Пропаґанда #12 - 22 IV 2012 Радвань над Лабірціом
Ц01:Е12

Пропаґанда #12 - 22 IV 2012 Радвань над Лабірціом

Опис епізоду

Odcinek jest reportażem z Zemplina i wizytą w Radvaň nad Laborciom, gdzie autor zagląda do szkoły, w której uczy się języka rusińskiego. Słychać rozmowę z nauczycielem Markiem Gajem o nauczaniu rusynskiego w miejscowej szkole oraz o tym, że zajęcia odbywają się raz w tygodniu dla chętnych uczniów.

Автоматычна транскрипция

запрашам вас внескы на Подорож до Русинів до Земплина то єст част
нашого краю котра находит ся днеска в цілости на терені Словациі і
тягне ся през полудньову част Карпат Земплин то назва давного мадярского комітету
котрий праві в цілости внеска належыт до Словациі і обоймує він такы
ґеоґрафічны краіны як Буковскы Верхы Лаборецкє Погоря і полудньово східню половину Ондавского
Погіря як тіж высокій масиф Выгорляту і част східньословацкой рівнины Земплина выплывают
такы потікы і рікы як Топля Ондала Лаборец Уш Латоріца і Бодрок
вшыткы тоты рікы на Мадярох вплывают до Тисы низка затримаме ся в
селі котре зове ся Радва над ляборцьом де заходиме до школы Єст
то єдна з невельо шкіл де вчыт ся русиньского языка на Словациі
Радвань находит ся на полудне од Меджілабірців <unk> кілометрів в мадярскых хроніках
записано же село было заложене в <unk> році Заходиме до школы і
входиме до сали де веде ся наука русиньского языка До школы запросил
нас учытель русиньского языка пан Марко Ґай запрашам на бесіду з ним
Внескы сме ве школі в селі котры ся зове Радва над Лабірцьом
Русиньскє село Русиньскє село поводом не ска уж такє кус помішане але
переважно векшена людей ту сут Русині А бесідує магнискы з учытельом русиньского
языка імено є Мариґай Я уж ту у радвані цілково учытельом єм
девяты рік Значыт на нашій школі русиньскєязыку осмырік Скончіл высоку школу но
і такой єм пришол ту Радвані А де тота школа та высока
школа была в Пряшові На факульта была педаґоґічна но і там в
рамках тых студиій єм сеучіл і як єден медже першыма студентами ту
на словеньску і на шкодифікуваный язык коли перше раз была можност ся
проголосити на штудуваня русиньского языка так я туту можну служыл Чы я
добріз єм зрозуміл же бы сте были першым абсольвентом так русиньской філолоґіі
дал бы си повісти же Єдным з двох першых абсольвентів стієну колеґінію
мам котра походит одбардійова там з єдного русиньского села з котрого але
она сама не занимат русиньскым язы роди мі з котрого села Повім
скривого скривого добрі Бо ото ходит же по польскій стороні то мы
маме проблему таку жебы замістити ґеоґрафі нашой не знаме Де тоты Русина
мешкают де тото село колочого як і окресно Но бардів бардіюты барже
нам знаный знате бо мы з сусідніма власні тот нас повіт ся
то зове бы ґорлицкій мето Ґорлиц барз близко Е так то так
же вчыли сте ся чы студиювали русиньску філолоґію од котрого рока до
котрого Было то в роках <unk> аж ры І так пришли сновда
пришли ту до праксы єй учыти до той школы і тепер так
были сме мали сме так уж лекцию недат ся тото того вкрыти
де В трьох шорах сідили діти і діти были од цілком маленькых
до такых кавалерів уж під баюсом Но то є правда Зато же
в нашій школі є така праца же на русиньскє языкой є у
кажім Річнику од <unk> до <unk> Є єдена година в тыжню протых
котры собі дозволят значыт же кіт ся приголосы на русиньскій язык так
в тым школьскій року ходятя но а тоты остатні котсо на приголосыт
так мают альтернативний дальший предмет котры в тым самым часі Мают у
нас є то таке цвічіня зо словеньского языка і мат єдну гну
слованьского языка на вецей тото што не ходят на русиньскій язык Звідувал
єм ся діти котры сут в третій клясі ґадают же они уж
нам другій ни там єдна бавіла мі же третій рік ся вчыт
русиньского языка на а такій ласні высокій дост Обчыско бесідує же він
лем рік ся вчыт Но міг бы ся вчыти долше знак міг
то є зас такій проблем же нам ту дост часу состават то
же діти сама голосят в будякым рочнику напр собі роздумат о <unk>
рочнику або <unk> до конця і в <unk> пред роком на прик
розгодли же піду з чудувати серий же научат салемазбуку напр за тот
рік Нале мате тіж клопіт бо коли сідит на сали дітина котра
має ходит до першой клясы так і котрий там ґадам дозрілий так
хлопчыско но тото може даякы проблемы стваряти так методичны так науковы знат
барз великы проблемы то і правда Але зас неє так як методниска
виділі неє то так все і то одниска так было зато же
м хотіл жебы іщу на дец тых дітей сосвам і стритило Маме
тепер штырі ґрупы на школі котры мают окрему годину же тото вшыткы
діті сут розділены до шкір клас гей В першій ґрупі сут школяре
котры ходят о другой аж IV класы там іх є <unk> они
ся писати прав же оні мают окрему годину потім дальша ґрупа сут
<unk> рочник Тыж мают окрему годину пот <unk> а <unk> Ності маме
четверту ґрупу а то сут школяры котры ходят і до такой окремой
клясы то су такы котры мают проблемы з навчаньом Но а суто
Ромы Маж так хотіли родит ся бы ся проголосити же хотят выпробувати
научыти з Асбука т но так того року ім было можнена так
была отворена така єдна класа єдно одділіня де і тож єдну годину
в тыжню солчыт русиньскій язык в специяльній класи І коли сте пришли
по студиях Першый рік вчытигел то сте мали Веце діти веце груп
меньше груп як то выглядало Мы м не мал першый рік никого
Так то што сте зробили што сте робили На штом зробим ха
Но за што Вам платил Но так Я єм ту власти на
словеньскій школі я не єм на русиньскій школі же я єм учы
в інчы предметы абсольтом елементариста елементариста то першого ступня основной школы то
значут IV класу до Ясобівців своі годины і я тут першы рік
русиньскы азыґнавців зато же туго є мало інтересу перше завезти Гетіж є
по тым року я єм собі нашол таку меньшу ґрупу школярів было
іх <unk> вісем так даяк То першы Вашы першы і першы рік
было лем так мало Другій рік потім пробывало прибывало прибывало аж на
конец низка маме <unk> діти діти Ей тішыт вас до того тішыт
няту як бы ня то не тішыло так статистика Іде іде то
догоры а ікід чісло школярів у школі іде долов же з рока
на леґє меньше дітей але язык чісло діти і ступаты Но так
як і фінал того може выдно Не знам же буде народносна школа
може о ва же народносна то треба выяснити русиньска школа Знате же
в другу сторону тото іде статистика внезнат жебы то не оказало ся
же для пару діти буде Но не знам бо ту маме проблем
іщы такій куз інчый О Як то повісти Не знам но демоґрафічний
Я о тым бесідужы так же єст меньше діста в засаді іста
скупіна людемоґрафічне зі Словаче а дальша меньше так же то іщы мучте
в такым разі гел єст школа в Радвані село ся зоє Радвань
так але до того села приходят лем діти з того села ци
інчы тіж з Радвані є лем <unk> діти З остатных сел по
околиці ходят так само з Ґулици з Щабин з Валентовы з Збудской
Білой з Берестова до кінця перед року замали Яйзолькы Шкуляра і зо
Сбудского дологу ходят То далеко кількото кілометры пят кілометрів в околиц ге
ге нале як бы сте хтіли ся вчыти ґеоґрафіі то так сме
недалеко меджі Лабірців Так кількото радвань над Лабірцом ся находит в міджі
медже лабірцями а гуменом по голові дорозы так напіл Драґос і такых
<unk> кілометрів од міджела Лаборица такых <unk> од Гуменого тіж є то
так напіл Драґы на піл ґра но А далей зарадня узє лем
єдно русиньскє село Берестол Но а дале уж сут Словаци тіж є
той окрай реґіону судаоповісти Словаци чы <unk>eovecerere<unk> в пустаті в основі маме
сполошны коріня з нима так же мали сте можну здіт по околиці
великій проблем з асиміляцию Барзкінпже Лас туто молюта ґенерация не мат інтерес
як ся занимати русиньскыма курінями русиньскым языком і стурийова т у нас
голос може є модерна єсе учыти по русиньскы у нас то баз
модерне неє то ако думам в ґльобалі Але кєд сас тыма діт
мі робит Тот погляд саміниці Ей Переден іх поглядзамен кіца кіца то
такым способом подаст ся такым розумным помалым ненасилным так оно потім то
маєй выслідкы врадвані ниґда не роби ніч на силу Ниґда ніч од
першу минуту вшытко ішло так спонтанійном поюм Помало красні Але найвекший хосен
як приходили до вас родичы напр кладі были задоволечы бабця вытворчы бабац
дідо но свал реакциі были спочатку шылякы малим туай такы погляды же
нашто того нашу ся кутом вертати зато же ту на словеньску медже
то середньом а молодо ґенерацийом дало бы соповісти Як штераз виджу як
тодаш дум поєст кєй одпорзбу ци такій гей то є выслідок тых
вшыткых тых переслідувань та од <unk> років котры ту были гей ай
потім того наслідку дале ся было пореволюция так же Лює фурт якых
переслідувань Но так якых украінізация Гей ліціня нашой школы А і потім
унас на словеньску то была і православізация чуже То сут такы такы
два Два такы пункты котры міцно поглі кричы гей міцно міцно поглітым
з себедомім гей тых люди а котры суцітельно доднеска люде то чуют
в собі фурт тоты ґенерациі котры то пережыли аж притримую таку аверзию
тому погляду атле і ю тому вшыткому ле такы сутьбом повіл Тепер
як методолоґа бым хтіл звідати ся іщы Ци Я розумію же єст
веце учытель русиньского языка на цілій републиці так вчыт ся але ци
Сут конференциі ци курзы методичны як вчыти языка Чы ся застанавляте над
тым Мы мали все по остатні рокы мінімально раз два раз до
рока стрічу учтелів на котрій сме рішыли тоты вшылякы проблемы по припаді
СА Тото што было нове іновуване атле так само О тім бесідувало
на тым стрітнутю Но Але кєд же тепер уту на словенцку перебігла
зміна В ошколюваню учытелів тых методичных якых освітаны а так мы сме
на то мусили реаґувати такістовом змінула кус а і структура роботы мойой
як методика зато же мусили ем ся заміряти на тото жебы ім
приготуют дакы проєкты на школіня учытелів Тоты проєкты перекладают <unk> раз до
рока Но а єдам учітый часо до батра є потрібна на тото
жебы был тот проєкт дошетре так было бы гей Нато на тот
проєкт будь даяка фінансна гей частка абы бы была одчыта або не
была або з даякого проєкту тіж на тото тепер чекамей чекаме бо
дав єм три проєкты до того выодночыня Та же тепер найближ два
три місяци ся буду чекати на то же ці в будучым школьскым
року буде або не буде даякы школіня такє векше проучытелі же могли
здобыти кваліфікацию або даякы іновачны такы знаня То я барже конкретні ся
звідам бо так може знати може то є звіданя до вас може
ні але то ху ся звідати чы Як учытеле котры вчат русиньского
языка они вшыткы сут абсольвентами філолоґіі русиньской но тото є то найвечы
проблем Ані єден учытель не окрема неквалифікуваний в пракси Вшыто тоты учытелі
мают покончены подобны ей комбінациі або подобный язык найчастійшы то буд рускій
або украіньскій но але то неє на шкоду на зачаток є то
так мусиме зо стым воювати в такій ситуациі в якій то є
но а уж через тоты будучій освіты будучі стрітнутя через будучій Проєкты
будут мочі здобыти і квалифікацию то значыт же уж будут мати конкретно
на папірі же сут абсольвентами даякых школінь о русиньскым языку тіже уж
то буде матір так же то є то є проблема так для
вас реальнос є найвекший проблем зату же А іщы з інчой бочкы
мым ся хтіл звідати Бо мы там Лемкы в Польщы то вам
заздростиме гідні річы Вы навет о тым не знате Приіжджат до Вас
театер Но ходят ходят але медже Лаборит за мы сме выцінову даякы
способом приправе на іх выступліня цілжу Пряшова буду лабір ци так же
люде знают ходят люблят не люблят як тоє Так то упряшою ту
традиция А культурне жытя то значыт ні Мы знаме вашы ансамблі В
каждым селі то вымате такій ансамбль котрый котрого в нас то ани
єдного може не в нас то в каждым селі такій То што
тоты ансамблі то єднак то єст то культурне жытя котре провадите Ей
то єст найважнійше ні Так на На окоп си дало повісти може
еге гей тоє нагорода і фестівал атле і тіж в каждій селі
ту на околиці дале особисті справы в каждым істує така маленька яка
фольклорна ґрупа Люде вечно сут то старшы люде котры але сут міці
немай молоды Же не є то таке же жесто старых ся інтересуют
або такюж уж на доходку ей Але І молоды сут між нимано
а тутен фольклор тоту традицию перетримуют тут по тых солах нашых поуколіций
Но Але некотры тоты скупіны тоты вашы ансамбли то сут на найвыкшы
най найвысшым рівни я бым рук світовым Не то же хловацкым цитам
Але світовым Русиньскы фолькуры красны таме просто на реализацию буд якій ці
уж інструментальну форму або дучноінструментальну або спілоінструменталю там єй або на танци
А то я розумію же научаня хутбы так музыкы Вам помагат і
дні так в научаню русиньского ам собошыкы дост часто і на тых
лекциях учыме співанкы або якы гімны атагы тіж то є сучасну то
а я мам ся і тоту выгоду же на школі учу єй
худобну музичне выхованя учу тіж же я і на музичным выхованю учу
русиньскы співанкы і тых остатніх котры находят на русиньскій язык тіже то
є такій простор на тото пособіня і на тых котры не ходят
не має інтересу Холем співати будут знати кєд кєд уж не має
інтересо язык такы холен буду знати фольклор Вы сте з радуваня походите
родом ци ні Не Я жыю в між Лабірцях Лонту стат кілометрів
кажди єм доходжу ту І там сте ся вродили на сонародым Руменім
Віту і Розумієте нас добрі Я Вас розумію барз добрі зато же
з Лемками І в часи студиі і в вас по студиях все
єм был в контакті і низка єм в контакті ту близко єм
при польскій граници на другій бік Карпат Ходжю Барчасто з Русинами сострейци
в Куманці в Марко Ґай учытель русиньского языка зрадваня над ляпірцьом оповідал
о своій роботі Як повіл быват тіж по пілнічній стороні Карпат в
Команчы і в Радошыцях і стрічат ся з Русинами Можна лем мати
жаль до того же на східній Лемковині нияк ниска не веде ся
вчыня лемківского языка Дост повісти же платня ансамблю Ославяне выдана през Обєднаня
Украінців в Польщы в <unk> році єст в цілости описана латинком лем
маціці на головок платні На першій стороні Деси долину маленькым шрифтом В
Стыдліві Мож нати рефлексию же на тій платні уж лемківской традициі культуры
не вельо ся лишыло