Archiwum
łemkowskiego radia

Минула нам власні годна VI вечер маме середу то значыт же на антені радия Лем фм зачынат ся познавчий проґрам Реґістер забытків То проґрам в котрым охочу звернути вашу увагу на тото Што на тій нашій Лемковині є вартістне гарде цікаве інтересуюче выняткове особливе тоту листу мож бы іщы долго зуполняти В каждым одтинку познаєме єдну річ єдну особливіст яку поміщаме в субєктивный радийовий реґістер забытків Часто але не все обєкты о котрых бесідуєме уж были доцінены през фахівців і знавців темы і вписаны сут уж напримір в Державный Реґістер забытків Ци як чули сте в єдным з остатніх одтинків коли бесідували сме про церков в Поворознику на листу світовой спадковины Дідицтва ЮНЕСКО Доціняют елементы краєвиду Лемковины інчы в світі Доцінме іх і мы гев на місци Хоц то єст васі найтруднійше легше захвичати ся ліпчым Як видіти атракцийніст того што маме на штоден Днес жебы кузот початок темы церкви о наступній перлині буде уж о тыжден займеме ся архітектуром місточка котре штоправда уж не находит ся в обшыри самой Лемковины але находит ся в барз близкым сусідстві і все было звязане з жытьом Лемків і інчых жытелів Лемковины Там мож было дашто купити ліпшого там тіж мож было наяти ся до роботы хоцби і той часовой З єдного і другого корыстано такых місточок уж на границі Лемковины было більше не лем тото котрым будеме бесідувати днес напр Дукля ци Рыманів А мы днес будеме бесідувати про Іво ніч Івоніч обік котрого дословні за гором Находила ся Вілька лемківскє село якого уж неє але єст тіж болутянка яка іщы на щестя єс іщы там дахто мешкат то головны осередкы лемківской деревяной різбы Зато можеме быти певны же і лемківскы різбяры з тых сел спілтворили і во ніч Кус дале але дале барз близко бы в оддаліню до десятьох кілометрів найдеме такы лемківскы села як Дерстяну Заватку Рыманівску Королика Валского Далеу Шкляры ци Віслочок І во ніч находит ся уж на пілночным краю Низкого Бескіду в підкарпатскым воєвідстві корусняньскым повіті в долині Івоніцкого потока на высокости <unk> метрів над рівньом моря Горячо запрашам до слуханя днешнього одтинка але тіж і до обзераня богатой ґалериі знимок При заповіди днешнього проґраму яка появила ся на нашым портали будете мати і зобразувану цілу архітектуру івоніча Запрашам Наталия Малецка Ґнеза розвитку івоніча єст така сама як і лемківской Крениці Іво ніч было і єст уздровисковым місточком богатым в джерела лікуючой мінеральной воды тототы джерела окрислили і окрисляют дале уздровисково санаторийный характер місточка они тіж влияют на кліматичны вальоры і воніча В повітрі є вельо йоду брому іозону Мінеральны воды якы мож позыскувати в івонічу і його околицях то класол угыльовы воды богаты в такы гемічны елементы як фльор гыдроґен флюор бром йод ци бор Богатством мінеральной воды справило же о івонічу было знатя Уж в <unk> столітю а в <unk> было знане уж в цілій Европі Хоц перша писана змінка про єво ніч походит з <unk> рока єст то змінка о уж істнуючій осаді котра быти може была основана уж в столітю і можливе єст же было то осаджыня на рускым праві бо пак в наступных роках была релокувана але уж на маґдебурскым німецкым праві В другій половині XXI столітя і волніч был уж дост богатым і замешкалым селом Доводом того може быти побудуваня в ним великого костела консакруваного в <unk> році Істнул гын тіж товды оборонный двір званого твердыньом были рыбны сталы і аж <unk> <unk> коміцкы загороды В тамтым часі і во ніч так скоро ся богатил і розвивал з взгляду на своє положыня в обшыри крижуваня ся гандльовых пути угорского якій ішол з пілночы през Дуклю дукольску Перехыбу до Мадяр і на Балкани з Підкарпатскым путом якій ішол зо заходу през Краків Біч Санок Подоля до богатых колоний над Чорным Морьом Невідомо до кінця коли зачато хоснувати мінеральны джерела і воніча і хто одкрыл іх лікуючы приметы власні там Бо найстаршы писаны документы парафіяльны хронікы остали знищены през наізды Татарів в <unk> році товды то згоріло ціле село і Клебания де были кронікы Але пишучий в ствонічу неякій Зєленівскій стверджат же лікуючы воды Івоніча были знаны уж в столітю Ґыльди сунты зот На твом літ у ера на де по Моя дороґа нашільте тужіва купы годійшы Ойо ніґді ништо нима Ясопу і свідомы Окшымгельді данси ґубі Моє серце Окшмґільді мрак си спри Од за мены сокали Окшы муді о Удокументуваный початок Івоніча як уздровиска принимат ся на рік <unk> В тым році вышла друком наукова розправа дворского докторя Короля Баторого під назвом Уздровиска Войцєха Очкы Поданый рік треба приняти як символічний зато же дохтор Очко описал в ним уж істнуючы і знаны і знаны з выступуваня в них лікуючых джерел місцевостях і обшырах В <unk> році властителями Івоніча остала родина Залузкых і в іх руках і воніч был аж до кінця ІІ Світовой Войны до <unk> <unk> рока То тота родина причынила ся до розвитку Івоніча і то они тіж были основателями уздровиска о якым думаме днес В другій половині XIX ст вознесено еклектычный двір якій был садибом городу Курортникы якы приізджали до Івоніча тіж артисты уж од самых початків подивляли барз цінну забудову в полни можливу до выгідного хоснуваня будучы при тым цінным артистичным добром Центром івоніцкого уздровиска были окремы будинкы якы находили ся в обруві бывшого Здройового закладу якій містил ся в долині івоніцкого потока За вынятком муруваных мінеральных лазєнок тоты будинкы мали переважні <unk> плян <unk> і побудуваны были з дерева Побудуваны коло <unk> рока павільон над джерелом поднес мат свою ориґінальну форму смобічной ґльорєты з уставленыма по рогах на высокых пєдесталах осмома колюмнами якы двигают дорицкє балькуваня і банястий дах Побудуваный в тым самым часі в самым центрі воніча тзв Старый Палац мал лучыти мешкальны функциі з рецепцийом уздровиска Двоплянторову будову уформувано в тзв палядяньскым укладі зо стрілистым бортиком на фронтовій стіні уставленым на высокости першого плянтра на грубых стопах полученых гором аркадами і творячых під сподом форму підізду Одповідник портику по протилеглій страні полудньовій становила вкомпонувана на высокости першого плянтра глубока лоджія сперта на аналоґічных стапах як фронтовий портик В заложынях того палядяньского стилю в якым вознесено тот палац находят ся консеквентніст конструкцийных укладів уміркуваня в прикрашаню хоснуваня великого порядку і ладу Будовлі мали быти функцийональны і заєдно клясичні монументальны При вході до здройового парку находил ся малий але як подают записы красний чворобічный базар типова паркова будовля павільоновой конструкциі З часом над воды за собником побудувано деревяну променаду з характеристичныма аркадами о красній колюмнаді Променада тота хоронила курортників од дощу і вітру Інспіраторком до побудуваня выміненых обєктів была жена Кароля Залуского властителя Івоніча Амелия яка брала участ в свого рода в змаганях великых дам на початку ХХ стванях о утворіня найкрасшой загороды в Польщы Амелия Залузка рисувала пляны гардых будинків в Івонічу Якы пак были скоро будуваны в місцях котры она выбрала Вытычыла тіж в лісі стежкы пути заміняючы тот окружаючый ліс в здройовый парк вшытко тото робила так жебы найліпше вкомпонувати здройовий заклад в натуральне оточыня так жебы Парк проникал ся з натуром а не жебы были то два оддільны діла Сігала при тым по принципы якы окрислила аристократка Ізабеля Чарториска Тоты принципы то напримір а то жебы не дублювати такых самых видоків николи в тій самій загороді не ставляти двох або трьох альтанок хыжок Не вміщати якысых руін костелів ци лежычок Путы мали быти одповідньо вытычены не просто як дорога але тіж не за барз круты І Амелия Зауска проєктувала Івоніцкій Парк докладні в опертю о тоты принципы і реалізувала іх в полни Была претен так амбітна же сігала порады артистів І коли напримір проєктувала єден з пацеровых путин здойового Парку то вытыченого на спосіб анґлицкых огородів і зробил тото єден з найвыдатнійшых в тым часі учытелів малярства і рисунку во Варшаві Йоан Фелікс Пьоварскій В половині XIX столітя івоніч мал напілсельскій напілуздровисковий характер Окрем клясицистичных обєктів мож было найти і односины до романтизму як хоцбы выдабаний на єдным з камены в парку напис Ту блаженна тиша ту чыстий воздух благотворны джерела а вшытко рідне Ла Еве Ты сам прескас Ми слухачы днес спацеруєме по <unk>вічным івонічу котрый як уж было повиджене на самым початку хоц уж не находит ся на самій Лемковині то был єдным з тых релятивні більшых осередків в найблизшым сусідстві лемківскых сел не мож было напримір наяти ся до даякой часовой роботы при курортниках Подля Юзефа Дітля купельны хыжкы в Іванічу характеризували ся повабом уроком і чаром хоц были скромні побудуваны то звычутьом Коло <unk> рока вознесено в центрі готель пізнійшый головный здройовий дім двоплянтровый будинок побудуваный на пляні буквы Ф о нерівній долгости бічных крыл з невеликыма ризалітами в фасаді Будовля тота хоц з клясицистичныма елементами выглядат барже як палац з ХІХ столітя хоц вознесеный до устровисковых цілів Захвичал ся ним Дітель Палац был барз ґустовний і шыковний як писал містила ся в ним красна бальова саля обшырна ідальняна саля покій з вілярдом цукєрня і чытельня На плянтрі находило ся парунадцет покоів до вынанятя для гости Доперо в <unk> році добудувано од полудньовой страны до будинку стройового дому в місцей скромной характеристичну долгу в мавретаньскым стилю веранду зо <unk>ма ажуровыма на зміну надвішаныма і спертыма стопами По <unk> році добудувано вівонічу пару деревяных обєктів медже інчыма в полудньовій части закладу вознесену над потоком Великій плянтровий дом в швайцарскым стилі якій называл ся і до той поры так само ся называт хоц выглядат уж барже модерні санаториюм Затиша На захід од здройовой променады в долині потока Белкотка побудувано плянтровый дім під Поґоньом В другій половині ХХ столітя побудувано тіж в самым центрі уздровиска плянтовый деревяный будинок названый пізнійше Краковяком Перетрвал в іні по сучасны часы хоц уж куж о зміненым выгляді Вільна тота побудуваня остала в тіж швайцарскым стилю на пляні зближеным до буквы Л з характеристичным три прогыновом три травейовом верандом на партері і обшырныма ґанками під вкрытьом окапів на плянтрі Балюстрады прикрашали декорациі з вытаных в дошті елементів характеристичны для швайцарского стилю Головным будовничым наятым в тым часі Вівонічу был высоко нотуваний в Кракові яцик матусіньскій Важным моментом в істориі розвитку і воніча было вознесіня в роках <unk> єдиного товды муруваного обєкту мінеральных лазєнок На осіны <unk> рока вызвано до выбраня найліпшого місця і споряджыня пляну будовничого з Кракова Вензовича до перепроваджыня одповідніх змін в пляні і перепроваджыня самой будовы на основі інструкциі Бальнеолоґічной Комісиі выдатного і знаного архітекта Ксєнжарского Архітект тот был інспіратором опрацуваня вавельского горбу як польского акрополис якє не остало николи зреалізуване был тіж творцьом Колеґіум Новум Ягайлоньского Університету але тіж і автором проєкту Мінеральных Лазєнок і Крытой Променады в Креници Іванічу то він кєрувал вшыткыма будовляныма роботами кориґувал пляны і до йому треба приписати остаточний выгляд і форму лазєнковых будинків Одночасні до возношыня лазєнок в <unk> році на полудньовым убочы горы понад Здройовым Домом побудувано обшырный мешкальный обєкт Бельведер называний тіж Новым Палацом о еклектычных цехах з характеристичном вгубленом верандом посередині фронтовой стіны Інструкция для уздровиск з <unk> р голосила же необхідным для фунґуваня каждого здройого закладу сут ходникы під задашыньом Обік здровів обіґ джерел до прогульок для гости вчас дощу В івонічу в столітю тоту функцию сполняла колюмнада вздолж старшых лазєнок і засобника мінеральной воды Было то єдно з недотягнінь уздровиска же бракувало такой справдивого старіня задашеной парадной променады Виотю Выг ни блоом фаєн за бынін делос шыст рід фля Воман Совіри Спрадян Броґен Вайт Лайфі аз свало Ком то фірк сі ты Ладі сма файре Анґе <unk> херэ <unk> выды Єдума веза І чуєме ся зас по співанці в днешній Реґістер завитків вписуєме гуртово цілу архітектуру XIXвічного Івоніча місточка котре не причыслят ся уж до Лемковины але находит ся на самым краю і хтів нехтів было міцно звязане з жытьом сусідніх Лемків В <unk> році і во ніч дале был в тракті будуваня возношыня новых будинків Одночасно поступували тіж урбанізацийны роботы напримір розкопано і сплянтувано значну част горба якій розділял здоровову долину од долины потока Белкоткы На західнім убочы верху на схід од закладу зроблено тзв про гульку Марі пут якій вюл од закладовой каплиці додому єдной з аристократычных мешканок Іваніча Потік в тот час выпростувано і унято вмуруваны берегы Площына перед Здройовым Домом стала ся місцьом променады концертів на вільным повітри і Части товарискых стріч Польскій неоромантичный поета Владислав Белза порівнал тот пляц до пляцу св Марка в Венециі В <unk> році Іво ніч зыскал басен В долині Квальців зроблено за собник воды якій наполнял гірскій потік а зас в наступным році Белкотка отримала штыря бічны оценбруваня з желізном балюстрадом довкола а обік поміщену таблицю з вырытым вершом вінцентого поля в тіны тых лісів штоси там солодко чырчуче днес якій колиси виташ нас Белкотко В наступных роках вознесено видимый обєкт якій і поднес є домінантом івоніцкого краєвиду то плянтровый будинок о назві Базар побудуваного на пляні зближеным до латиньской букв ХХ з штыйопічном зиґаровом вежом з зиґаром поміщеным на полудньово західній стіні Бесідувано о тым будинку же царює посеред інчых обєктів і же єст то будинок якым каждий заграничный заклад міг бы ся хвалити і в сотках образ його розсылал і розвішал В тым часі вознесено тіж по другій страні івоніцкого потока другій характеристичный будинок муруваный недеревяный Можеме го найти в івонічуй днес Вільля під назвом Під ялицьом Під конец ХХ столітя вознесено в центрі івоніча каплицю в формі триолтарного храму зосередином без повалы о характеристичным профіли наслідуючым старохристияньску базиліку Побудувана остала докладні в <unk> році подля проєкту Фафорґера Дале в <unk> році побудувано велику плянтову віллю Несподіванка Днес єй уж неє В <unk> р розобрано джереловый дом і завдякы тому побільшено видокову площыну над джерелами Пошырено тіж парк в сторону Волкоткы ажебы тото зробити розбурено дім під орлом і отверто в тот спосіб простор з видоком на помник Кароля Зауского на якій зла ся памятка На початку ХХ ст в <unk> р побудувано три новы віллі в тым дві плянтровы на высокым підмуруваню то заліся і лютня Передолжено тіж муруваны Лазєнкы першой клясы В наступных роках будувано штораз веце обєктів подля так званого швайцарского стилю але зо штораз частшым застосуваньом форм місцевой тесеркы з вельома балькониками коронково здобленыма деревяныма балюстрадами з надрушеныма луками і кратовницями Посеред них выріжнял ся головні Білый орел Вільля вызнесена в <unk> році през Майстра з Клемківкы Фльорияна Вайса з братями Йоаном і Антоніом Наталия то І світова война загамувала розбудову Івоніча По закінчыню войны в сусідстві Білого Орла вільлі побудувано деревяну віллю Малый Орел ожывлену гризалітами з вельома бальконами богато оздобленыма популярным мотивом гірской розеты В <unk> році ґрунтовні перебудувано крыту променаду заступлено ю барже монументальном аркадом По войні Іваніч влошол в новый етап розбудовы В оддаліню од центру зачато будувати муруваны санаторийны будинкы возношено іх на убочах высшых верхів з вкомпонуваньом в гірскій краєвид серед высокых шпыльковых дерев Найперше побудувано санаторію син <unk>ra<unk> Віль але допіроси вознесеный в роках <unk> Характеризує ся конкретным сучасным уж стильом Елементы бривы того будинку ся проникают а в приземній части схоснувано практичні самы перешклены партиі Што было новаторскє як на тамты часы Архітектура івоніча в більшости деревяна з парома муруваныма акцентами уж од половины ХХ стяла подивляна і барз ся подабала Так серед професорів бальнеолоґіі якы приізджали до Івоніча досліджати уздровисковы воды як і серед самых курортників Сам выміняный уж професор Дітль ректор Ягайлоньского Університету написал же вшыткы віллі характеризуют ся красныма і елеґантскыма формами і непересадженом декоративністю Достерігано уж товды концепцийну мысель забудовы Івоніча Тото же будинкы заєдно о высокых артистичных вальорах а і тіж тых функцийональных гармонійні спілграли з лісовым оточыньом з высокыма стрілистыма шпільковыма деревами і вельома задбаныма кльомбами і травниками <unk> і <unk> вічний івоніч становил примір звертого ансамблю Деревяной уздровисковой забудовы был синтезом популярного в тым часі швайцарского стилю з пізно клясицистичныма елементами а пізнійше і з елементами сецесиі з ріжныма формами теселькы і народного будовництва Як выглядат Івоніч тепер і ци можете в ним іщы видіти тоты вшыткы віллі о котрых была бесіда в проґрамі і котры могли сте обзерати в Ґалериі знимок долученой до заповіди проґраму жебы ся о тым переконати мусите ся віяти і зорґанізувати сой вакацийну прогульку до курортного місточка Івоніч на самым краю Низкого Бескіду горячо заохачам І што ж Мы слухачы днес Вам уж дякую за тоту радову вандрівку поівонічу і мам надію же была она на тілько приємна же ся до него в близкій будучности выберете Здравлю Вас мило Наталия Малецка абсанвен надалин Юнцим <unk>em Ні Мор ratur ґрівяр rar ітс гардс гард ітс гард горд іт горд сі на братс <unk>ecinu Согамыт а сой блакранджы была де Со румфулемен ви гамерс блідны А со еват ладер коверт водер Со <unk> ус тонса броґін Со ґаншабсордс на хандс єн чыдренс гардс гард іс гардс гардрай Доропол і во дів хыр ма бльотс ін во дів хыр малин Яв сон фундер лет рол ворни Хы рове кыт рану волду Кырт <unk> хон друмерс Юз хансо близи Кыр <unk> выспер лем но боди листне Хырд он презент став ерт мені Ридсонер поет одат і Ниґотер сонер клон крид і алі Відзгард Іс гард ітс горд єт горд єт гор за мітсів міт адалеонґ саль де пу лайт Ман Лобляк Доґом <unk> омі <unk>ear Ґірлс Ґой ме Райнбу Ам Мендет і льви Ам Ман вас вед гітрі Іс гард Іс гардс гардс гардс гард гей А моґонбаґа од ів депцит діпестда форів вер піл амi ха лемті Вирылит сы познафлян на варт Вір хом ін валей Мітa хід хунґес аґли лет солс апын Е бляк єс кальо лем нон єс ты номер Ан телен спіт ан трик іт ен бретит рефлек мон сой скіт Ен станд он ошен тілят cennрану мал бы <unk> гард гард Ен іц гор ц горли задорафо