Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Репортаж зо Світового Конґресу Русинів в Будапешті
Opis odcinka
Реляциі - 19 III 22 - kongres reportaz
Automatyczna transkrypcja
Высєме зо Can<unk> Св Конґресом Русинов зо з гімнамі Марияном сонса Окы сой су сво ліс сын сы Квітовий Конґрес Русинів Руснаків і Лемків зачал ся <unk> червця в Будапешті Єдном з головных тем была ситуация Русинів на Закарпатской Руси бесідує ведучый Світовой Рады Русинів Дюра Папуґа Але окремя увага заж лем унапрямена на проблемі Русинок на Подкарпатів у Украіні прето же Русині Руснациі Лемкі припознаті і мают відпорюют своі права Научываня власного ідентитету окремы области культуры образуваня культуры інформуваня і хоснуваня урядового хоснуваня языка і писма у польскій чешскій словацкій мадярскій Румуніі Сербіі Хорвацкій лем на Подкарпатів у Украіні там єд ніч Там не маю ниякі права Но я бы думал же сме на вецей заводі писали вімогу до Верховной Раді а<unk> марця сме і були особні придали вимогу жебы они припознали Урядово Русинов і дали ім права По европскій по европской повілі о реґіональных або меншыньскых языках а то за в права на образуваня культуру інформуваня хоснуваня языка і писма но і достосом одвід <unk> мая од головы Комітета за людскі меншыньскі права і нацийональній меншыні в Украіні же воні Русинох похоплюют як субетнос украіньского народа односно воні похоплюют як Украінцох же сукраінці або оні як Украінці Мою сільскі права а зібелю веций як сото у другій земл нашы заключені зо звычаршого в <unk> засіданя Світовой Раді же я написал тот текст придітал же нову імогу послиме За припознаваня подкарпатскій Русинок Русинов карпатскій русинов на подкарпатскій знач Украіні послиме Президентови Украіні Вікторови Януковичови Тото треба жебы было пороблене по нашій вымогі до пописажітельства котрій в Украіні буде наступного року <unk> р і жебы они витворили тоты права учуєме якій вз одбі Важныма темами были тиж списы населіня в трьох державах де жыют Русины в Польщы Словациі і на Украіні Про ситуацию Русины на Словациі бесідує Володимір Противняк Подля того як мы ходиме м людми як мы знаме наляды котры сут як робила ся аґітация в рахуваню людей так бы м повіл же наляда медже Русинами на Словакі є добра є добра З тым же мы ся не успокоюме зосы дану ситуацию бо она є добра на культурным полі на Повертаня до свойой ідентіты до до признаваня ся до той гордости же люде веце говорят о тім же я Русин не гандлят ся то є добре Але за другє мы неспокійны і з тым же дальшы права котры бы Русины мают декляруваны на словеньску вельо припадок зоставают на папірі а ту є потрібне не лем єднаня з представителями нашой влады І з урядом Влады конкретно котрий має на старости народности меншыны але а і з представителями Европской Уніі зато жебы накєрували наш уряд і і представителі влады зробити єй більше про народностну меншыну Русинів котра не має власништа власну краіну нашым штатом є Словеньска Република А інчы народности жыючі на словеньску мают підпору і закордону і заграниці од своіх дасаповісти матерскых держав А то мы не маме говориме Коли має быти коли не має быти гендікєп котры з народносной меншыны мают быти на єднакій рівні маті подмінкы то тот гындікєп є треба вырівнати а є треба штос зато зробити А ту ся натискат вопрос Ці Русиньскы орґанізациі Всіліз русиньску оброду на словеньску як найстаршу і найсильнійшу орґанізацию докажут то зробити за перше задаль за другє Ці можут то зробити Ці то не є уже політична робота котру буде треба підпорити заоставаючы реґіоны де жыют нашы Русины а вытворити ім ліпшы подмінкы не лем на культуру котрой є достат примерано на сучасний став але подмінкы на роботу на одпоцінок на сферу выбавености опчанской жебы ся людьом добрі в нашых Карпатов жыло быть тоты люде Вырабляют власні продукіют і зо свойой пляцы давалут дані Украім Украіна ім дужна довернути Так же на дальшы рокы найближе то буде вопрос ціл наша нова політична партия котра бы могла теоретично зникнути на цісторусиньскій базы Як думате тоту партию робити Я не говорю же партию буду я робити я говорю же Є уже наміры до того жебы м У тій сфері як я говорил была можны можливост успіху мінімально на реґіональній териториі партиі котру бы остатній партиі мусили брати до увагы Зато же днес як є розділене спект є Партія мост і Партия Мадярска котра говорит же она бесідує за і за народносны меншыны на словеци Але коли сме си приймут бо приймают Русины єй за свою партию Ні <unk> процентів партия наш край Говорит ся реґіональна партия але застрішуют ся не лем Русинів але ону Украінців Земплісянів Шарішанів Словаків му знову Русины зостали дис на краю того спектраль Такы думкы я думаю же оні прийдут бо кажда народност і каждий народ хоче говорити сам за себе Він не потребує спростреткувати лястельмоціл бо то срозтреткуватель він І так зробит ліпше про себе як про того другого Так же тоє думкы і іду будуч нальо праві може повісти і то як допаде Зрахуваня Жытельством Васі скорше повіли сте про зрахуваня жытельства Ци робили сте яксы акциі котры помогли бы списувати ся людям на Словаках як Русины правда мы як народносна меншына Русины а головні русиньска оврода з своіма колективныма членами зробили велику пропаґацию яка на словеньскуй ціни была так я горіл у справі ту на Світовым Конґресі бо мож порівнати як інчы ці робити або ні так не мож ані то порівнати бо не было такого на словиньску ы Значіт же заінвестували сме заінвестували сме до нашых людей Вы сме говорили позерайте Коли бы ся не признате до свойой народности то вы не можете чекати же мы як народносна меншына достанеме гроші на то жебы сме робили активіты про вас Але тоты грошы не достанут ани Вашы старуство ани бурмістры ани приматоры Ані в вийду так же тоты грошы достане хто з тым Потім не плять сме же сме негодні зробити стрічу родаків же сме негодні достати культуру выклад дівату Александра Духновича дис на сниньску долину а то люде собі поступ мі был час як говорил ріґей півыдуми же є то так аначой шанси не є Так же надію ся я неєм такы думпою же же говорю зо сна надію ся же то чысло тисяч людей котре было <unk> р буде буде більше около <unk> тис людей На <unk> Світовым Конґресі мали тіж быти приняты орґанізациі русиньскы з Росиі Остаточні не остали они приняти Світовый Конґрес дал іщы ім два рокы на розвияня діяльности Бесідує Михаіл Дронов з Росиі Повід мі яка є ситуация Русинів в Росиі В Росиі традицийні жыє вельо Русинів Першы Русины зачали приходжати до Росиі іщы за царскых часів наприклад треба спомянути же Русином был першый ректор Санк Петербурской Університет Балудяньскій або выхователь діти Петра Великого Зеікан або выхователь руского і украіньского спісувателя Ґоґоля орлай то были етнічны Русины тиж были і Лемкы як наприклад Няньо складателя композитора бортняньского він тіж є знаме як рускій композитор Тутомено є барз розшырене але його коріня сут на Лемковині Тепер тижмаме вельорусинів вечыну Підкарпатцию Але тіж маме і Лемків і іх потомків Пресе чысло повісти не можу бо не є знаме Але думам си же іде о десяткы тисяч Теперка было зрахуваня людей в році <unk> маме велику надію же Русинів буде о вельо вецей як іх было перед <unk> роками Перед <unk> роками іх было лем <unk> Але тепер кєну думам же веце якы тисячы Урців і буде А од двох або трьох років старате ся однятя до Світового Конґреса Русинів якы выглядат ситуация з принятьом вашой орґанізациі до Креса Дякую за інтересантный вопрос є то такє кус інтриґуюче бо бесідуєме акурат перед засіданьом де буде ся рішати наша проблема Наш проблем Но увидиме факты я часто не розумлю чом на котре люде не хочут жебы Рускы Русины і русинофілы ся стали членском орґанізацийом Світового Конґресу Русинів бо в рамці Світовой Рады в рамци конґресу єст заступена за пад на заходня діаспора Русин але тиж еґзистує выходна діаспора східня котра не єст заступена і буде то лоґічне кєд тоты Русины котры ся переселили до Росиы тиж будут мати своє слово в рамци того цілорусиньского форуму Є то цілком лоґічне І а мам надію же здорове розум з Вітезіт переможе і же рускы росийскы Русины ся станут членами Світовой Рады Вечыном векшыно нашій орґанізациі а іде о русиньскє Землячівство Карпатска Русь і Клуб Приятелів Карпатской Руси вечыном нашой орґанізациі ся занимают культурно роботом Медже інчым то буде інтересантне Про Лемків сме мали і лемківскы акциі наприк сме мали презентацию Романа Николая Матвієнка котрий є полишні Лемку його мати є Лемкыня його роману карпатскы брилиянты котры є присвяченый прави Лемкам а потім іщы перед роком сме мали в Москви лемківскій вечур де сме репрезентували лемківскій фольклор то была кічера і тото награл Максимович і дозволил жебы сме тоту представили Московскым Русино фільом Так же векшынол ся снажеме робити тоту культурну роботу Але тиж є правдо же є у нас веций Підкарпатциі Лемків ємень але тишні Можу назвати уж як гварил же маме Матлієнта а тиж маме Павла Бушуєва А його мати тиж є Лемкыня і він тепер пише дизертацию о лемківскым фольклорі в Інституті Славяной Дедины Славянознавство А конґрес приіхало барз вельо русиньскых журналистів з цілого світа Конґрес є найважнійшым выдаріньом в русиньскым світі зато тіж появила ся шефова русиньскых журналистів Ялена Перковичова гост на Єстым Святовым Конґресу Руснацьок Русинок і Лемкох зо Сербіі на конґресом поволяна як гост прето же є предсідателька асоцияциі рускых новінаров Скрацено Арун котра прошлого року формувана у словацкій як єдна од гей діяльности Святового Конґресу і тераз у ПілішСенкє У роботі Комісиі за выдавательну діяльност і інформуваня розправляли нормально выдавательній діяльности і о інформуваню на Рускє бешедів Жемох Дзежів Руснаці Русині і Лемкі Кєду піданю інформуваня розправляли сме на двох уробів значы бесідували сме о тым же якій стан рускых медийох уже мох дзижів Руснациі і бесідували сме о роботі і результатах котры за єден рок поробила асоцияция рускых новінарох односно арум Кєды слово о положыню рускых медийов уже мов дычій Руснациі констатуване же стан дост розлічний і неістий єст же мідзиєд вообще інформуваня на рускє бешеді а єст і жемідзе напр інформуваня на рускій бесіді ці у пітаню електронскій медиі ци упітаню друкуваны медиі состойна част державний систем інформуваня односно явного медийного сервісу Прето пре такый неуєдначеный стан комісия предложыла жебы до резолюциі вошло жебы Конґрес ся намагали же в дальшой активности односно Святова Рада жебы ся тот стан вєдначыл і жебы ся законскій реґулювал усклад Зос конвенциями о меншыньскых правах Дає кєд тіж так упитаню інформуваня на рускє бешеді уже могти жыю Руснаців сме гварили же єдным од проблемов То найс хто медийні репрезент рускы меншыны у тій жемі Бо углянномшыцкій особі котру участували в роботі Комісиі за інформуваня гварили же жемі в котрых вони жыют відвоюют зос буджета пенєж за меншыньскій медиі а єщы сучує же ся не зна же хто репрезент Можливе жебы то треба гей ушорит зос даяку одлуку зо з даяку до ґварту або консенсусом Выєдны жемі сме мали проблем же напр інформуваня на рускє языку споєне зо с інформуваньом на языку другій меншыны так же Руснанци напр гей гєдают зо стижеми то конкретно хорватска жебі Конґрес можливе порушыл даяку ініциятиву жебы ше ухорватскій Формували новины Лем на рускы бешеди бо затераз того єт Дає сме бесідували о тым же цо поробила асоцияция рускых нові народ гей І ту сме варлі же поприформуваням і направили і свою файтову базу податку але з оглядом же єст дост медий за котрым не знаме єбошыл медзі чашы загашелі тоту базу непрерівно треба обнавлять ей і кориґуват справ реального стану Пані Сільвія Лісинова котра новінарка зо словацкій член гей асоцияциі рускых новінарох і секретарка Аруну поінформувала нас же при словацкій владі понешений проєкт умено конґреса односно асоцияциі рускых новінарох жебы влада словацка потримала єден проєкт дзебі Конґрес достал гей свой часопис котрий бы періодично выхосил два раз три раз раз до рока і вона нас поінформувала же постоє реальны шанси і же достала інформацию же проєкт буде потриманий Евскладзус тоту інформациюмі такой і почали розсварти же як будеме писат тот часопис як он буде функцийоноват углавном кажда жем у котрій жыю Руснациі котра чынит ся конґресу а єст іх ґзешец за терас Буде мат свою нацийональну так даповем редакцию і редактора і мівец будеме так творит тоты новины Тіж так сме поінформували же конґрес досталі своі сайты од <unk> мая в он робі Я точно не знам тераз адресу але вшеляк же там мож найст шітскы інформациі вязаны за активност і Конґреса і Световой Рады і орґанізациі котрі члены гей Конґреса односно Световой Раді Етобі были тоты найважнійшы точкы котры вязаны і нормально гей то Вшы як вше з той задачы жебы сме шы даґзы мі рускы новінаре лем новінаре стретлі упознали розмініли іскуства мідно же маме дос медий спрам того кєд о ямам у базі податку уж прий тридцет єст уж приначыту і інтернет віданя і друкуваны медиі і електронскій медиі а вшеяк валім же єст прикцо єм зус каждой редакциі напрідзе єден представитель та єво маме мали бы сме гей <unk> з особі котры треба до <unk> і великій поздрав лемкомскому рабію од Єлены Тарковичовий і нові нарок зо Собщеучешніков Єд Конґресу зо Сербіі Остатнього дня конґреса выбраны остали новы влады Світовой Рады Русинів Другій раз з ряду ведучым остал Дюра Папуґа з Сербіі Інтервю веде Славко Вінаі з русиньской телевізиі Глас це выбраны за предсідателя Цо то значыт За вас і особне але і за свято уроду А Дзякуєм на Вінчованко хы то в принципу значы нові обовязкі за новый наступный дварочный період Дулом же тот і прешты два рокы були окреме і інтензивні окреме а а а а а а а а а а активно з сільскіх счен Свой Радиі і першый раз мы в тым період запровазили і медзіконґресных засіданя в Конґресных Комісийох котры нам порядні роблят тото перелужыме і в наступным періоде было нам ціль жебы сме активували нашо русиньскій руснацкій лемковскій орґанізациі вшытскых жемух у котрых жыєме і передужіме і тоту роботу активност На при познаваню Русину на Подкарпаті односно Украіні бо зме ю започалі вона затераз неґативні одбіті маме ади маме і одлуку воза вчырейшого засіданя ХХ усталінь суставе засіданя Світовой Раді же написал сом текст окремний тоты текст прилапені текст бімогі за припознаня урядове припознаваня Карпатскых Русинок за окрему нацийональну заєдніцу за в Украіні за за попіс жытельства котры там буде <unk> р але і за бітворюваня сільскій право на учываня едицінтетя справ европской повелі о реґіональных або меншыньскых языках а то вытворываня права на очываня діжентя і языка свойого о власти культурі інформуваня в области просвіті і в области урядового хоснуваня языка і писма і така вымога буде послата президентови Украіні Вікторови Янукловичовичовичовичовичовичови др Аудю і же му тіж так продужыме активности Дабуме называме ся і Поволянкі же будеме поволаный до Москві і же і будеме в полності інформувані о іх роботі іх орґанізациі і же на наступным два настін Конґресу Русинок котрый буде отриманый у Мукачеве <unk> юнию <unk> р же іх приме до порядного членства Ш Конґреса Русин Інше пізріня на діяльніст Світовой Рады і загалі Конґресу має бывший його ведучий професор Павльоль Роберт Маґоці Но головный ціль што я в віслові вколи є мал свою короткы Розговор медже перед Конґресом є же Конґрес потребує новый формат роботы То є перша річ бо і треба сказати што Конґрес был дуже успішний в тых останных двадцет років досягне ті закладні закладну річы візнаваня Русинів в ріжных держав включно Украіну І тепер вопрос стоіт кєды конґрес так як є так як є бы мал єщы робити в такым самым форматі Ци уже нам такій формат треба То был вопрос друга річ же мы маме надіжы же новый склад Світовой Рады буде кєд не кардинально дост дост зміны провадити в функцийонувані конґресу Тот склад котрый тепер остал выбраный в ґранті зміны Я не віджу фактычно жадны закладны зміны пару людей были змінены але на превеликій жаль то є тот самый склад як был перед тым Я спробувал медже інчым перед двома роками дати приклад добровольни выступити як председ Конґресу бо конґрес кажда орґанізация потребує новы кырф нові ідеі молочых людей Тепер є декотры люди там сидіт на конґрес котрый там был од самого зачатку то просто неє ознак доброго за буд котрой орґанізациі Зміна мусит быти частійше молоці людей нові ідеі мало там быти присутны а я то малю виджу в новый склад Світовой Рады На Зол По вашому якы рішыня нова рада повинна зробити Самі видите же рішыня ци не іде о рішыня Іде о тым што Світові Конґрес і Світова Рада в імені Світовій Конґрес бы мал робити А це головний головна функция я бы повіл а фурт была головна функция Світовій конґрес был символичный символичный в тым розумліні же тот Конґрес представил або Носит голос ушыткых Карпатскых Русинів і унікальніст штоси тічыт орґанізациі Світового конґресу же єдина робота яка яка конґрес мож робити бо Світовы Радо може робити а окремы орґанізациі ріжных державы фактично не мож робити або не можу робити з таковым великым вплывом Ци унікальніст є зустрічати з урядом артифактично дипльоматичны роль лобіінґы у ріжных держав де Карпаторусины жыю жывут тіж в інчых державах помітных державах Кіт Получных Штатів Канады Головно Европскій Уніі Ватікан Ци є роль головну роль я бы повіл про Світові конґрес або люди якій представит Світовій конґрес і Світовой Рады А тяжко падон видіти в теперішній скляд Світовой Рады люди якій сускутні си зробити Професор Маґочі бесідувал про молодых котры діяют в Світовым Форумі Русиньской молодежы За тыжден вчуєте што молоды Русины зробили і што будут робити до наступного конґреса котрый буде в Мукачеві на Закарпаті в <unk> році Здорова