Слова, достоменніст, емоциі
Архів
лемківского радия
О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.
Еп. 123
Слововиця #123 - 2025 04 28
•
Опис епізоду
Слововиця #123 - 2025 04 28
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja Słowowycja dotyczyła etymologii słów i nazw. Najpierw prowadzący omawiał pochodzenie cerkiewno-religijnego określenia związanego z воскресеніє, łącząc je z greckim Anastazis oraz rdzeniem kojarzonym z krzesaniem iskry i ogniem życia. W głównej części, odpowiadając na pytanie słuchacza, rozważał pochodzenie nazw Halycz/Galicz, Galicja i Galiczyna; jako mało prawdopodobne oceniał wywody od greckiej soli, łacińskiego koguta czy celtyckiego określenia obcego, a za najczęściej przyjmowaną wersję przedstawił związek z nazwą ciemnego ptaka oraz możliwym starszym rdzeniem oznaczającym ciemność lub czerń.
Автоматычна транскрипция
Тот проґрам повтаряме Слововиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця О языку і на языках Демко Трохановскій і Словиця Добрівечер вом вшыткым Добрівечер тым што слухают нажыво а тот проґрам коли має свою примєру Бо можете слухати тіж і рано і вечер Часом повтаряме Но добрі Дроградєс вечыт якій Вам за вашы так все зачынем але я тото буду повтарял бо як єм Не подякувал же за тото же пишете то там деси меньше пишете А як подякую все то все До дакого дійде же <unk> дашто му до головы приде і так ся ведут час сом дост долгы дискусиі і барз файны дискусиі на ріжных комунікаторах майлях і так дальше Но добрі я подам Дм крапка фм то мій майльовий адрес на котрий сміло Пиште хви в социяльных сітях там тіж пиште і днес буде деяка тема з тых з тых каналів комунікациі я уж не буду передолжал лем зачнуте яксы од азбукы Мурянковой азбукы а потім підеме собі до проґраму А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква йотяк Йоси Каяк коса ел як лоси М як мава як орел пе як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві ю як Югас я як ябіль бук є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Кєд уж знаме кілько бук в лемківскым языку лемківскі а збуці так вертаме до Словиці но і бы так як то уж бывало нераз а такы остатню всеся трафлят же навязую До бесід з вами і до напримір попереднього проґраму а сме два тыжні тому пониже была Пасха кєд мє слухати нажыло так раз бесідую Бесідували собі о тых формах де сме собі зрівнували любліня кроіня кыршыня і кормліня з воскресіньом вознесіньом спасіньом і ус пініом ту мя не бертем за єретика бо ту іде мі од часословны формы в лемківскым языку котры іщы фурт мают своі давны архаічны назвы як Воскресеніє вознесеніє спасеніє успиніє іде ґдальше ту сме в од дуже цікавых бы м так повіл темі щы мож бы бы было навязати але єдна о котру достал єм прошыня жебы дати етимолоґію кєд сме бесідували в вельох етимолоґіях самого часослова воскрисити воскресати дак воскриснути ну залежні ци привидиме завершену ци незавершену форму но то уж іду так о тым сме забыли а ту навязаня єс такє прямы до догрецкого терміну анастазіс до то вельо єст тлумачынь чыс піднесіня ся з місця вос станя пробуджыня зо сну в тоту сторону іде і ідут тоты тоты тлумачыня але як раз в тым реліґійным контексті тото понятя односит ся до воскресіня Так то значыт до повороту до жытя по смерти як знаме з Біблиі Ісус Воск Лазаря сам выскреснул по трьох днях Але одкале тото слово знаме з грецкє Анастазііс а знаме тіж хыба альбо нераз о тым была бесіда же вельо той церковной термінолоґіі было тлумачене через через кіріве методия ци тіж через його разом з іх учениками В скорочыню великым не розвивайме тепер того мож повісти прямо з грецкого языка і тоты однесіня были тяжкы до переведіня пониже той цілой термінолоґіі не было не было віры в єдного бога не было тых понять вшыткых котрых треба было перевезти товды на славяньскій язык такій якій они <unk> знали Но і што значыт воскресіня од чого тото іде Ту бы етимолоґія єст дост проста і не безсумніву мож повісти же ясна Іде од того коріня кріз од кресначыт можете го видіти в такым часосло як кресати Так кресати оген як камін о камін в деряме жебы тыма давныма барз давныма способами жебы выкресати іскрутак од того тіж воскресіня воскресеніє Но і Ту абсолютні тілько єст до доданя то значе ту абсолютні то єст тота іскра котра котра дає жытя в тым реліґійным значыню зрештом іскра котра дає оген то іскра котра дає тіж жытя дає тот оген жытя Ту як раз тото перенесіня з грецкого языка єст на тілько пряме же аж і кресати тоту іску кресати тот оген іску жытя єст барз узко і барз стисло звязаный і в нашым днешнім лемківскым языку зрештом Зрештом сам оген в християньскій реліґіі то барз вельо однесінь до выявліня ся Бога в виді огня ци днешні знакы той боскости як святий оген сходит велику суботу і і тото чудо тот оген єст роз ношений розсвожений на цілый світ так же ту тота іскра і тот оген то такє уж барз реліґійне понятя і самокресаня той іскры в котре выступує в слові воскресеніє Зрецкого Анастазіс дякую же з тым і пропоную бо я так може мал єм деси там в плянах тото повісти але Альто часами ся путат коли дашто ся бесідує на антені а дашто ся бесідує поза антеном і не все не все єм потім ся до годен здогадати жебы Што было поза антеном а што явило ся на антені Ту думам же етимолоґію єм пояснил Барсфайна цікава но мож повісти тота іскра одкресати огент начы дати іскру жытя побудити ся зас до до жытя Но і ту хыбаль тілько кєд мате іщы даякы зіданя до того демклем Крапка фм думам же уж на антені не будеме того розвивати хыба же о рік а пиште ци на комунікаторы охочо іщы на тоту тему можу з Вами побесідувати Я вас певно запрошу на музыку бо мам сєдну барз файну тему барз файний май хоц зачынал ся на в фейсбуковым месенджері Зато уж они долга вертам зас червана Червана Пуст же мня мамунка Пуст же мя мамунка Червена рожа черва на рожа Пуст же мя мамонка за паскіт пуст же м ня мамунка Черевена червена пуст же м ня мамунка пуст же м ня мамунка Червена ружа червена ружа уст жем дня мамунка запес пуст же м ня мамунка запес І вертаме до Словиці Тепер інча тема хоц дакос навязуюча до того што уж колиси было але бы може так уж скорочу бо написал пан Брайан зо великой Воды Як Авалес проведе то дискусиі дорогій пане Демку уж сме френды гев на ґамбокнижці або сме зачали на ґамбокнижці те кілько років Але іщы ниґде сме не кореспондували од пару років од пару років ім вірний слухач радия ЛЕМ фм а особливо мі ся подабат ваш проґрам Слово Віця го тото ім пробачте мусіл прочытати жебы своє еґодакус Дякую пане Брияне А і сме потім уж перешли на майльову сторону і одраз своім пане Брияне кєд слухати Я Вам одпишу бо тото іщы не стиг єм того оформити в коротку форму таку уж днес Вам одпишу Але премєра того што буду Вам писал то буде тепер в проґрамі І тут зацитую тіж пару речынь іщы од пана Брайана Іде о дискусию ріжных ріжных можливых етимолоґій назвы га дискусиі ріжных ріжных можливых етомолоґій назвы Ґорлиці мі припомнула квестию етимолоґіі назвы Ґаліция Ґалич котру мызняньом фурт сме уважали за оставшыну предавного кельтского поселіня так як з назвами Ґалісия на іберийскым пілыострові і Ґалятя в Анатолиі Но і ту дальше іде звіданя же нашол єм етимолоґію од назвы Птаха Ґаліце або ґалка гавка і ту іщы бесідує пан Брайан о тым же тіж професор Маґочій суґрувал деколи назву Інчу цілку етимолоґію од грецкого кореня галь то значыт сіль Но і што і ту сут два звіданя Вашым зданьом ци мам рацию про анахронніст і ґеоґрафічну неправдоподібніст того понятя од професора Маґочія То зараз одповім думам же навет кєд бы Грекы мали звязкы зо землями на пілніц од Карпат тото гы не могло бы походити од грецкого уж давно знукнило гы з грецкого до часу першой згадкы Галича Е тото старе східньославяньскє ґы лем пізнійше перешло на гыт тото што сме бесідували при нагоді ґорлиц ґорлиц і ґорлиців Пан Брайан Барс добрі слухал но добрі і другє звіданя А як думати о нашым понятю же назва Галец могла походити од стародавного поселіня тых земель Кельтами і же деривация зо сптачой назвы могла быти фольк етимолоґіі Но добра тому симе дякую предовшыткым за так долгє звіданя пан Брайан пише собі же єст лінґвістом не славістом але польского і лемківского походжыня з Америкы і барз ся тішу тішу же я такій малый до мене писут такы люде Буду прібувал помочы понеже колиси уж єм вельо на тото на тоту тему чытал то найперше може зачно о тых найперше найменьше правдоподібных етимолоґій Галичыны Ґалісиі мы Ґалица ци там як назваме тоту час цумовно давного авцийского забору так собі ґеоґрафічніго змістме Были пробы того направліня того того коріня ґаль ци галь до грецкого гальс што значыт сіль были хыбаль пробы латиньского когута ци кельтского Ґаль наче то чужынец так но і тоты етимолоґіі з якых єдну вымінил пан Брайан за професором Маґычійом бы м брал міцно заграничыньом так то так як пан Брайан уж постеріл Но і очывидно тру треба найперше повісти А я ту іщы єдно так втручу же приведу мойого доброго знаємого професора котрий все бесідує етимолоґія то вершына языкознавства і треба ся міцно на тым знати Зато так бесідую но хто знат бо може ся зараз найдут деколи деякы джерела котры барже приближат такы такы гіпотезы же то могло быти не звязане зо славяньскым Языком зо славяньскым походжыньом так Но і ту туту зрештом так як з каждом науком За Нютона была єдна фізыка потім єй міцно по спереберал Айнстейн так а тепер вшыткы фізыкы світа З квантовом напримірі теорийом намагают ся заперечыти або міцно дополнити Ейнстейна З інчыма науками тіж такє з языкознавством тіж так єс мусят быти доказы но і дуж вертам нашой темы же на днес етимолоґія Галича галичыны Ґаліциі котра мало бы быти од до заложме латиньского когуця той грецкой солици ци цицикльского чужынця но здают ся дост фантастичны мусіли бы хыба істнувати іщы даякы позаязыковы міцны доказы на на праіндоевропейскє походжыня тых нас ся мі здає же то радше не не в тоту Сторону але ту єдно іщы тіж треба доповісти Гляданя етимолоґіі походжыня в ойконімах ойконім тото част топономастикы котра называт тоты місцевы назвы вшыткых людскых осад місцел і тек дальше дак то барз добрій троп то єст Зато же в тых названях як во вшыткых топонімах і горы і рікы і долины мож глядати походжыня даной назвы зато же они ся дуже долше фіксуют затримуют і зохабляют як люде котры жыют на даній териториі Люде ся зміняют культуры переходят епохы переходят населіня переходят а названя барз часто ся в цілій цілій істориі остают так ся нераз трафлят Лем же ту ся мі здає же тяжко приняти тоты латиньскы ци грецкы грецкы джерела названя галиця того того руского міста з нозгрецкым языком або з даякым населіньом або языком котрый был перед перед славянами Но зато розберме собі бы такы на скоро в чым діло бо найднес найчастійше принимана версия то од гавкы од гавкавка по русиньскы по польскым <unk> кавка в полудньовых словяньскых языках єст чавка тот такій Чорний чорнявий птах то латиньска його назва єм нашол то корвус монедуля так і Отале бы більшіст языкознавців принимат же названя Галич было бы штоси В виді місця тых тых галок тых кавок або або або місто просто де дуже іх дуже іх было но і де жом потім тото было одзначене Галича то такій чорний чорнявий о сім темно сірий птах Но але то відомо то уж буде вторичне то уж буде по тым як уж єст даяка етимолоґія або або тота народна етимолоґія котра бесідує од сого дана назва походит но і хтоси потім рішыл жебы такій герб з стом галком з том кавком зробит Но ту тіж треба повісти же Галич ся являт в повісти временных літ літописця Нестора ду докладні як люде з Галича Галичаны там там выступуют але і тіж В інчым тексті мономаха же в літо <unk> Владимір Мономах іде на Перемыш і на Волень і на Черевін і на Галич так но І ту нам тото вказує же одколи од чого мож робити галич кєд оном кєд бы ішол од той гавкы од той кавкы з тым суфіксом ич было бы тото такє патронімічне же або дахто называл ся м галь ґаль або м дашто такє приблизне е і То было його місто або або він го заложыл або він там царствувал в ним або тота гавка значыт галич од той гавкы же там было барз то барз барз вельо тых галок тых тых кавак Но і то єст тота емлоґія котру більшіст языкознавців принимат як Мож повісти днес єдину но але намішали Кусідка ту одраз повім балканьскы языкознавці або языкознавці котры котры занимают ся етимолоґіями ци розвитком полудньославяньскых языків но і нашли такы топонімы як ґалічнік як Ґаліч як Ґалята де выступує тот корін Ґальм Припомну в настіж він был ґаль але не в полудньово східньославяньскых а по в полудньоворускых языках тото ґє перешло в гы Так як з мужім повіл то Ґорлиці Ґорлиці ци інчы інчы приміры Но і ж тоты дослідникы прібуют доводити же там тутіжы треба повісти тяжко звязати рускій галич з тыма топонімами На Балканах Ґалічник Ґалічник Ґаліч Ґалята Прямо же жебы ся так заховало кєд же кєдже славяньскы племена еміґрували і перешли перешли аж там на Балканы Но і до чого дошли тот корін ґаль міг мати значыня чорний Просто чорний ту одраз маме звязок з тым же тота гавка тота кавка тот птах єст тіж чорний чорний чорнявий так бы сме го назвали не будеме ту радся бесідувати О кольорах но і ес з того такій внесок же топонімы з тым коріньом на ґаль можут іщы походити з передславяньской домінациі языковой домінациі та акция же то може быти тот примір же же Ріжны мы тоты люди населіня котры были перед Славянами на наданій териториі могли лишыти в топонімах в названях в гірмі стырікі тек дальше і ты бы своі назвы котры потім як Славяне пришли Они іх лишыли они іх приняли но і тото якраз ґаль може може Значыти тілько же і тота гавка в днешнім украіньскым ци росийскым языку она Іде тіж до означыня чорного птаха понеже має тот корін ґаль котрий на полудни Східньой Славянщыны потім перешол в гы і має гал значыт галка як як чорний ци чорнявый птах темний бо то тіж не іде конкретні о чорний то іде од темніст о Од якій темний неясний темний просто Но і ту кєд бы сме собі такы прібували підсумувати же тота галиция в нашым розумліню так в нашым розумліню днешнім она напевно іде од галича од чого іде Галич Галич іде можливе же од гавкы можливе Оты галкы котра єст чорным птахом чорнявым птахом темным птахом але од чого взяла ся гавка ту як раз на поміч нам приходят балканісты котры суґеруют же ін іх топоніма Зохабил ся тот корін зато і зато і походжыня слів Галі Ґаличына Ґаліция так Хоц ідут догалкы чорного чорнього птаха то тоту темніст І чорніст достерігают балканьскы дослідникы однячы тот то термін до чорного до дотымного што може быти барз але то барз цікавым причынком до дальшых дискусий На што Ярзя подякую пану Брайонови за тоту тему понезже здає ся мі же іщы буду мусіл посліпкати і уж єм нашол пару файных джерел з балканьскых славяньскых языків котры може деколи Поможут мі дойти до даякых може дальшых внесків а наднес Вам Красні дякую пану Браянови тіж за барсойны звіданя і обіцюю же уж они долга Вам одпишу Тримайте ся тепло то бласловиця Слововиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововиця