The archive of
Lemko radio

Тот проґрам повтаряме Слухатель Лем Фм нажыво Но так пришла така година жебы вкінци зачати слововицю о чым ім мриял уж давно а заінспіруваний єм был вельома людми котры мя зачыпляли што з языковом гокусом покусом чом неє дальшых в проґрамів а почули бы сме іщы дашто о языку о языку а же ту ся дахто зо мном не до кінця згаджат з тым што єм бесідувал но і як раз такы опініі Раз же мя побудили до того жебы зыб вернути до До бесід о языку до проґраму в котрым рыхтуют дашто што ся о што ся завершат в русиньскым языку але не лем пониже язык то така файна структура в котрій мож повісти мож і інчы языкы над інчыма языкыма ся языками ся задумувати але тіж при нагоді даякы однесіня до нашого материньского лемківского русиньского языка тіж односити Зато ждал єм аж на момент коли нашы шефредакторы нашы начальникы повідят же отепер приде момент і як раз тот першый одтинок в Словиці бо так назвал єм тот проґрам буде буде як тот додатковий час по трьох світах То очывидно як слухате премєру понеже будеме тіж тоту час словиці повтаряти іщы в інчых в інчых моментах Уж єм повіл може о чым буде думам же то буде кус інча форма яку єм хоснувал в языковым окусі покусі буде може така дакус векша форма меньше той Теориі хоц она часом єст необхідна жебы ся тіж часом появила Але то обіцюю же може часом в языковых окусах покусах єм єй за дуже часом хоснувал хоц повім вам же такы а може зато жебы так барже мудро выглядало Ні не аж док так до кінця так ци так днес зачынаме тот першый першый історичный проґрам унесві Словиця чого ся іщы раз повторю барз тішу Ну і што ж но то хыбаль треба даяк зачати А зачну так може нетипово зато же єдного часу бо то было уж но пару років тому назад ідучы автом з Пряшова до Ґорлиц з моім приятельом якого можете часом і в радию легме фм чути з нашым редактором з Пряшова Петром Русинам зо Словациі іхали сме з Пряшема для Ґор ці уж по лемківскій стороні Карпат при візді на Маластівску Маґуру достаєм звіданя од мойого спілтовариша Цимбора Чом такой на вершку може вытіжы тото сте В виділи чым на вершку горы стоіт зеленый дороговый знак з перекрисленом назвом Села Ґладышів Но і єму одрюк так даку скєпкуючышы шофер то повинен знати же ту ся кійцит Ґладышів Але як тоно ту здавало бы ся так такє такє просте Но о хвилю обаз сме си пояснили же Ґладышів як село скінчыл ся парків метрів перше іщы перед тыма тым тыма тыма самым чортом выдуманыма закрутами так Но і чом же тепер і то іщы на зелено Ґладышів перекрислили другій раз Ну кєд же перше тіж шытам де ся фактично Ґладышів скінчыл Лем же тым разом на білій таблици означений был конец забудуваной зоны того же села в котрій так уж цілком наранці я ся в родимной тут в тій зоні відомо як сут білы таблиці то вільно іхати максимально <unk> кілометрів на годину і так дале Но і добрі Знамето сме си уж пояснили но і Петро мій зачал повіц повісти же ага же ту ся кінчыт хотер Ґладышова хотар Ну і хотер бы м потвердил бы єм си припомнул єст такє прекрасне наше русиньскє русиньскє слово і одраз мі тіж пришла До головы така єдна стрічка певно вельох слухачів знат такой весільной приспівкы В котрій як і мішыл през тот хотар возок ся мі розклекотал зберай мила колесочка будеш моя фраірочка мото очывидно не буде мани співати ани на тых приспівах котрых єст мілийоны цитувати но так ци так Певно ся уж додумуєте же днес буде о слові Хотар Зачали сме барз добрі точуєме ся о хвирку Ания не знала Што такє визнаня на на ґамбочкы куп цямбаля а на личко маляра Чомвінце бери не трималя <unk> для ґамбочкы купцьом маля ано лечком маляра горіде три маля де дала знямам така не бесі де То мум ся дістала Што до нас не ходи што нашу хыжечку Здалека для ґамбочкы купцям маля а на личком для ґамбочкы купця маля аналичко марят горі не <unk> А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков в ватра ге як гора Є як ґазда Де як дора Е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква Йот як Йоси Каяк коса ел як лоси м як ма О як орел пе як пані р як руснак С як слуга ты як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церкул че як чыжык пша як Школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягій з твердым знаком Но і вертаме до Словиці а в Слововици Припомну же то днес премєра історична хвиля коли то коли то являт ся на антені радия Лем фм новий проґрам а для мене тілько важний же зас вертам до бесід о языку І з тым дільґом винен єм зачати може так буду іх зачынал наступным проґрам о так лем жебы припомнути о тым же може уж познали сме азбуку акєдніт то найліпший тепер тепер момент а днес бесідую о слові Хотар о тій прогульці з Пряшова до Ґорлицкой Бурсы Кылейхали сме з Петром нашым шефредактором і сме зачали о тым бесідувати Але од початку найперше зачал єм думати над тым словом хоч хотар як нон хотар мал бы звучати В близкых нам культурово ци ци ци історично языках в польскым не находжу такого слова знаючы росийскій на тілько кілько знам тісне находжу з украіньского тямил єм з причыны подібного звучаня того слова хутір і о тым слой тіж кус оповім але о тым охилю бы іщы іщы до того вернул Зато де было рады треба было ся взяти як то все в языку за словник Но і одкрывам словник Горощака котрий подає нам статі Хотар же то село або обшыр села Тото польско лемківскій і лемківскій словник зато польскє поясніня іде як вєс і або обшар Не всі што сміло потверджат тоты першы до думкы што єм повіл же тота зелена таблиця на вершку Маласівской Маґуры може означати хотар мм хотар Ґладышова Пішол єм тіж до русиньско росийского словника Керчы там хотаря штоправда неє Але увага єст готар не через гы лем через гы а не до з того єст іщы придавник готарний якій і оба обясняют же то може быти меджа же то може быти границя але і дальшы значыня як напримір кажда Вызначена границьом обшыр циґаздівского ліса ци ци ци Озера ци поля но або просто же то єст обшыр діілянка В кершыті знаходиме такы лексикальны приміры як напримір готар семеджа медже силами готар то меджа Границя розділіня села што знач надале ідеме в добрым напрямі з тыма нашыма днешніма задуманями на словом готар ци готар як подає Керча Але маме тіж в нього пословицю таку Люх октобер на готар женучы отары Хмарну што дає нам примір дальшых значынь примірів того того слова Але пізрійме тіж я пізрів принаймні до русиньского словника Чорія І там окрем найденых в керчы слів готар і готарний находиме тіж часослово готарити Здачі добрым путьом ідеме бы турі приносит нам поясніня же то синонім слова граничыти і тіж подає лексикальны приміры Фоґораш і Пістролово то певно даякы з села готарили медже собом Або тіж другій примір Ужгород і Горяны готарили ся медже собом докы іх не обєдинили вєден Вариш а вариш варож то на Підкарпатю так бесідуют на місто на город місто Но і ту маме дальше розвиніня того слова ф в тій од часословній формі же то тіж може быти і одгороджыня ци тіж выгороджыня свойой в даякым контексті в даякым контексті обшыри Підсумуйме што сме нашли в словниках на Лемковині і на Пряшівскій Руси маме слово хотар Маме на Підкарпатскій Руси готар і вшытко тото односит ся до границі до обшыри лем же такой обшыри тут єст треба повісти яка єст ясно окрислена єст і ясно выділена єст выділа Даяком границьом так то може быти даякій ґеодезийний ґеодезийне однесіня адміністрацийне однесіня то тота тота границя може быти на тілько певна же дефініює дану обшыр ци то більшу ци то меньшу Дале выділят єй край так ту ся зачынат ту ся кінчыт ту єст конец а ту початок Ну і маме тіж післіл єм на наш порталь Лем крапка фм си кілько раз сме сме схоснували тото слово і маме на тоє Малецка Новак писала колиси же Выслок был барз великым селом його хотар разом нижнього і вышнього Выслока мал в <unk> році около квадратовых кілометрів Хотар більшости лемківскых сел был в тым часі і в тым часі то около парунадцет квадратовых кілометрів то маме перший примір І Петро медвідь писал на портали Лем Крапка ФМ о черетижняньско габурскым бунті бідных ґаздів на Лавірщыні против еґзекуций котры зачали ся <unk> марця <unk> рока о <unk> <unk> годин раны і продолжували в полудне в Габурі а дальше ся мали пополудни одбыти в Чертіжны І ту цитую Поселины патролічынників в кількости коло <unk> хлопів під выдію майора стріхалкы з гуменного і підполковника Благы з Братіславы аж <unk> марця приступили ку затримуваню і арештуваню участных бунту Габурскій нотар о тым написал же кєд Шандарі поліцайты област обсадили і по хотарі поставили ся на <unk> кроків хлопы зачали втікати до ліса Тоты што дістали дома спознали наслідкы Но як видите хотар ци готар о хвильку дальше тіж повім был дешто більше маме і в лем фм не лем на портали лем фм не лем в словниках маме не лем в приспівках і співанках зато о хвильку дальше будеме роздумнувати што з тым готарьом ци хотарьом робиме дальше веті тоцю коле суле верса шелив дар рас верса са сут ночкє сут але ночкє сєвера Біна голоси до рана Або мо печа сіди вела легца плости сідай мила коло ля война до рада ід высало свыщу свіял на цілу вороса лем такыма соляме бідаці до рада іду само свищуче цьом смія і дорацило мадамо за нетыма за A ту самы а саме А то был рокаш не буду ся женити як раз з Підкарпатской Руси і якы Раз там бесідуют готар на міну того же в нас бесідуют Хотар о котрым днес бесідуєме а тото што сме дотепер устелили вшытко тото дозвалят нам констатувати же готар ци хотар то обшыр або єй границі выділены акуратно як обшыр села ци ци міста ци Ділянкы ци тіж інчого кавальчыка мож повісти ґеодезийно адміністрацийного простору більше або меньше час землі Зословниками на Підкарпатскій Русит то слово єст барз барже пошырене як на Пряшівскій Русиц в Лемковині зато зачыпме одразу його походжыня о етимолоґіі тяжко найти в ближніх нам языках подібне слово треба іти в інчы тіж ближні але они мусят быти все славяньскы Як знаме жыли сме долгій час в австрийскій державі пак в австро угорскій Зрештом сам Ракочый назвал нас найвірнійшым нас Русинів найвірнійшым народом Зато нечудне же дівецкы ци мадярскы слова будут в русиньскым языку і ту тіж на ранті повім же ани ся неєшо чудувати же русиньскы слова сут і в украіньскым ци в мадярскым ци в польскым бо сут такы але то уж тема на даяку інчу нагоду на інчий на інчий проґрам наш готар ци тіж готар іде прямо з мадярского языка Тото по мадярскы значыт просто границя Но і приймийме такє розвиніня же то линия помедже териториями В мадярскым ся тото пише як гатар але чытат ся хотар з притиском на послідній склад Оталемаме і ріжниці в нашых русиньскых стандардах Добы так на Підкарпатю приняла ся вымова з записом угорской версиі з узвучным гы І так тіж єй вымовили Пряшівска Рю Русь Лемковиня приняла хотер в барже фонетичным ориґінали з глухым мх на переді но і так тіж на Лемковині і на Пряшівскій Руси тот хотар был тіж записаний Дауж єм спомнул же русиньскє слово хотар бы до того наверну шым перше поіл асоциювало ся мі з украіньскым хутір і за Грінченком з Борисом Грінченком то оддільна я усадіба вніселенія высылок Оддільна ґаздівка поза село Мосада так бы сме тото перевели што м тутіж на ранті воєм же Грінченко барз дуже русиньскых сой взял до свойого навет барз доброго мушу повісти мушу повісти словника І так ту може аж і так бы сме го не тямили з даяком границьом тот хутір так радше одгороджыньом од граничыньом нале до первістного значыня границі іщы кусту Бракує хоц треба повісти же з обшырьом ділянком ци фалатком землі но уж скорше тот украіньскій хутір буде мало спільне Але посмоты на польскых лексикоґрафів Александер Брікнер ци ци Вітольд Дорошевскій вказуют на східньославяньскє походжыня сут і такы што вказуют як раз на мадярскє хотар і сут такы як росийскій дослідник Макс Фасмер што выводят го з ґерманьскых языків аж і може З арабского лем не знам ци то уж не за далеко з тым словом хутір Не смутячи на тото прийміме же русиньскє хотар ци готар як і украіньскє хутір іду до тугорского але мают дакус інче інче значыня здає ся мі же в русиньскым може мого схоснувати в шыршым контексті то не лем то не лем якысе выділене осада ци ци хыжа Але ци тото не свідчыло бы же може як раз хутір пішло до украіньского з русиньского очывидній помедже украіньскым і мадярскым языковыма просторами ци часом не было іщы даякого культурового языкового реалу Но бо то такій дост великій русиньскій хотар ци готар помедже нима Але тым думам си о хвильку побесідуєме Тот проґрам повтаряме Відючы Давым Деяке люто akave<unk> тата Но і мушу Вам повісти же єм ся дос міцно розогнал смотрил з часом мал бы ти піл голинный проґрам і уж мі такой час втіче То што ж помаленькы буду ся з вами пращал бо то хоц хоц самы видите як мі дос мало приємно вас лишати з тыма языковыма бесідами але будут дальшы Зато слухайте в понедількы од осмой Три світы а о <unk> <unk> годины єй языковий проґрам О што єм си го назвал Словицям Нитіж мам велику просьбу пиште доменена ЕС то демко ej лем крапка фм може подискутуєме а може дахто пришле своє цікаве слово жебы го в нашій Словици роззобрати Зато дрогы радийослуха Дякою за першый сериі проґрам Словиця бесідувал Демко Трохановскій Нажыво то была Словиця а я ся уж з вами дорогы праще тримайте ся Слухатель Лем фм нажыво