Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 114
Слововиця #114 - 2025 02 17
Episode description
Слововиця #114 - 2025 02 17
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja najpierw dopowiada wcześniejszy temat o cerkiewnosłowiańskim зіло i jego związkach ze znaczeniami zieleni, roślinności oraz wzrostu w językach indoeuropejskich. Główna część dotyczy nazwy пущаня: prowadzący wyjaśnia jej związek z rdzeniem пуст-, z pustką, wolnością i odpuszczeniem, oraz przedstawia ją jako lepszą nazwę ostatniej zabawy przed postem niż остаткы. Jego zdaniem остаткы kojarzą się raczej z resztkami, końcem albo szczątkami, dlatego zachęca, by na ostatnią zabawę przed Wielkim Postem używać formy пущаня.
Automatic transcript
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця В тым красім дорогых слухачів з той страны Демко Трохновскій Ексев Словици днес сам без гостя але зато з новыма темами Бо бесід ся мі здає же якы сы вы сте такы надактивны значы то добрі але бесідую о такій великій активности по новым році Може то якы так ся з тым вяже може то конец карнавалу Бо коли чуєте Днешню премєру нажыво то уж ся приближаме до того часу а і о тым буде курс проґрам уж тепер зраджыл Зато дорограти слухачы зачнеме собі так як все Зачнеме собі так все джґлом нашым джінґльом Мурянковым з Букваря Но і перейдеме до нашых тем але іщы наверну до попереднього проґраму лем так некоротко А я знам азбуку Уж познали мы а злуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх псянич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ел як лоси м як мало як о як орел як пані р як руснак С як слуга то як тырка як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Буквіст <unk> дві і знакы два знак мягкій з твердым знаком То уж певно знате мі поглядже о мінімум єдну букву додал але ту навернул до нашой бесіды з Мыгальом і може наступны днес о дачым інчым Я в каждым разі дякую за іх заінтересуваня Послідніма темами в Словици хоц уж єм мал коментар же іду в строну теолоґічных розважань але в темі церковнославяньского языка Топравда я лем доповім же фурт старам ся тримати того кореня той основы котром єст язык То може быти єден другій каждий языкы може быти інчий од русиньского лис тоты розважаня будеме собі ограничати тым чым єст язык так ци то буде церковнославяньскій і бесіда на тему ріжниц помедже теофанійом і епіфанійом но здавало бы ся ріжниця в самым языку невелика але не был бы м годен того пояснити без того теолоґічного фону Зато і такій може мультіжанровый підхід был ту необхідным но добрий то єден коментар Агале і тойшы повім же темы якы являют ся словици то Не знам напевно більшіст з тых тем походит од вас так дорогы слухаци Но за тото дякую такій часом кєдна фалит даякой бесіды робит ся пару тем з того і може така серия такых Тем котры годны ся в Словици найти так іх перу просто но іщы єдно доповім же же церковнославяньскій язык то могуча част нашой русиньской істориі зрештом долгы часы выполнял функцию літератского языка для карпатскых Русинів ну і што з ту повісти Мал свою очывидно же так повім свою рідну карпаторусиньску редакцию але то тіж част до котрой все охочо і з серцьом буду ся односил так і тіж ден чому бесідували сме о такым слові зіло бо такє звіданя было од нашой слухачкы ци тото церквославяньскє зєло зіло значыт конкретні барз або дуже Тото сме собі потвердили і в старорускым языку і в польскым і в західньославяньскых і полудньославяньскых і в лемківскым і в русиньскым ту одраз собі повіме же тото Е на тото зіло котре выступує в церковнославяньскым языку то абсолютно найдеме го во вшыткославяньскых в балтийскых аж і в ґерманьскых одповідниках так і оно ся односит тот первістні до Того же росне рослина до тревы до зелены до дозелености і до зіля тіж як найбарже Але на тым никонец о наша слухачка котра дала тото тото звіданя вчас уж пізнійшой бесіды дало барз компетентне звіданя бо я пові же ой компетентне зіло Компетентны барзы кєд бы сме собі так мали ся уж бавити языком же кєд преславяньска форма іде од даякой проіндевропейской так то може подібні быти в інчых европейскых языках На тото ну очывидно туж бы сме мусіли войти з За хыбаль за міцно в тоты професийональны языкознавчы бесіды бы зато лем коретітько Тото праславяньска форма так з котрой взяли ся славяньскы рефлексы того того слова іде тіж од праіндоевропейского Зато мусит мати даякы рефлексы в інчых европейскых языках Рад ся нормальне Лем собі повтормай же тото наше днешнешнє зіля або зеленіст або дашто означало рослинів означало зіля означало траву в праіндоевропейскым языку Я го ту не буду реконструвал бо то тяжко бы враз же вымовити два же сут ріжны реконструкциі того праіндоевропейского языка так ци так Муж сконстатувати же днешнє анґлицкє ґрін ци ґраз значыт зелений або трава Можеме си тіж взяти німецкє ґраз і ґрін бо то мы барз подібны сут тоты рефлексы походят од того спільного на праіндоевропейского кореня котрий ся односил до взросту до дорослинности до зелености до буйности і так дальше на но і ту одраз можеме соповісти же ци в ґрецкым языку ци в санскриті ци в балтийскых языках тоты самы маме рефлексы од того першого такого первістного праіндоевропейского кореня котрий котрый значыл бы рослину рослинніст зелін зеленіст ци ци ци дашто што што росне зато тото вшытко было повязане в вшыткых індоевропейскых языках уж од мож повісти найдавнійшых часів Але звіданя было посередньо о тоты европейскы языкы то можеме собі взяти аґлицкє часослово <unk> Оно походит од докладні того самого кореня котрий значыл товды значыл же роснути розвивати ся ставати ся більшым так Зо штом днешні ту ґру авту означат руснути збільшати ся ставати ся більшым і взялым аж на словник Камбриджы так і смотрю ту дефініцию просто єст повіджене збільшати ся в розмірі або кількости Або ставати ся діждийте аж переведу барже розвиненым або барже заавансуваным О так так хыбаль хыба тото мож перевести за дефініцийом Кембриджы дикцийонарий за тоту видите як праіндоевропейскій язык тот такій котрого не маме зафіксуваного В писмі є такій істнувал але на основі розвитку вельо вельох европейскых языків видиме же же тота наша днешня зелін або днешня днешнє зіля або церковнославяньскє зіло котре значыло в сенсі уж інчым кус але буйности той вельости походит од праіндоевропейского языка І на тым кінчу тото підсумуваня попереднього проґраму бо смотрю же уж єм ся забарз розґадал і не буду мал часу на нову тему або м хотіл ся од ней однести то лем і тілько замішам же тота зелін має іщы дуже дуже спільнього як іди на праіндевропейскым ґрунті з жолтістю Але то тема на інчу тему запрошу вас на музику і прийдеме собі до новой Аєдів знам і зна Адів знам і єва Прінять говірку На дворі выголодот На дворі полоноць Ейяцьо моя на дворі полоноць Ейяцьо моя на дворі полоноць <unk>m А ты мам поды пріз нас зєня і радас а ты мам поды зінядів A Мамянта добро ятливі ґаф мацного Мамянта добро ятливі ґаф мацно Ерецьо моя ятливі ґаф матного Но і днешня тема бі смотрил мало часу але думам же встигнеме Достаєм такы звіданя од важного слухача не лем днешньой словици ле іщы предшых языковых укусів покусів же зас мя просят на остаткову забаву а не на пущаня ге Дякую сердечні за тот коментар бо я в ся коли односил до того мож за коротко може за мало за то днес може шырше Ци маме остаткы ци маме пущаня то одраз повім же я не люблю слова остаткы Чом бо мі ся тямлят остаткы з дакым кінцьом з мощами напр з дакым чымси што остало деси там і то сут тоты остаткы але не остаткы в значыню пущаня значыт того што єст перед постом переважні перед великым постом але ґенеральні перед постомы тота забава тот час радости де Остатній раз послідній раз мож ся выбавити а пак по ним по ним уж треба постити за традицийом Так но то возме собі тепер тото на нашы як нашу тему днешнього проґраму Е тото часослово пущати бы но назывник пущаня од часослова пущати він ся кус звяже зо собом пустий Пустий значыт синды порожній але пустий значыт тіж свобідний значы свобідний од дачого Кєд дашто єст порожнє дашто єст пусте значыт там ничнеє єст пусте од дачого І зато тото будеме тямити з выпущыньом або з опущыньом або з освободжыньом так І тото слово пущаня котре походит од часового пустити Тото же знач выпустити бы позволити жебы дашто одышло жебы ся освободило жебы ся тіж уж хоц ту ту уж може дакус закручена але жебы ся закрыло жебы найперше вышла а потім ся жебы ся потім закрыло очывидно пущаня Маме подібны формы в вельох славяньскых языках то польскы запусты запусты тото і знаше пущаня то сут наприміры такы рефлексы в церковных неділях як неділя Сыро пуста значыт Свобідна од сира мясо пуста свобідна од мяса так то сут тоты а то сут тоты рефлексы той пустоты о котрій днес будеме бесідувати в сенсі пущань значыт в сенсі кінця карнавалу кінця мясниц так бы м ліпше повіл значыт в сенсі ославужджыня Выпущаня Ту о карнавалі єм деколиси бы уж стихы повісти але отже м повіл же то є то сут польскы запусты русийска масліца звязана з маслом так чешскій мєсо пуст і словацка туфайна етимолоґія єст фасянґы то єст в словацкым з єдной стороны цілий період мясниц од січня до посліднього дня перед великым постом Часом сам остатній тыжден был залежні од реґіону так ци так тоты фасєнґы фасянґы ды ідут од німецкого фашінґ ту файна темолоґія і до котрой ім досліпкал же в німецкым языку значыт так як бы літера літеральні значыт наливаня послідньой послідньой шклянкы алкоголю так же то уж єст конец то жыст тот конец де уж послідній раз пєме алкоголь алкоголь потім ся зачынат пісти Очывидно ту бы сме си могли розберати Чом так єст не буду входил днес в німецкій язык а конкретні в тот старий баварско австрияцкій діалект бо то з нього походит і з часів австро Мадяр так вышло же і на Словациі Такій єст термін на тот час пущаня так ци так вернийме собі до того пущаня котре походит од часу слова пустити і однедолго перейдеме до того чым не люблю слова слова остаткы Чом Зато же кєд собі возме тот корін пуст Він має шырокє застосуваня так само з чымси же заштось пусте Де чого бракує так але дашто тіж ся высвободжат і єст даякє дозволіня на одхід дачого зна значыт же літеральні бы сме повіли же тот корін праславяньскій корінь пуст начало пустий Порожній Опущений але тіж свобідний Но і о тій свободі можеме бесідувати як раз в сенсі слова слова пущаня Очывидно тото пущаня котры барже люблю од остатків бо до до остатків о хвильку не перейду м можеме собі дакус порівнати напримір суєс пущаня єст там тот корінь пуст І одпуст так одпуст значыт одпустити значыт освободити ту видиме тот корін пуст котрий іде о пущыню гріхів або пущыню кар пущыню провин то єст тот одпуст зато кєд бы сме собі тото взяли іщы раз повторю тот старославяньскій праславяньскій корінь пуст він буде деси там сіділ же то не значыт же даш той спустес порожнє але тіж єст свобідне од дачого Зато тот одпуст котрий фунґує і в нашым русиньскым языку буде мал тоты рефлексы в сенсі одпущыня гріхів значыт высвободжыня ся од гріхів Но очывидно можеме собі взяти такє словек пуща Оно фунґує в польскым языку фунґує в білорускым языку Хыба єм чытал в тіж в украіньскым языку Зато і свобідно може м хоснувати пущу напримір карпатску пущу в русиньскым языку котра ясно нам бесідує же то єст даяка пустовина пуща Лем она не єст пуста там де хто жыє але она єст свобідна од чловека Зато з перспектывы чловека на кажду пущу будеме бесідувати же єст то якыса пустота Зачы там неє чловека там жыют зірята там собі свобідні роснут дерева свобідні розвиват ся природа свобідні тото ціле Боже сотворіня собі там но і жебы так найліпше было собі там росне покли чловек там не войде і тото не зотне і так Зато та як бесідуют то іде отіж о тоту свободу оддачого або высвободжыня од дачого на примірі на примірі пущы Але чом не люблю тых остатків Я Вам повім так остаткы то можу означати вельо Вельо можу означат вельо Посмотрю єм на даякы тексты на ЛЕМ Крапка Фм на нашым портали но як видиме остаткы Смотрю на текст Северияна Косовского Плач квінківкы Низкій рівен воды на клемківці то неєдиний проблем бо низкій рівен запрезентували вшытко на тото пока што вказує тіж даякы люде якы яли ся розграбувати остаткы клемківского цмонтеря што явил ся іх очами перед парома тыжнями Жету видеме дашто так і в кінцьовым виді так в крайнім виді остаток дачого Ту маме остаток так маме сумар дня з <unk> серпня <unk> рока Ту виджу своє авторство Проєкт Карпатскы епізоды Великой Войны довюл до найдіня вельох артефактів з часів І світовой войны То не лем особисты предметы жовнірів фраґменты облечыня але і польовы укріпліня оньовы і артилерийскы становиска аж і остаткы землянок Значы тіж дашто такє што там уж мало того єст але іщы єст Што іщы Богдан Ґамбаль писал Кым ся чуєте пані незнальска то з поглядів Але тото достоменностьове вытрачыня было зреалізуване в <unk> році в часі акциі Вісла товды населіня было цільово розсіяне його материяльна спадковина была знищена Тепер лишыли ся лем остаткы Значы Дашто уж мало ся з того личе Дам Вам інчий примір остаткы в значыню мощы так тот остаткы чловека Текст Петра медвідя тіло отця Ороса одвезли до ішельского шпиталю по дакілько днях го закопали меджі терня коло села Камяньскє пізнійше остаткы выкопали робітниці міліциі К Ту мате примір тых мощі такых утішуш в тым самым значыню але туж конкретно значыт мощы Маме писмуваня гунянкы на новый рочок то перше як іщы моя набіжка бавава наварили пірогів та были пірогы а тепер На остатку іщы раз вам віншую на тот новий рік Мате ту примір великого лонянка котрий остаток хоснувал в сенсі конец такій то конец тотуж присловник але то тіж файний примір Доверне мі до пущань Маме текст Петра медвідя і цитаты в тексті в хыжы з Орябины одкрыли експозицию о прядках Час прядок котрий тримал од новембра до Яры по фашенґы о фашенґах жем бесідувал так пущаня был заверяний не лем на пряджыня Маме текст Атилий Мацкай Новак Пущаня для діти на конец Мясниц будут забавы Маме текст Северияна Косовского Карналового байка забава во Вроцлаві і ту такій абзац хоц проходяча в минулу суботу в Ґладышевій Лемковині млодіжне пущаня Лем Парти ІІ мало быти послідньом того рода подійом перед приходячым великом постом і на чужыні молодіж хоче встинути ся выбавити перед часом вытішыня і задумам Повівам іщы єдно Думам же ту уж єм м привюл на тілько примірів же єднак одповідаючы на мою бесіду не кінчычу ся але прошло продолжыня во тым пару файных тем і мы выходит же остаткы то рад ся мі тямлят з мущами дакого з зачым што уж мало того стало так є што уж ся там деси лишыло ту сут кыршынкы хліба можут быти остатками хліба уж так в собі уж выдумую але і нам ся трафит тото недопольнувати тоту чыстоту языка бо і в нас ся дорогы Яливо ци Лемкы ворожыли на ся новелию святого Андрия і бесідуєме остатках і бесідуєме тіж о ювілейній подіі Кычеры і тіж пишеме остатках в сенсі той забавы на конец Мясниц на конец Карнавалу Кєд бы сме повіли уж в західньоевропейскых языках нам ся тіж трафит Але прошу Вас зато кєд можеме хоснуйме тоту форму пущаня то єст тот як раз почасти одпуст то єст як раз тото одпущыня то єст высвободжыня то єст Тото што маме найліпше і етимолоґічні языково найфайнійше жебы тот праславяньскій корін пуст іщы в нас ся добрі тримал Зато іщы раз остаткы Польонізм най буде Але кєд можеме хоснувати пущаня на назву Послідньой забавы перед великым постом так і хоснуйме она бесідую Вам о вельо вельо вельо красше як інче То бла словиця Дякую Вам сердечні запрашам на наступну проґрам Слововиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця