The archive of
Lemko radio

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм Субота <unk> грудня децембра <unk> р Памяти Владиміра Гнатишака Автор вісти Ярослав Трохановскій Дішла до нас смутна віст же по долгій і тяжкій хвороті вмер на выгнаню в Любіні нижньошлезскє воєвідство Владимір Гнатишак і лишыл в великым смутку жену Аліну двоє діти з внуками рідного брата Штефана і сестру Ніну з родинами Та я владка памятам од народжыня Бо был то мій улюблений сестренец сын мойой двойрідной сестры Анны з Возняків і вітця Гната Гнатишака родом з Боґушы на Лемковині бывшого добровільця Красный Арміі вчас ІІ Світовой Войны Водимір Гнатишак был великым патріотом нашой отчызны Лемковины Бо як лем чул же в вісемдесятых роках ансамбль Лемковина одродил ся то одраз зголосил ся і станул його ряды співаючы в тенорах а потім аж і танцувал коротко з Бійницкого Таразом з західньом ґрупом поносил труды доізджати на зґрупуваня і брал участ в концертах Жаль же уж одходит в Космос старше поколіня членів ансамблю Лемковина бо єдны за другыма пращают ся уж з тым світом і ідут деси там до неба співати Господу Богу бо си вшыткы тяжком працом ту на земли заслужыли на тото Владик напрацувал ся в жытю барз не лем в ансамблю бо все был перший до каждой роботы працувал аж і шахтаром в копальны міди в Любіні Велика шкода Владку же ся уж веце не зыйдеме Не поспоминаме разом старых добрых часів і же не будеме уж прібувати твого чудового меду Бо Владек обнявшы ґаздівку по родичах в Чмелю мал гарду пасіку і был запаленым чолярьом Та все при нагоді візиты в Білянці обдаровувал нас тым чудовым специялом зо свойой ґаздівкы Тяжка робота одбыла ся певно і на його здоровлю Трудно то поняти чом треба было Тобі Владку так передчасно вмерти А такій єст был все веселий і жартівливий І такым Тя Вадиміре запамятаме пращай дорогій мі сестренцю і приятелю Найти тота чмельска земля при своіх дідах родичах уйках теті малій сестреничці і чысленных сусідах легком буде Вічна є Тобі памят Владиміре Великы і горячы выразы спілчутя цілій найближшій і шырокій родині складают Ярослав Трохановскій З родином Лемковина груден <unk> понедільок <unk> грудня децембра <unk> р Олена Папуґа стала державным секретарьом Резорду про людскы і меншыновы права Автор вісти Петро Медвід <unk> децембра <unk> р на засіданю сербского владного ґабінету было приняти рішыня о призначыню Олены Папуґы за державного секретаря Міністерства про людскы права права меншын і социяльный діалоґ Папуґа є долголітня русиньска політичка членка Нацийонального совіту русинів в Сербіі До <unk> р была і депутатком парляменту в Белеграді Вызначну політичну функцию і тепер сербска влада схвалила і наперед тому же єй партия не дістала ся по выборах в тым році до парляменту Олена Папуґа роджена в <unk> році в Вербасі закінчыла о <unk> році катедру русиньского языка і літературы на філософічній факульті Новосадской Університі де здобыла тітул професора русиньского языка і літературы і професора сербо хорватского языка До <unk> р робила лекторку і пак новинарку в редакциі русиньской ґазеты Рускє Слово в Новым Саді Учыла русиньску лексиколоґію і етнолоґію написала книжку Стара русиньска хыжа котра была выдана в русиньскым сербскым і хорватскым языку Од <unk> р до року <unk> была депутатку Народной Скупшыны Републикы Сербія Сербского Парляменту заліґу Социяльдемократів Войводины І партия в році не кандидавала окремо до парляменту але в коаліциі з дальшыма войводиньскыма політичныма субєктами під назвол Войводиньскій Фронт Коаліция до Скупщыны не перешла Папуґа зістала за социяльдемократів выбрата в тых самых выборах на локальній уровни за депутатку з Купшыны Автономной Покраіны Войводіна што є парлямент Крайскій автономной области У <unk> році основала обчайскы здружіня русиньска Ліґа в ориґіналі Руска Ліґа з котрым ся в тым самым році першыраз дістала до Нацийонального Совіту Русинів орґану Меншыновой Самосправы Русинів у Сербіі Членком Совіту є дотепер Остатні меншыновы выборы проходили о <unk> році Русиньска ліґа ішла товды до выборів і списком під назвом Быти і зістати Русином В ориґіналі Буц і остат Руснак В Совіті є представительком Выбору про урядне Хоснованя языка і писма Почас свого діяня в сербскым парляменті была цілый час членком Выбору про людскы права меншыновы права і родову рівност Выбору про освіту науку технолоґічный розвой і інформачну сполочност в котрым занимала ся школьством народносных меншын В двох выборчых періодах была представительком робочой Ґрупы про народносны меншыны Ур была в Сербіі принята зміна і дополніня закону о урядным хоснуваню языка і писма в котрым ся становило же депутат парляменту котрый приналежыт к народносній меншыні може бесідувати і писати урядны документы в своім материньскым языку Олена Папуґа тото право хосновала на засіданях Скупщыны кєд выступала по русиньскы з тлумачом Три <unk> років од обновліня орґанізациі Руска Матка Автор вісти Петро Медвід Як раз днесы <unk> децембра проходят в Рускым Крестурі в Сербіі святкуваня Русины собі там припоминают <unk> річницю од основаня або ліпше повіджено обновліня орґанізациі Руска Матка Тота орґанізация є і основаючым членом Світового Конґресу Русинів З причыны пандеміі сут днешні святкуваня скромнійшы як было напляноване інформувала Аґентура Руден <unk>a<unk> Основана по войні Історию орґанізациі Руска Матка мож розділити на два періоды Першый раз была основана у <unk> році Втовды выникла з цільом забезпечувати фінансну поміч про бідных студентів публикувати популярно научну літературу по русиньскы в языковій вариянті войводіньскых русинів і пропаґувати русиньску культуру і освіту общы Веджіня Руской Маткы было в рускым карестурі де мала орґанізация і власну друкарню Окрем того створило ся <unk> філий орґанізаций в ріжных місцях войводини і Шриму де жыли Русины Покли маєме спомянути конкретны успіхы орґанізациі з того часу пак треба повісти же в роках <unk> і <unk> Руска матка выдала Рускій народный календар русиньскій народный календар а плянувала і выданя на <unk> рік Но орґанізация товды перестала істнувати Забороніня діяльности руской маткы было результатом дій комуністичного режіму у товдышній Югославіі котрый хотіл жебы вшыткы орґанізациі котры репрезентували народносны меншыны были фінансуваны і контролюваны державом Зреалізувало ся то на жаль і з підтримком містной інтеліґенциі котра не была спокійна з тым же руска матка не приняла украіньску орієнтацию Обновліня орґанізациі Возроджыня руской маткы пришло аж <unk> децембра <unk> р знова в Рускым Крестурі Під вплывом русиньского народного возроджыня котре повстало в Европі по подіях <unk> р была орґанізация обновлена з цільом підтримувати напрям окремого русиньского народа котрий інчий од Украінців Орґанізация была у р основаючым членом Світового Конґресу Русинів котрый ся товды першый раз зышол у Меджлябірцях у товдышній Чехословакі Ур Руска матка орґанізувала Третій Світовый Конґрес Русинів в Рускым Керестурі у <unk> році сполорґанізувала конґрес котрый проходил у рускым карестурі і в Петровцях в Хорвациі Сучасный предцеда орґанізациі Руска матка Дюра Папуґа был од <unk> до <unk> року предцедом Світовой Рады Русинів выконаного орґану конґресу в меджконґресовым періоді Перед тым был а і тепер є папуґа членом Світовой Рады за Сербію Руска матка была од своіх початків асоциюваным членом Мізон <unk>em орґанізациі бездержавных народів котра має свою централю у Франциі Зпомеджі бывшых председів той орґанізациі од <unk> р мож спомянути Любоміра Медєші Михайла Варґу ци Наталию Дудаш Орґанізацию треба і днес Сербія медже часом вытворила меншыновы самосправы нацийональны совіты до котрых собі меншыновий волич выберат своіх представителів На жаль не раз і проукраіньскы орієнтуваных Може і зато за словами Дюры Папуґы має орґанізация Руска Матка котра є обчаньскым дружыньом смысель і днес Цитуваня Основныма цілями і задачами руской маткы были і зістали охорона іденти Русинів і просажуваня прав і інтересів у области пестуваня і розвитку власного русиньского языка в школьстві науці культурі в інформуваню в літературі і уменю За попередніх <unk> років в складных даколи і неприємных часовых періодах руска матка просажувала своі основны цілі Дотеперішні результаты потверджуют потребу і істнуваня роботы і в наступным періоді Написал про найновійше чысло ґазеты Рускє Слово предцеда орґанізациі Папуґа в статі під назвом Охорона власной іденти Русинів Середа <unk> грудня децембра <unk> р Вігорлятскій Музей припоминат собі Войтега Борецкого і публикацию Автор допису Петро Медвід Вже другій рік припоминат собі Вігорлятскій Музей в Гуменинім Річниці Вызначных русиньскых малярів В минулым році з нагоды сторічниці од народжыня Ореста Дубая музей зорґанізувал ретроспективну выставку Выбер з богатой творчости того родака з великой Поляны В рамках подій повязаных з ріжницьом товды в авторстві Даны Катаніковой вышла і публикация під назвом Орест Дубай де мож найти малярову біоґрафію богаты образовы портфоліо і опис його умелеской творчости з погляду тематичных жанрів ци технічных округів Публикация товды вышла в триязычній версиі можній было найти тексты по словацкы русиньскы і анґлицкы Тот рік Вігорлятскій Музей припоминат своім на вштівника малей шырокым кругам заінтересуваных округу річницю <unk> років од народжыня дальшого вызначного русиньского маляря Войтеха Адальберта Борицкого Двоязычна публикация од двох авторок Вернісаж ювілейной выставкы котра бы мала быти приступна до <unk> януара <unk> р одбыла ся іщы <unk> новембра Як раз на тій подіі была одпрезентувана і публикация котру музей видал під назвом Войтех Борецкій Книжка вышла з під рук двох авторок Даны Катаніковой і Галины Риж Публикация обсягує словацкы але знова і русиньскы тексты Чытатель ся і в припаді борицкого може дізнати веце о його творчости вдяка популяризачным текстам авторок ци прочытати собі о його жывоті і тодраз сут тексты дополнены многыма якосныма фоторепродукциями борицкого творів О русиньскы тексты єднако як і в припаді книжкы о Дубайови постарала ся Анна Кузякова Цитуваня Моноґрафія Войтєх Борецкій є по порядку другов книжков в котрій представляме русиньского автора текстом і в русиньскым языку Кумшт і язык все мали вызначно становляючий і спілвытваряный характер при формуваню народного усвідомліня жытельства Позітивне одношыня до нашого коріня культуры і істориі є на полю Вігорлятского Музея в Гуменнім розвиване пише в предславі публикациі Дана Катанікова Войтяг Борецкій Войтяг Борецкій якій жыл в роках <unk> был родаком з убіль сниньского окресу Ур ся ціла родина перенесла до Ужгорода там абсольвувал ґімназию і учытельску семінарию і як таляновитый вытравник в роках <unk> ходил до вечерньой школы Малюваня під веджыньом Адальберта Ерделі і Йосифа Бокшая в тым періоді вступил і до общества умельців на Підкарпатскій Руси В початках підкарпатской малярской школы был представительом молодшой ґенерациі Творил краіны і жанровы композициі в стилі експресийонізму выставлювал в Ужгороді Москві Відню Різі Братиславі Празді Мукачові По ІІ світовій войні його родина переселила ся до Кошыц Він зістал на Украіні перестал учіти і цалком оддал ся малюваню Кєдже ся ідеолоґічно не згодувал з режімом не міг пізнійше выставлювати і так в році <unk> і він переселил ся до Кошыц У митрополі выходньой Словакі сполтворил образ вытравного жывота міста аж до свойой смерти В кроі малопольского села вєдно з томом о лемківскым облечыню в бурсяній бібліотеці Автор допису Наталия Малецка Новак Бібліотека Руской Бурсы в Ґорлицях збогатила ся о <unk> томову колекцию выдавництва під наголовком Краковякы ляхы Ґуралі облечыня малопольского села Выдавцьом публикациі є Малопольскій Центр Культуры Соків в Новым Санчы якій так само офірувал бурсяній бібліотеці цілу колекцию Серия Краковякы Ляхы ґуралі облечыня малопольского села вказує на красу богатство і розмаітніст традицийных святочных кроів та штоденного облечыня ґаздів якє носили в малопольскых селах од Кракова по Закопане од Завоі по Ґорлиці Цитуваня На обшыри днешнього малопольского воєвідства давнійше істнувало без мала <unk> одмін сельского святочного облечыня парунадцетьох етноґрафічных ґруп якы творили населіня реґіону подає Анджей Зарих директор Малопольского Центру Культуры Сокіл дальше цитуваня Днес традицийны кроі знаны сут головні завдякы фольклористичным ансамблям Часом носят іх вчас локальных торжеств В світлі сучасных трендів наслідком котрых обличыня фурт ся змінят вказаня шыршого фону як напряму і взірця може мати першорядне значыня для плеканя традициі а што за тым іде захованя богатства облечыня бывшого малопольского села спостерігат дале Анджей Зарих Десят томовый альбом є ефектом реализуваного Центром Культуры Сокіл вельолітнього дослідничо документального проєкту під наголовко Малопольща джерелом традициі фінансуваного з европейскых фондів На ціліст складают ся книгы про облечыня західніх краковяків східніх краковяків сандецкых ляхів і погірян лимановскых та щыжыцкых ляхів заґожаньскых та каліщатскых ґуралів бабіогірскых і оравскых ґуралів підгаляньскых і охотницкых ґуралів спишскых щавницкых та пєніньскых ґуралів сандецкых і надпопрадскых ґуралів В <unk> томі описано облечыня сандецкых і ґорлицкых Лемків та шляхтівскых Русинів Автором тексту є Юрий Стариньскій він тіж згромадил неоцінену збірку архівальных і сучасных фотоґрафій вказуючых лемківскы кроі котры поміщено в альбомі Веце о публикациі заявляли сме в інчым дописі на нашым портали Цитуваня Надієме ся што гевсевыцтво буде не лем документацийным і едукацийным материялом але тіж споіньом якє лучыло буде традицию і теперішніст та формом промоциі реґіональной ріжнородности парунадцетьох етноґрафічных ґруп Малопольщы з котрых кажда є неповторна і выняткова заохочат директор Анджей Зарих Вшыткы томы доступны сут в чытельны бібліотекы Руской Бурсы Солодко і гірко значыт што написали представникы меншын на <unk>літя нашой уставы Автор коментаря Якуб Зыґмунд В <unk> році минуло <unk> років істнуваня уставы о нацийональных і етнічных меншынах та реґіональным языку З той нагоды кашебскій Інститут выдал публикацию під наголовком Достоменніст культура рівніст На <unk> сторонах можеме чытати рефлексиі і опініі представників вшыткых меншын обнятых том уставом Авторы статіі репрезентуют ріжны середовиска сут то працівникы меншыновых орґанізаций державной адміністрациі члены академіцкых спільнот і так дале На самым кінци находит ся тіж документация представляюча роботу Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын І маме тепер перед собом барз інтересуюче підсумуваня минулых <unk> років Не лем істнуваня уставы але предовшыткым барз особливой спілпрацы державной адміністрациі польского уряду та більшости меншын якы жыют в Польщы Не треба долго і далеко ся загубляти в лектуру публикациі жебы познати яка єст загальна опінія ріжных середовиск Єст она солодко гірка З єдной стороны ся доцінят діяня польскых власти же вкінци приняли уставу про нас в <unk> р і же меншыны стали ся правным і офіцияльным підметом в державі З другой стороны неє представника будякой меншыны жебы не написал як планно єст реализувана тота устава в практиці Найбарже неутальном частю описуваной книжкы єст напевно вступ єдного з редакторів проф Цызаря Обрахт Пронзіньского котрый додає же книжка не єст для славы і похвалы діянь уряду але жебы заохочати на ново до мериторичного дискурсу Неутральні хоц кус штучні презентує ся закінчыня публикациі з анексами в котрых можеме м ін посмотрити на фотоґрафічну реляцию зо стріч Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын Треба доцінити думку творців публикациі жебы запросити до спілпрацы тіж Омбудсмана Польщы др габ Адама Боднара проф університету СПС котрого рефлексиі можеме чытати в єдній з першых статій Його опінія комплексово тыкат ся більшости проблемів меншын в Польщы появлят ся критика м ін того же днешня фінансова ситуация даных меншыновых орґанізаций залежыт од іх політичных симпатий Критикує він пасивніст власти в меншыновых справах ци іґноруваня історичной памяти меншын Припоминат же <unk> річницю акциі Вісла были орґанізуваны упамятніня орґанізациями што ся односят до традициі украіньскых Лемків і Лемків Русинів Подля Омбудсмана уряд і державна адміністрация нияк не берут того розділу під увагу бесідуючы о Лемках На іщы єдну інтересуючу річ Адам Боднар звертат увагу а докладні на справы інчой меншыны жыючой недалеко од Лемковины Бесіда про ромску меншыну з сандецкого повіту Омбудсман подал же доцяп неуспішны вказали ся діяня польскых самоурядовых власти з ґміны Лонско жебы поправити якіст жытя Ромів жыючых в осаді в Машковицях Аж і специяльна стріча в <unk> році Рады Ґміны і ромскых спільноты яка проходила з ініциятивы Омбудсмана радше принесла усталіня протоколу ріжниц в підході до проблему як його розвязаня То єст лем на жаль пару примірів з вельох якы подає Адам Боднар Інтересуючый голос в дискусиі має тіж др габ Олена Дуць Файфер проф Ягайлоньского Університету котра на парох сторонах презентує свій пункт пізріня Вказує она на колективну фрустрацию і нервицю меншыновых орґанізаций котры берут участ в шторічній борбі о грошы на фінансуваня своіх проєктів Додає тіж же ґрантовый систем не полнит ниякой доброй функциі бо веде до ситуациі же нияка орґанізация не може плянувати і реализувати своіх діянь як вельолітніх проґрамів што лем неґативні влият на розвиток іх культуры і языка Дуць Файфер звертат увагу іщы на єдну річ о котрій правдоподібно не пишут інчы представникы же устава з <unk> р тыкат ся лем ограниченой ексклюзивной ґрупы меншын і тота ґрупа не впущат до свойой громадыновых певно з той причыны же боіт ся же заберут грошы або центр дискусиі перенесе ся дале од них Як примір вказує она голосуваня з <unk> рока коли то праві вшыткы представникы меншын зо спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын были против принятя Шлезаків як окрему нову етнічну меншыну в Польщы Мож тот епізод пояснити тым же просто більшіст меншын хоц хоче быти трактувана з отвертістю сама не єст все отверта на інчых Другій голос в лемківскых справах мают др габілітуваный Штефан Дудра проф зеленогірского уряду і др Мирослава Копыстяньска Своі арґументы презентуют они не вельо меньше емоцийональні як Олена Дуць Файфер але барже приступным языком без наукового жарґону Споминают о основных проблемах лемківской меншыны звязаных з едукацийом в лемківскым языку фінансуваньом лемківскых орґанізаций ци і тым же дальше не єст розвязана справа інскрипциі на упамятнюючій акцию Вісла таблици на стациі Ґорлиці за Ґужаны де поминуто Лемків ци радше влучено іх до украіньского народа Што інтересуюче мимо цілой листы неґативных аспектів якы сут дале нерозвязаны в лемківскых справах Авторы оціняют уставу з <unk> р як добру і лем звертают увагу же придала бы ся єй новелизация На конец того підсумуваня треба спомнути о єдній квестиі котру піднимат ся в більшости статий Ходит о Інститут Культуры для каждой нацийональной і Етнічной Меншыны Авторы дописів звертают увагу же тота справа не стрітила ся дальше з реальным діяньом зо стороны уряду і державной адміністрациі котра незмінно хоче роздавати карты подля свойой польской політикы не беручы до увагы опциі оддати такы інституты в рукы меншын якы самы найліпше знают свій язык культуру і хотят хоронити свою спадковину О браку Інституту Культуры Неґативні бесідуют м ін представничка караімской меншыны Марийоля Абкович ци гев особливо критикуючы практичні вшытко што звязане з уставом ведучый Товариства Словаків в Польщы Людомір Моліторіст Ци достоменніст культура рівніст дашто змінит в нашым світі певно невельо але тота публикация єст цінном позицийом з котром вартат ся запознати книжку в електронній версиі найдете за мотузком якій подаєме при дописі Вартат додати же абсурдне єст і тото же правдоподібно єдна з найважнійшых книжок о нацийональных і етнічных меншынах в Польщы єст написана в языку векшыны по польскы Выслухали сте статіі якы были публикуваны на портали Лем фм протягом посліднього тыжня Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак Болікує