Архів
лемківского радия

говорит Івано Франківск Вітаю Вас у проґрамі з циклю Зустрічі долі Моя мандрівка до Ґорлиц у студиі Наталия Асатурян І звучыт мені русенківска моя отчызна Отчызна моя в Підкарпаттю де місто Кросну област Трясів єст там халупа сад і поле лем в чужых руках уж не наше Отчызна моя така близка за тыжден часу зайду піше лем мя не пустят без пашпорту бо ник ми визу не напише Вынарівка звідкіля походит мій батьку зосім пурят з Русенку вою Коростенку Моі бабуси з дідом по выселеню там вже не были Я было раз лише з татом дорогою з Крениці Село не на трасі мешканців мало а попри те відділяє мене від нього кордон Асантименты це не арґумент для дипломатичных та мутных служб Нагода побувати на землях Лемковины завжды бажана Цю разу мы з подругою Анною Кырпан напіл Лемкыной походжыньом Стилявы єхали на Лемківску творцю Усінь до Ґорлиц Нихто не скаже скількы вестиме вас міжнародный рейсовый автобус наприклад Львів Перемыш до місця призначыня Залежыт як на мытниці у цій типовій відповіді досвід людей бувалых Тых хто незворушно спримає будяку ситуацию Ци мы не офіта з акордонных поіздук нервово поглядаємо на годинник де годинникова стрілка невблаго мнокручує вже третє клово у той час як мы стоімо з ріцями ухолі службы цельной в полній невідомости што ся діє Автобус пішол на яму спокійно чыту питає чы то стверджує бабуся Кульбака ци означає што наш транспорт забрали на якусь ретельну перевірку а мы што хвилины втратяєме шанс потрапити до Ґорлиц самы сьогодні Та ци шту Мы недавно <unk> годин стояли а то были <unk> каже чловік што з цікавістю спостерігає за нами Для контрасту дес плуят чеюют і весело сміют ся потрох з лишком годинах чеканя розпочынаєме слугю революцию Он той мытник Добрий Запитайте у нього непомітно показуют бувальці на худого высокого чловіка з написом Служба цельна В демоій намішеній мові розповідаєме про важне спотканя аж дес в Лемківскых Горах Надиво реакция мытєва Добрий мытник обіцяє посадити нас по одному два на бусы і відпровадити до Перемышля І такє садит Мы потрапляєме до третього буса де берут більш ніж одну людину нещастливі наш шлях продолжы Але я зарікаю ся сідати коли небудь в автобусы што курсуют до ци з Перемышля Як выявило ся на зворотному шляху є така ж непослідовна як послідовно служба цена Співают теслі бубы біют розкрыют таємницю Червоне сонце продают на ярмарку в Ґорлицях Мати Боже щы якій десяток ци лед більше літ після того як Антонич написал цю віршы і все з усіх лемківскых околиц выселятимут люд на терены східні та західні геть із рідных хыж На тому ярмарку тепер усе розрыто Польща теж гутує ся до евро <unk> Перекопано повсюдно Де тілько мы не бачли куп землі та землерийной технікы Плища рынок в Ґорлицях буде полністю реконструювано Спір ся несе бубне грают винен єм Вам таємницю Сонце красны днес продают на ґорлицкій торговици Лемка Антонича переклал по лемківскы Петро Трохановскій він же Бурянка Ще він выдал лемківскій буквары З ним ай не тілько з ним я познаємлю ся небавом Миночуємо в Рускій Бурсі яка у <unk> році одсвяткувала сторічя Нам затышно нас приняли гостинно Збігал з шумливых дерев ніч понад дахами втекла Десы сновину голуб і на стріч Хмарам Арджавы Крыло несе Поіджте поіджте вы скажете што Вас не гостили припрошує по лемківскє Богдан Ґамбай Ци він знайшовши скіз Анною у Фейсбуці Запросил нас на очну ставку Жартую жартую зустріл нас більше того довіз на своєму авто із Ряшева Він придумал радйо ЛЕМ фм і він провадит Руску Бурсу Перепитує як його выличати головою кєрівником чыщек Бодан сміє яка голова Ведучы Бесідуєм Припускає щы лемківска бесіда Не потребувати ме перекладу Называм ся Богдан Ґамбаль Походжу но з Польщы Вродил єм ся на землях Західніх то єст на чужыні в місті котре ся зове Польковиці то єст воєводство Дольношлезскє Чы давнійше в Вроцлавскє ся то писало А моі родиче походят з Лемковины Няньо походит з Чарной то село котре єст недалеко Устя Руского в повіті Ґорлицкым а мама тіж недалеко Устя Руского села котре ся зове Одырне То все Лемкы котры знают тоты обставины котры сут в нас бесідуют як то єст можливе же мама зо дырного Бо то польскє село Але як ся оказує не до кінця польскє село мешкали тіж там Лемкы і мешкали такы люде котры ся приженяли такы супружа котры были мішаны Так же походжу з лемківской родины Вашу Знай етнографна прошу діяльніст в Рускій Бурсі Но так я єм етноґраф зо світы так скінчыл єм університет Маю названя Етноґраф лем етнолоґ тепер за новом модом тепер ся то зове етнолоґ А не робил єм своій професиі ниґдак вышло Ходит до тото же скінчыл єм тоты студиі Товды коли была барз зла ситуация економічна в Польщы то на початку девятдесятых років Не мож было утримати ся з той роботы котру мі там пропонували То было неможливе просто Я не знам як в вас але то было так же я на мешканя мусіл єм выдати веце як бы м заробил Но то видите Но і жебы ся якоси ратувати но жебы было з чого жыти но то пішол єм до роботы не в своій професиі і роблю в фірмі котра ся займує будівництвом але од самого початку но єм прібувал штоси в просторі лемківскым робити Но скінчыла ся комуна хпала были зміны могли поставати незалежны орґанізациі Могли товды од <unk> рока Лемкы котры мали власну достоменніст прібувати ґрупувати ся і орґанізувати І товды в <unk> році постало было основане перше стоваришыня котре ґрупувало Лемків з Лемковины і зо Заходу В Рігниці на початку <unk> р повстало Стоваришыня Лемків Потім выдумал єм же істнує соспільний маєток лемківскій передвоєнний о котрий належыт ся упомнути упомнути в державных властях То єст особливо Рускы Бурсы была Руска Бурса в Санчы але была тіж Лемківска Бурса в Ґорлицях котра мала найвекшы успіхы в тридцетых роках ХХ столітя І знали сме же тот маєток єст не пропал в будинку котрий был Руском Бурсом містил ся шпиталь І постановили сме же мы будеме старати ся о зворот того маєтку але вернеме до традиций Старого Товариства Старого Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях Зато приняли сме тот сам стату Тоты самы ціли діяльности якій мало Стоваришыня Руска Бурса перед війном одтале ся бере тота назва Руска Бурса котра внескы правдоподібні єст анахронічна І в Польщы но і на Украіні выдає ся дивачна Чом Але зато же таку маме традицию Так же традицийна назва наша то были Русине Но і все хтіли сме ся клекати власну лемківску достоменніст Мали сме на увазі же мы маме таку традицию велику же мі можеме єй розвидати і старати ся прото жебы она не пропала Про поверненя маєтку колишньой Руской Бурсы почали дбати ще з <unk> року Довшый час лише орендували дім і тілько декілька років тому нарешті вдало ся выкупити його уласніст Товариство Руска Бурса відновило ся на початку як обєднаня освітнє і культурне У передвоєнному часі Товариство провадило також власну Бурсу Тоту гуртожыток де мешкали Лемкы ґімназисты Мали там выхователів та вчытелів вчыли ся реліґіі певных робіт мали репетициі Були тут помітні пустить як од проф Максимович што выкладал у ґімназиі математику были активні грекокатолицкі священникы як до приклевскій Суспільні дієці Іх было богато тых хто дба про те абы бурса належала Лемкам та опікувала ся учням з усієй Лемковины Бурса діяла до І світовой війны та згодом відновила ся в <unk> рокы Дореці істория заснуваня Руской Бурсы доволі своєрідна постати єй допомогло бажаня одного богатого пана полотувати ся до сейму Она была основана в <unk> році В якій то спосіб отже товды за часы австрийскых іщы был такій богатий магнат нафтовий котрий ся доробил на нафті так медже під Ґорлицями добивали нафту звал ся дулгош і хтіл быти послом до сойму крайового галицкого во Львові І жебы запевнити собі голосы і прихыльніст Лемків з того терену де Лемкы товды правдоподібні в ґорлицкым становили векшіст населеня запропонувал же перекаже на власніст Лемкам парцелю то было пару гектари поля з садом Лемкы поставлят на тій парцели Хыжу велику хыжу де буде ся містила бурса і де будут мочы тоты ґаздове давати своі діти до наукы Такє было заложыня Пан долго ж достал ся до сойму і был тым послом до Іійны світовой Чым тепер займає Руска Бурса мы частково змогли побачыти самі З початку начысленных фоту здуж стін діти усміхают ся простягают воснувачы розмалювані лемківскій писанкы доросли чытают якій віршы ци доповід штось урочысту вручают на другому поверсі в бібліотеці полиці цікавенных книжок чы говартя альбумы суперкудожника з Лемківщыны Юрия Новосельского Хто його не знає варто знати Дитяча література по лемківскы підручникы лемківской бесіды Мирославы Хломяк томик выбраного Івана Русенка до його столітя Усяка всячына Пряд ізба памяти Русенка з величезным поетовым портретом Репетицийна кімнота Ансамлю Пісні Танц Cary Лемковином Від так ми самі стали участниками одного з традицийных свят ХІ Лемківской Творчой Русині она проходит за певну ґеоґрафічну схему першый ден шторазу в іншому місци II у Рускій Бурсі в Ґорлицях а фіша при вході сповіщала детальный розклад усіх подій та тища зустріч на цей час присвячена сторічцю першого выходу в світ часопису Лемку У Центрі Творчой Осині были зрозуміло ж літературні чытаня інтриґувал выступ ґудактів звідкіля они до часу было загадкою Цюріч Лемківска поетична осінь дополнила си штрихом водночас Малярскым та Прикарпатскым Мастерклас для горлицкых дітей уранці першого дня провадила Анна Кірпан художниця з Івано Франківска діти было небогато але зацікавлені Способом выклеюваня створили вличыньку картину де до будинку Руской Бурсы летят на крылятых конях пагасах відомы лемківскій поеты та дієці а дерева притягуют взір жолтогаячым полумям Картина на Мульберті стала згодом оздобою залы З дітьма переберала мистецку премудріст учытелька што выкладає для нас гет незвычний предмет лемківску мову Так у Польсті є не тілько такій предмет у школах але і факультет з вывціньом Лемківской Філолоґіі в Краківскым Університеті добила ся того дуже помітна особа в лемківскых полах в Польщі Олена Дуць Файфер Допомогу спершу бажаня ла відтати вступ Польщы до Евросоюзу як там кажут до Уніі адже Унія цітко і недвозначно вымагає захысту прав меншын Вым знайомым ся злучы тількую Называм ся Варвара Дуць мешкам в Устю Рускым і вчул в Устю Рускым в основній школи і в ґімназиі лемківского язы Мам <unk> років Я ся вчылам лемківского языка уж од предшколя бо была така можлив закурат як зачынам школу товды выходил лемківскій язык до шкіл вчыламене власти перша учытелька лемківского языка пані Мірослава Хомяк Вчулам ся през цілу основну школу потім в ліцею і пак пішла єм на студия до Кракова на Педаґогічну Академію Там єст такій кєрунок єдиний в Польщы лем на ті учельні росийска філолоґія з лемківскым языком Но і скінчылам тоту студия пят років Таме ся власні рыхтуют учытеле лемківского языка мало там абсольвентів єст мало люди кінчыт тото але лем так можна як бы ся вывчыти нам учытеля лемківского языка Мала єм выбір там учытелька од польского языка власній час бесідуважым ішла на філолоґію польску і штоси власнє інчого жебы робити Але но знала єм же бракує такых вывченых учытели лемківского языка же бар сут потрібны Єст потреба учытеле а не є махто вчыти часами припадковы люде вчат Треба осіб такых вывченых жебы знали як вчыти жы писали книжкы бо єст но штораз веце осіб хце ся вчыти навед як ся спольонізували то вертают мам тіж Поляків вчул тіж Поляків котры ходят бо хут знати Они чуют же тужыли Лемкы колиси і же тост файне то треба знати вчыти ся того а престо вчат ся тіж толеранциі бо як ся вчат лемківского гоцкуз они ся так добрі не навчат як Лемкы ім єст тяжше Але власній вчут ся так же єст велькє заінтересуваня єст дуже діти а бракувало учытелі Так же зналам од початку же Хути до Кракова іщы власні в Кракові было як былам на студиях то тіж вшыткы бесідували верташ в горы што там в тых горах можна робити Ад початку знам же скінчыл студия вертам в Горы жебы вчыти Лемківского Не вшыткы Лемкы ходят на лемківскій суд нераз так знаме же сут Лемкы і бесідуют навет в хыжы але не ходят на лемківскій бо ім ся не хце Но бо тист тяжко іщы три годины мати в тыжни веце як мают тілько лекциі часами не ходят але приходят так незаписаны бо они чуют же то з іх мы маме свою клясу лемківского языка они там входят і чуют же то з іх бо там єст церков там єст азбука наша і приходят одвіджают навет часами приходят на лекци але так Збоку попризерати ся не хут быти зобовязаны бо вназак ся хтоси запише тож мусут ходити Родиче пишут таку згоду же хцут жебы власні іх децко вчыло ся лемківского і по тым они хотят мают нормальні оціны оціна ся рахує до середной і вшытко Так і сте задоволены до свойой праці Барз але то некотрым бесідуют же на разі же як ся вчыт то по якысых роках приходит така монотония і уж ся не хце але на разі то мі ся подабат Я мам барз файны ґрупы такы здільны діти котры барз ся хтут вчыти Такы сут креативны же самы мают ексидумкы сут выізджаты сут не знам навет поза школом ходити деси по горах познавати тоты села ходиме на райды іздме до Скансену Но трафилам на добры діти прото мі ся подабат так думам Тымчасом почула Масткы і де наст Оту дуже пригваблила пані так і хоче це сказати паня Анка та має вже двомісячну дитину Вона Пулька і направду є Моні Катилявска за чловіком Гавіцкєвич в дівуцтві сама походит з Ґорлиц чловік дест кілометрів за <unk> пятнадцет з лемківского села Рызділля і ут Моніка стала собі насткою заговорила по лемківскому більше того веде аж чоты передачі на новому радию ЛЕМ фм на разі інтернетовому Настка Заварию Собікови і мило посміхаєт ся на Ма быт звыч Ни Гарно выглядаш Пропустити не буду поговорити з нею Низак так стало ся щывы з монєкы стали насткой і заговорили по лемківскы Може то буде така причына здавала ся барз банальна але тото же єм ся заінтересувала загалі лемківском культуром і лемківскым языком достало ся тото просто през любов Бо єм мам мужа Лемка но товды він іщы моім мужом не был але познали сме ся познала єм його культуру його язык і як зачали сме думати про тото же будеме колиси творити родину то Ствердила єм же вартало бы знати ліпше культуру мужа і язык і жебы в будучности діти могли тіж выховати ся в двох культурах і товды нашла єм власні в інтернеті же в Польщы В Кракові є меншынова філолоґія лемківска філолоґія і товды єм власні зложыла папіря достала єм ся і там на філолоґіі з Монікі стала єм ся настком бо пані доктор Олена Дуць Файфер ма такій принцип же звертат ся до студентів лем лемківскыма іменами А же в лемківскым монікі не было то просто так Тото імя нашли сме в лемківскым календарі то было такє выдумане і од тамтой хвили стала єм ся настком і в більшіст думам тіж не знат мойого правдивого імена лем снауд ємнасткы Ці богато вы для себе знешли нову цікаву щу відкрыла для вас Лемківска культура і вміння говорити по лемківскы напевно тото же навчыла єм ся бесідувати по лемківскы помогло і в тым же хоц бы тепер правда роблю в лемківскым радию і можу діяти просто бо я єм таком особом котра все любила барз быти така активна анґажувати ся в ріжны річы а лемківскє середовиско власні потрібує по перше такых люди по другє ціла власні культура є натілько така богата же дає вельо можности розвития Бо знам же яко Моніка Полька напевно не могла бы м в тій хвили робити того што роблю А лемківскій Єм мож повісти кус такій орієнтальний в некотрых середовисках і ориґінальний же позвалят власні на саморозвитя А што до того што бі особисті тото дало Но є тото выняткове можна ся похвалити деси там правда же знат ся лемківскє а вшыткы одраз аж тото за язык понешыткы знают навет тоты не знают котры сут сю одталь з Ґорлиц то по перше а по другє я єм ся так уж кус тіж зжыла з том культуром і тоты напримір музыка співанкы Тото якоси вам і грат Но тепер напримір більше як де си там ходжу по хыжы і на дітині співам то співам більше по лемківскы як по польскы так ся смію же може така не правдива але така може ґу така така мала Лемкыня зме ся зробила Но было рішыня Ваше бажаня не чоловіку Ні то было моє рішыня він навет як бы кус Хтіл мене одтягнути од того здавало ся му же студиювати лемківскій може ся не оплачати він як бы бесідувал же може ліпше піти на якысий кєрунок де пізнійше може і більше грошы так в роботі достану же сут якысы там інжынєры якыси там економісты же тото ся буде барже оплачало Під тым кутом думал і так як бы бесідал же навчыти мож ся бесідувати не знам при нас дома і так дальше бы с хтіла так же він як бы до того не намавлял ня я єм сама хтіла в костє про вашы проґрамы на радию што вы там видате ту вы іх продумали Так вшыткы проґрамы якы роблю в нашым радию То буду моі думкы і сут тото ґрамы першый то сут лекциі лемківского языка другій то єст такін голов што насці по голові ходит третій то слуховиско літературне слуговиско атий то є концерт желань Но слуговиско думала єм же то буде літературні чытаню так так Інтересуюче під тым взглядом же мало люди думам ма по перше доступ до лемківской літературы і по другє є дуже люди котры так направду не знают азбукы і в ориґіналах не могли бы собі прочытати так же думала єм же то буде по перше під тым зглядом жебы познали більше лемківску літературу і думам же што заохотит люди до того жебы взяли і тіж самы прочытали А што нас і по голові годито такы моі думкы на ріжны і на лемківскы темы і на загальны темы Щузі ЛЕМ фм м м м м м ні туч не цікавы Мушу розпытати Богдана Ґамбля якому пришло гной Як залізного Ґамбер через радия ЛЕМ Назва не моя то одраз мушу справедливі повісти Я єм назвал радийо Інтернетове радийо Руской Бурсы не было назвы Але Павло Малецкій выдумал же повинно ся звати Лем Фм Но і так ся называ Лемкого А як ведучый Стоваришыня Руска Бурса то мушу дбати тіж о рекляму в свого Стоваришыня а также радийо Інтернетове Стоваришыня Руска Бурса так єст долге полна назва така помпатична велька Лем фм то тіж буде каждий знал што то значыт простит ту радию Я пришла та ідея створити радю і знаю што брали суты люде які раніше не мали стосунку власт на ту радію але вышли дуже низливы гарні голосы єгарні ідеі на початку было так же я єм выдумал тоту ідею радия але о што ходило Іздил єм на такы стрічы котры орґанізували державны власти котры опікуют ся меншынами в Польщы вшелякыма меншынами там Німцями Украінцями Білорусинами Караімами і так Литовцями І они цілый час тоты меншыны нарікали же не маме доступу до державных медий Як нам дают наш програм то дают деси в піл до <unk> рано альбо третій над раном Знате же то в найгіршым часі і цілый час нас ограничают і сме такы бідный так дале А то не єст мій принцип діяня Я не люблю бесідувати же є є є є є єм такій бідний Ні Я єм богатий Я мам што вказати я мам о чым повісти То не є моя метода єм ся застанавлял Власти медиі державных бесідуют Но як можеме Вам зробити як ту єст вас мало гев єст Вас мало І цілый час сут проблемы Єст такій проблем такій такій меншыны плачу же сут бідный і так дале Власти бесідуют тіж же су такы бідны же не можут нам програму дати Але як єдам так То єст штоси такє як інтернет То єст такій выналязок хыбаль америцкій так для котрого тото розселіня такых же ту гев єст єдна родина там єст друга не ма значыня То по перше а по другє інтернет робит ся штораз тотуньший дешевший і штораз тот барже популярний внет будут вшыткы мати інтернет буде всядий хыбаль за дармо но найліпше бы было жебы был дармо товды бы вшыткы могли собі радийо такє як наше слухати влучыти си і чы сут на Украіні чы сут в Польщы чы сут на Лемковині ци сут в Америці ци сут в Австралиі вшытко єдно можут влучыти можут слухати голос лемківскій з Лемковины Так сме назвали парафразуючы єдного лемківскій голос в твоій хыжы І сме зачали Досвідчыня радийового ци медияльного нихто в нас не мал Вырядком єдной особы Я як бесідую по освіті єм етнолоґ знам як з людми бесідувати і знам што ху переказати Так як мене ся звідували якє мы хцеме радийо што мы хцеме там повісти я гадам мы хцеме радию нормальне То значыт такє радийо жебы сме не одчували же то з якє радийо специяльне лиз якєс незвычайне Ні то ма быти обычайне нормальне радийо Надходит час єхати до Нового Санчу Саме тому селит ся лемківске творця узін на одын вецір орґанізує такій лемківскій літературні устиці Петро Трохановскій псевдонім Петро Мурянка то по украіньскому Мурашка Писменник зокрема добрий поет перекладач <unk> років проводит церковны хло Украниці де жыве на опросерешта наступного разу Лиш для атмосферы додом один гірш з Лемківской Русині від Олены Дуць Файфор та одну пісню від Ґудаків Авто не до звідкы дізнаєте си што втрапите почути одну з наступных передач Автобіоґрафія Скізофренія ци лем яна твоє Моє твоє Шыі імена в нас сут писаны Де моя земля А де тота што мя родила Підо мном надо мном сохнут травы Ци то лем туга Ци надія Выслухали передачу із циту з стрічі і дули Моя мандирка до Ґорлиц Подолжыня будут автор ведуча Натали Асатира Выроблемо на держа ансам <unk>em землю Я тоты рес