Архів
лемківского радия

Словиця Проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця Но як видите уж єм ся доробил і джінґля при нагоді ІІ одтинка новой сериі о языку яку позвалил єм си называти словиця бо то барже має быти о словах о поєдных словах може І більше слів так ся мі здає же і о єдным даякым выбраным слові мож бесідувати Зато зачынаме словицю і одраз подаю свій Ема і то демко ЕТ ЛЕМ крапка фм пониже уж спынули першы Пропозициі якым словом бы ся в тій же нашій слово вици заняты за што барзи дякую я лем припомну же для вшыткых любителів языкового окуса покуса той давной мойой першой сериі в радию Лем фм котрым я намовили до наступных Дебат ци бесід о языку дякую то фактичні файна забава но хоц забава котра вымагат вельох вельох повім годин котры треба деси там над книжками провести Але дорогы радию слухачы я не буду тепер о тым бесідувал понеже зачнут так як каждий порядний языковий окус покус ся зачынал то значе од джінґля і о хвильку будеме іти дале А я знам аз буку уж познали мы азбуку а як авто б як буков в ватра Ге як гора Є як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і од як Йосиф Каяк коса Ев як лоси м як ма О як орел пе як пані р як руснак С як слуга ды як тырка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа як є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком <unk> Но то продолжаме слововицю і лем припомну так для тых што допіро може тепер підучыли ся до радия Словавиця нажыво з підвершавского студиі радия Лем фм і перед мікрофоном Демко Трохановскій одраз ся оправдам чом не схоснувал єм першой пропозициі яку єм достал на <unk> електронічну почту по тамто тыжньовым проґрамі а было то слово різдво Хоц то така добра нагода бо як раз слухате днес мене нажыво ани повторіня котре може деколи піде то тілько што сме скінчыли різство Я тым бесідувал в єдным з языковых укусів покусів І можу повісти же так різдво барз прекрасне слово аж і барже натуральне языково натуральне подля мене як різдво котре в нас може быти украінізмом а різдво яко слово і аж і єм підслухал під церквом по службах по рістянах В службах єм підслухувал люди як бесідували фактичні барз вельо люди хоснує тото слово може єщы деколи до нього вернул припомнаючы чом як раз різдво такє файне слово і одкале ся тото різдво взяло Но але то може може декали Але як уж єм здрадил же під церков то можу повісти де в Креници В Креници одкале походжу одкеде м ся выховал де радо вертам не лем на свята хоц щераз рідший час але Крениця буде якраз темом днешнього проґраму може бы м повіл так же хто бы подумал же Ідуты тот той такой водичкы з студніі або такой што там з джерельця бєци ци як же хто бы подумал же вымохід мож дойти до того же Русины знали о мінеральных воблях якы выбывают коло Крениці На долго до того як там відомо в столітю пришли австрийскы власти ани і орнунк мают і техніку мают ци мали но і пришли зробити на західній Лемковині курты можливе же Русины знали перше можливе очывидні же можливе неможливе А я вам спрібую днес доказати пониже пониже як раз о креници буде днес Чом о креници а он не о Креници Зай ся мі же Крениця єст польонізмом о чым може дакус дакус потім або аж і украінізмом котрий пришол з украіньского языка Але чом крениця з тым Е выразным е може быти оправдана як тота перша перша пропозиция і може старша пропозиция названя знешнього курорту на західній Лемковині а Знаме же то было важне соспільне і днес єст культургово культуральне місце жытя Русинів на пілніч на пілніч од Карпат Але тота істория Зачынат ся на Фейсбукови На Фейсбукови так бесідуют Русины з Підкарпатян на Фейсбукови на єдній з його вельох ґруп тых фейсбуковых ґруп котра мушу признати барз культуральна то закарпатскій словник так она ся называт І є там барз вельо дискусий на тему на тему даякых слів ох якых файных дискусий і якых файных слів то ж інча інча справа Но і єдного єдного разу припомнуло якысий хоснуватель той ґрупы припомнул мі барз файне слово Дотры хоснуют Підкарпатскы Русины то Керниця І ту уж хыбаль помаленькы знате же буду ішол в сторону получыня Крениці і крениці того міста на заході Лемковина Так як так іщы припомну же зачало ся з фейсбука а тепер уж буде уж буде на примірах Але нич дойду до Керниці до той підкарпатской Кырниці повімы дашто о Креници Крениця першый раз зафіксувана была в <unk> році зато же товды в тым році был наданий была надана привілегія на шолтыствой для той місцевости для Данька Змістка то містко колиси містком колиси называли Тылично і то очывидно было за згодом мушыньскых єпископів настителів мушыньского ключа тым рядили очывидно єпископы но але як зафіксували тоту назву тото названя там в тій локациі єст кшениче то значыт кы р з польскы і аж і кінцівка така малопольска хоц к і р з котре в польскым явило ся з давного мягкого р зато днес гориме р з хоц ся вымалют як жет в слові жаба но так ци так тота крениця кшениче там выразні єст Е як єс не скажес криница Єст тым першым тропом Крениця єст дост єст старшом пропозицийом і правильно хоснуваном окрем того же так барз часто околичны жытелі а і самы Креничаны собі особі бесідували Но і добрі уж то думаме половину ХХ ст але уж наступны наступны документы свідчат о тым же же з того же іщы столітя з <unk> р при якысых податковых реґістрах засвідчают уж Мож пісти польску назву криніца Зато добрі же о тых ци <unk> років перше была зосфіксувана назва Кшениче но бо дає нам тото простір жебы сме днес могли дашто більше повісти но але нич дашто більше повіме то заграме заспіваме заче замузыкуєме і о хвильку вертаме Тот проґрам повтаряме будте ярма буде пяшо і середу та яспожы на ярмак выведу Єм буде в дорогу протам вяме бо окя буде за дурньом од добу ґастивы Наско роздопишлюючся розпочало а самою тару мало піддавало Єден мір обіцял піл друга таляра другы Аны Пивкоє дуже стары Бряшол він на нашо купця боганого поведу тяжело аж до губенного Кєд тя добрі продама же ничыдачу куплю собі ліпшу хоц дашто плачу Жену є там довале і заплакал то мі терратуе можкы члато Він знов на ярма кухнул тя Боцыґе статуню або за дорогу Піду знов нармокы Но то вертаме до нашой Криниці і керниці О якій днес в нашій Слововици Уж сте дакус могли могли почути Но і так Найперше Давна форма того слова выглядала найправдоподібнійше як кр ніца і тото ры было іщы іщы мягкє подібна форма доднес істнує в слованьскым языку што значат глубокє Місто місце місце в воді Нек си глубокє туміт ту іде Оо о воду Кєд посмотриме на інчы славяньскы языко языкы так маме іщы кшенічна то в чешскым языку місцевіст там тіж подібны як кшыніце ци кшінец но і Тото вшытко выводят зо слова ци джерело ци здрій аж і полабскых в полабскым языку уж котрий ужы не фунґує уж котрий вымер бы нашли такє слова як креницачыло тішы джерело В польскым креніца ци ф на старопольскым языку была форма кшыніця аж і одталь можеме ся дознавати же тота тото ры в тым давным слові креніца было было мягкє але тіж етимолоґічний словник славяньскых языків зафіксувал польскє діалектальне кєрніца в тым самым значыню джерело ци ци ци здрі Но і да як посмотриме на вельо вельо інчых языків східньославяньскых як украіньскій як як якы білорускій вы русийскій очывидно так тото вшытко іде о воду а конкретно о о джерело воды аж і такє джерело котре выбиват Але о тым джерелі на тым джерелі на разі налязі і іщы остаме бо оно буде тото слово буде тото тото значыня як джерело як джерело выбываюче выбиваюче з землі буде мало нам значыня Ту іщы тот етимолоґічний сыловник славяньскых языків Вказує же же тото слово може іти од може іти од часу слова котре николи не было зафіксуване то з николи не записане але але правдоподо подібні мало мало якысий якысий корін крін крн і т Зато од того кы взяла ся крениця як назывник Но і добрі але од чого єм зачал Зачал єм од того же на фейсбукови на закарпатскым словнику закарпатскій ґрупі хтоси подал слово керниця Но то як же не піти ту дорогы радию слухача до добрых барз добрых словників напримір Юрия Чорія зато так єм тіж зробил Ну і там што маме там маме там поданы дві формы кырниця і керниця і то з том першом як головном кырниця котра являт ся барз файном Але дорогы радию слухачы ноту я тепер перерву підеме до музикы а зато же мі ся припомнуло же Серенча грала Хотар о котрым бесідували сме В попереднім проґрамі Славовіця чуєме ся о хвильку A<unk> Ят увес тот котар возит ся мі розсеркота ісолбец тоткотар возит ся мі розсеркота Гуць товці навказеля бо зыкшамі розсеркота гуцка виціля там ґазеля бо зыкшамі розсеркотай лаґосецка свойо ай ви лаґо лисечка слово якы злого якы слово Япра ірзка Окстымля сусіду під ґру Та не зроблю спав дівку Оцты плясовсиду підповідівы ґуцка луциля трав казелеранда зроблю спав дівку ґуцка луциля трав ґазелеранда зроблю спав дівку шыр тамін ка може буде змагади рукаю се буде земка може буде з балірукаю с не буде уч ся лучына травка зеле раз баби рукаю с не буде Уц ся лучына травка зелез баби дівкаю с не буде та Но і вертаме до Словиці до того нашого проґраму а в Словици днес місто Крениця і слово Керниця котре уж вам бесідуют што означат в підкарпатскым стандарді русиньского языка беру словник Юрия Чырія то По просту студня студентка по нашому значыт отам але тіж єст іде вода отамале тіж мож воду вычучырпати Аж ту подам мы єден фразеолоґін котрий подає автор того великого словника вода в керници змінила смак на зміну погоды Знак Што значыт же тото джерело Джерело котре котре означат керниця єст подібне до нашого міста Крениця но добрі нале як то ся стало же ту маме крениця а та маме керниця Ну власні штоси такє якы керниця або кырниця як чорі подає єст ефектом того же колиси там помедже Кы і Ры был такій пілгласний такій неполний звук котрий або Конец кінцьом выпал цілком або змінил ся в полным в полний гласний Могло то быти е могло то быти ео Але в русиньскым языку барз часто в такых в такых припадках было то ы і ту маме з того кырницю або керницю але добрі то як ся до того має наша Крениця Ото уж бесідую то може быти метатеза то така то такій языковий процес котрий котрий іде з того же єст представліня звуків рідше складів слові але найчастійше звуків Но і хоц то єст дост нереґулярний нереґулярне явиско то єднак ся трафлят Думаме напримір такій барз часто ся трафлят в чужых языках але то неконечні то тіж не єст не єст все так напр маме такє слово барз файне по росийскы тарєлька Але по перше в давным росийскым єст талієрка подібні єст в білорускым бо в польскым маме талеш а тото вшытко іде з латиньского таліяре хоц як посмотриме собі на русиньскій язык на лемківскій язык бесідуєме і талерик і тарелик окрем того же єст іщы єдна форма танір акци так з того таляре то бы сме могли повіти што талерик але бесідуєме тіж талек і то істота метатеза ту як раз склады ся представляют о в німецкым іщы выступує телер значыт попредставляли ся два звукы як маме примір талерик і тарелик Але мам тіж примір в русиньскым языку такого сло як крылос то єст тото місце в церкви де стоіт хор то кус інче онос при іконостасі або дале збоку то не тот хор котрий знаме котрий знаме з котрий знаме сы там гет з горы над інчыма людми то іде од грецкого клірос а мы бесідуєме крыльос Зато зато о маме такых были колиси такы нецерковны урядникы ци функцийонеры з вызваны крыльошанами так тотого крылоса котрий дис ґрецкого і мал первістну свою форму Клірос Можу дати іщы інчы наприміры по украіньскы єст ведмідь Значыт наш медвід ци росийскій медвідь то по украіньскы ведмідь Пересталены сут два два склады взглядом взглядом себе Но і зато так магло быти з стом Креницьом нашом котру уж раз припомну в <unk> р при єй локациі або релокациі названо Кшениче Е ну така мі ся здає ту з Польщена дакус назва так ци так давна керниця тота студенка тото джерело з котрой бє вода на Підкарпатскій Руси то наша днешня Крениця по метатезі по переставліню звуків но і тым способом здає мі ся же уж єст барже пояснене Але іщы раз заграме і вам на конец іщы дашто повім летіл бы м на краі світо Як виде што в Полілі Na мі оно А я видужы час барз нас по нагляд то значат уж не маме за вельо часу за тото своє остатнє речыня повім тепер По пер тото што мі обіцял сувнику етимолоґічну совнику ґеоґрафічных нас в Польщы чытаме же одкале єст Крениця зґварил Лемковскій яко запожычыня з украіньского Ды дост сміла теория з тым украіньскым але видиме же уж і польскы дослідникы достерігают походжыня польского слова Крениця іде з лемківского крениця зафіксуваного в <unk> році як Кшениче А то бла слововиця бесідувал Демко Трохановскій тримайте ся тепло пращам ся з вами до наступной до наступной словиці Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововиця