Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слововиця #146 - 2025 12 08
Еп. 146

Слововиця #146 - 2025 12 08

•

Опис епізоду

Слововиця #146 - 2025 12 08

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja jest poświęcona pytaniom słuchaczy o język łemkowski: prowadzący wraca do form перед i пред, wyjaśniając swoje rozróżnienie między użyciem samodzielnym, przedrostkowym i przyimkowym, a formę прежде traktuje raczej jako archaiczną. Główna część dotyczy pytania, jak po łemkowsku oddać polskie małżeństwo; prowadzący za najlepsze określenie uznaje супружество i omawia związek słów супруг oraz супруга z ideą połączenia dwojga ludzi. Według jego objaśnienia metafora jarzma ma tu oznaczać wspólne podążanie męża i żony w jednym kierunku, a podobne skojarzenia widzi on także w innych językach indoeuropejskich.

Автоматычна транскрипция

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця О языку і на языках словиця Демко Трохановскєві там красні везнесувным проґрамі Кореспондуєме за што дякую здає ся мі же уж така формула ся барз цікава приняла в тым проґрамі таку яку єм замірал з самого початку жебы дискусия была І внескы з дискусиі і звіданя може якы ся являют была тым першым котре мало бы быти темом в нашым проґрамі і здає ся же мі і помаленькы досягаме той опциі такой формулы писувайте дальше своі пропозициі ріжныма каналами якы лем хочете є все подаю свій ЕМко Lem крапка фм знам же хоснуєте ріжны каналы такій світ дахто не любит може майля так як не мати на вотсапі на Фейсбу ні на тым другым на месенджері то тіж пишете як пишете в Словици думам же сме уж што сме уж повіли Ага то добрі то я тепер не буду а тепер зачнул так як все од джінґля і зайдеме собі на нашы темы А я знам азбуку Уж познали мы а зуху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як єлин Жед як жето зет як зелін і як пігла чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква Йот як Йоси каяк коса ел як лоси м як мала О як орел пе як пані р як руснак С як слуга ты як тырка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церков че як чыжык школа ща як шаві Югас я як ябір єд і знак два знак мягкій з твердым знаком Вертеме до Словиці Демко Трохановскій Я думам ой коментар уж так мам риму тече мі з носа але може такій період тота осін одповідаючы дякую Но добрі думам же так сме собі поіли о ФУ там в послідніх проґрамах же то могла быти вступна галя вступний гол або просто голь то я іщы помаленькы навернує до посліднього проґраму але на секунду значыт кусго хыбаль розвину Бо хочу доповісти о вынятках то іде о тото звіданя чом маме перед і пред А ту такій бы аж мій в очах ся на червеной світи тото звіданя чом не може быти порядок чом маме мати перед і пред Но здає ся мі же єм кус пояснил очы о то ся бере то ся бере од того же маме полну голос але мали сме і церковный язык в котрым не было полно голосу і мал полудньовославяньску версию той языковой зміны а же сме в окружыню польского языка котрий має західньославяньску версию той зміны давной давной в языку То тоты приміры дорога по лемківскы дроґа по польскій драга по словацкы ци здоровля здоровє і здравіє Маленькы ріжниці але деси там іг чути ной повім же кєд же сам самостоячий самостояче слово напривір назывник ци приславник єсно то буде тота полноголосна форма та як перед перед дачого бы приславник наперед в придавниках попередній передній і так дале В тым значыню очывидні як ідео в тым назывнику фронт перед фронт же перед єст А кєд же тото перед або пред выступує якм Як напримір як префікс то буде лем пред якоси так ся уж формувало в языку же то буде даякій предстоятель предтеча то буде предосвячати но туту радше будеме давати все тоту неполноголосну форму но і якоси так будеме тото тото ква клясифікувати жебы было леґше Но Але проблемом єст тото ж як єст приназывник но то може мати обы оба вариянты так мож настояти перед ним або перед ним Пред входом або перед входом думаме факультативны версиі дві з котрых можеме собі выбрати коли хоснуєме коли хоснуєме як раз тото слово лем же ту в функциі при назывника значыт же приназывник сам собі нич не значыт лем стоіт напримір при назывнику значыт перед входом перед ним Пред входом Пред ним пред дверми Перед дверми Предомном або передомном О То іщы такій такій файный примір де тото о ходит о котрым колиси сме тіж Не бесідували Но добрі але мало быти о вынятках бо мало быти леґше а я іщы ту доложу як іщы єдну катеґориющы єдну дмішок примірів выняткы Но і маме ту такы выняткы нашол єм в сумі <unk> но три але тора три два такы як хоц єст самостояче слово то оно не буде мало того полного лосу Но ту тіж можеме обяснити даяком традицийом языка даякым уж чымси такым што Утвердило ся в языку і тяжко тепер зміняти або допасуватих до даякых загальных принципів Но і такы слова як напри предок предший Предше так тото сут тоты слова котры самы самы в собі дашто уж значат не сут або приназывником значыт тым што сам нич не значыт і не сут Тіж префіксом котрий там змінят дакус дакус значыня даного слова но і ту треба до того тіж привикнути же такы такы явиска в языку зрештом в каждым языку выступуют Но і Не знам ци входити в таку бурю котра котра тот в Кыів Мурянчыско вштуряти бо звіданя очывидно было ци такє слово прежде розвязало бы справу Но і одраз поім же прежде може і бы розвязало справу може не знам ци бы розвязало справу але не треба повісти же то же то барз старе слово його знаме днес може лем з церковного языка аж бо хыбаль Лем з церковного языка но не будеме мати ной з церковной лексикы очывидно такой як преждыосвященна літургія і гы баль ся мі здає же то уж вшытко такы з такых сучасных могли в даякым тексті тото схоснувати Прежды што значыт прежды Но прежды значыт тото што і перед бо значыт перед перед тым же найперше нич ся дашто стане но радше радше в тоту сторону тоты тоты вшыткы приміры з літургічных текстів предшыткым нам ту вказуют як дашто з прежды вік то значыт перед вшыткыма віками то значыт єст тото єст вічне єст Єст такій примір зрештом зробме собі уж уж з літургічных текстів в Кредо маме же вірую в єдного Господства Христа і же од ожденного прежде всіх вік значыт перед вшыткыма віками не маме в псалтырі псалом то бодай <unk> як м еция тото найду такы із черева прежде денници родигтя значыт черево то знаме тоту внутренности із черева прежде значе перед і то буде деннице то буде свитаня як ся дніє о тотой сыту рано такє уж такє кінчыт ся кінчыт ся ніч зачынат ся ден родиг тя ту така форма барз стара уж не хоснувана аористу же ємця зродил Но і ту кєд це і посмотриме на тото прездено вштурене як ім кєды Кыі до Мурянциска Но одсувідні ну можеме ся яку спосміти ні але не розвяже справу прожде за тоже же уж нихто абсолютно не хоснує як раз того приназывника бо ту смотрю приміры будут барже в функциі приназывника Бо перед як ходит о фронт ту прежде не схоснуєме ту барже то буде або присловник або як префікс до даякого до даякого слова Додію ся же перед і пред єм розвязал прежде радше даєме собі як архаізм і не вштуряме до той церковной лексикы Надію ся же же ту уж тема розвязана але єст іщы єдна файна о котрій они долга Вам повім нич лем найперше пущу Вам музычку і зрыхтую ся до той темы буду дут ци тамя яном ци силом гоня жебы моя доня чепи моя тоня не сіди Мария басычка лем яничка писала лаяничка писала Валерия лем яничка писала діянь янь æ <unk> тоты Так і вертаме до Словиці а тепер тема така з котром єм ся зачудувал посліднім часом пониже Дві особы в якоси так в єдным моменті прислали мі подібны зіданя аж і єдна прислала мі мотузок мотузок віл до зіданя з проєкту Лем Слово од Мирка Воргача якого Сердечно здраву і там было звіданя як буде по лемківскы польскє маложеньство Гм но і звіданя верс цікаве але виджу же чытате тамты сайты Берс ся тішу бар ся тішу же з Мірком вогачом маме подібных подібных слухачів ци Ци чытаців цікаве было як там были інтерпретациі того слова ту єден священник ся дозвал до супружество і тым словом ся будут них занимал Были інчы як напримір молодята молоды хоц ні молоды молодята то єст супружество або іщы не супружество але то сут тоты што хотят войти в стан супружества в церкви будучы в церкви потім допіру сут супружецтвом Але барз файна єст етимолоґія того слова і походжыня того слова Я одраз повім же радше не маме інчого такого слова котре бы было котре бы было якраз Ідеальне ґу тому жебы назвати мужа і жену якы іх двоє якы двоє як єдно Зрештом то з церкви выходячы з нами же то уж єст єдно Но але добрі ту жебы не входити в тоты Теолоґічны диспуты бо я ся на тым не барз знам піду в диспуты языковы істоязыковы но і одраз поім о чого іде тот супруг І супруга Бо так можеме назвати мужа і жену Ту етилоґія єст барз проста і легка То значыт сы то єст такій давний праславяньскій префікс і пруг То одраз переведу на тото же од такого може быти з часу сова пружыти напружыти так пауз мож напружыти напружыти Мотузок мож спружыти або напружыти і ту ся спружат як раз як ся вяже ся спаят ся Двоє люди Зато то єст супружество Но і што єст найбарже в тым вшыткым цікаве Іде тото семантично од ярма то значыт під ярмом найліпше выдайно два волы вытягнут віз найбарже выдайно але до того іщы кусідска не о хвильку верну Значыт же тоты супруг і супругат сут зо собом супружены то значыт звязаны споєны тото значыня того могло бы іти в тоту сторону же тейс такє ідеальне такє такє уж барзы же ся можеме додумати же то єст тот товариш під ярмом то єст тот з котрым ся веде даяку роботу жытя ідею не проєкт бы сме сучасно повіли То значыт же супруг і сусупруга муж і жена то єст тот жытьовый партнер з котрым ідеме через тоту барз закручену і невсеасфальтову дорогу на дорогу дорогу жытя І ту як єм повіло ліпше уж не маме тото очывидно іде з праславяньского языка днес знаме з церковного языка котрым тіж ся послугуєме Но і з того вшыткого супруг і супруга дає нам супружество Думам же єщывет не сповісти о тым суфіксі на кінци ес ство котре там дає ефект супруга і супругы в тоту в тоту єдніст Тота як бы сме Порівнали собі браті даякє братство ци друг і дружство в тоту сторону не може може ідме Но і повіли смі собі же то єст супруг і супруга то сут тоты котры сут супружены кот сут тут зєднаны споєны І туж єст барз цікаве бо хоц бы сме тоту метафору ярма або інакше ярмо з котрым ідеме водвоє набрали кус як метафору то вірте мі же то так до кінця не єст понеже і в грецкым языку і в латиньскым языку аж і в санскриті барз старым індоевропейскым языку Тото вшытко іде од ярма Так як маме в латиньскым юґум юґум то єст ярмо а конюґум значыт під ярмом Під ярмом то єст тот тото єст супруг і супруга тост муж і жена Заче то є супружество докладні беруче Але іде латиньскє латиньскє супружество іде од ярма значе тут маме докладні тото само о чым о чым перед секундом єм старал ся повісти жебы сте собі выобразили чом та і так єст ани інакше Но і тота метафора ярма нам ся тямит може з дачом такым злым з тяжком роботом такым недобрым але оно має єднак такє позитивне значыня бо памятайме же більшіст соспільности колиси была новы то были ґаздове то были люде котры робили в поли Тото ярмо было такє символичне же ліпше вод двоє як єдному Оно могло означати даяку скуточніст оно могло означати Даяку може спілзалежніст так же ідме вєдно буде буде ліпший ефект буде Може так само ся злучыме але разом в сумі меньше може будеме в тым самым ритмі ходити діяти но то зрештом то єст така хыбаль барз велика парафраза парафраза каждой соспільности тото ярмо то сут тоты принципы то сут тоты тоты такы законы під котрыма мы зме або єдна ідея може в тот спосіб і коли же вшыткы по ім одраз быкы тягнут так само то то двіс найліпше ідено і як раз товды тото супружество котре бесідує іде од того ярма Скуточно єст лем товды як тоты обі стороны тягнут в єдну сторону Но то ідме дальше бо маме ту псу і пруг так там сме очывидно очывидно собі розділили тото Маме сусіда зрештом ту маме тіж тот префікс псу і сід одсідити то значыт скот то сут тоты люде котры сідят разом в єдным місци Даколи з сусідами не мусіли бы быти люде котры жыли в інчых хыжах бо часами пару родин жыло в єдній хыжы сідило в єдній хыжы значыт сусідили в тот спосіб і думаме на наступне поясніня і з припіром того суфікса У і з тым же єднак то кус інакше єст з выглядат з нашого днешнього пункту пізніня Очывидно днес бы сме може і замінили тото тот псу або со дакым інчым принезовником бо може спіл доднеска то буде спілробітник то може быти спілавтор значыт тото што робиме разом той спіл спільно спілбесідник Спілжытя спілчутя спілпрацы оно в тоту сторону Думам же же тото уж буде ясно Але возьме собі іщы або вернийме до той темы самого суфікса то ство супруг і стло кєд же маме супружество Ту такій найперше може аналоґічний примір з тым што уж о недолгайж тым што колиси уж єм бесідувал так мали сме Рождество Рождество тот суфікс накінци ство супружество Рождество і вельо вельо вельо інчых тото Рождество предушыткым В нас пішло в дві файны стороны бо ма рішыло ся тото Рождество як Рождество але в русиньскым языку пішло до ріжство різдство і доріздво Но але знаме на Лемковині такы приміры як пішлото ріждство пішло до різдство і лишыло ся з єдным ес різдво прекрасна прекрасна форма з тым же суфіксом Но і такі наше тото супругство кєд бы сме го так назвали мусіло даякси породити по тым якы там пару принципів фонетичных з істориі языка пішло там принципу зопертого складу падінів вып падіню і єрів і вокализациі єрів і шы там была паляталізация но але жебы годаяк вымовити тото супругство змінило ся найперше в супружство но і там было додане тото е жебы легше ся вымавляло бо язык любит просто він не любит так якоси жебы было забарсы тяжко Зато і маме супружество Зато може підсумую тото звіданя барсайны Барсайне іщы раз мірку задавай такы звіданя бо там резонанс іде іде по світі Тема цікава супружества То значыт кым мы як бы взяти докупы єст муж і жена то супружество то напевно не маме інчого добурого Можеме очывидно глядати глядати посеред інчых языків Але я от все знам же муж і жена то супружество памятаючы же то єст ярмо ярмо накладане на так само на плечы мужа і на плечы жены жебы разом іти іти вєдно іти просто іти рівно іти єдным ритмом і по тій самій дорозі жебы Не гірше для тых што під ярмом як єдно оче вправо другє хоче вліво товды віс ся може вывернути Тота парафраза котра іде іщы од вельох вельох хы На індоевропейскых языків як санскриту з грецкого языка старогрецкого з латины де тото супружество муж і жено значыт літеральні ярмо маме і в нашым лемківскым языку доднес завдякы слові супруг супруга значыт муж і жена котры разом дают Супружество Дякую за днес дякую за прекрасну тему якоси ся остатньо так ся мі здає поетицко розвивам але то так єст як сут такы барз але то барз файны темы на котры мож не лем так технічно языково так як од сокыры побесідувати А мож пустити тоты такы знате своі думкы там по лісі дубовым листку Явром То бласловиця барз красін дякую Чуєме ся певно долга Тривайте ся бесідувал Демко Трохановскій Слововиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця