Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 142
Слововиця #142 - 2025 11 10
Opis odcinka
Слововиця #142 - 2025 11 10
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja wraca do reakcji po poprzednim odcinku i do pytania, jak w łemkowskim/rusińskim mówić o czerwonym dywanie, z rozważaniem takich możliwości jak диван, коберец, покровец, ковер i кілім. Prowadzący zaznacza, że sam nie rozstrzyga normy, bo według niego o użyciu języka decydują jego użytkownicy oraz słowniki i praktyka tekstowa. Następnie omawia możliwe związki etymologiczne słów odnoszących się do przykrywania lub kobierca, przywołując przykłady ze słowiańskich języków, angielskiego i litewskiego, a na końcu dziękuje słuchaczom za komentarze i wiadomości.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме словиця Проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця О языку і на языках видым красні Демко Трохановскій словиця бы состул бы іщы речы На початок перед жінґлом нашытхвала Лемківкы же послідній проґрам то выкликал ойо і яку бурю може то лем тот сиґнал котрий мі даєте давна давна давна і аж і тот сиґнал котрий котрий котрий єм достал в минулым тыжни же єднак на то што пора на на відеобльок так може деколи приде тотраз так ци такрадизуючым тыжден тому сме ідували о тым О рефлексі того што ся стало в польскій телевізиі і о чырвеным дивані но Якраз мам новы темы але неє як того лишыти жебы того скоментувати што ся подіяло в Словици в Словици в інтернеті або вы Словици тіж очывидно по посліднім проґрамі Словиця зато Лечу тепер жебы пустити наш жінґіль но і будеме ся занимати як все нашыма справами А я знам азбуку Уж познали мы а звуку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф Ка як коса ел як лоси м як мало як о як орел як пані р як руснак С як слуга то як тырка як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> ізнакы два знак мягкій з твердым знаком Вид сестем Трохановскій Словіця проґрам <unk>r<unk>e<unk> може тілько ЛЕМ комунікаторы тіж най будут давно ім недостал СМса то може такій забытый Дакус канал комунікациі Так ци так Слухайте по тамтотыжньовым проґрамі Не міг єм ся зімати не знал єм чого ся зімати так направду то по перше зато же єм заносила свій проґрам по другє же был підбываний іщы через інчы ріжны сайты Но і о што ходило Но жебы таку уж тему повісти Ци Лемкы знают ци не знают повісти на польскє задане мы слово Червоны диван а то іду о того жебы медже інчыма медже інчыма было то промуюче лемківску переголос были в польскій телевізиі но і Ішло чот червень диван перед по тым по котрым ходят люде якы якы сут знаны славны і так дале Іде дале най добрі Но тужен тому уж єм повіл што потым писали інтернеты Повіл єм м приміры писаня слова диван на сайті ЛЕМ м повім вельо інчых річы што бесідуют о тым і словникы напримір Горя Керчы напримір Юрия Чорія напримір Ярослава Горощака професора Панька і так і так Але днес буде о тым што вы Думате ци пишете по тамтотыжньовым проґрамі малту фафайну заяву того што мало бы быти в Словици од о переголос о тот іх сайту же днес о <unk> <unk> годині вечер радию лем фм в радию лем фм справа дивану буде Конечно вырішено Барз дякую за такій за такій коментар Ту іщы автор лем слово Витамтя Мірку пане Мірку таку єм принял конвенцию же во вшыткым буду панувал пане Мирку витал єм же повіл єм так буду робил але але пан Мирко Воргач в своім проєкті Лем Слово тіж ствердил потім в моім проґрамі же внеска од <unk> годин в проґрамі ЛЕМ фм словиця редактор і языкознавця Даміян Трохановскій пояснил же і кіль лем і диван і вычыслены через Вас другы слова можут быти хоснуваным Я дякую за такє спертя і задякую за такій підхід і дякую за слуханя предовшыткым але то не я рішам хочу вшыткым абсолютно повіси языкы Ґенеральні Хоснувателі языка рішают Рішают тіж о тым очывидно словникы рішают тіж о тым медже інчыма такы річы як частота хоснуваня в текстах того слова червеного значы того по чым ся ходит Специяльні не бесідую ци ту моти Диван Кілим покровец коберец ковер што там і єм схоснувал я просто я не рішам я таю підповід котс не повім было і барз смілос той причыны сте мене спомнули і же сте підняли тото О чым єм хотіл повісти значыт з того языкознавчого пункту пізніня очывидно дискусий на комунікаторах о аж і тепер пробачте хвилі вытишыл было вельо так же мі ся здає мі ся здає зем было угідка Хосе же было не тілько хосенне Жы дашто там было на плюс Зіданя зрештом был того рода же найфайнійший коберец бо ся сосвіє з польскым кобєжец то уж із архаічне значыт там забыте а в нас істнує было вельо на майлях вельо тіж Вельо тіж дискусиі єм провюл проште мам Вам тіж файний єден коментар ковереци Диван барзкрасна днешня думка Вчере глядал єм тото звіданя на сні А звіданя на ся сніданя розумію штепер питаня на сіданя такы так такє єст ци такє єст названя проґраму В польскій телевізиі і тіж єм задумал ци Диван Цикілим а тотнешній коберец найбарже тішыт моє серце Дякую барз за тот коментер бо тот коберец вымінил як можливу можливу Можливе слово котре котре бы нам бесідувало о тым своім добрі Тот дашто тым коберци собі повіме так Но коберец якіж вымінил такє слово зо словника Ігоря Керчы як ковер ной тою як раз ковер або ковр або Його першы або першы реалізациі сут занотуваны в строславяньскых хы або інакше в східньославяньскых літописах понеє же єст такє речыня як обритівше в ковер і ужы сізыша на землю значыт облечы обвинувшы в тот комерец тот диван в тото полотно спустили го на землю в поворозах значы на тых на тых на тых мотузах так нам бесідуют джерела но і Ту треба повісти єдно чом ковер бо ту бы м хотіл повісти ковер і кобер значыт ковер в цых старославяньскых джерелах східньостаросхідньославяньскых джерелах і кобер в слові коберец в польскым словій кобєц в чешскым і словацкым коберец і так дале іт дальше Туто свідчыт же то могло быти старе слово дост уж на праславяньскым ґрунті знане зато може быти ве ковер або Б кобер ту Перша така заувага Але тото же тото єст тото само то уж хоснує і такій дослідник як Александрей Александер Брікнер польскій языкознавця в своім етимолоґічным словнику польского языка же і кобер і кобер то єдно Макс Васмер в етомолоґічным словнику росийского языка в тій статі Кавюр ту мож буде іщы холя жебы о тым повісти так ци так бесідує о тым же то є дакє покрытя такє покрывало Але веде того жебы жебы зрівнати з польскым кобєжец чешскым коберец словацкым кобрец і так і так дальше же то єст близкє тому як покров або покрыти зрештом жебы уж не продолжати чешскы етмолоґічны словникы Ци ци ци словацкы ци тіж дакы інчы джерела якраз бесідуют о тым же ци возме собі джерело ковер або кобер оно буде Мало тот само значыня знач іде з єдного джерела іде з єдного кореня што думам же уж нам дає дашто думаня же тот русиньскій кавюр польскій кобєжец русиньскій на Пряшівскій русик коберец словацкій чешскій коберец но то мали бы мати подібну поподібне походжыня але добрі Ідме собі дозаду ци то єст славяньскє соло но радше ні Оно буде барз закоріне в праіндоевропейскым языку значыт тым гіпотетичным языку котрий мал бы быти джерелом до вшыткых тых індоевропейскых языків Але то не сут лем славяньскы языкы то сут і ґерманьскы і романьскы І ту як раз верну до меіля пана пана Мартіна котрий звернул у анґлицкє ковер ковер днешній коверт то сокладинка так плюсміс тут тіж єст тами час слова Але ковер найліпше будеме знати і як раз Докладні тото анґлицкє аж і ковер походит з того самого джерела з праіндоевропейского джерела што тот і ковер і ковер значыт і коберец і Покровец же так уж перейду до темы котру не долга порушу зато сбарз файне слово котре деси там давно томо мало своє джерело в спільне джерело для вшыткых праін вшыткых днешніх Залошме індоевропейскых языків а має своє джерело од чоси барз альто барз барз барз давного Но то добрі Не знам ся найтілько на аґлийскым языку зыштом одкале мал мусям знати перейту лем то така така бом повіл побічна тема гег за вельо тых тем Зато перейду до інчого што тіж было піднимане по посліднім попосліднім проґрамі Значыт добрі має бы тот кобєжец припомну польскє станонь сь на шлюбным кобєрцу В днешнім нашым смыслі бы сме повіли же станути підвінці то інчий фразелоґізм односячий ся до дачого інчого але дословно значыло тілько жебы станути на тым коберци на тым покровци на тым полотні на котрым ся бере шлюб То думам же знаме тіж з церкви єст то карадиция же ся стоіт на тым на такым білым полотні Но і од того в польскым языку єст кобєжец котре остало і в русиньскым языку і в чешскым і словацкым Але думам іщы Пару пару інчых файных і цікавых тем Зато же Перейду а то іщы може інакше то іст так пробачте як ся має за вельо доповіджыня і жебы встригнути то жебы оповісти зато тото найліпше Ідучы од преіны европейского языка і юто залучме же днешній ковер в анґлицкым іде о того самого Маме такє напри литовскє дусмотрю кубраз зашыт такій покровец така така ослона такы такє покрытя такє одкрытя можы барже І подумайте собі же прибыло єм найти даякій даякій звязок того литовского кубраз напримір з польскым кубраком Што може быти влияньом напримір літівского языка на польскій язык а гім не нашол І тото зіданя ци литовскій кубраз тот покровец тото тота охорона мо має дакій звязок з польскым кубрак бо о чого іде З литовскы в литовскым ся нашлол Правдоподібно од татарско турецкого жадных жер єм не нашол але як бы так на тото посмотріти можливе же як раз тот корінь слова приходил до литовского з інчых языків а до польского русиньского заложми до славяньскых языків з інчого кореня Ну добрі тото лишме Бо видиме ту абсолютно єден корін слова кобр ковер або кобр кобер Ту знаме же іде од турецкых языків або од ненашых языків східніх полудньовых і так дальше то хочу звернути ожы Звідань до попереднього проґраму было більше То значыт атущы має такєня джерем сий його записал Чом єм ся так впер на тот покровец жебы діван тот котрый замест польского і котрий з польского на нас пришол жебы го назвати же тот червений диван могло быти диваном а не дачым інчым Чом єм ся так впер на тот диван в посліднім проґрамі Янин пробад ся не памятам ци єм ся там впер ци не впер не слуха ім до проґраму назад Но добрі розбереме собі тото языково може баже языкознавчо ци етимолоґічне По перше то буде тот сам корін Ци ковер ци кобер так в русиньскым мами кавьор ци в чешскым коберец словацкым коберец попольскы кобєжец по русиньскы коберец Іде в тоту сторону же маме тот сам корін што покровец А ту ідеме до дальшой части того же слово творчо можеме повести до такых слів як покров покрывати Покрывач і не знам покровитель о іщы най буде так і ту будеме мати тото же то раз же з тым з тым коберцьом будеме мати абсолютно єден корін А одказ заме покров со значыт покров То значыт дашто Чым пыкыпы Ани не прикрываме покрываме нашыт цілістю обнимаме дашто Но і о тале якраз бере ся штоси такє як свято як покров в пресвятой богородиці Як покров значыт тото же діва Мария богородиця обнимат нам ціліст нашого жытя значыт обнимат нас цілым своім плащом Одкра тот знаме же якраз покров то єст то покрытя то єст тота охорона то єст тота опіка аже тот омофор котрым закрыват нашу долю жебы нам было добрі Ту очывидно тото єст тото метафізичне вказаня тотой тоі покровы того чом нас прикрыват пресвята быгородиця А іде мі тото же же языкознавчо языково покру і тот коберец Той штоси што прикрыват покрыват а зас ім попу покрыват порусу покрыват мож покрыти плащом можы покрыти полотно мож покрыти дачым інчым але тото покрытя якраз іде на дашто інче Одтале тот черевений диван то єст покрытя на землю Од того покров пресвятой Богородиці то єст тот омофор котрий покрыват нас жебы нам было добрі од того і покровец котрий дашто Покрыват Ото і покровец в тым церковным смыслі значыт тоты шаты котры котры сут котрыма суты обниманы мытеры на проскомедиі і так дале і так дале Но і ту нетяжко Спостеречыш тот покровец єст походном од часослова покрыты з тым суфіксом Покрыти і ец значыт покро вец Зато і ту легко можеме собі собі тото вшытко зрівнати же Коберец Покровецут барз алето барз Подібны слова выходячы од того самого так само покровитель опікун Покровец штоси што Да што інче закрыват заголовек ковдру мы періну ту лем треба памятати же маме на тото іщы і інче і думам же ліпше і барже ясне слово як облечыня Покровцьом може быти і пристирало Хоц присерало знаме то може быти тіж обруз і так дале і так дале Але може быти дашто під покровом під патронатом під опіком Так як іс дахто покровительом Но і ту мож ясно повісти же покровец і коберец етимолоґічно тото само Бо то і коберец як і покровец як і тоты вшыткы слова покров покрыты покрытя покрывка покровитель лл покрывало і так дальше мают своє праславяньскє але тіж праіндоевропейскє походжыня котре іде од того самого кореня Тото днес абсолютно файно видно напримір в анґлицкым ковер окладинка котра покрыват окрыват Книжку тото видно і в литовскым кубараси наше тото зовнішнє облечыня зато тотой с найбарже файны же тот хоц тот коберец Ци ци ци покровец абсолютно ідут од од єдного кореня Айше такє сіданя диван ци диван може быти Ну ясне же може быти Істнуєме в просторі великых залежности то значыт же влияют на нас окружючы на нас языкы ясне же може быти кєд же в нас не принял ся ани покровец ани коверец Коберец Бурвасте я уж думам ф тых минулых сперед тисяч років часів етимолоґічно ци языкознавчо бесідує о тым же ясне же може быти Як сме на тот не смотріли і коберец і покровец хоц праінды европейского походжыня то такы слова утвердили ся си в чешскым ци словацкым языку в польскым языку твердил ся диван і як раз хоц тіж турецкого походжыня якраз міг бы быти в нас хоснуваний кілім як найбарже тіж отілко же маме го і в коляді маме го в інчых даякых джерелах котры знаме на штоден то тіж славотурецкого турецкого ци з турецкых языків походжыня зато і слухайте Но одповішым тото вшыткы зділяня або іх направду вельо І я за них абсолютно барз але то барз барз дякую по неже бы Як бы то поісти не кверенда лем зубраня тых вшыткых вашых одповіди за минулый тыжден но то был такій великій якты полемківскы повісти Дашто такє Так си так дякую сердечні Думам же по днешнім проґрамі уж будеме знати о чогось з покровец од чого єс покров і покровецы а іщы коберец маме то ясне То была файна Ту было файне свічыня то было файне досліджыня того што сте мі пислали за остатній тыжден Ной тілько ой дякую дем К ЛЕМ крапка фм то єст тот мій майль не котрій пиште Я барз але то барз дякую тым што за послідны тыжден домене написали ріжныма комунікатурами майлями Ци інчыма каналами а днес то уж вшытко бесідувал Демко Трохановскій якій сідит Ночыт на даякым креслі а потім доло єст Коберец Покровец Диван Кіль назийте як хочете а най ліпше го записати добрі в Кірилици Дякую середишній земнішній проґрам тримайте ся то была словиця словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця