Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 131
Слововиця #131 - 2025 06 23
Episode description
Слововиця #131 - 2025 06 23
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja „Słowиця” omawia wieloznaczność słowa baba w języku łemkowskim i szerzej rusińskim. Prowadzący wychodzi od rozmów ze Światowego Kongresu Rusinów w Bukareszcie i wyjaśnia, że zależnie od kontekstu słowo może oznaczać między innymi babcię, żonę lub kobietę, akuszerkę, a także starszą kobietę kojarzoną z doświadczeniem, leczeniem, wróżeniem czy ziołami. Zaznacza też, że użycie tego słowa bywa neutralne, pozytywne albo pejoratywne, oraz przywołuje związane z nim frazeologizmy.
Automatic transcript
Тот проґрам повтаряме словиця Проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця О языку і на языках Лемко Трохановскій з той стороны нажыво з під вышовского студия радия ЛЕМ фм зачынаме словицю і наступный проґрам о языку вечер Предовшыткым але так найліпше Цілком єм повіл же сме ся тыжден тому розґадали Я ся розглядал бы сме кінчыли єдну тему о тым придавнику о тых цікавинках якоси так нам З того зышло же єм ани новой темы не зачал значытевы котра там ся являла деси языковых хы Диспутах не памятам ци уж істо ци в языковым покусі покусі циловици ноле так ци так треба до ней вернути а я уж лем повім о хвильку чом лем припомну пиште на лемк крапка фм там собі выміняме своі погляды а сут Тіж они причынком до того жебы дашто з тых речен і даст даякій з тых проблемів даяка з тых тем явила ся в нашым проґрамі Але зачнеме як все джінґлом по котрым уж собі як суцо зачнеме А я знам азбуку уж познали мы азбуку А як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як гєлин Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мало як о як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як ябєр є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком Кєд уж сме по джінґли так одраз повім о чым нес буде буде о бабі або так шырше о бабах ґенеральні і одраз повім чым выкликана тота тема то значыт достедавно а мало быти тыжден тому тота тема тож товды было цілком свіжо был єм на Світовым Конґресі Русинів в Букарешті В прекрасным місци в парляменті в столичным місті Румуніі мож повісти же така велика нубілізация для русиньского руху же руху же в такым місци мож ся было найти і вести своі засіданя як світовый Конґрес Русинів Но і як певно ся додумуєте деси там в кулюарах того парляменту ци потім в даякых інчых бесідах уж як сме з того парляменту вышли даякы языковы темы ся явили тым більше же Міг єм там познати і слухачів словиці якых красні здравлю з за великой воды і такых люди з котрыма часто або рідко або часторідше бесідую о ріжных ріжных языковых темах одтале і взяла ся тема бабы што означат слово баба в лемківскым языку чыс шырше в русиньскым языку в поєдных його стандардах я ту одраз лем повім же тот конґрес был так шумний же аж мі така єдна ся цікавенька тіж языкова припомнула на на Функцию яку выполнят посол на соім парляментаристат або інакше депутат бо мож собі такє гомонімічне речыня звіданя задати депутат депутат депутат путат в сойві ци в парляменті ту мож одраз можете схоснувати як гомонім Но добрі Але о кым мож повісти баба Бо такє было звіданя ты барз конкретне в час тых культуровых бесід Кым єст баба Но треба повісти ну шырше в русиньскым языку слово баба єст полісемічне значыт оно залежыт од контексту І тому же на сам початок одый до кюсідскє од темы але будуваний барз барз близко то так як з женом Чом оной сполісемічни значыт може мати вельо значынь і і контекст єст барз важний в котрым го схоснуєме з жена напримір од того іде такє ґраматична ґраматична дефініция женьскій рітисмужскій І женьскій значыт же сут мужы і сут жены але мужы то сут барже мужчыны в тым припаді а жены то сут барже не жены даякого мужа значыт пані котры мают даякого супруга не лем жены то взагалі вшыткы вшыткы жен вшыткы пані о так бы м повіл Но і так само є зо словом баба але баба має здає ся мі дуже більше значынь бо кєд напевно уж тепер приходит вам до головы кого мож назвати як баба то напевно то будут моі баба Моі баба нашы баба значыт Мама мамы або мама няня бо то єст і зато тут напевно схоснуєме мне тото тоту плюральну форму моі баба хоц баба сут єдна чыт може бы быти іх більше бо єй од стороны мамой од стороны няня але хоснуєме тоту тоту форму моі баба як знак пошаны то так звыване Двоіня значыт ліпше хыба схоснувати выканя бо мож выкати до дакого значыт кєд або бесідуєме обертаме ся до нього з пушаном або не знаме або то єст одповідник польского пан пані значыт мы ту хоснуєме третю особу єднины в лемківскым языку тота форма пушаны то єст вы Вы бабо вы няню Вы мамо хоц бесідуєме до єдной особы і ту напевно напевно схоснуєме тоту тоту форму пер в Но добрі но то маме перше значыня бабым і здеє ся м же онос тото номінальне але і ту одраз свойой же колиси єм ся сварил з єдном бабом о так одраз поім зєдном бабом єм ся сларил ци мож повісти баба о жені Зын од нено тото ішло Мож повісти баба о жені то значыт о супрузі дачыі Хоц я барже так вычувал же рад се то може повісти мужчына о своій жені же моя баба не знам заран має уродины або моя баба там де си пішла поіхала або пришла з мойом бабом сме шлюб брали товды і товды але ся на тілько єм бесідую о тій мериторичній Сварці єм ся посларил же то радше не буде гріхом кєд бесідуєме о вшыткых женах як о бабах і то єм бесідувал як раз з бабами значыт з женами з дівчатами котры редні то не єст якє такє образливе ту тіж до вас заувага напише на дм крапка фм і ту предол вшыткым жебы писали дівчата жены бабы ци ци як вы тото одсувате бо мі ся здавало же то радше такє інтимне і то радше такє Своє то не мусит быти ани жартівливе ани даякє понижаючы але радше кєд о своій жені можеме повісти то радше моя баба і ту єм ся сперал о тот контекст так як раз мож повісти Але підсумуючы Маме ту наступне значыня слова баба Бесідую о тій полісеміі же баба то может быти тіж жена Очывидно ту лем так не ранті повім кажде слово можеме схоснувати пейоративно так можеме повісти о дакым же єст баран І то буде бы неґативне то в такым чловеку же збаран але кєд описуєме звіря котре там стоіт в загороді або ся пасе на луці тото нич там образливого не бесідую я все так думал же з том пеіоративністю з бабом як з женом єст так же лем о своій жені можу повісти моя баба в сенсі такым неутральным барз а уж о датше єй то уж буде поративне і ту сме ся ствердили зато пиште на Лемкы лем крапка фм ци так фактичні фактичні єст Але можеме тіж повісти баба Тіж неутрально непейоративно О але то порядна баба то порядна баба такю чысто аж і позитивно ненеутрально така файна баба якы знає ся обернути знає бы тото тамто така мудра резолютна і так дальше Зато ту маме тіж окрисліня Бабы як той жены котра котра в барз позитивным сенсі єст по просту женом але не женом мужелем тут бесідую о тым сенсі бабы як жены як пані котра котра котра єст так страшні страшні в порядку Ну і добрі Зробиме собі тепер музычну перу але тота музычна перва буде отілко отілко замірена м же мам два творы отілько замірена же же буде описом того і хто кого іщы можеме назвати бабом Но то послухайте Мам якрасну заградочку ух Мам якрасну заградочку Парата Має росне фіявочка рычіры мам я красну заградочку таль араде анірочне явочы рыціры діялочка дерів розходычка дерів розходы Мойомы судла цільочка дрібно з годый парай Моям мило суды ціль цілиці рады Моям мила лем хорак Моям кора а парагри Треба піти было доктора цір цірці рада мойом милахтора і дохтора і жебы дала чвірчірыці льопы родувала рада Бабо бабо ідми зочы у Бабо паму ідми соці паратай парагай Яни спаласливым очы річі лятай раба мосочы Дай парагадай Янисполацливы ведучы Ани глудны Ани гночы в ухах Ани гылодны ани гночы парагай Лемкусідска по півыночи цірчірядо Ани гылодны ани гночы Пара тай парагай Лемкусідська по півыночы цір сірия Но я думам же уважне слухачы а бесідую же а такім высом же вертаме до Словиці же почули тоту таку історию коли то єдно дівця барз злі ся почуло і там треба было кликати подокторя але подокторя може не было докторя то по докторя або по бабу то ясне же не по тоту бабу треба было кликати нам тоту бабу бабу значыт маму мамы ани по бабу бабу значыт дачыю жену або бабу в сенсі будяку жену котра была бы може найближе лем по бабу по бабу ту сенсі акушерку І то як раз наступне значыня того слова баба там зрештом тота баба тота баба Барз часто выступує уж при кінци той співанкы коли то баба пришла раду дала і одраз ту єст діаґноза Будеш мила колысала дівця очывидно одповідат же я не спалам милым вночы там потім мы ани водны ани в ночы може кусіцька по пілночы Но і то істот результат же была потрібна баба як акушерка Ту тото однесіня єст дост цікаве зато же баба як акушерка то значыт тота може немедично выкваліфікувана пані котра знає як ся обыйти при роджыню діти але то єст як раз жытьове досвідчыня той же акушеркы той же пані котра котра може одобрати дітину на світ од бременной жены но ту ся мі здают ізберсфайны Нашол єм барз вельо однесінь они може выступуют і в інчых славяньскых языках але при довшыткым в болгарско македоньскым языковым просторі там аж і єст штоси такє як бабин ден і там доднес акушерка то єст сты тіж синонім баба єст синонімом акушеркы медже той пані котра котра котра одберат одберат дітину при роджыню Но добрі то уж маме уж барз вельо тых значынь бабы але очывидно не был бым собом кєд бы м не пізріл іщы до даякых фразеолоґізмів маме барз в обшыри русиньского языка барзфайний словник такій лексикон одурия творія но і ту мож собі очывидно брати брати вельо тых значынь бо они сут уж такы мож повісти вторичны припомнийме баба як старша пані баба як мама мамы баба якы жена в сенсі моя жена або дачыя жена припоминам ту жеме собі подискутувати на кам фм котрий ци тото значыня не єст пеіоротивне коли бесідуєме уж в шыршым шыршым просторі але туж маме бабу як акушерку Але як певно ся додумати єс єст більше в русиньскым языку значынь той бабы бо іде і о бабу котру Ворожыц значыт тіж мусит то быти переважно старша пані котра тіж має даякій жытьовий опыт котра тіж може і лічыт значыт то може быти ідаяка даяка знахорка може то быти зілярка Може то быти так як знаме іщы хыба даде в підляшскым просторі Шыптуха то уж єст така котра хоснує уж такы поза земскы мочы і уж лічыт інчыма неконечно такыма такыма мож помісти конвенцийональныма способами Але во фразеолоґізмах маме і таку такє шосє што єм нашол Юрия Чырія же бабкы вшыткых інтересуют значыт бабкы того єм якраз не знал аж єм не бы Не спостеріл хто в Юрия Чырія бабкы там сут схоснуваны як грошы Думам же то влияня єст або з украіньского або з росийского но але Але тіж єст такє што єст бабин вечер єст бабіна ухо бабин язык штоси там злі повіл і думам же знане во вшыткых такой славяньскых языка в нас было Баба з воза коням легше але Юрий Чорій фіксує ту такє як баба з воза кобылі легше думам же ту не треба поясняти то досты ясній фразеолоґіі сме в цілій славяньскій обшыри Але баба і чорта зведе Або баба і чорта нам і реґлює не баба надвоє ворожыла о тото єст добре баба надвоє ворожыла бо барз часто знаме лем першу част того а там єст іщы дальше баба надвоє ворожыла веть буде дощ веть буде добра хвиля значыт же мож повісти баба ба баба так все бесідує же буде або ляло або або ляма буде дощыд є так барз часто хоснує бы єм в такій формі Тото цул Іде о о такій неспільніст переказу неспільніст речыня І ту увага єст тых барз барзы вельо вельо однесінь Очывидно тото посліднє значыня бабы як той старшой пані котра або через свій опит через своі досвідчыня не одберат породы або ворожыт або лічыт бы є зілярком єст знахорком єст шептухом аж і з той причыны же знат за дужа бо о більше о веце більше як як вшыткы інчы люде ноч барз часто была оскаржана як тіж як відьма як така особа котра не може знати даякых земельных правил знат і бо одкрай бы мала знати кєд жыє на селі напримір а знат іх не лем тоты земельны не лем тоты такы конвенцийональны але і вшыткы інчы поза З інчых світів ітек дальше зато барз часто баба была тіж не лем акушерком Зілярком ци ци ци ци том і цицьом Зілярком но тым што м стрічыла але аж і відьмом аж зі чарівницьом аж і босорком Што видиме і в нашій фразельґіі дорогы Но туж так підсумуйме собі Моіконґресовы бесіды і такій ремінісценциі котры мусіл єм собі зобрати докупы З єдным бодай лем словом о тій бабі то такы же підсумую баба но тото номінальне значыня може Перше може другє приним як перше то мама мамы мама няня Але баба то тіж жена значыт моя жена Але баба то взагалі жена Кажда пані котра ходит по тым світі і ту тіж бесідую о тій полісеміі о тій вельозначности то значыт мусиме знати контекст в якым єст выповіджене тото слово але баба то і тота старша пані з великым опытом котра зна єй чыти котра знає приняти дітину на світ од бременной бабы ци жены дівчата і зато зато тым способом Тых баб тых значынь бабы маме барз але то барз вельо Я зо свойой стороны хыбаль тілко хоц знам бо уж єм ся звідувал парох осіб з котрыма дискутую на <unk> на емайльовым просторі на <unk> Лe<unk> крапка rже певно будете мати звіданя очывидно донис ся однесу кєд лем напишете а днес што ж помаленькы буду кінчыл дякуючы за тот час котрий сте провели зо мном і з бабами з вшыткыма бабами котры маме в русиньскым языку в штоденным хоснуваня во хоснуваню офразеолоґіі і во вшыткым бо ся мі здає без тых баб бы сме Тяжко з бабом вытримати але без них было бы іщы гірше то якыса парафраза інчого нефразеолоґізму Пиште на тым котлем Крапка фм а днес барс вам Креслі Дякую за спільно проведеный час То была словиця бесідувал Демко Трохановскій і вшыткым бабам на здоровля Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововиця