The archive of
Lemko radio

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Словиця на языку і на языках Добрівечыр Демко Трохановскій Вас витат што в такым цифровым виді значыт же ЛЕМ <unk> Крапка фм пиште коментуйте Все надію ся же буду Вам скоро одповідал бо остатньо маєм з ним проблем але то при нагоді такій же сме тыжден тому повідали собі з Мигальом з зо спілведучым словицю о ріжных різдяных традициях Но і певно нетяжко ся Вам додумати же з тым даякы звіданя ся Бы посеред слухачів явили бо загально бесідували сме о святах о святочных звыках о тым різдвяным періоді о тым же в нас бесідує же єст різдво різдво тіж же Рождества і т але явило ся така єдна страва єдно понятя пасуля і В тым контексті якоси до етимолоґіі днес хочу навязати зачат повісти о тій лексиці о тых словах котры звязаны сут з велийом В більшости хыбаль якій о стравы хоц неконечні Ани знам си вшытко стигнул бо то ріжні быват залежні як ся розґадам а ту іщы тот вступ зроблю же тепер як слухате як слухате премєру того одтинка то сме і перед польскыма святами і перед рускыма святами як то в нас бесідували Очывидно тепер ся осото помішало пониже і Русины святкуют святкуют з григоряньскым календарьом но і як само видите сам язык ся зміняти мусит ся допасувати допасувати до до сучасных справ і до сучасных ріжных видів мусит быти на тото зрыхтуваний зато тепер рускы свята то уж і тепер рускы і потім рускы руска велиє Но долго бы о тым бесідували колиси сме бесідували в тых річницях так ци так я Вас запрошу на нашого джінґля і не буду уж продолжал жебы встигнути бодай лем частю того што наднес єм зрыхтувал А я знам а збуку уж познали мы аз буку а як авто бе як буков Ве як ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як гєлен Жет як жето зет як зелін і як ігла Чудачне бо на і псянич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква Йот як Йоси Каяк коса Ел як лоси м як мала як орел пе як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві юяк Югас я як ябіль бук є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Так вертаме до Словиці днес буде о різдяных святах рістяных святах рождественных святах так ци так Буде о тым што уж єм перед нашым діньом заповіл но і буде напевно о велия слово велия а тоснове слово і походит з латиньского языка од слова Віґіляры віно значат чувати чыкати не спати но і од того пішла пішло тото в такій значыня може бы з початку такы як воякы мы были сторожами в ноци і ждали так але потім бы зачало в кристиянстві тото означати такє нічне не нічны чуваня ци тіж молитвы перед важныма важныма праздниками так і тота велия Велия перешла до нашого языка як тот перед ден Значыт ден перед перед святом но і не до з того же зробил нам ся синонім бо синонім до святого вечера Але Велия може быти не лем Велийом Велийом Різдва може быти велийом бо богоявліня або Йордану казувать Велия то все буде тот ден Перед тым не перед тым праздником то значыт то такій час коли ждеме коли ся рыхтуєме до праздника А в примірі Рождества на памят народин Ісуса Христа з рештом такы такы функциі мала служба синочна ци тота етнічна служба на велию повелиі значыт великє великє повечеря Очывидно мусиме тіж знати же велия тота перша велия повелиі тіж сут дві Е Велия І святый вечер Велия перед Різдвом і Велийя перед Юрданом то щедрий Вечер святий вечер і Щедрий Вечер Мож повісти же Маланка то велия велиянового рока кєд бы сме так не мали тото тото на тото смотріти Я тыжден тому разом з Мигальом єм ся з заміреного звідал ци дахто лазил там по Підкарпатскій Руси вчас Велияв вчас свят ци в тым цілым різдвяно новорічно юрдляньскым періоді Зато же в нас лазили лазили так за то бесідую лазили плазникы од такого православяньского коріня од часослова Лазіті значыт рушати ся але дост так помалы такы радше Рад ся ся не спішыти так то барже зрештом тот од похідных од похідных назывників што на тото ляс значыла перехід або даяку стежку або даяку діру в гущавині через котру мож было перейти од того было тіж но того было тіж лазити А і што робили тоты полазникы Но полазникы мны предовшыткым складали желаня то были такы там не будеме входити ту уж в тоты барз етноґрафічны справы хоц там вельо Вельо такых мож повісти і забобонів і такых напевно передхристияньскых традиций ся зохабило враз з зявліньом ся полазників люде вірили жележніх то перший вошол высший низший такій ци такій ци чого желал такій бы мал быти наступний рік з рештом од того велия Была славна же не вільно было ся сварити не вільно было на дакого ся гнівати зато же такому як єс ся на велию такому єс ся цілый рік Зато і тоты полазникы мали м своі символі такы як наприй полазник хто вошол і ци хто перший до хыж вошол на мію і так дале і так ци так ходили полазникы бо окрем того тіж ходили колядникы ним чы колядникы то они могли ходити так як ці через цілый період коли ся коли ся співат коляды То колядникы но но може до Йордану бо потім то уж з колядом зрештом ішол священник по хыжах так ци так то найперше полазникы потім колядникы а потім іщы при Йордані то іщы были такы што ся дозволи щедракы щыдракы што они тіж лазили але тужненым не были плазниками лем лем од в ЛіЮрдану то они мали тоту функцию кы єй складали ґаздам зычыня вроджаю здоровля і так і так но добрі Я то знаме кєд уж знаме што то з велия і хто лазил ци ходил ци што робил на тоту велию то перейдме може до самого до самых страв Я замірено выбрал етимолоґічний такій зарис того вшыткого одкале ся оно взяло понеже находиме ся в проґрамі Слово виця значыт в проґрамі о словах Зато зачнеме од чого ся зачынат зачынат велия окрем того же тоты домашні полазникы приниприносят полонніст приносят густе масло і так Але ідучы до страв як уж ся сяде за стіл по молитві найперше ділит ся Но і власні чым барз вельо люди путат што єст дора а што єст просвора но і так повім одраз то тіж тяжко так одраз зрозуміти понеже то мож повір фізычно то істото само і дора і просвора лем залежыт коли єй ся хоснує Товды інакше ся на ней бесідує То значыт оба то терміны ідут з грецкого языка хоц дора то уж єст такі міцно з лемківщыны грецкій язык але зачнеме од того же просвору ся приносит до церкви просвора єст принесена до церкви На дары так жебы нести дар то значыт прослара то єст тото што приносит ся як дар в тым контексті односит ся до того хліба єст якій єст приношений як евхаристична жертва ак но і потім священник вчас прос комідиі Вырізує там анец певну памятате з селекциі реліґіі або кєд сте были прислужниками ту барже о хлопців ходит тота просвора окрем того анця окрем частичы котры сут выниманы і враз з молитвом священника там за бы хворых здоровых усопшых і тно єднак більшіст З тых просвор остає Но і коли люде мают з ним окрем окрем причастичніст но як раз по службі коли тоты просворы уж сут даваны як і ту увага такій термін котрый може быти скомплікуваный як антидорон антидорон кєд бы сме тот грецкій термін дакусы з лемківщыли а по лемківскы дора А што значыт тот антидорон но як раз то єст тот хліб котрий дає ся заміст жертв наконец То значыт для тых што не были до прищастя тото што остало з тых просвор єст кавальцюваний сповіданий меньше кавальці так і тот антидорон Што по лемківскы значыт дора єст єст приношений на на те трапот но і там або або роздаваний через через прислужників і як раз од того ся взяла лемківска дора од котрой зачынаме велію котрым тіж ся ділиме котра тіж єст тым тым символом єдноты котру розділяме посеред домашніх нашых посеред родины посеред посеред близкых за дотувым хотіл жебы сте запамятали же просора і дора мож Повісти часом замінні мож хоснувати але то одтале ся взяла лемківска дора як значыня як окрисліня на нагрицкій антидорон же то уж єст в інчым моменті іджений або спожываний спожываний тот хліб благословлений але неконсекруваний так кєд бы сме собі собі тото тото мали ряти І слухайте допіро іщы єм Залож ме же ту ся церковны справы кінчыли і зачынай ся тото такы народны Кєд іде о стравы я вымінил допіро першу а ту уж огнова буду мусіл кінчыти виджу же тот проґрам ся передолжыт до двох проґрамів Но Але добрі то може більше ся явит може більше ся явит звідань по тым по першій ци по другій части Добрі ледме дальше Што там было на лемківскым столі на велию но напевно был честнок Но і ту мож бесідувати о честку вельо такє гейбы просте такє гейбы но такє но Ну знаме но як честнок так Але слово честнок ма такє барз старе прославяньскє походжыня бо видиме чеснок єст такой во вшыткых славяньскых языках Был докладні так само названий чеснок чеснок честник попольскы чесник за тото честнок мусіл быти такой от все з Славянами принаймні напевно і іщы перше так ци так тото слово єст барз але то барз старе Але што значыт честнок честнок іде од часослова чесати розчесувати розділяти так ся чеше даку словосы може барже як ся чешы або но як грабле ся сіно але тіж ся його так гейбы чешы так но і тота назва тото слово чеснок навазує до специфічной будовы той рослины бо тота головка ческу складат ся з тых такых поєдных зубків котры мож розділити розчесати Но і зато зато на тото праславяньскє чесати то тіж односит ся до ческу зрештом чеснок то ся мі здає чом ся го м іст на сам Перед Но чом Як думати Ага іщы нич ся нич ся самому зіло ішло ся тіж до худобы і тот честнок был запіканий в такым хлібі давало ся тіж рогатиній скотині всякому дыханю котре єст на На нашій ґаздівці Е Жебы з єдной стороны і тота желина была разом з нами участна на привілеі але з другой стороны тіж чом честнок А но зато но чом честнок Зато же честнок мал іщы окрем того Може наперед окрем того же мал нам дати здоровля як знаме честно єст здоровя і чым барже пече тым барже тым барже будеме здоровы цілий рік бо як уж єм повіл на велию то так як на цілий рік Но і тот же честно то окрем того же мал Быти здоровий так але його такій острий запах ци тот інтенсивний смак ци зато же він може лежати долго долго в коморі то справило певно тото же хоронил перед злыма духами перед демонами перед босорками Упірами ріжного рода так был барєром для тых нечыстых сил Зато іло ся го наперше при велиі Зато жебы в тым часі тоты вшыткы недобры злы духы дали нам спокій жебы вшыткы босларкы кєд бы мали уж деколи прити то не тепер може потім Бо іх тот честнок честнок одстрашал вшыткы чарівничы чарівниці відьмы мы демоны і так іх честнок одстрашал затот честнок все был в тій народній культурі разом разом злюдми з рештом честно кся часом до фундаментів выливало цитам по углах хыжы ся ставляло і так дале і так дале Веліл окрем того же іли то часом вкладали іщы піт пристирало даде під порогом жебы як раз хоронити вшыткых вшыткых доматарів не лем тепер Днес але і через не через цілий цілий цілий Рік носиш штом тот честнок тот цілый рік ся являл доси там і на ніч Купалы і на велию і так і так Но дубрі Маме уж дору маме честно честно ґот чесати маме кєселицю ту нетяжко ся додумати же то того што кысне Так бо то ту маме кєд довд памятам ту івсяну муку воду там іщы нам потрібне до кєселиці час бо там мона мусит собі одстояти кус і мусит зачати ферментувати жебы жебы тот тото тот квасний смак выдобыти зато кєселиця тота зрештом кєселиця Ци вытістак мате до радийослухачы писте на дем коєт лем крапка фм же же ци по перше ци кєселицю мате нашы такє перше пурядне ідло навелиют си ци ци мате так одраз на початку бо в нас єст так і може зато ся найбарже тоту кєселичку навелию памятат і жде на тоту кєселицю понеже кєд ся цілий ден неіст а така єст традиция І як чловек такій голоден цілий ден так же аж там в середині аж му там ся вшытко перевертат Е ну то відомо кус доры кус чешску то єст ясне але жебы ся наісти то першом таком стравом В нас Дома бодай же в вельох тіж інчых хыжах але в нас Дома напевно то была Якраз кєселиця може зато ся єй так памятат бы кєселичка ага з чым з кєселичка з комперями о комперях не буду бесідувал бо Компір уже вам повіл же то іде з німецкого языка іде з турецкого языка через німецкій пришло до нашого языка то давно тому єм бесідувал в Словици о тым чом так было Кєселит ся з комперями Бварили кєселицю так нормальні жебы істи в собі посеред рока але місяцями такой лем з велийом Ной кєд не єст тот пісний час авелия то є строгій піс і стравы сут аж без яєц без молочных продуктів і так дальше очывидно без мяса ното но тота кєселичка посеред рока могла быти аж зо шкварками Але тота пісна пісна выселиця так тіж змикли си бесідували сме были малы кєселиця з комперями і з цибульом предовшыткым Но аж мі ся тепер Тепло ту нажолудку зробило і на печінці был певній бым уж зіл На Лобі што маме іщы маме іщы перогы но перогы но то ту уж дуже не треба бесідувати ништом з походжыня слова періг то сігат кореня пір або або пер Він колиси тот корін Косова означал гостину означал праздник означал сіджыня за столом мож повісти Барз часто тіж ритуальны він не тілько старий же напевно іщы іщы до християньскій і тіж з рештом зрештом видиме го в вельох в вельох словах в ріжных словяньскых языках очывидно він уж днес не все означат нашого руского перога або тоты пірогы ци даякы запечены формы кулінарны Они они можут быти ріжны так ци так то барз тіж старе слово якє якє якє Звязане запікане або або кісто котре штоси має в середині то оно оно являло ся о такой от все такой од все при ріжных видах гостин весіль даякых ци при святах ци по Жнивах ци при даякых обрядах Но очывидно з перогами што іщы єст звязане на велів бобалькы бобалькы тото лемківскє спаґетті котре е я як бы мали принаймні то єм ой хыбаль найбажне тоты бобалькы чекал зем з самыма бабальками тіж звязаных вельо вельо обрядів Ци як бобалькы падут дадина на наплогу то ци будут іх коты істи ци не будут істи ци буде то буде добрі або недобрі і так дале О бабальках тіж єм коли си робил проґрам то тіж праславяньскій корін бобуль По части звязаной з бобом з том рослином але бобуль колиси называли дашто такє подолжасте дашто такє обле бы барже округали такы подолжасты наприм камені в ріці так так і тоты бобалькы сут такыма што Сут такыма подолжастыма З того кіста што переважні остає по перогах кєдуш бракне фаршу а може быти ріжний з капусты може быти з скомперів може быти з овочів но але тоты бубалькы сут з того кіста роблены і варены Но і мают таку форму таку форму подолжасту подолжасту і то якраз тіж барз старе слово зафіксуване не череконструуване але на основі ужы злекы зафіксуваных виділ чогоси подібного так Але ту іщы маме такє же бобалькы то в нас бодай звязаны з том формом і скістом од перогів понеже знаны сут бобалькы не знам ци на Лемковині тіж на приштана Дмкыт ЛЕМ Крапка фмкі Вас были бобалькы на Солодко понеже на полудне од Карпат бобалькы барз часто были з маком і з медом так то бы і то было кі до чыста інче кісто якы як тото кісто з перогів мож повісти же нашы бобалькы то была така тото што ся лішыло по перогах як за дуже кіста ґаздыня зробила а на Пряшівскій Руси ци на Підкарпатскій Руси кус інакше они были на Солодко і кус інче інче кісто ту буду направду потрібувал Вашых експертскых опіній понеже аж так добрі ся на тым на тым не знам Но добрі но і обіцяна іщы ні Хыба не встигну з обіцяном пасульом і фізольом Чом на Підкаркат на Підкарпатскій Руси пасуля то наша фізоля лишу собі на другу част того проґраму з етимолоґійом зо словами з походжыньом тых слів одкале Тых велийных страв і ріжных ріжных понять одкале они ідут Зато Тепер піду до губів до губів до грибів хоц нас грібами радше называли тот правдивый гриб так был правдивый гриб а котрил частьом частю більшого мішка губів о губы то вшыткы тоты такы што што мают як бы то повісти таку мягку структуру таку єгітну може барже в тоту сторону а губы губы тоты вшыткы подібны до того гриба до того правдивого гриба в нас ся іло такій вывар такій варс з губів то така зубка мож повісти грібова як єм был малий барз єм не любил тепер люблю барз тоты губы якости така може як уж чловек найджений тыма пергами і кєселицьом то так собі похлипати кусі перекусити дакус губами то барз файны Заче ту маме губы якы вшыткы і грип тоті сут на праславяньскы слова дост стары видиме напримір в польскым языку назву конкретного гріба котрый ся называт губа Е Зато зато ту тіж в даякій спосіб єст єст Але то кєд можеме собі іти дальше то польскє ґомбка то тіж од того кореня од праславяньского кореня котрый означат штоси такє мягкє такє порувате такє вльгітне з мягком структуром може дакус сільскє дакус мокре і так дальше Дорого радийо слухаче кінчыт ся мій час Бы обіцял єм пасулю і фізолю Налешыме собі тоту прикрасну етимолоґію а на барзці і кава на наступний проґрам на запрошу вас на другу част велийной етимолоґіі о стравах а буде іщы і горох і буде капуста і буде юха Йой іщы так вельо до повіджыня Хыба б знал од початку же вшыткого Вам дорогы радийо слухачы не повім зато Што ж жалуючы тым што святкуют тепер веселых свят тым кого хто іщы не святкує думам же іщы пожелам а я Вас запрошу на наступный проґрам уж тепер заповідам з другом частю велийных страв То был проґрам Словиця бесідувал Демко Трохановскій Тримайте ся тепло Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця ми