Реґістер Забытків #21 - 16 IХ 2015 Дукля
Еп. 21

Реґістер Забытків #21 - 16 IХ 2015 Дукля

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Dukli, miasteczku na historycznym trakcie węgierskim, które było ważnym ośrodkiem handlu winem i lokalnej administracji. Przypomniano też jego wielokulturowy charakter, związki z Łemkami i Żydami oraz późniejszy spadek znaczenia po zmianach administracyjnych, ominięciu przez kolej i zniszczeniach wojennych.

Автоматычна транскрипция

Шановны радию слухачы при мікрофоні Наталия Малецка Новак витайте в проґрамі Реґістер забытків будучым субєктивным радийовым описом цікавых особливости І все бесідую особливости Лемковины але днес пошырюєме нашы горизонты і пошырюєме наш обшыр заінтересуваня Не перший то раз бо як може памятате были сме уж напримір в курортным Іоничы якій не находит ся уж докладні в обшыри Лемковины але лемківскы села сут до него як за меджом і тото близкє сусідство лемківскых сел справило же Ілонич был часто одвиджаний тіж през Лемків якы бывали гын заватляти ріжны справункы і радше тіж за роботом як в характері курортників Днес затримаме ся в місточку котре тяжко так на серіл повісти жебы было лемківскым хоц подля слів Колядкы і Богдана Ігора Антонича Дукля бо власні там днес ся выбераме Лемківскым селом была Напевно Дукля была місцьом часто одвиджаным през Лемків якы мешкали дослідні за Меджом а іх мала част мешкала в самій Дукли Місточку якє полнило функцию важного осередка на гандльовым пути з Польского Королівства аж на Угри Жытелі Дукли утримували ся в великій мірі згандлюваня вином З часом з поводжыньом Дукля конкурувала з сусідскыма яслисками і в столітю нашла ся в полни свого розвитку як уфортифікуване місто з двома брамами і од <unk> р з мытном комором в ратушу Пізнійше вознесено пляц рококовый парафіяльный костел костел з кляштором Бернардинів і очывидні синаґоґы а і жыдівскы цмонтери найдеме в Дукли бо Дукля в найбільшій ступені замышкувана была през Ізраітів В другій половині ХХ столітя статистика для Дуклі представлят ся наступуючо Місточко розтігало ся на просторі <unk> Моргів рахувало <unk> хыж і <unk> жытелів з котрых <unk> было Поляками <unk> Русинами а <unk> Жыдами Дука была сідибом повітового суду нотаряту постерунку жандармериі почтового та телеґрафічного уряду а і важным торговым місцьом было втукли десят ярмаків і што тыжневы торгы зато самы видите же вшыткы важнійшы залетліня Лемкы жыючых в сусідскых селах мусіли реалізувати в Дукли окрем того в Дукли містил ся бровар дестилярня фабрыка патичок рафінерия нафты ци паровий тартак Першы запискы про дуклю походят з <unk> рока З того рока походит документ потверджаючый поділ і даруваня великого маєтку м ін Дуклю своім братанкам през Яна Сухевілька ґнєздньского архієпископа і канцеляря на дворі короля Казімєжо Великого Містны права Дукля отримала в <unk> році Локацийный акт Дукли на маґдебуржскым праві походит з <unk> рока Дуклю основано на важным так званым угорскым тракті якій віл з пілночы на полудне Европы а інча королівска траса вела през Жывецут болю Новый Санч з Могород Дуклю і Лайнцут Важныма для міста подіями было признаня през короля Зыґмонта І Лазу привілею в <unk> році на продаж і складуваня угорского вина і установліня споминаной мытной Коморы в <unk> р В наступных роках та і віках по сухыльках властителями Дуклі были м ін кобеляньскы Ціковскы Йорданове Мациньскы Мішковы Осоліньскы потоцкы ци стадницкы Вчас австрийского забору коли змінено польскій поділ державы дуклю установлено сідибом єдного з віснадцетьох циркуів одповідників повітів По перенесіню столиці цирку до Ясла переслідуване огнями місточко підупалу і стратило на значыню Причынило ся до того тіж і побудуваня желізниці яка помияла дуклю Доперо розвиток нафтового індустря під конец ХХ ст принесло ожывліня місточка котре скуточні зас загомували обі войны Бо хоц по ІІ світовій войні коли згоріла част міста а часто стала вынищена през стацийонуючы гыноросийскы войска Дуклю одбудувано в Меджевойну То вчас ІІ Світовой Войны Німці в Дукли утворили ґетто Увязаных Жыдів поділено на три ґрупы Єдну вывезено до контрабору в Бельшци другу вывезено до бар Вінка до ліса і там розстріляно а третю ґрупу перезначено до робіт при будові доріг і в Каміньовомі Само місточко нашло ся в центри великой борбы од Укольскій перевал в вересни <unk> р і остало в <unk> процентах знищене До той поры підносит ся з тых траґічных подій є злошімо <unk>eore си ци монеґыню ІІ уж сім отры лабовый Сирімин <unk> ідуж сімопры дідужі мокрыня Та пар се муса все мусен <unk>эке ломіня Жакре мове І чуєме ся по першым музичній перерво буде іх напевно іщы пару Одраз припомну же днес Реґістер забытків завандрувал до Дукли А што в Дукли заслугує на мено забитку радия Лем фм напевно мусит то быти палац Ориґінальный замок в Дукли был вознесеный коло половины ХІХ столітя з ініциятивы Яна Йордана єдного з властителів дукляньского маєтку Але в <unk> році был уж в руіні Побудувано зато новый палац на місци замку Стараньом франтишка Бернарда Мніжха будову перепроваджено в роках <unk> і вознесено плянтровый будинок на пляні квадрату з фронтом од полудня в типі паляцо ІНА Палац Інфортица є то специфічный вид палацу якій має оборонный характер Звыклий был то палацовый будинок окруженый бастьйоновыма уміцнінями а в ощаднійшых версиях парканом і яром Ідея того рода будовли зродила ся вчасі ренесансу в Італиі і розышла на Европу Найбарже знаны приміры такого рода палацу на полудни Польщы то напримір Замок в Ванцу Ті ци в Новым Віснічы Вертаючы до нашого дукляньского палацу то по великым огни в <unk> році палац одбудувано з ініциятивы єжого Авґуста Ванґеліна Мішха і його жены Мариі Амаліі з Брудів Одбудова і перебудова мала місце в роках <unk> По перебудові палац набрал примет палацу побудуваного подля <unk>r<unk>e<unk> Жахдин То вид баракового палацу якій уформувал ся во Франциі котрого головний будинок был поміщений на осі медже головным подворцьом а великом загородом міщучом ся на заді палацу Найзнаменитшым приміром такого рода палацу єст версальскій палац Перебудову дукляньского палацу запроєктувал правдоподібні дрезденьскій архітект Ян Фридерик Кнобель під кєрунком Леонарда Андриса надворного будовничого мнішків В тым часі і до палацу добудувано додаткове плянтро а сам будинок переорієнтувано подля осі схід захід Скорше бастийоны замінено на офіцины заложено ґеометрычны огороды в якых поставлено загородову малу архітектуру Театр Камінны мосткы Лавы ци Лазы В <unk> році властителями палацу остали осоліньскы пак стадницкы і мациньскы а остатніма передвоєнныма властителями были Тарновскы Палац нищеный был пожарами в роках <unk> і <unk> Перебудуваный остал в <unk> році стараньом Адама Мациньского Товды змінено поділы во внутрі партеру палацу і выстрій прикрашыня зовнішніх елеваций По подіях І світовой войны палац зруйнуваный стоял незамешканый в меджевойно а по цілковитым знищыню вчас ІІ світовой войны стоял як выпалена руіна без даху і полал аж до <unk> рока коли зачато ремонт і частьов реконструкцию палацу Кєд ходит о попалацовы бастионы якы пак змінено на офіцины схоснувано іх найперше як мешканя для службы потім тіж і для властителів маєтку Остали частьово знищены вчас воєнных борб в роках <unk> одремонтувано іх в <unk> р Палацовый Парк якій основано в <unk> р як француззку ґеометрычну загороду переформувано в ст Краєвидовидовидовий Парк Наднес остала ся там іщы неоґотицка каплиця побудувана найпевнійше в <unk> році одремонтуваный палац з парком хоснуваный є сучасні през історичный Музей Палац в Дукли Вышла дічыно вышла єдны якос русяк Оеста основа єсом плакало сме все очка заплакала ручкы залом мало зміл ся ліс А што жы там плачеш аж до ж так далік і чемо моя як я не мом плакат як не мом на лік не будут моє Як же не мам плака ті як не мом же го чне мам бе бодаша ой бодаш годаш нас до Люде мі тят пародиці кажут а самы ся дают родят ся бытают а сам дівчано вішла єдины вышла дівчана выйшла єдена І вертамент до дукляньского палацу то проґрам Реґістер забытків в радию Лем ф <unk> днес в нашу субєктивну листу забытковых особливости вартаючых познаня вписуєме особливости Дуклі як ІІ Палац Кустьок його істориі уж за нами Тепер повіме собі де він ся находит і як выглядат Палац побудувано на пілніч од місточка вчас Дукли при зыстю ся рік Ясолкы і Дукялькы Од заходу ограничат го медженародова дорога яка мат назву улиця угорскій тракт Будовля характеризує ся бароковом стилістиком Палац побудуваный єст на пляні квадрату мат два плянтра і вкрытый єст мансардовым дахом Мансардовый дах выглядат в тот спосіб же єст то дах вымленый при чым кажда з площын складат ся з двох части Выжньой О меншым куті нахыліня і нижньой барже острой о більшым куті нахыліня завдякы чому єст більша можніст хоснуваня плянтра під дахом Мансартовый дах може быти дво або <unk> спадисты спопуляризувал тотонструкцийне розвязаня француззкій архітект окресу бароку Фой Манш Стіны палацу в Дукли побудуваны сут з каменя і цеглы Полавы сут взглядні молоды походят з <unk> років минулого столітя Припомну повойні палац был барз знищеный і зато полавы мают жельбетонову конструкцию Дах вкрытый єст бляхом Фронтова західня стіна золны єст порозділяна плыткыма ризалитами О ризалитах уж єм в реґістрі бесідувала коли омовляли сме забудову Івонича і єдного з його дворів Ризалиты сут то высуніня фраґменту стіны в єй середній бічній або нарожній части высуніня попроваджены сут од фундаментів аж по дах можут мати просто кутный або пілколесистий переріз Звыклі в ризелитах містит ся головный вхід а з другой страны будинку выхід на тарас ци на загороду Зовнішні стіны палацу в Дукли поділены сут тіж меджеплянтровым ґземсом Коли палац был іщы єдноплянтровый ґземстот был в інчучым стіном В пущыні даху розміщено симетрычні три люкарни Люкарна то вид дахового вікна переважні овальной або круглой формы і такы власні пілколесисты заперты находят ся на даху в дукляньскым палаци Східня стіна єст гладка пят осьола несиметрычна з аналоґічныма як по західній страні люкарнами Пілночна і полудньова стіна сут близнячы симетричны <unk> осьолы з входом на осі і аж пятьома люкарнами в тасі Ціліст звінчена єст кордоновым ґземсом Во внутрі поміщыня розміщены сут згідні зо скоришньом орієнтацийом палацу схід захід дві части поміщынь розділены переходячом през цілу долгіст будинку сіньом рівнолеглом до теперішнього фронту будинку Жі круто се топримі кєд ґонто ІІ Цель Кратицю абу Могальц уж хвалю Вена Лаґіду нагафоны і <unk>rature О мерсти м власо ґар курте але тю міс акцепту скій віра салуй Ну спарти ком аді або Михаль з дому Шалю камоды буркометра благаты на ла диду Линна Линкы виновадиту Линна Линкы виновадинна Тю прє по тосу тім про віків не пуркати васкі сумн сурік етміо не темой турма спосуйте і ту з екрі от он дему сувосоні сі ту єст тыж тервыху єду ХІХ сухель <unk>eГы то мушка лю виноветы винова дидуна линди виновадин і ту ся ліжу фон <unk>earararani По двох боках палацу в Дукли тепер історичного Музею вызнесено дві офіцийны Скорше полнили функцию бастіонів палацу На пілніч од палацу єст єдна яка заперат елевацию палацу з лівой страны Побудувана єст на пляні нереґулярного пятьобоку єст то плянторовый будинок з польницьом вкрытый вельоспадистым дахом з бляхы Офіцийно побудувана єст з каменя і цеглы В стінах розміщены сут ріжны шырокости выгляды ціліст вінчыт подібний што на палацу кордоновий ґзимс Друга офіцина поміщена є од полудньовой страны і заперат правый бок палацу Тота зас побудувана єст на пляні нереґулярного семоку зближеного до пятьо боку Єст то тіж плянтровый будинок з полницьом з подібным дахолым вкрытьом ґзимсом і аналоґічныма выглядами До палацового ансамблю належыт тіж каплиця яка містит ся в середній части Парку близко його границі То невелика будовля вознесена на пляні просто кута з різелитом в коротшій стіні вымурувана з камінных блоків на цоколі з остро падаючым вельоплощыновым дахом Стіны прикрашены сут пілястрами А пілястер то локальне згрубліня стіні в формі плаского стопа філяра уставленого при стіні і кус з нього высуненого медже пілястрами в каплици поміщено выгляды Дах заакцентуваный єст вежычком закінченом малом баньком Додатковом будовльом входячом в склад палацового ансамблю была пивниця яка лишыла ся уж во фраґментаричным стані як обєкт втоплений в убоча опадаюче до ясолкы в обрубі Парку Пивниця побудувана была з каменя на пляні квадрату а од пілночного заходу зрівна была з пойомом ґрунту Палацовый Парк заложеный был ориґінальні як уж было споминане во французскым стилю ґеометричной загороды переформленой в ХХ столітю в краєвидовый Парк На його обшыри находят ся три ставы одділены шорами дерев головні лип грабів і робіні В парку лишыло ся тіж пару ориґінальных архітектонічных елементів камінный мосток ци загородовы лавы Палацовый ансамбль огородженый єст камінным муром з нереґулярных пісковцьовых плит фраґментами мур єст міцно знищеный а фраґментами не його нияк Палац доступный єст Для звиджаючый о як уж было споминане находит ся там історичный Музей Парк тіж єст доступный а на його обшыри діє спортове боіско В Державный Реґістер Забытків палац вписаный был <unk> квітня <unk> рока В дукли особливых міст є веце як тот омовленый палац мы днес мено забитку радия Лем фм признаме іщы єдному обєктови а до самой дукли іщы дазраз вернеме Ем <unk> В <unk> році в Державный Реґістер Забытків остал вписаный Монастыр Бернардинів в Дукли В <unk> році великій коронный маршалок Юзеф Вандалін Мнішах властитель Дуклі Офірувал монастырови велику ділянку на Предполи Дукли на пілніч од Пущыны Рымку До кінця пятцятых років XXI ст діял на тым місци деревяный костел вознесеный з ініциятивы саноткого хорунжого Юзефа Буковского При тым костелі осадил ся монастыр монастыр побудувано в роках <unk> з фундациі Ломжыньского хорунжого Казімє Жалентовского В роках <unk> побудувано новый муруваный будинок Костела зо спільных фондів Вентовского Антонього Морозка і отця Яна Ґерманьского Проєкт приписуваный єст архітектови Леонардови Андри Сови надворному архітектови Мнішхів Будову провадил Ян Зайдель з Корозна В роках <unk> з ініциятивы єжого Авґуста Ванделіна Міжка добудувано дві вежы і зроблено фасаду костела з богатым прикрашыньом Костел і монастер міцно вытерпіли од огня в <unk> році Чысто згоріла середина Стараньом ґвардияна Чеслава Боґдальского в роках <unk> перебудувано знищену середину костела добудувано тіж товды монументальну абсиду і правдоподібні товды тіж каплицю Яна з Дуклі Перебудувано музичный хор і введено колюмны выділяючы олтар од храму вірных Будовлі тоты зас міцно вытерпіли в пізнійшых роках вчас воєнных подій але поважнійший ремонт перепроваджено аж в <unk> році Роботы зосереджено головні на елевациях і дахах храму і монастыря Кінцьом <unk> років перепроваджено консервацию поліхромі в бічных навах а в <unk> році одновлено поліхромів в Алтари і головным храмів вірных В роках <unk> одновлено елевациі костела і перепроваджено комплексовый ремонт дахів і баньок веш з выміном покрытя з одсинкуваной бляхы на мідияну Обшыр в якым находит ся костел монастыр і ґаздівскы примонастерскы будинкы огородженый єст камінным муром з брамами Костел з прилігаючым до него монастыром попереджат великій подворец Костел єст звернений алтарьом на пілночну сторону єст базиліковым костелом триноловым З частом олтарньом о тій самій шырокости што головна нала Олтар закінченый єст пілколесистом абсидом бічны навы сут о половину ужшы а на іх передолжыню од пілночной стороны поміщено захрыстю і спомнену каплицю Яна з Дукли а од полудньовой поміщено притвор сігаючый поза стіны бічных нав Брила костела здомінувана єст през дві вежы звінчены гелмами Храм вірных вкрытый єст двоспадистым дахом а бічны навы площыновыма дахами Бічны навы мают высокіст половины головной навы з двома вежами добудуваныма на іх передолжыню Костел вымурувано з каменя і цеглы дах вкрыто мідияном бляхом Головна стіна костела розплянувана єст симетричні мат три осі з вежами по обох странах і щытом посередині Фронтова стіна єст триповерхова розділена композитовыма плястрами якы сперают белькуваня медже нима зас поміщано уско коколы декоративны панелі Додатковым прикрашыньом сут іщы выгляды з богатым обрамуваньом ґзимсами і выкінчыньом Решта стін скромнійша розділена лем пілястрами підтримуючыма ґзимс Середина стін вкрыта єст поліхроміом в бічных навах орнаментальном Автором поліхромі в головній Наві і Волтари єст Антоний Попіль львівскій маляр Выпосаджыня костела єст богате част ренесансового з приблизно <unk> рока а част рока колого Прилігаючый до костела монастыр вознесено на пляні Просто Кута складат ся з трьох Двочастьовых крыл і східнього єдночастьового вшыткы части зґрупуваны сут довкола простокутного патя Будинок вкрытый єст триспадистым дахом муруваный єст з каменя і цеглы В ґалериі і монастырскых поміщынях полавы сут крижовы і бочково вальцьово крижовы Зовнішні стіны сут скромны порозділяны лем гладкыма псевдопілястрами якы підтримуют богатый профілюваный ґзимс Костел доступный єст для каждого А монастыр уж ні І на тым скінчыме Днес аж два обєкты отримали званя Забитку радия ЛЕМ фм палацовый та кляшторный ансамблі будинків в Дукли Дякую сердечні за увагу Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак Ведес