Слова, достоменніст, емоциі
Архів
лемківского радия
О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.
Еп. 152
Слововиця #152 - 2026 01 19
•
Опис епізоду
Слововиця #152 - 2026 01 19
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy spraw językowych: prowadzący wraca do pisowni ze złączką w łemkowskim, omawia zapożyczenia i przykłady z angielskiego oraz podkreśla, że język zmienia się pod wpływem użytkowników. W dalszej części odpowiada na pytanie związane z projektem Lem słowo o tym, jak po łemkowsku mówić o farszu lub nadzieniu, rozważając m.in. farsh, nadinnia oraz polnyna/polnynka i odróżniając użycia mięsne, niesłodkie oraz słodkie. Na początku prowadzący mówi też, że był na wystawie o obecności sztuki Łemków/Karpackich Rusinów i wyraźnie ją poleca jako własne pozytywne wrażenie.
Автоматычна транскрипция
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Вид Красні Словици Дрохановскій з той стороны значат Дм плюс очывидно комунікаторы і інчы формы днешньой комунікациі бы За то тым припоминам жебы сте підсылали Звідували дискутували сварили ся зо мном бо то найліпша Форма радуваня того як раз проґраму Мам днес вельо предовшыткым емоций кєд стигну одповісти предовшыткым на звіданя котры были в предшых проґрамах і новы звіданя То лем тілько поім же єм цілий в емоциях зато же был єм на прекрасній выставі про формы присутности штука Лемків Карпатскых Русинів котра проходит до <unk> дня червця юнія <unk> р І як слухате може тепер мє нажыво то уж знате бо Фейсбукы аж горячы і вшыткы інчы інтернеты горячы том подійом Але она фантастична Думам же цілом собом можу зарекомендувати жебы сте пришли на тоту выставу посмотріли а найліпше іщы з напримір омовліньом куратора або з дакого з артистів і т то несамовите вражыня і несамовите пережытя Але што снес іщы Мужы встигну о тым повісти але зачниме словицю якси зачынаме од нашого Джіндля і перейдеме ґу нашым справам А я знам а з буку уж познали мы а збуку а як авто бе як буков в як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екра є як єли Жет як жето Зет як зелін І Як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ел як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга то як тырка як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком ды Зато вертеме Словиці на днес о тым же тыжден тому побесідували сме собі о неписавні зо злучком в лемківскым языку Я там вымінил кількосы принципів якы бы ся мали до того односити но і Очывидно мусіл єм зідати Вас слухат ціло тото як што во тым думате но і агату іщы мушу контекст назвати того вшыткого зато же м бесідувал о тым по бесіді по звіданю Як то ци ци сут такы аналоґіі з анґлицкым языком Юва Но і зачал єм там на тоту тему вести і ціле щестя же одозвал ся Наш бы слухаш Брайан Брайан барз тя здравлю і барз дякую за твою одповід котра ту буде мі барз потрібна до того жебы пояснити як то єст скреуваньом языка може з новыма основами языка з новыма принципами з запису з запису языка бо Я може одраз повім о што ішло бо ішло такє звіданя котре котре перекладало такы анґлицкы напримір слова на лемківскій язык і тепер так на скоро приходят уж там слова в роді онляйны в роді стенда в роді Емаль і ты слів буде мати барз вельо котры враз з тым же абсорбуєме іх до лемківского языка мож повісти єден до єден і хоснуєме в такій спосіб то хоснуєме барз часто писовню того языка з котрого прямо го мож повісти береме Очывидно мож ся ту сварити ци береме го через польскій язык ци через словацкій но але тоты звязкы з тым ориґінальным языком сут уж на тілько короткы Не так як было <unk> років тому <unk> років тому <unk> років тому же тото переходжыня слів лексикы ішло через якыси язык може прямо до нашого языка але то была долша дорога Бесідую то о сучасній лексиці котра такой мож повісти прямо переходит з того ориґінального языка може через хвильку через тот більшыновий язык векшыновый язык до нашого языка Но і ту кєд уж ім повіл о тых примірах котры знаме і видиме онляйн стендап емайль емайль і т вшыткы тоты слова они мож і іх Ясно же запишеме через злучку Але звіданя або звіданя од котрого вышла тема были такы як ся реализує тото што в анґлицкым можеме повісти як веновн Як я памятам тыжден тому дала єм такій такій такій примір зложеных слів <unk>em пятлітня дітина котра єст писана через злучку в аґлийскым языку но і барз ся тішу Іщы раз дякую брияме за твій коментар же тото такы словны звязкы котры выполняют функцию такых такых істых придавників же повинны быти писаны зо злучком же то така ортоґрафічна така правописна конвенция Але о ту тішы файне што єс писал же вельох анґлоязычных хоснувателів нарушат тото в штоденным писаню што ні писовни же як ся бы посмотрити на корпусы но то єст цілком ріжні то там єст барз барз але то барз великій хаос Но і потім єст така опозиция не мож повісти двох катеґорий де ся пише злучком або без злучкы і ту барз але то барз файний в примірі од нашого слухача Брайана же напримір такы поєдны слова як Брайан бы записал без злучкы наряня до провіряня ортоґрафіі до провіряня писовни зазначыли же там мали бы быти писаны не так за собом лем зо злучком і ту мі ся барз подабал подавал такій коментарно і будту Мудрий хе ге Няк дите аж і сам хоснуватель але не достоже хоснуватель свідомой хоснуватель анґлийского языка особа котра занимат ся языком свідомо ся занимат языком свідомо описує языкознавця дає до провіріня даяку форму до нарядя І каже му а тото наряд дня каже му му змінити тото так же Ту єст такій примір котрий вказує вельо аспектів але і тото же язык єст жывый же же язык просто іде допереду язык ся змінят під влияньом його хоснувателів І я собі нашол такій примір котрий знам як ґрінгаус так то маме ґрінгаус то докладні бы сме перевели як зелена хыжа што разом дає же то хыжа для рослин зелена хыжа але то до того то шклярня бы сме собі бы сме собі одповіли Но і ту як раз то єст примір того того словного звязку котрий подал Брайан же то такє композицийне сопоставліня а такє інче такє уж лексикалізуване то оно може быти писане і через лучку Як му підповідают тоты ортоґрафічны нарядя а може і без Признам ся же я аж і філолоґів анґіцкого языка ся звідал філолоґів з Польщы то значыт нейті спікерів як бы они тоты записали і они вшыткы тоты придавникы записали бы одрухово з крісочками злучками Но і знате будте ту мудры просто то єст барз файны привір на тото же язык ся барз але то барз змінят язык ся змінят в писовни язык каждий язык абсолютні не лем анґлицкій язык котрий на тых примірах хотіл вказати язык належыт до хоснувателів языка а професоры дослідникы Тоты з професорскыма науковыма званями мали бы го лем описувати і ту єст хыба такє моє і досвідчыня і бы така Мож повісти такє підсумуваня того як то ся язык язык розвиват А тепер так собі Думам собі над том шклярньом што ім полю Ґренгаус по анґлицкы і тота шклярня мі ся здає же то очывидний польонізм Хоц не знам не знам чом приходит мі на язык тепличка мусі єм тоту деси чути Але Вам не повім ци єм чул тото бо єм назвал тот будинок тоту будівлю єм назвал шклярньом Е Ци єм тото чул ци мі так просто находит до головы може языкознавчы Ой ге буде Чым ся заняти Не в насутным проґрамі Хываль же вымате не догорди слухаче декы пропозициі на польску шклярню топиште лемкы лем крапка фм або або комунікаторы тре буде Тото провірити аже я іщы лем навернул же бесідували сме о тій злучці же в лемківскым тіж сут і з вельо тых слів котры ся перше через злучку но то якраз то было такє получыня такє сопоставліня на того же Же з єдной стороны маме пряма влияня з аґлицкого языку як онляйн стендай і певні бы ся нашло вельо другых котры пишеме через лучку і принимаме такой в ориґіналі до лемківского языка но то іщы маме Вельо вельо принципів котрых в котрых пишеме на через злучку та де сяди так шак так не так вчера днес но на тым уж єм бесідувал жен тому запрошу Вас на музику і думам же думам же охвильку ся возме за інчу тему І наділ ся же всых нема зыма зыпы і заздерска Дузимом бывоювати Мусузым Приду сую за ночками Най знущат ся над нами Зима зима Щіпавлиця Зчыплевности Щеплевниця підлят ґамцю Дрезда Уска і зазерат докыска Піду зимом воювати мусу зиму подоптати Продусую саночками Най не знучат ся над нами Зыма зыгыма Підымом воювати Мусу тыму придусую та ночками Найн днущат ся над нами Най не знучат ся над нами Найне знучат ся над нами най не знущат ся ами Такій переходиме в Словистє до наступной темы котра уж хыкуж жде а я одраз повім же то зараз тема з барз файного проєкту котрий барз альто барз мі ся подават то проєкты Мирка Воргача котрый ся называт Лем слово І кєд бы ішына дахто не знал а надію ся же них то же не є така особа котра не знат котра бы не взріла мирко там звідує об часом поєдны слова І то барз файна метода до того жебы ся застановляти над языком жебы ся похылити над языком жебы звідати на социяльмедиях дашто хоснувателів языка як де ся і з чым бы бесідує так могужы повісти Но і очывидно сме уж а Мирку великы поклоны для Тебе бо то барз файна думка В такій спосіб як бы то повісти нос зактивізувати твоіх бы фоловерсів о такє лемківскє слова єм тепер схоснувал твоіх Хоснувателі твойой стороны нов обзераців як бы тото з мене перевели зато великій поклон Але знай же твоі слухачы тіж до мене ся одзывают жебы тото дагде Омовити такій єст з тым звіданьом котре тыкало фаршу нашыт фаршу як повісти по лемківскы Фарш ной добрі там было вельо вельо пропозиций напримір надіня од часослова надівати фарш значыт тото што єст внутрі дачого внутрі кубы перогів внутри голубців може быти дакых палят Де іщы маме даякє надіня ци фарш Прібую ся становити хоц я ґазрономічно то єм такій доспланий но але спрібує даяк тото розубрати но добрі Посмотріл єм так на інчы языкы як бы мал быти тот ваш ага мам знам Єдно джерело котрыми сут моі мама же фарш был фаршом Но Але як языкознавця не можу ся лем сперти на єдным джерелі но і треба было посмотрити в інчысливникы зато дорога радиославяцию днес буде о тым з чым іме перогы на єдну велию ци на другу велию ци на тоту різдвяну ци на тоту єорданьску велию В языкознавчым може такого назву пізріню Но і так слованьскій язык не поносит нам ту вельо підповіди ботиспунка по чешскы буде така надівка Значыт тіж однадівати в словацкым будут выполнити дашто даякє кісто даяку масу дачым інчым ной тото ся запікат тото ся смажыт варит ся пече не знам якы сут іщы формы той той той кулінарной тернічной хыба обробкы бо то о тото іде в тым ідлі Но аж єм смотріл на мадярскій язык там загально як бы перетлумачыти то загально то буде тіж надіня Бою ся прочытати бо не знам мадярского языка жебы быти ту експертом так ци такто і то загально іде о такє тото што єст внутрі Но і добрі Але підрівєм на східньославяньскы языкы на росийскій на украіньскій Но і там буде ясне же буде фарш Но і од того Така моя констатация была же єм на тій фейсбуковій ґрупі написал же тот фаршното може быти і наш но то такій може быти інтернацийоналізм котрий фунґує і в лемківскым языку А його етимолоґія ноякя з французского бы через німецкій очывидно найправдоподібнійше фаршно і він буде сідил в лемківскым языку тым більше же же маме одповідникы в інчых хым в інчых русиньскых стандардах Зробил єм таку кверенду Юрия Чорія єст фаршы в нашым словнику Ярослава Горощака є стіжы фарш котрий автор не потверджат інакше єст куссідська в словнику Керчы пониже там не маме фаршу там маме Молоте або сікане мясо або сіканка прошто просто Але то лем товды коли Тот фарш тото надіня тото што єст внутрі єст несолодкє і радше Істо Мястесікане може быти мелене може быти зявлене але то не може быти солодкє Но в другым выпаді буде так же то буде уж крем ту бесідую за Керчом за Ігорьом Кычом за його словниками Но і так бы мож повісти іщы єдно марса іне слово котре выступує в словниках і в якраз в керчы же то може быти неутрально як бы повісти значыт в ціле вшытко надінях вшытко што єст недіване або выполняне Е даякым кістом мясом і так дале то єст Полнина або полнинка значы тото што выполнят выполнят даяку інчу структуру тачы дістакє універсальне для вшыткых бо фарш буде мясний крем буде барже солодкій а тота полнинка або полнина Она буде такым солом котра нам реализує тоту таку неутральну ситуацию жебы повісти же даякє кісто мясо і з дачым такє дашто ґастрономічно і з дачым выполнене Але хыбаль буду кус полігал і на словниках і на барз добрым джерелі якым якы сут моі мама же тут фарш тым більше же в росийскым украіньскым і білорускым є значыт пирогы радше выполняме ци надіваме фаршом то очывидно без запозычыня З французского через німецкій іщы раз повторю і ту іщы з тым застережыньом же тот фарш не єст солодкій бо товды не буде не буде не буде фаршом уж Но што має такє пряме однесіня до той мясной культуры в нашій в нашій части в нашій части Світа Но але добрі Треба повісти іщы ци лем фарш але што дальше маме в Горощака фаршырувати но то барз добрий примір того же же можеме фаршырувати дашто значыт выполняти фаршом Маме вчыря докладні тото само слово маме фальшырувати Не значыт же фарш мусіл тіж істнувати якы слово як тото чым на діте выполнене єст кісто єст Дашто інче котрого з причыны того ж неєм неєм кухарьом неє в силі назвати ци дашто іно просто дашто єст надіте інчом структуром Маме тіж в керчы хоц керча не подає фаршу то маме часослово фальшырувати І ту як раз маме тот примір же єднак тот фарш В тых перогах в тыхы інчых ґастрономічных кулінарных кухынных стравах він тото тоточа за слово як найбарже як найбарже фунґує што ж ту речы но ту нич не треба речы зато же Як бы сме тото не повіли во вшыткых нас окружаючых языках тот фарш ся надіват ся выполнят аж і провірил єм вшыткы конотациі фаршу очывидно названого по мадярскы як раз в тым языку Там тіж вшыткы выполніня ідут од того же сут надіваны выполняны і так Зато може інакше підсумую быщы час ся помаленькы кінчыт надіня може быти але фарш тіж не єсты такій злий зато же надіня тіж може быти неутральне тіж може быти такє котре буде ся односило до абсолютно і солодкого і мясного надіня тотой внутренности того чым надіваме дашто ци тот ци тото кісто ци дашто і інче перохы голубці палята і так дале Но але кєд бы сме так посмотрили на тото жебы розділити то сміло може мя фарш схоснувати а за керчом полнинка За пропозицию з зо стороны Мерка Воргача із проєкту Лем слово Надіня тіж може быти тото вшытко Творит наш корпус тото вшытко розшырят надкорпус на наш корпус но і творит богатство лемківского языка А єж маленькє кінчу дякуючы за словицю Тримайте ся красні бесідувал Демко Трохановскій Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця