Archiwum
łemkowskiego radia

Словиця Проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця Видам зас лемко Трохановскій з той стороны на жево з під Вашовского студиі радия ЛЕМ фмінгы было повіджене то словой ця проґрам о языку проґрам <unk> словах <unk> In<unk>e фм то мій майльовый адрес пиште та як дотепер пишете і дякую же пишете бо без вас проґрам был бы мож повісти жадным Такій тепер дякую за дякую за коментарий до попередньой авдициі Не кус собі днес о тым побесідуєме але новатеме тіж ся днес днеси явы Тым разом Не буде то етимолоґіі але пару процесів З языкознавства котры хоц на штоден хоснуєме в русиньскым языку то не все собі здаєме справу же такє выгваряме такє бесідуєме а по правді не бесідуєме бы то Але то не буду одраз од того зачынал Не буду ся тым аж так розводил бойщы проґраму маме кус Зато дорогы помалы перейдеме до джінґля котры все Зачынаме проґрам А я знам азбуку Уж познали мы а з вуху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і пся ничне зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мало як о як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык ша як школа ща як щавій Юяк Ювас я як ябір єд і знак два знак мягкій з твердым знаком є ма Яла думала думала бы думала Яла думала думала бы думала года де мала бы ду мала думала бы думало Його Яла думала думала бо думала Яла думала думала бла дворотьба волода з ого Як кєд же ся мі вычыл музичный перерывник якій мал быти наступний то лем тепер пою жебы сте собі запамятали форму стояла бо она так само звучыт вшыткых східньославяньскых языках Буде іщы єден музичний примір але то о хвильку наверну до попереднього проґраму в котрым оповідал єм о своій прогульці в горы в Ґорци То захід польскых Бескідів но але мене як все заінтересувало найбарже тото як там люде бесідуют Представил м пару примірів же вельо спільного маме з тамтышніма ґуралями медже інчыма за то бо предовшыткым зато же іх словництво іх назвы барз часто являют ся остают східньославяньскыма Тато было в попереднім проґрамі зато уж маме го в архіві не будут тотого верта але мам до того звіданя як раз о на тоту назву што єм повіл Тывден тому студьонкі таку єм выповіл і певні вельо люди а може і жытелі студьонок тых на заході Польщы ся одузвало о там штоси наше Але бесідуєм о тым фонетичным процесі Зміны о то такій фонетычный процес якій ся называт переголосом то значыт коли гласны звукы в языку в тым припадку зміняют ся з ц е О і ту тіж треба повісти же то з мягкого Е зато як маме в нас студену воду студенку то ту як раз тот фонетычний процес зашол і з студьонкі о єм дало тіж приміры тыжден тому так як Лемківска Весна чуєме о то польска Вісна чуєме ы а чуєме в Вісна чуєме О сестра і состра Весло і вісло ту бы бедро біодро такых можеме іщы іщы вельо вельо привести такых але звыт процес заходил тіж тіж не лем в назывниках бо язык не выберат собі собі поєдных части мовы до того жебы ся зміняти В польскым языку маме ньосел але не тіж о і е Маме тіж інчы формы того рода Загальні повісти одповідючы на тото звіданя то лехідскій переголос котрый проходил не лем в польскым языку бо тіж в інчых західньославяньскых языках в кашебскым днес іщы маме тот язык ціле честя і ся добрі розвият але тіж тот процес проходил в загыблым по лабскым ф поморскых языках Што єст переголос так просто бесідуючы то зміна способы вымовліня дакотрых гласных перед якы самоокрисліныма согласныма ну і одтале ся в школі напрямівщыме на польскым языку ци на лемківскым тіж ся повинны вчыти же часами часами тот переголос або обочности заходят в языку і діло в тым жебы знати тото пояснити чом ся так діє і уж тото вшытко вшытко єст простійше Тру зрівнувал єм перехід еф о не але тото е ци давно є бо під влияньом і твердых предовшыткым согласных зміняло ся лем О але тіж час сом а о того і до того єст переголос польскій так як Вєнец Вянек або Наша віра давно віра то польскє днешнє віра Як чуєте віра віра в нас тіж перешло тіж была фанетична зміна лем о тым єм уж давно бесідувала в інчых ріжных проґрамах як то давны давный звук є переходил в нас і зато маме віру Надію ся же же одпові м дакус шырше на тот на тото звіданя нашого слухача Кєд мате дальшы то мы то охочо порівнам предовшыткым як тото ся розвивало в західньославяньскых языках а як східньославяньскых но і чом так Запрошу Вас тепер докладні слухайте Отепер буде оркєстр святого Миколая і буде уж о інчым языковым процесі фонетичным процесі якій єй зызовеме контракцийом або просто зтягніньом Ідеме ідеме аспер не знаєме знаю товды назнаю тові <unk>eме <unk>m З якого ряду ЛЕМ <unk> невіда корой на мою бідну комокали мі пасти той ти той Немає над оцю подикали мі фасти той ти той нимає на годит приходит казали мі сітскуризати Коромовым настяга нам Короны станує кільом тото оставку достайні стояти стояти самаміноско тямкуляты Оставы на стайні стояти леальты самамілю тюрґулянты бурляты але але навзята <unk> Тослав Миколай і лемківска Вязанка і надію ся же сте запамятали тоту першу част той Вязанкы де было барз до бі чути же ідеме ідеме дражкы Не знаєме ну і чом не знаєме А як сте добрі слухали і чули сте форму же не знаєме то о тотій формі як раз будеме днес бесідат Як знаме уж не бесідуєме же знаєме лем з нами Но і то такій фонетичний просис котрый муж єм повіл упередил же єй языкознавці называют го стягніньом або барже фахоло контракцийом якєт добрі памятам бодай колиси при якысій нагоді споминал єм о тым процесі но але днес таку сітька Більше о ним жебы жебы вкінці може нагода іст ся за тото взяти зато до тем Што за процес контракция то єст стягніня зляня ся двох гласных котры стоят або при собі або сут розділены єдным аж і ме часом більшом кількістю согласно І они ся злівают вєдно такы такы те то тот процес проходил вельох вельох языках то свого рода такє Упрущыня не языкове упрощыня ту такій примір в чешскым чы цес чешскій язык тото з тоту стягніня контракция довела аж і до того жебы же постали цілком новы долгы гласны котрых перше котры перше там в даных словах не стріляли Як собі посмотриме на аґлицкій язык стягніня то мож повісти приняли масовий характер анґлицкєнт то днес кент А є ци ци Вшыткы інчы тото што знаме знаме з аґлицкого языка В польскым уж єм повіту барз розпространений процес в нас може дакус меньше але тіж він зашол в істориі розвитку языка в русиньскым языку найчастійше гласны тото сут такы власна котры стояли перед і по Йоці днес ся нима найбарже займ І так маме давны формы граєш маєш вливаєш кохаєш то значыт третя особа єднины Е І котру днес знаме же правильно треба повісти грат мат вливат ци кохат но але языкы все любит собі як такы архаічны формы і то не вшыткы але декотры так запамятати же днес барз часто хоснуєме грає Має може уж меньше аж і може то быти будны бы буднім днес же вливає ци кохає так як єст в украіньскым языку на леформы грає і має іщы напевно напевно ходят хоц уж в нас тоты реформы третьой особы в тых примірах мают вити грат мат вливат ци ци кохат ной видиме ту же там граєш і граєты або ты граєш Ты маєшы ты граш тымаш там выпала тота єта ту прошу тото стягніня О котрым єм Вам перед хвильком повіл же упрущыня значыт ся кус там выпала тота Йота і тым самым тоты часослова впали в інчу парадиґму одміны куз інакше ся одміняют як колиси ту одраз повім же Тот процес як іде о простір русиньского языка проходил на Лемковині Пряшівскій Руси але кєд посмотриме на пік підкарпатску Русь там не до кінця аж бы м повіл же не во вшыткых аналоґічных примірах як на захід од Підкарпатской Руси дам вам приміры Підкарпатска Русь дальше доднес має придавникы Зеленоє Доброє Великоє і так і так тото стары формы котры в нас як стягніня уж бесідуєме зелене Добре великє мале і так Ід зрештом женьска форма лженьска форма зелена я добра я ци велика я Днас тіж уж той кінцівкы Я неє то тіж ефект того фонетичного процесу якій называме якій не звеси з стягніньом Ту одраз смотрю та тоты своі нотаткы і виджу таку форму творячого єднины як собі возме дакій присвійний приназывник місценазывник ци ци ци ци придавник котрий стоіт разом з разом З назывником напримір м давна форма моєйом рукойом мала в нарославяньскым просторі таку форму такій вид коли то іщы были носовы гласны в языку еґзаменос они остали такой лем в польскым кєд іде о славяньскы языкы але кєд собі посмотриме як они ся розвивали такы формы то з кым з чым творячым єдино з землею попольскы не спойме з землів значыт земльов а не з земльойов бо там тіж прошло стягніня Налек посмотме на русиньскій язык на Пряшівскій Руси перешло тоту земльом а на Лемковині з земльом так ся реалізували по стягніну тягніню тоты носовы носовы кі гласны на кінц Алем бы приведут дальшы приміры днес маме такы формы як писаня спаня ходжыня барз часто в церковных праздниках воскресіня вознесіня то колиси они мали вид писані є Спаніє ходженіє або хожденє аж і Воскресеніє вознесеніє Як знаме в церковных Предовшыткым в церковній Лексиці оно ся найбарже зхобило в позацерковній уж Мы істнує бо в церковным языку іщы Мож повісти же воскресіня і воскресеніє то єст еквівалент в нормативным языку Вознесіня вознесеніє тіж но але інчы одчасословны реформы котры єм привюл то уж рад ся не повіме днес писанє спаніє хожденє ци ходжынє писаня спаня і ходжыня І ту іщы нич іщы раз запрошу на коротку перерву і закінчу проґрам або підсумую то повім о єдным барз частым буді котрий днес в лемківскым языку в хоснувателів лемківского языка чую то такій блуд котрий м котрий напевно являт ся польонізмом але маме такє часослово стояти стояти і барз час тут чую же хтоси не стоял лем стал За тотім пою при нагоді співанкы же стояла думала жебы собі стояла запамятати Бо то як раз тот примір Ту як раз си тот польонізм влият барз могучо на і цілком інчы часословом Стати ти стати ся частю того єст остати і то уж зо стояньом самым стояньом в даным місци днес хоц з єдного кореня ся водит нич не мат але стати ся і стояти то комплетні чысто два ріжны часослова Запрошу вас на Серенчу і зараз собі підсуєме тото што сме днес собі повіли A В сто Озикся мі розсеркото рі жолс тот котар о зится мі розсеркото ґуцком циля там казеном зыкшамі розсеркото ґуцками там казеля по зыкша мі розсеркота зберегай ми краірска учом казелячка Ускавци на там казера бу зло Якра ірыцка Од тым для сумсиду підплю зроблю з павидівкы оци пляшолы публю спавівкы ґуцка луциля трав казеранда зроблю спав дівкы ґуцка луциля трав казеранда зроблю збаведів Та бідка мозе буде з барабидів каю се буде се кабітка мозе буде Збарівка ю се буде уз ся лусина канка зерезбами рукаю сте буде уз ся лусина Тром просе розбою сте дуде Тоба Серенча А я іду ґу кінцьови То значыт язык ся змінят а як ся змінят то не все на леґше Прыват ся з малы проблемы змінят ся не сильше зато самусит кориґувати предшыткым вымову Ту дне сме побесілили о стягнінях коли то два власны елімінуют розділяючого іх якысого согласного но і в тым тот спосіб декотры звукы зо слів выпадают Такій примір днешні ідеме ідеме драшкы не знаєме не то давна форма того часу слова котра м перешла през тот процес сягніня І днес ідеме ідеме драшкы не знаме А чом ф співанці ся тото заховало А то зато жебы нам єден склад не выпал і жебы фраза дотягніла ся до кінця Я дам іщы єден примір як уж на сам конец то так як Різдво і Рождество котре Різдво походит прямо од Рождества Але як бы сме мали вымовити Рожді Рождество Но язык собі сам тото вшытко упростил позамінял бо так він ся Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о