Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 149
Слововиця #149 - 2025 12 29
Opis odcinka
Слововиця #149 - 2025 12 29
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy języka rusińskiego/łemkowskiego, zwłaszcza fonetycznych uproszczeń w słowach związanych ze świętami, takich jak formy od słowa святий oraz nazwy okresu bożonarodzeniowego. Prowadzący omawia pochodzenie tego słowa według etymologów oraz porównuje jego zapis i wymowę w różnych regionach Karpackiej Rusi, między innymi na Łemkowynie, Rusi Preszowskiej i Podkarpackiej. W audycji pojawiają się też życzenia i komentarze słuchacza oraz kolędy z płyty zespołu Polонины, traktowane jako przykłady omawianych zjawisk językowych.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Добрі вечер вшыткым слухачам тым нетерпеливым і тым терпеливым нетерпливых стачні здравлю Зато же перед свій проґрамы косит ся так не знам кус Куж перетягну так то быват в радию нажыла витайте сердечні <unk>em крапка фм том єй адрес Дякую дякую же припоминате десловиця єст в кінци єст і за то бесідую добрый вечер Бо кєд сугате нажыла то Тує ґраз вечер Дорогы не буду хыба забарз передол пущу того джінґля котрым все засунеме Збукваряй собі підеме ґу нашым темам здає ся мі жыт Темы Цікавы а цікавы на тоже По правді од вас А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на іх ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква Йот як Йоси Каяк коса ел як лоси М як мала о як орел пе як пані р як руснак С як слуга ды як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір єд <unk> і знак два знак мягій з твердым знаком Ідеме як уряды радийослухачы Бо я так думам собі же як смы вошли тоту церковну ци около церковну лексику В нашым языку то уж пару проґрамів тому было тож пора бы было зыйти на даякы другы темы коли святочный час приходит вельо думок не знам ци з причыны того свобідного часу ци як то ся діє І не лем в мене злото од вас тоты темы вшыткы різдво циріство і Рождество На того найліпший єст хыба хыбаль примір ту іщы бутому додаме же тепер уж ся мі здає в каждым реґіоні де жыют Русины то Різдва сут уж два но то очывидно не з нашых причын незнашых рішынь лем з рішынь такых мож вісти церковных власти не но і ту бы ся може хотіло войти в даяку політычно соспільну дебату котрий клендаш баржынаш котрий не нас то лем повім же то языковий проґрам Зато очывидно не буде днес політичной Дебатує лем собі такє з кусідка покіпкую але очывидно лем в обшыри языка же кєд маме Святочно новрічных желанях такы такы віншуваня колядників полазників ци нам інчых щедряків жебы дал Добрий Бог нам дожыти і до другого Рождества но то іщы недавно то был рік а тепер то ся нам скордило до тринадцет днів Яка тема такій жарт Але одыйме од тых печальных жартів вернеме собі до языка Припомну лем тілько же вышли сме собі о то супружества малженства мужа жены дошли сме до різдва різд різдва Рождества і в посліднім проґрамі сме на тым скінчыли жебы же маме упрощыня в каждым языку сут фонетичны упрощыня в лемківскым языку тіж но і днес хыба дальше буде о фонетичных упрощынях хоц тіж єм не мал замірене але жем ся розбесідувал забарз може то днес о упрощынях в языку зо словом святий то такє слово де такой в інчым реґіоні в каждым з русиньскых реґіонів запишеме бодай так само але інакше чысто го вымовиме аж і не так як пишеме але же маме такій різдяний різдяний Різдвяний Різдяний часто може собі заколядуйме аж підеме з темом дальше а днес нова платня ансамблю Полонины Христо сереждаєт ся дякую Домініко За тот дарунок і до нас пришла Тота платня і тоты творы будут товаришыти днешньому проґрамови а язычну од такого Перед колядничого періоду значыт о святым Миколаю але днес як раз о совій святій будеме бесідувати но а як раз там тото слово выступує і як раз выступує ді знаходит ся на новій платным ансамблю Полонины но то най то буде тот мысвяточно Языковый примір причынок до нашого проґраму Николай та спомаляй на землі Зізнат його она пасті тераз єдникы не модина єдна з є горі зыва єд То де буде носилтана іваной едраны Тоде буде нослувана іваной ґрабой зобрали нас од лібой оставі на ой Барбаром дияно мояця тотя буде імялиза Но прекрасно засвіне а я вертам до проґраму Словиця і одраз по інчом так як раз несы продолжал тему Може той около церковной лексикы Хоц не лем але то зато же пришли до Мя желаня і то не єдны желаня за котры тіж барз Вам красно дякую але пришли єдны такы што мі припомнули давну тему яку єм в з вельома особами А тоты желаня то Христо зраждаєт ся дай Вам може з родином і інчыма близкыма красны різдвяны святкуваня Дякую пане Браяне за тоты желаня А слухаче полну здеют де то сут упрощыня якы мали бы быти темом днешнього проґраму Но они сут на писмі вы іх не видите а я уж Вам Повім же по перше так повинна выглядати бесіда помедже людми што ся языком занимают і уж поясням різдвяны святкуваня там сут в скопках буквы В різдвяны і святкуваня тіж В єзвяти в скопках якє могли бы сме прочытати як різдвяны Сяткуваня Як сте чули певно в тій в тій пісні до св Миколая там был сятий Николяй а не святий або святий но і то єст докладні тото што сме бесідували о різдяных хріствяных різдвяных різдвяных святах Тоты уборщыня маме ту на долони а до того іщы свята свята ци свята Святкуваня свято ЕНо добрі найперше то мусиме собі тото розобрати але коротіцько етимолоґічно одкале іде слово святы оно ся выводит тот праславяньского сфент Етимолоґы колиси давнійше Мы выводили тото од світла але то уж днешні днешні етимолоґы радше ідут строну же то барже міцний крипкій сильний котре бы скоро перешло з міцний духом предовшыткым Тоту силу духа має зато єст святым тото очывидно там евалювало собі од той фізычной силы через тоту духову силу до до канонізациі до благословіня побожности до того реліґійного культу Но і так выглядат етимолоґія того слова хоч видно в християньскым світі оно до основны слов бым повіл Але ту не буде тіж теолоґічно бо ту входимо уж в полну діалектолоґію русиньского языка во вшыткых його областях просторах во вшыткых во вшыткых реґіонах Зато же так як бы сме собі посмотрили такє старе слово но і на перший Вид ся здає такым найбарже стабільным елементом словника так сме сові повіли бы ся і в текстах церковных текстах сакральных текстах ся являт в штоденній бесіді в названях свят в вельох вельох вельох місцях а як спрібую Вам о хвильку пояснити но там тото в робило і не лем в тым слові барз вельо проблемів за тото основна форма святий сывіятий так специяльні бесідую помолы так як звучал ориґінал Він Кусіцька еволювал і то інакше в ріжных реґіонах русиньского языка Ту лем повім же сівяти запишеме так само во вшыткых реґіонах Карпатской Руси во вшыткых стандардах русиньского языка але інакше вымовиме чом кєд може нашы слухачы м памятают Тота бесіда як записати тото слова святы і свята і так дале вела ся на початку девдесятых років аж ім декотры авторы в писмі і єй записували як ти і поС і щы мягкій Знак знак был і то было такє бым повіл пряме оддзеркаліня того як ся тото слово вымавлят на на Лемковині Но ту видиме же оно кус набрало той такой великой мягкости на самым початку і тот там мяг Кісты не в першым согласным святий ту о тым бесідую ци аж і святий з тым нескладовым у зробила тото же пове уж неє той мягкости не чути той мягкости святий або святий і то не думайте собі же то даяка деґрадация той формы Тото в языкознавстві то мож повісти економія або ерґономія бесіды значыт там де мякіст барз тяжко было вымовити і вс і ясь вятий то уж бы было такє не гіперпоправне бы м собі так тото хыбаль назвал но і в тым місци догрытіж ходит тот елемент без котрого ся не даст зрозуміти лемківску фонетику тото што єй шлем повіл не складове у то значыт котре чуєме своій напримір волк Волк там сут два нескладовы ус котрых перше запишеме як В другє запишеме якы Е і тых примірів сме о них здає ся не кєд не раз то бодай зраз бесідували Словити ци в языковым гокусі покусі то бесідую о тым звуку котрий близкій до польского лы Тото явиско в польскым языку названый звалчыньом але але оно тыкало такой лем в польскым языку того такого акторского л котре перешло влы А в нас іщы окрем того тыкат тыкат буквы звуку давного В котрий не се але часто часто переходил в тото нескладове У Але увага то не лем іст так кєд стоі посмотриме на Лемковину і на мапу або на мапу цілой Карпатской Руси то видиме же Лемковина находит ся на єй західнім кінци но і до того буду хыба ту Вюлубы як собі поіхати даде до не в околиці Старой Любовні до Орябины там на Спишы дооду до Орябины Литмановой В тамтот реґіон то будете чути іщы більшы фонетичны зміны взглядом того святий о тілько же кєд мы на Лемковині маме знач захід Карпатской руси маме святий ци святий то там на тых абсолютно західніх кінчыках русиньской языковой обшыри будем мати шваты такы або такє близкє пілмягкє шы што ту наступний арґумент же Же єднак то не лем границі єй і асиміляция до інчых поблизкых языків більшых языків робила зміны в нашым языку але видно же ту і на Пряшівскій Руси і на Лемковині ту іде о захід цілой Карпатской Руси бесідую О Спишу на Пряшівскій Руси то єднак тоты фонетичны зміны проходили проходили дост дост подібні Но і ту іщы єдно бо кєд же сол собі з заходу гет з Лемковины і з західньой части Пряшівской Руси перейдеме ся на схід значыт на Підкарпатску Русь або там в околиці медже Снином а Убльом значыт там уж територия зараз близка Підкарпатскій Руси одкале ансамбль Полонины походит члены оточуєме же там сут не лем святий святий святий або сватий Так і ту маме штоси такє як ся сятий барже мягко Миколай но і ту дальше видиме же тото ве в тым слові як і в іфірістві і в різдві і в різдяных святах і вріздяных Безве святах видиме же то вы барз часто выпадало значыт язык упрощал вымову язык єст такій сам собі же він не любит за трудно Не любит не любит жебы было леґше зато як за дуже даякых проблематичных звуків находит по дорозі то він собі одраз одраз прібує дашто скоротити дашто вышмарити Но і ту тото слабіст того веци ци того нескладового УЛ пояснят такій розвиток того слова на східніх частях Карпатской Русиі Русиньского языка зато же тото В было ци еу нестабільне но фонетичні несповін нестабільна тото пьот піл гласний нич не вносил зато і на сході русиньского языка тотой обшыри Тота форма сяти Сята сяткы ся то і н в тот спосіб упрощена же єднак же єднак ліпше было тото в якій даякій спосіб вымовити Но добрі Обіця єм же днес будеме іщы більше колядувати то вернеме до ансамблю Полонины з думам колядом котру тіж хыбаль вшыткы знают но і пак собі думам спробуєме даяк цілу решту цілу решту підсумувати ге боі земляне бо і земляне ні торжеструюдеме образ побіда ласе зрадил ся был оплотив ся не ласти заліє відань дают бає цудо цудо земна нос я земна сон засвити зродил ся ботил ся не співаю зариє граю цю выбер тебір зродив ся бокло співают воно дают цудо цудо повіда премоты цуда чудо повіда заспіва зробил ся выкло цуда цудо повіда зродил ся влотит ся не ласкє рікают молодают нас людовіта І споймам лем тілько бо хотіло мі підсумувати дакус тото днешнє моє ґаданя але ту зато люблю проґрамы нажыво бы уж мало од пана Брияна тіж і коментар Я іщы раз дякую за Порушыня той темы то гарде земуфлюваня але сам коментар же не іде лем о тоту артикуляцийну легкіст але тіж додас што більше же тоты ворголы согласно входят в палятярізацию значыт в мягкіст в дост своєрідний спосіб і ту Пан Брайан приводит аж і родину языків банту де тамтоты змягчены переходят согласне в інчы то барз уж сут тут так як маме примір мясо Абсолютні абсолютні ся з вами зоджем пане Браяне о мясі сме бесідували колиси ци мясо ци мясо тующы маме до того в славяньскых языках гласний носовый гласний і вельо вельо вельо інчых але спрібую ся так лем на сам конец повістим дашто О тым святым но бо він жыє в парох в парох одкрытях мож повісти в ріжных русиньскых реґіонах но так собі ішол через Карпаты еволюючы в ріжны в ріжны формы од языка літургіі до такого легшого святий на Лемковині ци сятий на Підкарпатскій Руси і на сході Піря Пряшківской Руси аж і на заході там де близко Лемковині в подібній формі сватий ци впілмягко святий дашто в тоту сторону Барз красно дякую Вам сердечні і вшыткым за коментарі за нетерпеливым за нетерпеливіст Столиця наділ ся же буде дальше Пиште зрештом на демкы ЛЕМ крапка Фм яс радо омовлю тоты приміры Аднешній был прекрасний зато же сме зачепили абсолютні в цілу русиньску Обшыр но і така роля ідоля нашого проґраму Словиця іщы ся бами виділ <unk> Перед другыма святами дал бы Бог мі іх дожыти з того жарту печельного Але так уж єст трімайте ся тепло Демко ет лем крапка фм то была словиця дякую сердечна Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця