Archiwum
łemkowskiego radia

Пряшівска Русь собі высоко цінит Александра Духновича Зато ставит ся вопрос хто был Духнович по правді В чім основа його значіня Єден з стишок Духновича звучал так Тополя колебель Астакчын кормитель Ужгород учытель Пряшев не погыбель Тот стежок містит в собі головны етапы жывота Духновича Александер Духнович ся народил на земплиньскій верховині в селі Тополя <unk> апріля <unk> року Дідскы рокы пережыл в роднім селі і в Старині де його дідо по матері был півцеучытельом ту в родиннім кругу він ся научыл елементарны знаня Освіту здобыл у ґімназиі в Ужгороді на Академіі в Кошыцях і у грекокатолицкій Богословскій Семинариі в Ужгороді Повесяціню был призначений до канцеляриі пряшівской грекокатолицкой єпархіі але мал конфликт і з консервативным єпископом Григорийом Тарковичом котрый го у <unk> році загнал служыти до парафіі Мельова і Бірове Ур Духнович перешол до мукачівской єпархіі і наступных <unk> років працувал в епархіяльній адміністрациі в Ужгороді Был там нотариюсом конзисториі По смерті Тарковича ся односены духновича з пряшівску єпархію поліпшали і в <unk> році стал ся єй каноником Наступный рік вернул ся до Пряшова де зістал аж до кінця свого жытя В Пряшові ся стал вызначным діятельом русиньского народного Возроджыня Духнович умер <unk> марця <unk> року за новым календарьом і тепер є похований в Пряшові в крипті під грекокатолицкым Катедральным Собором Як видно з повідженого Духнович собі выбрал пут Священика але память о нім Сязвічнила не як о Священиковий але за його народно культурний труд він был вызначений у його жывоті Александер Духнович был будительом і просвитительом свого народа Досправды Апостолом Рускости Підкарпатами Початок його діятельства ся сходит з мадярску революцийом в роках <unk> аж <unk> Першы поетичны творы Духнович писал по мадярскы і были під сентиментальным вплывом мадярского романтизму Мето пізнійшых творів была веце освіта народа як естетика Тота творчіст має значыня в контексті русиньского народного возроджыня Коли Мадяре Духновича заперли лем зато же він зістал вірным в своій народности зникла і о знама пісня в котрій він ясно повіл Я Русин был єсм і буду Я родил ся Русином Честний мой родне забуду Остану з його сыном мате Рузкой носпо Русины сыны сы роди собрых собра духобіци особы Зима духовіциі Зымарона Русиґу зріпод скійо Іпор Мірскы грімы руси гренес Іваского мой зло з ґурциі мой го Яры быз Мойро мой кросы В тім стишку котрий Світовый Конґрес Русинів прияв за гімну Русинів по правді бє до оч же Духнович себе называл Русином а не Рускым але в інциятив не хотіл одділити од остатнього руского племена Нао пак він такым способом ся намагал своє споіня зо своім народом лем укріпити і проглюбити Што же значыт слово Русин досправды Оно складат ся іскоріня Рус і закінчыня ін котре в собі містит значыня свого походжыня Зато Русин то сын Руси Духнович называл ся сыном Руси што жыл за границьом руского сполочынства З той причыны він у тім самым стежку пише і так Первий рускій воздух сел а кормел ся рускым хлебом коли первий раз рот отворил рускє слово про реґрускым потом і апетанвель рускым ішол раз ходом І він так само заявлят Прото Тебе роде моі кляну з жывым Богом За печальний пот і труд твой повиную ся долгом Духнович не зіставлям при словах што обіцял то і точно сполнил же і трудил ся на хоцен свойой народности Духнович брал за свою основну задачу освіту і підниманя освітньой і культурной рівны русиньского народа што насамперед жадало кодифікацию языка він але не зробил то што зробили його сучасникы словацкы будителі і не кодифікувал язык на основі найрошыренійшых діалектів Русинів Він преял так званий принцип двох штилів Низкым штильом або русиньску бесіду писал роботы про шырокый круг простых чытателів в тым чыслі і учебникы патріотичну поезию пєсы Про науковы роботы хоснувал высокый штиль славянско рускій язык што был помішаний рускій церкувнославянскій і русиньскій языкы котры його наслідовникы пізнійше назвали традичный карпаторускій язык а його опоненты языч єм Кіц Ядухнович народил руску з підкарпатами ледва дыхала была осуджена на смерть стояла прямо перед гробом Мадярскє армо під котрым стукала зробило вшытко жебы єй цалком знищыти Правда тринадцет років перед народжом Александра Духновича выбухла французска революция котра носила на своій заставі девіз свободы братства єдинства Але практика доказує же насіня ся преяло і принесло одповідний уроджай лем же землю ґу тому треба добрі обротити і приготовити лем так мож сіяти і сподівати ся на успіх Тот духовний розвиток Русинів был суть бы осуджений Духновичові Зато задача перед котром він стоял природно не была легоньков Жебы народно зрятувати од загубы на зачатку было треба масу ожывотворити заскыпити єй народне усвідомліня Вєдно з тым і надій на ліпшу будучніст Основал было культурне двиганя путьов освіта Він пише Подкарпатскє Русине оставте глубокій сон Народне голос зове двас не забудте о своім Тот стишок стал ся і текстом гімны котра была хоснувана на териториі Підкарпатя за першой Чехословацкой Республикы Доднес є гімном Підкарпатскых Русинів Голос Духновича звучал по долинах і верхах Карпат його мож было сягди чути Народ ся зачал пробуджати але і неприятелі не зістали сидіти і з заложеныма руками зачали перешкоджувати воскресіню Зато не старціло ся постарати о потребу жебы ньом народ был способний протистувати тиску неприятелям Духнович взял ся за діло і послужыл прикладом Робил трудил ся не в інтересах окремых єдинців але в інтересах шырокой русиньской громады підкарпатами Під його очами стоял Цилий Карпаторусиньскій народ котрий ся він намагал підняти на уровень остатнього культурного світа Труд Духновича был різний він укладал учемникы пришколы приготовил буквы аркатехізм ґеоґрафію ґраматику руского языка молитвенник хліб душы його буквар ся наприклад зацінят такым інтересным стежком Мамку мамку куми книжку тинту папір і табличку бо я іду до школы учыти ся поволи Духнович писал стежкы выдавал алманахы писал комедиі забавы писал доновинок Сам выкладал у ґімназиі рускій язык жебы помочы выхованю новой ґенерациі він не жалювал нич на світі Духнович был єдным з заснователів інтернату святого Йоана Крестителя Засновал літературно є заведініє Пряшевскоє до котрого своіх вшыткых писателів Тото заведініє выросло пізнійше до обшества святого Василия Великого а його наслідником є Культурно Освітнє Общество Александра Духновича Так ся зробил уроджай а то і наперек недобрій ситуациі Духнович не жалювал свій труд і так ся зявили першы пльоды котры му принесли велику радіст Пряшівскє бываня Духновича было центром карпаторуского народного і культурного жывота Ту приходжали новенькы з Ужгороду Мукачева Будина Відня Львова Перемышля Петербурґа і так дальше З стады выходили його інструкциі на ціле Підкарпатя Сам Духнович Днеска был в Ужгороді завтра у Львовій позавтра у Мукачові Фурт ходил робил пробуджал ся де напоминал молоды Сокулята же руско з Підкарпатами выжыла мож дякувати заслугам Духновича Зато його особно си оцінит дуже высоко Лем дяка великому труду Духновича мож дякувати же русиньскє самоусвідомліня ся пробудило і обжыло Підкарпатами Уж і сучасностю узнала великє значіня Духновича таді по його смерті по І світовій войні під час тзв друг русиньского народного возроджыня котре было під властями Чехословакі Духновичовій было присвяченых ностатиі і книг Збудували ся му памятникы Усельдушы в <unk> році у Колочаві в <unk> р в хусті в <unk> році в Пряшові в <unk> році і в йогороднім селі Тополя В <unk> році його мену є присвяченых много обществ на Карпатскій Руси але і в Америці По революциі в <unk> році Духнович знова стал ся символом так зветього народного возроджі не лем на Пряшівскій і Підкарпатскій Руси його мено звучыт і на Лемківскій Русині Мадярску і в бывшій Югославіі Сербіі і Хорватиі Йому є присвячений єдиний професийональний русиньскій театр на світі в Пряшові В Ужгороді і в Пряшові обновило ся Общество Александра Духновича а канадскій меценат Штефан Чыпа заснувал премію Александра Духновича за русиньску літературу Жывот і діятельство Александра Духновича служат прикладом про вшыткы поколіня Жебы і мы могли быти хосенныма про свій народ треба ся нам притримувати слов великого Духновича Хто для себе самого жывет Сам зо всем уміраєт А кто чоловечеству жывет он і по смерті жыв будет а кто ни для себе ни для другого не жывет тот єщы жыв умираєт Реляцию Александер Духнович великій сын русиньского роду про радийо лем фм приготовил Петро Медвідь