і Споєных Штатів Америкы Канады Польщы Украіны Хорватіі Сербіі і Чешской Республикы Курсы з лекторами домашніма і заграничныма В рамках літньой школы каждый рік проходит навчальный процес в двох языках по русиньскій і по анґлицкы і про студентів сут приготовлены на тот тритыжньовый період три основны курсы Курс істориі Карпатскых Русинів тот рік веде по русиньскы Володимір Фенич кандидат наук з Ужгородской Нацийональной Університети по анґлицкы проф др Павел Роберт Маґочій і Стороньской Університе Курс русиньского языка буде в русиньскым языку учыти Квятослава Копорова з Інституту Русиньского Языка і Культуры Пряшівского Університету Против котры будут хотіти основы русиньского языка здобыти в анґлицкым языку буде лекциі перепровадити Натан Маркс із Яґлагомской Університе в ЗША котрый так само є абсольвентом попередньой Школы Стуро Карпато Руценору На курс русиньской етноґрафіі тот рік сут покликаны дцен Валерий Падяк кандидат наукы з Інституту Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університе котрый буде учыти по русиньскы і Катерина Бабчакова із Народного Освітного Центру в Братиславі яка буде вести анґлицку версию курсу Окрем того участны дістану ділекциі о русиньскій літературі де знова буде переподавательом на русиньскым языку Валерий Падяк на анґлицкым проф др Николас Скупаньскій з Академія Вєчных Сил США Три тыжні літньой школы Літня школа русиньского языка тырват три тыжні Тот рік закінчыт ся святочным передаваньом дипломів о абсолюваню в пятницю <unk> юна Почас школы про студентів сут приготовлены і супроводны подіі як творчы варштаты на щевы музею і історичных памяток повязаных з Русинами і русиньском культуром ци нащіва Театру Александра Духновича на сцені котрого будут годны тот рік видіти пєсу в фараони Так само підчас студию Карпато Рутенрум <unk> першый раз студенты в рамках проґраму нашівлят будинок Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях де будут годны познакомити ся на прикладі з роботом нашого радия порталю Лем фм Середа <unk> червця юнія <unk> р Модернізация Головного Бескідского Шляку Автор вісти Наталия Малецка Новак То буде успіх повіл віцемаршалок Пьотр Пільх зараз перед підписаньом договарінь з партнерами з котрыма підкарпатскє воєвідство задбат о новый вид бескідского Шляку Головный Бескідскій Шляк Центр Активной Туристикы Польскых Карпат То стратеґічный проєкт Самоуряду підкарпатского Воєвідства веце як <unk> мілийоны злотых таком квотом з Реґіонального Проґраму Европейскы Фонды для Підкарпатя <unk> буде дофінансуваный проєкт цілый його кошт то <unk> мілийонів золотых Зато решту выложыт самоуряд Підкарпатского воєвідства Проєкт реализуваный єст в партнерстві з Ґміном Буковско Бєщадскым Нацийональным Парком та Надлісництвами Команча Рыманів Буковской і Тисна О дрібницях проєкту на хвилю перед підписаньом договарінь бесідували на прес конференциі в понедільок <unk> червця юнія в маршалківскым уряді його представникы віцемаршалок воєвідства Пьотр Пільх членкыня заряду Малґожата Ярусиньска єдинак і запрошены гості м ін др Ришард Прендкій директор Бєщадского Нацийонального Парку ци війт ґміны Буковско Марек Баньковскій Нове ознакуваня нова інфраструктура ремонты цитуваня Барз ся тіжу з днешнього підписаня договарінь <unk> мілийонів золотых іде на барз важный шляк Мал єм колиси приємніст го перейти і знам же туристы хотят ним путувати то важне жебы сме поправили і створили нову інфраструктуру для туристів і удоступнили як найвекшу част одтинків для осіб з особливыма потребами повіл на пресконференциі віцемаршалок Пьотр Пільх дальше цитуваня Тот проєкт єст важный для Бєщадів але не лем там не бракує туристів хочеме промувати і дати ім можливіст познати Буковскє Погіря Ясельскє Погіря Низкій Бескід бо там тоты пути будут розвиваны будеме поправляти інфраструктуру Шляку але тіж вказувати місця важны для істориі тых земель напр цмонтері з часів ІІ Світовой Войны Додал Головный Бескідскій Шляк то єден з найкращых в Польщы Веде через цілы Бєщады низкій і Сандецкій Бескіды пак через Ґорцы і жыєцкій і Шлезскій Бескіды Його долгіст то близко <unk> кілометрів веде через три воєвідства шлезскє малопольскє і в кінци підкарпатскє То важный проєкт в контексті промоциі туристичных примет Добрі сме ся зрыхтували до реализациі того проєкту В <unk> році провели сме авдит аналіза тыкала того як мож зревітализувати шляк што єст потрібне Бесідувала на конференциі Малґожата Яросиньска єдинак з заряду воєвідства Дальше цитуваня Хочеме жебы проєкт реализуваный по страні Підкарпатя был компатибільный з проєктом реалізуваным Малопольщом хочеме жебы як найвекша част Шляку была достосувана для потреб осіб з неполносправностями продолжала Основным цілю проєкту є поправа інфраструктуры Головного Бескідского Шляку на обшыри підкарпатского воєвідства Змодернізуване буде ознакуваня цілого одтинка шляку на обшыри воєвідства буде зробленый інтернетовий сайт на котрым найдут ся промоцийны материялы ци опрацуваня комплексовых пропозиций прогульок обнимаючых Головный Бескідскій Шляк з додатковыма культуровыма природничыма і історичныма описами Буковскы Пралулкы Команча Волтушова і інчы Додатково в буковску вознесут видокову вежу і траперску хыжку Попри вежы буде мала інфраструктура мультімедияльна лавка з консольом для одслуханя інформаций о околици буде інформацийна таблиця стояк на ровери деревяна лавка цитуваня Тот шляк лучыт східні Карпаты з західніма лучыт м ін Маґурскій Нацийональный Парк з Бєщадскым де єст і волосате в котрым заплянували сме нашы діяня Маме там уж розбудувану туристичну інфраструктуру але хочеме дати туристам веце можливости бо каждого рока приходит до нас <unk> тис гостів бесідувал Ришард Прендкій директор Бєщадского Нацийонального Парку В Надлісництві Команча будут вознесены туристичны крыівкы притулкы до хованя ся перед дощом при резерваті Камінь на терпедю при брамі Східній Карпаты західній Карпаты в прелуках ци на вікты в Душатины Цитуваня будут поміщены історичны інформацийны таблиці в парох важных місцях м ін при памятнику неожывленой природы в Душатины Бесідувал в сідибі маршалківского уряду Пьотр Ваньскій Надлісничы є Надлісництва Команча В пасмі Буковици і околицях Рыманова інвестицию вело буде Надлісництво Рыманів Цитуваня Наша специфіка є така же маме туристів котры приходят до нас на вікенд і хотят го активні провести Зорґанізуєме ім до того ліпшы можливости Нове схороніня выбудуєме на скрижуваню Головного Бескідского Шляку з зеленым Шляком Польского Тучестичного Краєзнавчого Товариства під Гором Скыпці Наступный буде медже пулавами а команьчом скыпці Одкрыта одпочынкова шопа появит ся в Лутушові а рекреацийна буде поставлена в Рымановій оповідал Павел Панась Надлісничый Надлісництва Рыманів О інвестициях в околицях Тисной бесідувал Грегор Лукацієвскій Надлісничый Надлісництва Тисна По през конференциі партнеры проєкту підписали одповідні папері а пак станули до спільной знимкы Єпископ Рады єрархіі на дікастериі пропосточны церкви Автор вісти Петро Медвід В неділю <unk> юна року до Рима пришли єпископы членове Рады єрархіі грекокатолицкой церкви на Словакі жебы приєднати ся ку делеґациі словацкых гримокатолицкых єпископів в рамках нащівы Адліміна Апостольорум Почас цілого тыжня мают нашчівлювати окремы римскы уряды жебы там презентувати стан своіх єпархій і дієцес за послідніх сім років Інформувал о тым пресовый Центр кошыцкой єпархіі до Рима за грекокатолицку церков на Словакі пришли його высокопресвященство Йона Йосиф Максим архієпископ і митрополита пряшівскій архієпископ Кірил Василь кошыцкій єрарха владыка Петро Руснак братиславскій єпарха і владыка Міранлях помічный єпископ братиславской єпархіі Под час друг дня <unk> юна грекокатолицкы єрархы завитали на дікастерию Провосточны церкви бывша конґреґация Правосточны Церкви позначка ред То головна дікастерия Правосточны Католицкы церкви яка має власти над єпархіями єпископами духованьством монахами і віруючыма восточного обряду єпископів приял префект Дікастириі кардинал Клавдию Ґуджеротті піцекретар Філіп Покян Панелі і офіциял Дікастериі Александр Сапунко Кірийона в імени грекокатолицкой церкви на Словакі поздоровил веджыня Дікастириі і єдночасно представил церков котра єй головал і найважнійшы моменты з єй жывота за період одпослідньой на вшлівы Адліміна Апостольорум Голова Грекокатолицкой церкви на Словакі так само спомянул найважнійшы вызвы котры стоят в найблизшій будучности перед грекокатоликами на Словакі Як пише пресовый Центер кошыцкой єпархіі Кардинал Ґуджеродті выразыл велику радост же рада єрархів є по долшым часі комплетна полно фунґуюча і може зново енерґію наполно робити Робота ради єрархів як найвысшого орґану митрополітной церкви обновила ся по двох роках котры перешли медже аблікацийом бывшого архієпископа і митрополиты Йоана Бобяка і інтронізацийом кєріоны Под стрічы были обговорены ріжны пункты предовшыткым літургічны і юридичны вопросы духовный жывот священників і іх родин вопрос покликань до священства і формациі в семінариі душ пастырства в заграничу односима з інчыма ґрекокатолицкыма церквами як і екуменічны односины Кірийона на кінцю подякувал за приятя і запросил кардинала Ґуджеротті на ноштіву Словакі в імени рады єрархів му передал подарунок найновійше выданя мап грекокатолицкой і римокатолицкой церкви на Словакіі Адліміна Апостольорум дословно купорогом Апостолів є означыня повинной на вшлівы дієциных або єпархіяльных єпископів і дальшых функцийонарів Католицкой церкви встановленых церковным правом селеньского архієрея Мала бы мати пятрічний інтервал Єпископы подават папови римскому інформацию о стані у своій дієцезіі або єпархіі ци церковній громады Та само єпископы нащівлюют окреми діґастыриі папскы рады жебы іх інформувати о сучасным діяню на своій церковній териториі пятниця <unk> червця юнія <unk> рока Ясюнка крыла баниця В неділю упамятніня бывшых жытелів сел Автор вісти Севериян Косовскій В найблизшу неділю <unk> червця юнія в Ясюнці одбуде ся історична подія посвячыня пропамятного креста якій буде нагадувал бывшых жытелів трьох сел То спомнена уж Ясюнка а до того сусідня крыла і баниця Всі три села были насильно выселены польскыма комуністичныма властями в рамках акциі Вісла точно <unk> років тому як раз в червци юнію <unk> р Подія заплянувана є на дві части Перша з них зачне ся о <unk> <unk> годині Божеском літургійом в православній церкви Покровы Пресвятой Богородиці в Ждыны Богослужыня очыли владыка Паісиі архієпископ православной перемышско ґорлицкой єпархіі якій побогословил діло Орґанізацийного Комітету одкрытя Пропамятного Креста Пак присутны участникы підут до Ясюнкы де владыка при участи священників і вірных посвятит памятник Ініциятором одкрытя памятника єст Михал Гайдко потомный Ясюнчан якому по <unk> роках старань повело ся одзыскати незаконно забрану вітківску землю Пропамятный крест станул як раз на земли котру держава оддала правильному ґазді Ясюнчане перед выселіньом частично приналежали до православной церкви Доходили до часовні в недалекій баници Селян выгнано в рамках Акциі Вісла <unk> червця юнія <unk> р Подля офіцийных даных спис приправленый комуністичныма властями выселено <unk> особы Ясюнчаны трафили м ін в околиці днешніх студьонок і рудной але тіж до волівского повіту на Нижнім Шлеску Збаниці выгнано <unk> осіб тіж в реченым періоді Криву выселяно в подібным часі депортувано <unk> осіб В Криві до выселіня находила ся грекокатолицка парохія святых Космы і Дамяна Церков побудувано в <unk> році Кривяны трафили м ін в околиці Шпроталы На памятку выписано вшыткы роды якы до <unk> р заселяли Ясюнку Криву і Баницю В недільных упамятнінях участ возмут жытелі Лемковины а тіж потомны выселеных што днес прожывают на чужыні західніх землях Выслухали сте дописів якы поміщены были протягом минулого тыжня На портали Лем фм проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак Воєны