Archiwum
łemkowskiego radia

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм понедільок <unk> квітня апріля <unk> р В Ужгороді і Римі припомянули собі річницю ужгородской уніі Авторы вісти Петро Медвід <unk> апріля <unk> р была на замку Друґетів в Ужгороді підписана русиньскыма православныма священниками Ужгородска Унія <unk> річниця той вызначной подіі в церковній істориі Русинів то єден із пунктів ювілейного <unk> року мукачівской грекокатолицкой єпархіі На річницю Уніі собі точно в день підписаня <unk> апріля <unk> р Не припомянули лем в Ужгороді але і в Римі Святкуваня на Лазарову суботу Вожгороді собі <unk> річницю Ужгородской уніі припомянули у Христовозвыжыньскым Катедральным Соборі на Лазарову суботу котра выходила на тот ден за юлияньскым календарьом Торжественну архієйску літургію з той нагоды служыл владыка Ніл Лущак апостольскій адміністратор мукачівской грекокатолицкой єпархіі котрому концелебрували Микола Лучок помічний єпископ мукачівской грекокатолицкой діоцезиі і <unk> священосужытелів єпархіі і гостів Архієйску літургію прикрасил архірейскій хор імени блаженого Теодора Ромжы і семінаристы ужгородской Грекокатолицкой Богославской Академіі імени блаженого Теодора Ромжы Проповід мал єпископ Лучок Єпископ Лучок на проповіді означыл Ужгородску Унію за великій Божый дар цитуваня Мы днес святкуєме тоту подію котра <unk> років тому одбыла ся Святым Духом бо отец силов Христа в Оскришого соєдинил церков котра поділила ся розрозторгла ся і пережывала біль розєднаня Ужгородска Унія є великій Божый дар повіл римокатолицкій єпископ Святкували і в Римі Ужгородску Унію собі <unk> апріля припомянули і о вічным місті в Римі В храмі св Анатазия Великого при папскій греческій колеґіі в Римі з той нагоды так само одслужыли архієрейску літургію Місце святкуваня было выбрати за мірно бо папска греческа колеґія є повязана з особом єпископа Юсифа де Камеліса котрий в тій колеґіі штудувал аж до свого рукоположіня у <unk> році Як раз він хоц был ґреческого походжыня мал великы заслугы на шыріню і укріпліню Уніі на териториі цілой історичной мукачівской єпархіі Торжественно архієрейску літургію одправлял владыка Джорджо де Метро Ґаляро архієпископ секретар конґреґациі Провосточной Церкви Вєдно з архієпископом служыли священици котры репрезентували окремы церкви свого права якы сут історично повязаны з мукачівском єпархійом участны были і семінаристы ци монаркы з окремых церкви і свого права Божественна літургія была у Римі служена на церковнославяньскым греческым і італийскым языку і допроводили єй співом семінаристы мукачівской єпархіі Мала ґрупа русиньскых священників дала іскру На кінцю торжественного празднованя приговорил ся участным отец Марку Дурляк священник пряшівской грекокатолицкой архієпархіі котрый моментально діє на конґреґациі Превосточны церкви Тот окрем іншого в приговорі повіл цитуваня кєд <unk> апріля <unk> р священників в каплиці ужгородского замку дало присягу вірности на рукы латиньского яґєрского єпископа а тым і папови ІНови <unk> не представлювали даяку чысленну ґрупу Покля возме до відома же кількост русиньскых священників у історичній мукачівскій єпархіі досягувало чысло <unk> священників было лем мале проценто Віруючы Русины греческого обряду жыли у великым просторі котрый был на териториі <unk> жуп зачынаючы од сучасной Середньой Словакі через цілу выходну Словакію продолжуючы дальше через ціле днешнє Закарпатя і котрый кінчыл у Трансильваніі в днешній Румуніі Но тых священників то была перша іскра котра запалила і остатніх котры в сідуючых роках ішли за іх прикладом і так повеце як <unk> роках мукачівска єпархія уж могла быти зряджена і канонічно конец цитуваня На подіі в Римі были священници семінаристы монашкы мукачівской єпархіі дальше богословы і священник митрополітной церкви на Словакі священици митрополітной русиньской церкви в Пітсбурзі богословы митрополітной церкви в Мадярску богословы єпархіі в Рускым Каррестурі і священици апостольского прашского езархату вшытко насідници ужгородской уніі <unk> років матери церкви Припомянме же кєд уж городска Унія была підписана о <unk> р мукачівска грекокатолицка єпархія на ініциюваня Мариі Терезі офіцияльно выникла аж <unk> септембра <unk> р коли єй канонічно ериґувал папа римскій Клімент было еґзімія реґалиюм Мукачівска єпархія матір церков днешніх церковных структур на Словакі в Мадярску Чешкій Республиці Хорваті Сербіі Руманіі ци споєдных штатах Америкы буде тоту вызначну <unk> річницю так само святкувати в рамках ювілейного року котрий выголосил владыка Ніл Лущак Никыфор і Дворнік на спільній выставі Автор допису Наталия Малецка Новак Никыфор был для него найважнійшым мастером Бесідуют же єдиным То як раз творчістю епіфания Доровняка інспірувал ся Едвард Дворнік Днес тых двох артистів мож стрітити на єдній выставі авкцийного дому де в Варшаві Першый з выміненых осягнул мастерство в обшыри непрофесийональной штукы другій свідомо інспірувал ся краєвидовыма і архітектонныма ландшафтами компонуваныма криницкым артистом і стал ся єдным з найважнійшых розпознавальных творців сучасной штукы Выстава зачала ся <unk> квітня апріля попереджат авкцию котра пройде <unk> квітня апріля Присісти на лавці і малювати Никыфор з дворником мали нагоду ся стрітити Дворник споминал што разом з Никыфором приіхал його опікун Никыфор сіл при них на лавці і зачал рысувати Він рисувал а дворнік смотріл Познаня краєвидовых і архітектонных композиций творці його біоґрафіі спричынило што дворник сам втягнул ся в таку іконоґрафію та лянсувал жытя вандруючого артисты якій терпіт біду якого не розуміют одмітуют Сам практикувал чысленны подорожы по Польщы присідал на уличках малых місточок і рисувал малювал недбаючы о маєток доціняючы бытя в даным моменті в даным місци В своім часі дворник скупувал фальсифікаты Никыфора і іх перемальовувал Од свого мастера перенял дослівний реализм і ґротесковіст Захоплювал ся його креативністю і не згадал ся окрисляти штуку Никыфора як наівну Уважал го за выдатного творцю нич достерегли го інчы Никыфоро малювал головні получыня пейзажу і архітектуры спасийом представлял містецкы мотивы церкви курортны будинкы Фантастычні выкреуваны в голові образы міст і будівлі Артиста любил подорожувати а його улюбленым способом подорожуваня было іздити потягами Результатом такых експедиций были малюнкы дворців і желізницьовых стаций Подорожувал найчастійше без білету зато нерідко таку прогульку кінчыл кондуктор котрий высаджал Никыфора на найблизшій стациі Мал товды Дровняк дос часу жебы призріти ся місцевій забудові зробити ескіз Аж пак сідал в наступный потяг і продолжал перервану подорож На выставі презентуваны будут роботы Никыфора з выображыньом єдного з дворців представліня святых церкви ци креницкы краєвиды Найжыє война Двурнік часто так само ставлял подорожы в центральным пункті свойой творчости Єдным з його найвеце знаных циклів є подорожа автостопом творены од <unk> рока были першыма роботами інспіруваныма Никыфором З того циклю на варшавскій выставі сут до обзераня працы вказуючы такы міста як Катовиці Щесін ци Сопот Образ найжыє война походит з циклю якій характеризує ся великом експресийом Дворник вказал на них дрыфуючы в неокрисленым просторі страшны лиця малюваны скоро певным рухом в острых кольорах Сут то головы в шоломах войсковых шапках вшыткы поміщены на блакітным фоні Образы бесідуют о борбі Мают быти заохочыньом акцептацийом воєн якы ведут до освободжыня малы державы Выставу Никыфор Двурнік Діалоґ Мастерів обзерати мож до <unk> квітня апріля Товды о <unk> <unk> годині будут сліцитуваны в найвекшым авкцийным домі в Польщы де в Варшаві Ліцитувати мож онляйн в аплікациі через телефон ци постійне розпоряджыня Аукция буде трансмітувана нажыво в соспільных медиях де Віторок <unk> квітня апріля <unk> рока Школіня МВрав і Адміністрациі про повселюдне списуваня Де материялы по лемківскы Автор вісти Наталия Малецка Новак В понедільок <unk> квітня апріля того рока в онляйновым просторі проходило школіня тыкаюче Нацийонального Повселюдного Списуваня Жытелів і мешкань <unk> орґанізуване Міністерством Внутрішніх Справ і Адміністрациі при участи представників Головного Статистичного Уряду Была то стріча головні для полномічных воєводів до справ нацийональных і Етнічных Меншын Орґанізатор Департамент Віройсповідань та Нацийональных і Етнічных Меншын МВрав і Адміністрациі до участи в школіню запросили тіж представників меншын м ін членів Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын др Григория Куприяновича та Бернарда Ґайду Запрошыня отримало і Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях котре репрезентувала Наталия Малецка Новак Третій раз звіданя про нацийональніст язык віроісповіданя Ціліст вюл директор Департаменту Анджей Сосновскій якій отворил засіданя і во вступі розповіл про важніст даных зо списуваня Тему розвинула дале др Малґожата Мілевска радчыня Міністра Мініства Внутрішніх Справ і Адміністрациі В презентациі др Мілевска помістила шор причын для котрых важны сут даны зо списуваня в контексті меншын Медже інчыма повіла што даны дают образ меншын котрый мож порівнати з ситуацийом цілой популяциі даны позваляют ствердити ци выступуют дакы змінны котры вказуют на ріжниці даной меншыны од загалу Радчыня Мілевска зазначыла што списовы даны позваляют окрислити динаміку ситуациі меншын Іх самосвідоміст готовіст до ідентифікациі Чысло хоснувателів меншыновых языків і тым подібным а тіж тото як ефективны сут урядовы проґрамы інтеґрациі Звернула увагу на розріжня понятя інтеґрациі од асиміляциі підкрисляючы што цілю польского уряду взглядом меншын єст лем першый выміненый процес В дальшій части стрічы голос забрали представникы Головного Статистичного Уряду Гжегош Ґудашевскій зреферувал процес формуваня ся звідань про нацийональніст і язык Подал што в повоєнній істориі є то уж третій раз коли серед списовых звідань появляют ся тоты звязаны з достоменністю і што над іх формом працували робітникы уряду статистичного уряду і представникы меншын вказал на розріжніня понятя нацийональности од громадянства Заступця ведучого Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын др Григорий Куприянович представник украіньской меншыны котрый дале забрал голос подякувал за можніст стрітити ся і зреферувал тему важности результатів списуваня з перспектывы меншын Повіл што ефект списуваня має практичне і символичне значыня практичне бо од результатів залежыт можливіст хоснуваня прав здефініюваных в законі про нацийональны і етнічны меншыны та про реґіональный язык залежна од реченых даных є пак дальша меншынова політика державы і статус меншын кєд іде о символичне значыня громадяне подают персональны даны такы як нацийональніст віроісповіданя а іх укрываня може нести дальшы консеквенциі Част выступліня посвятил зреферуваню причын котры влияют на вірогідніст списуваня повіл о тым шого ся боят меншыны зазначыл конечніст заґарантуваня державам анонімізациі даных Куприянович звернул увагу што трафлят ся же не все правильні розумлена є нацийонально етнічна проблематика статистичным урядом як примір подал хоснуваня в материялах про спис слова Поляк в контексті громадянина Польщы Заступця Ведучого Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын так само звернул увагу на недостаточну промоцию повселюдного списуваня загальні серед жытелів польской державы не лем серед меншыновых середовиск Додал што меншыны самы ведут промоцийны діяня і што сут міцно в тото заанґажуваны Штодале з материялами по лемківскы Продолжаючы тему промоциі акциі списуваня доктор Куприянович підкрислил потребу істнуваня промоцийных материялів в языках меншын Не з огляду на брак розумліня польского языка через меншыны але на символику яку такы материялы не сут держава звертат ся до своіх громадян в іх материньскым языку Тему промоциі піднял тіж Бернард Ґайда представник німецкой меншыны Другій з членів Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын повіл што даны до списуваня оддзеркаляют ефективніст меншыновой політикы державы Зато в інтересі самой державы повинно быти жебы чысла не вказували заникового тренду в актуальній ситуациі меншын Звернул тіж увагу што слаба рекляма акциі списуваня видочна єст серед цілого соспільства До той темы однесла ся пресова представничка Головного Статистичного Уряду Каролина Банашек Признала што аж тепер працуют над промоцийныма материялами особливі тыма котры присвячены сут меншынам Припомнийме што нацийональне повсильне списуваня жытелів і мешкань <unk> зачало ся близко перед місяцьом і не попереджало го практичні ниякє промоцийны діяня зо страны Головного Статистичного Уряду То меншыны в видочным примірі лемківской взяли на себе інформуваня свойой соспільности о конечности списувати ся назвами марця і квітня апріля на офіцийным сайті Нацийонального Повселюдного Списуваня Жытелів і мешкань <unk> появило ся пару промоцийных материялів банер плякат летучка Банер был тлумаченый на три додатковы языкы в тым лемківскій По стрічах представників меншыновых орґанізаций з представниками воєводів до справ меншын в часі котрых меншыны зголошували потребу мати промоцийны материялы в языках меншын зачали орґанізувати тлумачыня на языкы меншын На тот момент єст шіст тлумачынь але версия по лемківскы была знята Як подала пресова представничка Банашек аж товды уряд зачал выпрацовувати процедуру тлумачыня реченых материялів з окрисліньом на якы языкы мают быти переложены Рішыли што тлумачыня будут зроблены на языкы вшыткых меншын выміненых в законі про нацийональны і етнічны меншыны та про реґіональный язык Додатково языковыма експертами в справі правильности тлумачыня будут члены Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын задану меншыну в примірі лемківской материялы акцептувати будут др Штефан Дудра і др Мирослава Копыстяньска На ранті вартат додати што в кореспонденциі зо свойом меншыном члены Комісиі др Дудрай і др Копыстеньска хоснуют польскій язык Формуляр списуваня был тлумаченый на аґлицкій росийскій і украіньскы языкы лем з огляду на великє чысло мігрантів в Польщы хоснуючых тоты языкы уряд не передвидує тлумачыня формуляря на дальшы языкы Лемківска меншына іщы на зламі років <unk> зачала вести промоцийну предсписову кампанію в інтернеті то акциі Зме Лемкы та Я Лемко на антені радия Лем фм а тепер переносит ю тіж до позаінтернетового простору выдаючы промоцийны материялы во спілпрацы з партнерами якы діют для підтримуваня і промоциі лемківской достоменности языка і культуры напр Выділом Варшавского Університету Центром Заанґажуваных Досліджынь над культуровым спадкобраньом середа <unk> квітня апріля <unk> рока Поетицкы Мосты <unk> запрошыня на литовскій Фестіваль Автор допису Наталия Малецка Новак Початком червця юнія пройде друга едиция Медженародного Віртуального Фестівалю Поезиі Поетицкы Мосты Орґанізатором подіі сут асоцияция Litera<unk> поетицка ґрупа Нова Віленьска Аванґарда До участи просят лемківскых поетів Віртуальніст то примета того фестівалю Поголошыню кварантанны на яр минулого рока та одкликаню вшыткых імпрез ограничыню діяльности бібліотек книгарин любителі поезиі мали можливіст утримувати постійний і жывый контакт з творцями лем в віртуальных обставинах Нагода для лемківскых авторів показати ся шыршій публиці Поецкы мосты з сідибом в Вільні орґанізуваны будут другій раз Фестіваль пройде в днях од <unk> до <unk> червця юнія Того рока до участи прошены сут поеты нацийональных меншын та еміґрацийных спільнот авторы якы не жыют в середовиску свого материньского языка Орґанізаторы сердечні просят лемківскых творців Праві цілый проґрам фестівалю пройде віртуальні а по части віртуальні пройде вступна імпреза з презентацийом антолоґіі творів минулорічных участників та імпреза закрытя фестівалю В час той <unk> червця юнія пройде відеоконференция з поетами з заграниці Каждого дня од <unk> до <unk> червця юнія вказуваны будут на сайті В <unk> крапка L<unk>i Мости поді награня з авторами На <unk> червця юнія заплянували дискусию на тему Ци легко творити в материньскым языку в інчым языковым середовиску яка модерувана буде литовском поетком Лейму Вінс Охочы взяти участ в фестівали прошены сут прислати на адрес якій подаєме в дописі награня відео в котрым поеты чытают свою творчіст Термін насыланя награнь то <unk> квітня апріля Представлена в награню поезия буде тлумачена на литовскій язык і опубликувана в наступній антолоґіі котрой презентация пройде о рік вчас <unk> едициі Поетицкых мостів Вказувати поезию меншын Цілю фестівалю поетицкы мости є промувати медженародну літературну спілпрацу звертати увагу соспільства на творців якы пишут поезию в языку нацийональной меншыны та вказати што культуральный потенциял державы складат ся не лем з векшыны переважаючой чыслом єдной нациі але і зжыючых в даній державі нацийональных і етнічных меншын четвер <unk> квітня апріля <unk> рока Нова публикация представлює світову театральну класику по русиньскы Автор допису Петро Медвідь В тых днях дістала ся нам до рукы нова публикация котру выдало выдавательство Пряшівской Університи під назво Театер Александра Духновича тридцет років выбор із репертуара Книжка котру ушорили двоми літературознателі з Інституту Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університи в Пряшові Валерий Падяк і Михал Павлич першый раз друком приносит тексты світовой театральной клясикы На початку были турок і сисак Кєд в остатнім часі зачали выходити даякы переклады світовой літературы стрітили сме ся і з такыма высловами же конечно выникли першы переклады такой літературы в русиньскым языку Но ани здалека неє правдов Кєд бесідуєме о новодобых перекладах світовой класикы до русиньского языка пак мусиме ся вернути до <unk> років коли до товдышнього Украіньского Нацийонального Театру в Пряшові приходит за драматурґа Василь Турок Гетеш єден із пізнійшых головных героів русиньского возроджыня по <unk> р першый председа русиньской Ороды і Світовой Рады Русинів а директором театру є в тым часі Ярослав Сисак Турок вже в другій половині <unk> років доказал просадити і вдяка підпорі Сисака же ся на сцені украіньского театру появили пєсы цитуваня на діалекті конец цитуваня котре сам переклал до русиньского языка У р театр офіцияльно мінит назву на Театр Александра Духновича і стал першом професийональном русиньском театральном інституцийом по паді комуністичного режіму уж в тым році можеме ся стрітити і з першым русиньскым перекладом до світовой класикы Ішло о переклад Мандарґоры од Никола Макявеллі котрый робил Ярослав Сисак Театр по зміні свойой назвы зачал грати лем по русиньскы і пєсы світовых авторів стали окрем інчых пєс репертуаром русиньского театру Так театральна публика могла за тридцет років видіти у Духновича Ґоґоля Зощенка Толстоя Іонеска Чехова Шілера Шекспіра Достоєвского Естера дурремата жарі але і многых дальшых О многы переклады включно Шекспіра старал ся аж до смерти Василь Турок гетес многы робил Ярослав Сисак котрый з театром спілпрацує доднес В театрі на перекладах за тот час вже робило веце людей но найосновнійшым є же тота інституция за цілы рокы вытворила десяткы перекладів три пят премєр за сезону І так ся світовы тексты діставали вдяка театру курусиньскій публиці При тым а то треба підкрислити першы такы тексты были в часі коли іщы ани не был кодифікуваний язык ци коли не было ясне яка русиньска доля попаді режіму реально буде Уж было на часі Каждом закінчену театральном сезоном ся так природно збогачавал Фонд світовых росийскых словацкых чешскых ци сербскых пєс котры мали свій русиньскій переклад Валерий Падяк котрый єдным з едиторів публикациі Театр Александра Духновича тридцет років выбор з репертуара і котрий долгодобо занимат ся в рамках свого баданя і русиньскым театром а драматурґійом же давно мал тугу выдати пєсы котры ся за тоты рокы в театрі назберали кєд же вшыткы зіставали дотепер в рукописах в театральнім архіві Падяк барз добрі зрозуміл же театер скрыват скарб котрий треба вытягнути на світло світа і в книжній подобі котра ту зістане На жаль все што з того пришло так ся выданя такой публикациі посувало аж дотепер І мы можеме повісти же уж было на часі жебы така книжка узріла світ Хоц іде о веце як <unk> сторінкову книжку едіторам ся до ньой подарило дістати лем малу частинку з того што за тридцет років Театр Александра Духновича представил на своій домашній сцені але і на сценах культурных домів русиньскых сел на заграничных селах фестівалях Цілково в публикациі найдеме девят пєсо світовой драматурґіі з росийской словацкой але і ориґінальны русиньскы пєсы Дістанеме ся кутекстам Шекспіра Кафкы Достоєвского Чехова Кукучына Горака Папаргая і Турока Окрем споминаных текстів театральных пєс найдеме в книжці і вступну част котру приготовил Валерий Падяк під назву Театр Александра Духновича цитателя русиньского духа А кому то треба Мож собі дати вопрос кому така книжка потрібна Ци лем про даякых фаховців театролоґів літературознателів ніт Окрем того же дано публикация може служыти высшеспоминаным но она так само є про каждого любителя літературы і театру котрий собі світовы творы хоче прочытати у своім материньскым языку А тота книжка має і дальший аспект Выданьом той публикациі русины уж не лем на сцені театру але і в подобі друкуваного тексту котрий буде доступный на все у бібліотеках Доказуют же русиньскій язык є рівноцінный же є доста богатий так як і іншы языкы жебы мож было в нім робити велику культуру театр літературу світового формату же наш язык не є о нич меншый біднійший жебы о нім не мож было чытати ци грати Гамлета або Дона Кіхота а доказуют же тот язык такым был уж давно перед тым як сме ся дочекали нашого офіцияльного вызнаня і як нам было уможнено кодифікувати наш літературний язык За тоту публикацию бы мала од народа іти велика подяка і вірю же собі найде своіх чытателів у шырокых русиньскых кругах не лем у академіків Спілведучы Спільной Комісиі бесідували о ситуациі нацийональных меншын Автор вісти Севериян Косовскій В віторок <unk> квітня апріля віцеміністер Блажей Побожый і Григорий Куприянович якы сут спілведочами Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын стрітили ся в просторах Міністерства Внутрішніх Справ і Адміністрациі жебы провести бесіду посвячену ситуациі нацийональных і етнічных меншын та хоснувателів кашебского реґіонального языка Дискусия тыкала задач звязаных з охороном і розвитком культуровой достоменности нацийональных і етнічных меншын Стрічы брала участ так само Марийоля Апкович членкыня Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын і репрезентантка караімской Меншыны Не было представників інчых меншын в тым лемківской Участникы бесідували тіж про принципы даваня дотаций на задачы в <unk> році Хоц каждого рока процедура стараня ся про ґранты є подібна то головном болячком меншыновых орґанізаций єст все высокіст признаваных середків до того кілько меншыны хотят достати як тіж барз пізна реализация переказаня грошы до поєдных орґанізаций Лемківскы орґанізациі доднес не отримали признаных ґрантів на <unk> рік хоц ближыт ся конец <unk> місяця рока На стрічы підчеркнуло ся што важном справом в квестиі достоменности охороны меншын і іх розвитку єст орґанізация вчыня меншыновых языків істориі і культуры Спілведучы комісиі рішыли што меншыновий освітовый систем буде пак дискутуваный на найблизшым засіданю Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын Выслухали сте статі якы были публикуваны на портали ЛЕМ фм протягом посліднього тыжня Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак