Архів
лемківского радия

Тот проґрам повтаряме в словицях проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Витам Красін дороградых слухачів з той страны Демко Трохановскій Витам Красі в Словици Днес є ак і во вшыткых проґрамах будеме собі бесідувати о русиньскым языку дякую за бесіды через по части ЛЕМ але тіж комунікатор але як раз майльовом путьом Тота днешня тема єст і по части продолжана пониже кусічка о мадяризмах сме бесідували посліднім часом а днес хыбаль буде так жебы зобрати вшытк тото до докупы отів коже може може в такій спосіб барже науковий днес значе науковий але науковый як іде о історию славянізмів в мадярскым языку посеред котрых находят ся тіж русиньскы влияня але Ци вшыткы славянізмы в мадярскым языку сут русиньскы о тым днес постарам ся Вам выявити очывидно під конец проґраму Іщы Вернеме собі до етимолоґіі дакотрых мадярскых слівы котры сут хоснуваны в нашым русиньскым языку Зато дорогы радийо слухачы днес Зобраня вшыткого зобраня продолжыня дополніня того што было в попередніх проґрамах зато красні вас прошено і наднешній проґрам Очывидно зачнеме го так як суцо зачнеме го А я знам аз буку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як гєлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква Йот як Йоси Каяк коса ел як лоси М як мала О як орел як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа як Ябір є <unk> і знак два знак мягій з твердым знаком І як уж єм люк перед рінґом незбуде о мадяризмах Зато же в попередніх проґрамах мали сме не дакус мадяризмів в русиньскым языку о тым сме бесідували але тіж мали сме о тым ци мадярскій язык має славянізмы і в кілько іх має і одкале они пришли бесідуваємо тій теориі же мало бы быти част з них мала бы быти од русиньского языка што єст правдом але напевно неправдом єст кєд такє вждаєм десут і вшыткы слова походят од словяскы в матярскым языку походят од Русинів но Так повісти не мож аж бы м повіл же же то неправдива теория теория але то вшытко о тым днес собі побесідуєме Напевно треба поділити славянізм в мадярскым языку на пару ґрупы то значыт такы де Мадяры як знаме то было то было такє племя котре ішло собі з міцно східньой Европы аж дошло до до на тоту паноньску котлину паноньску низину мадярску низину так ґеоґрафічне єст званя того очывидно бы своіма походами тіж были і в Іспаніі і загорожали загорожали тіж римскій імпериі т не будеме входити в іс історию таку што они робили як ся нас і Тілько лем повім же коли уж побороли великомаравскых тых князів так просто так заняли іх місце в Центральній Европі но і дакус розділили Славян на пілнічных і полудньовых там на пілночы остали тоты днес зачысляны до західньо славяньскых языковы обшыри польскій вужыцкій чешскій словацкій хоц тым чешско словацкым тіж так не до кінця то лем зато же были розділены од полудньовых як з Мадярами но і східньославяньскых но і головна справа была така одкали ся одкали ся тоты славянізмы медже інчыма рутинізмы польонізмы б взяли болгаризмы ци з інчых полудньовы языків зяли в мадярскым языку Но ту через тото же ішли в велику част Европы Мадяры то бы с были даякы такы пропозициі же уж товды коли были на східній східній Европі уж товды Більшіст з тых славянізмів в мадярскым языку пришло до іх языка але ци то так было направду нашол єм наукову статю Андраша Зольтана то выдатний мадярскій языкознавця котрий барз часто сігат по етимолоґію по історию языка і ту його статя мадярско славяньскы языковы контакты перед занятьом паноньской котлины На ній ся буду сперал понеже так В парох словах постарам ся скоротити у чым смотрячы з того пункту пізріня сучасна мадярска наука бесідує як іде о походжыня славянізмів в мадярскым языку сут такым мож повісти три головна ления терат ся на такым заложыню же по тій експансиі Славян в ст праславяньскій е язык ся одраз розпал і ся розділил на ріжны поєдны ґрупы східньославяньску західньославяньску і полдньославяньску так но і Ту бы свічыло тото о тым же Мадяры коли пришли до паноньской коли Котлины не мали уж не мали уж стику з тыма славянами бесідуючыма спільным языком але уж з конкретныма славяньскыма славяньскыма языками ну і то єдна з тых теорий то я уж не буду оцінювал так циі друга теория то така котра была розвивана через хелімского то Така же тоты дост скоры славяньскы запожычыня в мадярскым языку не выникали з того же Мадяры ішли собі через Европу і мали контакт зо Славянами так але з того же коли уж побороли великоморавску державу в паноньскій котлині і заселили тоту котлину просто люде котры там жыли там о ним не выбыли выбили вшыткых вырізали абсолютно дзера лем просто пришли де бы перевзяли власт над том обшырю над том територийом так і Лішыли ся там люде котры там жыли но і через тото засимілювало ся словництво тамтых люди котры котры котры там жыли з рештом зрештом подля даякых концепций така фінальний розпад праславяньской З языковой спільноты значыт коли коли славяньскы языкы зачали сідліти на ґрупы потім підґрупы і тоты протоязыкы сучасных славяньскых языків аж допіро дала тота фіналізация розділу зато зато тіж ту єст єдным з тых елементів же Мадяры могли брати іщы од м того языка славянізму котрый был спільний для вшыткых Славян то іщы єдна істория котра бесідує отіт о тых контактах перед тым іщы коли Мадяры пришли до Парноньской Коли Котлины Але тутіж треба повісти же же то днес найменьше мы розповсюджена теория за то і она дост скора што бы походит з ХХ ст коли то славяньскы языкы ся допіродили одроджували нацийональна свідоміст ся родила каждый іх хтіл свій язык постерігати як тот найбарже старожытний од котрого інчы переберали переберали слова ци ріжны формы но і така тіж така тіж теория была же Мадяры уж давно давно іщы перед тым як пришли на днешній іх териториі то тото перезяли тото тото з словництва Очывидно суд ідут до той третьой териі сут такы слова котры деси через тоты контакты коли коли Мадяре ішли через Европу і перевзяли дакы слова то очывидно сут такы Но але як ся вказує з пункту пізріня найновшых досліджынь науковы досліджыня то найменьший мішок мішок зо словами за зандрашом Зультаном котрого тепер представлям Більшіст слів славяньскых слів в мадярскым языку котры знаме доднес То такы слова котры были перевзяты через наложыня ся мадярского языка на славяньску на славяньскє населіня паноньской котлины но і товды тоты більшіст з тых славянізмів ся приняло в мадярскым языку но і шточно і то хыба так в скорочыню одкале славянізмы славязм берут ся Але то не значыт же потім тіж не проходили такы процесы котры они проходят зрештом і до Доднес же языкы на себе влияют і через сусідство переберают од себе даякы даякы слова Но кєд іде уж ту хоц не хочу за вельо той теориі ту вводити бы хочу піти до до практикы Чам стик границя помедже языками помеджеязыковыма обшырями єст така же тоты тототы слова ся пожычают ріжны формы <unk> язык з другого но і кєд можеме о мадярскым языку повісти котры сут старшы то напевно тоты котры походят од котры мают даякы даякы стары форму з Ом і Н значыт тоты носовы гласны але тіж і інчы котры котры мож повісти мож повісти же сут напевно З славянізмами славізмами Еа сут доднесы в мадярскым языку Но і то тілько істориі зробил собі коротку перерву І піду до мадярского етимолоґічного языка жебы зазріти собі пару файных славізмів котры котры котры і в нас в лемківскым русиньскым языку сут знаны летіл бы м на край свій то Як видешто в Полілі мі з няньом кро І продолжаме сові словицю днес о сылавізмах в мадярскым языку підсумую тото што єм перше повіл же неє єднозначных доказів на тото жебы потверджало ся Ексемасове пожычыня східньославяньскых языків як ідеославізмы в мадярскым языку іщы перед занятьом паноньской низны через Мадярів можливе же Мадяры даякій мішок словами пожычыли в дорозі через Русь але здає ся же більшіст славяньскых позычок іде од полудньовых славян або од паноньскых славян такых тіж мож взяти Што не значыт же іх неє бо сут і зачну тепер од перезераня мадярского етимолоґічного словника такє як пеленка што то єст пеленка тот кавалец кавалец дакого материялу жебы перерывати пахоля Е ци отроча ци дітину просто Ту етимолоґія напевно єст пілнічнославяньска смотряче як бы ґеоґрафічно с мадярского пункту пізріня і найбарже правдоподібным джерелом запожычыня в мадярскым то русиньскій язык понеже кєд собі посмотриме посмотриме на словацкій ци чешскій там єст пленка без того полно голосу ту фактычні Еле Пеленка єст єст здає ся як мадярскє етимолоґы бы вы потверджают найбарже правдоподібне єст русиньскє запозычыня то як примір то но але ідеме собі до дугы або нідо до до мадярского слава Донґа хоц він кудашто інче значыт як наша дуга А ту видиме же то мо радше єст полудньова славянщына зато же Донґа чуєме ту славяньскє давне носове носовый гласний Он Донґа значыт по Мадяры приняли як донґа там в мадярскым языку то такій част бочкы тота што така єст така закривлена ту мусиме собі тямити з нашом дугом значыт тіж тот закривлений пояс над надзельом штоси закривлене а тота пожычка походит найправдуподібнійше дати з <unk> Столітя значыт барс але то барсы скоро што може быти доказан на тото што єм повіл перше же тота донґа слово дуга хоц днес дашто інче значыт іде ґенерального закриліня не пришло до мадярского языка іщы зо славяньского якысого языка котрий мал в собі носовы гласы ОіМ Добрі Піду тепер до слова гатар то тото слово здає ся мі од котрого єм зачынал серию слова туж понад <unk> кілько то буде проґрамів тому давно тому страшні але то наше слово хотар як єм ішол през тот хотар возок ся мі розклекотал як на відній приспівці пише То край даной обшыри то гранична линия помедже двома заложме ділянками так то най але ту і як іде о тото то ориґінальна пожычка до русиньского языка з мадярского з мадярского языка з рештом зрештом тот хотар ци гатар по поы Мадярскы то тіж найдальша найдальшый пункт од дакого центрального пункту Но добрі Босоркань А наша босорканя бо сорка недобра жена котра мала маґічны якысы неспособности ци в байках ци выдаякых народных переказах гы Но часом тіж был то мужчына тут іщ треба повісти але то тіж си така соба котра давала ся діяблові жебы завдякы його мочам робити ріжны ріжны чары Ту знаме тоты босоркы часом часом они ся являют Але хто єст босорка то славы старотурецкого походжыня звязаны з днешнім напримір узбецкым словом чарівниця Басарґан ну і в ту єднозначно єст єст тото стверджене же од такой зморы злосливого духа до жены котра творит чары і напевно тото было в поганьскых віруванях Мадярів перешло тото на на тішы окружаючы языкы тота босорка босорка і босорканя бобосорканя тот такі мож повісти здрібнене Зменшены такі забавна версия то слабо сорка то значывано до дост так конкретно штоси барз але то барзы з злого Што іщы маме Памятате в співанках може барже розповсюджене на Підкарпатскій Руси Кузменьше на Пряшівскій Руси найменьше на Лемковині але леґінь е од Леґень То молодий квалер неженатий мужчына мож часами нетимолоґічний словник мадярского языка тлумачыт як зрадний одважний мужчына ци такій нестрахливый і так і так дале Но і ту як раз маме тото слова а етимолоґічны словникы мадярского языка Не подают же не знают одкале го взяти што єст добрым польом на творіня своіх теорий бодай жебы были даякы даякы оправданы Маме тіж я буду летіл бо хоцу тіж пару пару файнійшых примірів дати такы як сама значыт сомар тот осел бы тото звіря котре служыло до тягніня воза ци дакых інчых річы Молодого уха і было меньше оды коня Ту як раз той спожычка подумайте собі італияньска пожычка од діалектальной формы італияньского сомаро Е ту што іщы Маме тинту атрамент маме ага охту єм хотіл дійти до того слова темет тот од од старшой формы такого часослова котре котре значыло впыхати Втискати темет і теметів значыт з днешнім Мадярскій реалізує ся як закопувати як грибати тіло дакого дакого дакого вмерлого в нас як найбарже як найбарже ходит Но добрі найтя фраз Но і што то єст тот фраз предовшыткым Кєд бы сме не знали Но Фраз предовшыткым ту як раз єст ґерманізм в мадярскым языку але до нас пришло до нас пришло напевно з мадярского языка фраз то бы така хворота барже так мож повісти як діти так тремтят од даякой горячкы тото тото як раз означало фрасач найтя фраз то было такє проклятство найтя фраз возме най жебы тя міцна горяжка досягне а жебы тя трепало жебы жебы стремтіл но то не было найліпше найтя найтя фраз То было такє дост великє великє проклятство Маме о іщы іщы єдно шор як дашто кладете шор за шором так дашто за поряд то тіж єст мадярис то тіж котрый літерально значыт порядок колі ряд дашто за поряд укладати то шор за шором то єст мадярскій мадярскє слово О ту мам файне мам лянс е В нас штоправда єст славяньска форма Але лянс в польскым ланцюг Еы По украіньскы хыбаль тіж єст подібні подібні єст по чешскы і і по словацкы але тот лянс я чул як раз тото слово докладні в такій форні подай мі лянц Ланц і то на Лемковині Зыдретя сы тот ланцюк котрий котрий тот такє нарядя котры образово по ім припоминат даякій мотузок мотуз котрий котрий складат ся з тых полученых метальовых тых тых колечок так бы сме го собі со собіщы взяли то іщы єден бо мушу встигнути єст такє слово шарда Я знам оно нич не значыт оно значыт в нишнім мадярскым языку корчма на дорозі або де си там поза селом а барже в лісі де си там там далеко далеко не так на видоку чом о тым бесідую бониже походна од того то слово чардаш а ту як раз то запожычаня з сербского і з хорватского языка котре товды акурат значыло як таку вежу як такій балькон може Але тото сново походит ото сманьско турецкого чардак котре сігат зрештом ашперского языка і значыт штырі штоси што має штырі штырі стіны так тото бы было хыба найліпше выречы так ци таж чардаш од давного шарда то назва Танця так але выводит ся од шарда або де Танцували найчастійше і найліпше ся танцувало В корчмі одтали тота шарда корчма і днешній чардаш то ге має близкій звязок а то была словиця за котру сердечні дякую і припомну пиште як пишете ЛЕМ крап км то мій адрес Тримайте ся Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця ми