The archive of
Lemko radio

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм Віторок <unk> квітня апріля <unk> р Експерты Рады Европы стрітили ся з представителями Русинів автор вісти Петро Медвід У віторок <unk> апріля <unk> р двома членове Рады Влады Словацкой Републикы про Народносны Меншыны за Русиньску Народносну Меншыну а єдночасно членове Президиі Округлого Стола Русинів Словакі Петро Медвідь і Мілянян Пілип стрітили ся з Комітетом Експертів Европской Харты Реґіональных або Меншыновых Языків Стріча одбыла ся в просторах Словацкого Народного Музея Музея Русиньской Культуры в Пряшові Комітет експертів в реґулярных пят річных інтервалах моніторує консультує з представителями меншыновых языків імплементацию той харты котрой є і Словацка Републіка Сиґнатарску Краіну За тот експертный орґан Рады Европы были на стрічы участны Альберт Бранцадель Іспаня Весна Церніч Ґротіч Хорватія і Юлия Вробльова Словакія Допровадили іх двома членове секретарияту Дівізиі Народносных Меншын і Меншыновых Языків Рады Европы Йорґ Горн Німецко і Аіда Діана Фаркас Румунія Словакія подала Стріча одбыла ся на основі того же Рада Европы дістала в минушым році справу о імплементациі Европской харты Реґіональных або Меншыновых Языків в Словацкій Республіці Сиґнатарскы краіны мают обовязок подавати уточно в становленых інтервалах такы рапорты котры пак Комітет Експертів Европской Харты Реґіональных або Меншыновых Языків провірює і консультує прямо з представителями меншыновых языків котрых ся харта в даній краіні дотулят Хоц експерты поджас свого моніторінґу мают все наполнений проґрам і по стрічы з представителями Русинів мали на пляновану дальшу робочу стрічу Делеґация собі перед розговором і з представителями Русинів посмотріла постоянну експозицию русиньского музея котру іх проводила директорка той інституциі Люба Кральова і тако лем дакус могли здобыти інформациі і о істориі русиньского народа Школьство як кардинальна проблема Стрічу вела весна Цирніч Ґротіч котра поступно звідала ся на округы якы з боку експертів были в односиню кухарты важны Медж темы о котрій експерты Рады Европы інтересували ся на належало русиньскє школьство Аплікация двоязычности в уряднім контакті підпора культуры і языка з боку державы ци можливости представляня Русинів в одношыню ку державі Русиньскы представителі пояснили експертам же моментально мают народносны меншыны офіцияльных представителів в одношыню ку державі лем в рамках Рады Влады Словацкой Республикы про народносны меншыны в котрій Русины мают трьох членів Так само русиньскы представителі припомянули даны і з посліднього списуваня жытелів із <unk> р подля котрого є Русинів на Словакі понад <unk> і <unk> тис но єдночасно знижыла ся в порівнаню з попереднім переписом і з <unk> рока кількост людей котры записали собі русиньскій язык як материньскій Долга дискусия вела ся односно русиньского школьства котре Русины спринимают за кардинальну проблему свого розвитку Петро Медвідь і Мілян Ян Пілеп підкрислили же нова леґіслятива котра діє од нового року може означыти то же і дві школы котры днес сут іщы записаны як школы з навчальным языком русиньскым будут перекваліфікуваны на школы з навчаньом русиньского языка Так само припомянули же русиньска меншына не має на Словакіі ани єдну середню школу З бідным станом русиньского школьства є пак повязана і еґзистенция Інституту Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університе в Пряшові до Будуча Представителі Русинів вказали на факт же держава поклямає народносне школьство обще до будуча фунґувати бы мала взяти назад під себе холем народносны школы кєд же децентралізация школьства перенесіня тых компетенций на міста і села є в припаді народносных школ часто девастачным фактором В повязаню з школьством експерты звідали ся і на спілпрацу з Сербійом Представителі Рады Европы знали же в Сербіі Русины мают як університну інституцию так і ґімназию асновны школы Експертам было пояснене же Русины спілпрацуют на прикладі в рамках Світового Конґресу Русинів але школьство є проблема котру мусят Русины рішыти самы в каждій державі в котрій жыют Важново про експертів была і тема двоязычности а хоснуваня русиньского языка в урядным контакті Представителі Русинів пояснили же з боку державы в послідніх роках дішло до позитивных змін до розшыріня двоязычности Но так само мусіли сконштатувати же все видіти проблемы з дотримуваньом законом приписаных обовязків односно двоязычности з боку самосправ сел і міст котры без недостатків дотримуют тоты обовязкы лем вынятково Обговорили ся і дальшы темы Русиньскы представителі звернули увагу і на дальшы важны проблемы припомнули же Словацка Република іщы все не має принятий меншыновий закон не має ани дефініцию народносной меншыны што значно комплікує розвиток в многых областях і леґіслятива яка односит ся ку народносным меншынам є розбита медже многы законы Увагу експертів звернули і на послідні леґіслятивны зміны в области народносного школьства ци плянуваны зміны в области народносных музеів Ци Маґурскій Нацийональный Парк буде векший Ґміна Крампна звідує Парк одповідат Автор вісти Наталия Малецка Новак Над центральным фраґментом Низкого Бескіду вісит звіданя котре може мати важны наслідства для мешканців і охороны природы ци Маґурскій Нацийональный Парк плянує розшырити свою обшыр Власти ґміны Крампна по неофіцийных донесінях і занепокоіню мешканців рішыли звідати сам Парк Самоуряд звідує Війт Ґміны Крампна Катажына Мацєйчык як репрезентантка місцевой спільноты скєрувала офіцийне писмо до дирекциі Маґурского Нацийонального Парку зо звіданьом ци плянуют пошырити границі парку а кєд так то в якым територияльным часовым і процедуральным закресі Цитуваня Діючы в імени ґміны Крампна в звязку з інформациями якы дотерают до мешканців ґміны же тырват процедура повекшыня маґурского нацийонального парку прошу пана директора жебы подал інформациі котры тыкают плянуваных і реалізуваных діянь повекшыня маґурского нацийонального парку або тіж актуалізациі його простору пише війт в писмі з дня <unk> марця <unk> р Війт Ґміны особливо звідує о соспільны консультациі Ци были Коли плянувана єст процедура добесідуваня ся з ґміном як єдиницьом територияльного уряду ци новы терены будут обняты стислом охороном і котры конкретні ділянкы буде обнимало пошыріня обшыри парку ци актуалізация його границ Своє писмо кінчыт звіданьом о поясніня для повекшыня обшыри Парку з природничого пункту пізріня Парк не потверджат і не заперечат Одповід маґурского Нацийонального Парку датувана єст на <unk> марця <unk> рока Директор Парку Норберт Кєць стверджат в ній што Маґурскій Нацийональный Парк не позыскує новых ґрунтів але ведены сут роботы над актуалізацийом границ бо выступує ріжниця медже простором вказаным в розпоряджыню з <unk> р котрым основаный остає Парк гектарів а простором якій выникат з опису границ описаных в тым документі цитуваня Бесідуючы о повекшыню маґурского Нацийонального Парку в першій черзі треба до него прилучыти терены котры позволят осягнути вартіст простору подану в розпоряджыню означат тото конечніст позыскати коло <unk> гектарів новых теренів аж товды евентуальну надвышку взглядом того простору мож трактувати як реальне звекшыня простору Парку Подає в писмі директор Кєць Директор Парку пише дале што Парк не буде постулювал о новы землі котрых властителями сут приватны особы цитуваня Маґурскій Нацийональный Парк николи не пропонувал повекшыти обшыри Парку о приватны ґрунты як тіж в будучности не буде до того доходило конец цитуваня Подає же єст уж по вступных бесідах з представниками Державных Лісів і ґміном Санкова з котрых то єдиниц мож бы было выокремити простір під парк Якы наслідства Хоц з правного пункту пізріня буде то коректа а не пошыріня сенсу стрікто для місцевых ефект може быти подібний Додатковы ґрунты <unk> гектарів котры дотепер не были трактуваны як частина парку можут быти обняты новыма реґуляциями і ограничынями Маґурскій Нацийональный Парк то єдно з найціннійшых природничо місц в Польщы То м ін жытлиско для десяток ріжных цитаків в тым ріжных загыбаючых звірят напрысів ци нечысленных медведів вельох хороненых ґатунків птахів амфібіі і рептилиів рыб розмаітых овадів і рослин список звірят якы находят ся під стислом охороном а котрых выступуваня стверджено в маґурскым Нацийональным Парку чыслит аж <unk> ріжных ґатунків До того треба дорахувати <unk> ґатунків звірят якы гын найдеме што сут під частичном охороном Маґурскій Нацийональный Парк має головно лісовый характер На обшыри парку вытыченых є <unk> км пішых шляків На обшыри теперішнього Парку находили ся штырі лемківскы села Тиханя Розстайне Свіржова Руска і Жыдівскє В його гущавині фурт мож найти останкы пивниц фундаментів хыж церкви судовочовы дерева камінны кресты цмонтері місця по ґаздівках В четвер <unk> квітня апріля <unk> рока Ґорлицкій Бурса <unk>reI до <unk> річниці з даты народжыня <unk> Автор вісти Севериян Косовскій Період діяльности Довоєнных Рускых Бурс принюс Лемковині успішный час Бурсы же як місця ґрупуваня лемківской молодежы внед давали народови талянтовитых одданых патріотів Таком бурсом была конечно окрем старшой Новосандецкой Руска Бурса в Ґорлицях Як раз днес припомнути треба особу єй выхованка пізнійшого лемківского поеты писменника і громадского діяча Івана Желема Чытаючы його слова видит ся же николи не втратили давного духа ґорлицкой бурсы уж по долгых роках будучы на выгнаню в Украіні припоминал розсіяным по світі родакам де іх рід і земне лоно Вапенне ти в снах завжд бачене Вродил ся Єванжелем <unk> квітня апріля <unk> р Лопенным коло Ґорлиц диі скінчыл основну школу по ній в <unk> р остал учеником ґорлицкой ґімназиі і рівночасно вступил шор выхованків місцевой Руской Бурсы В Ґорлицях вчыл ся лем два рокы коли зачала ся ІІ світова война Часто перервал дальшу едукацию а смерт матери примусила го вернути до вапального де помагал няньови на ґаздівці Вчас німецкой окупациі был забраний до балдінству Балдіньст формация створена німецкыма окупантами в Галичыні для выконуваня молодежом ріжных примусовых робіт Одкале одначе повело ся му втечы Недолга єднак вывезений был на примусовы роботы до Німеччыны Вернул домів в нещестливый час был то <unk> рік а в перне як і другє лемківскы села было выселяне на радяньску Украіну Пришол і час на Желема якій разом з рідныма трафил до Вышывоградской области Днешня Луганьска област одкале вертали як і вельо інчых Лемків ґу граници Не маючы реальной можливости повороту же Лемы оселили ся в Самборі Там Іван працувал і кінчыл середню школу потім зачал зо ветеринарийны студиі во Львові Едукация і тым разом мусіла быти перерывана тепер за справом сталіньскых репресий Через шіст років робил в лісовых лаґрах в Комі на далекій пілночы По смерти Сталіна был регабілітуваний Скінчыл товды студиі і зачал професийну роботу Завязал родину по тым часі на всеосів во Ло Львові де робил в мясным комбінаті Тужыл але заєдно і надіял ся Творчіст Івана Желема вказувала ся головно в двох языках рідным лемківскым і по украіньскы што оддзеркалят ся в першым під наголовку допису Його початок был дост скорий бо звязаный з часом ґорлицкой Бурсы товды зачал писати першы своі творы Одначе головна творчіст зачала проявляти ся по выселіню в <unk> році Свідоміст же николи не верне на Лемковину была імпульсом якій довюл го дозрілой творчости же лемове слово як слово інтеліґента было выразом тугы а при тым дополненой траґічній свідомістю же давне не верне уж николи І як в інчых поетів выселенців так в ним тота творча туга все вміщувала Зеренце надіі Період писаня з Украіны зачал ся од публикациі в <unk> році в украіньскій ґазеті Печатаній в Польщы наше слово де містила ся лемківска сторінка місце його головных експресий Іванже лем лишыл по собі не лем патріотичны вершы але тіж гуморескы новелі оповіданя та критичны і публицистичны тексты Печатал при тым в еміґрацийных русиньскых выданях Лемко Союза Проза його богата была натурального гумору цитуваня Сварлива кума Пияк клеветник Лапздуля Недбача Надмірно бесідлива жена Без слова нарраторского коментаря само характеризуют ся своіма комічныма монолоґами Іх кус карикатурні вказаний підхід до жытя своєрідна філософія яку презентуют надзвычайні правдиво і глубоко сігают до лемківскых регалий Сміло і зознаньом выкорыстуючы форму жывого монолоґу ци вірнійше діалоґу з нич або рідко бесідуючым спілбесідником характеризувала желемову прозу Олена Дуць Файфер в антолоґіі повыселенчой лемківской літературы ци то лемтуга ци надія в котрій нашло ся шумніст примірів його творчости Окрем вышеспомненого же лем лишыл потомным нарисы описуючы етноґрафічны культуровы і крайобразовы вальоры давной Лемковины Записал спомины якы мож брати за універсальный образ штоденного лемківского жытя і звычаів проза вписуючы ся в стан духа автора єст міцно тужлива і жалібна публикувала ся головно в <unk> і <unk> роках ХХ ст на спомнутій лемківскій сторінці ґазеты Наше Слово Ренесанс Желемовой творчости принесли передрукы в часописі Стоваришыня Лемків Бесіда та в выданях Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях тото остатнє за справом проєкту Пісні і Співанкы Петра Мурянкы выдало пісню до слів Івана Желема уж ся мі не снит же лем был присутний в лемківскым світі аж до смерти Не лем діял серед выселенців в Украіні але тримал звязкы з одраджаючым ся в вісемдесятых роках ХХ ст лемківскым рухом в Польщы Верш Мурянкы Не пукай Отвор двері в поезию шыроко днес І твор натхнену поезиі ґаму лемківску траґічну згір Світ далекій єй дес Вмер Євангелем на чужыні во Львові <unk> вересня септембра <unk> р Пятниця <unk> квітня апріля <unk> ры Лісникы і консерваторы спільныма силами в охороні культурной спадковины Автор вісти Наталия Малецка Новак Спілпраца лісників зо службами консервациі памятників підкарпатского воєвідства має долгу традицию віторок <unk> квітня апріля <unk> р была сформализувана порозумліньом підписаным через Марияна Піґана директора Реґіональной Дирекциі Державных Лісів в Коросні і Адама Сапету Підкарпатского Воєвідского Консерватора Памятників Порозумліня підписано в сідибі Надлісництва Риманів в двохстолітнім дворі Потоцкых В стрічы взяли участ шефове делеґатур консерваторского уряду Бартош Подубний Ряшів Лукаш Дзік Коросно Совомир Стемпак Тарнобжек та специялисты з обшыри археолоґіі і документациі памятників та Павел Панас Надлісничый Надлісництва Риманів і Едвард Маршалек Войцег Зімний і Павел Розтек робітникы Реґіональной Дирекциі Державных Лісів в Коросні звязаны з охороном культурной спадковины Цитуваня Наша орґанізация в уставовых задачах має предовшыткым дбаліст о захованя природничых ресурсів але маме свідоміст же в лісах находит ся многіст археолоґічных елементів памяток свідоцтв істориі і культуры часто безцінных з пункту пізріня істориків археолоґів ци консерваторскых урядів Зато хочеме штораз ліпше дбати тіж о тоту част нашой культурной спадковины деклярувал в своім выступліньом директор Піґен Адам Сапета підкарпатскій Воєвідскій Консерватор Памятників запрезентувал обшыри заінтересуваня консерваторского уряду такыма лісовыма обєктами як напр терен руін монастыря Надлісництво Дубачів обшыр неістнуючого села Хоцінь Надлісництво Балігород ци руіны Замку Собєнь Надлісництво Ліска як пріоритетовы в будучій спілпрацы Едвард Маршалок рамово представил ріжнорідніст памятковых обєктів якы находят ся в лісах то м ін церквиска пропамятны таблиці цмонтері курганы місця памяти памятникы вписаны до реґістру памятників місця звязаны з історийом реґіону Памятковы Паркы Вшыткого разом зінвентаризуваного є <unk> того типу обєктів а список єст фурт дополняный Наконец Надлісничый Панась представил історию двору Потоцкых в Рымановій і повоєнну реновацию обєкту Тепер находит ся в реґістрі памятників поінформувал тіж о новых археолоґічных становисках в рыманівскых лісах Фіналом было підписаня порозумліня котре закладат спілпрацу медже сторонами тіж на поли популяризуваня знаня о культурній спадковині та выпрацуваня метод охороны археолоґічных памятників з увзглядніньом можливости ведіня лісовой господаркы Стороны будут тіж спілпрацувати над розпознаньом чысла і розміщыня памятників якы находят ся в лісах котры сут надзоруваны через Реґіональну Дирекцию Державных Лісів в Коросні В плянах будут тіж спільны проєкты і діяня едукацийного характеру Выслухали сте дописы якы опубликуваны были на портали ЛЕМ фм протягом минулого тыжня Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак