Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слововиця #38, 2023 01 02
Еп. 38

Слововиця #38, 2023 01 02

•

Опис епізоду

Слововиця #38, 2023 01 02

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja jest pierwszym w nowym roku premierowym odcinkiem programu językowego prowadzonego na żywo przez Demka Trochanowskiego i wraca do kalendarzowego tematu z poprzedniej audycji. Prowadzący omawia pochodzenie nazw miesięcy w łemkowskim/rusińskim standardzie, wskazując zarówno wpływy łacińskie i rzymski kalendarz, jak i słowiańskie wyjaśnienia nazw związanych między innymi z mrozem, kwitnieniem, żniwami, wrzosami, opadaniem liści i zamarzniętą ziemią. Porównuje też nazwy czeskie i wyjaśnia, że w Lem.fm równolegle używa się nazw łemkowskich oraz nazw z preszowskiego standardu rusińskiego z powodów praktycznych, aby słuchacze z różnych środowisk mogli je rozumieć.

Автоматычна транскрипция

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках Словиця Так то Словиця перший тогорічний проґрам о языку першый і новий премєровий проґрам о языку якій веду нажыво з підвашовского студия радия лем фм дем котрохановскій з той стороны орік старший але новорічний може так Іщы раз добрівечір мі емай бо по остатнім проґрамі сте ся доз розписали коментуючы не давали сте жадных примірів новых тем але не коментуваня здавало бы ся такого Такой легкой темы звязаной з порами рока і одкале они ся взяли в языку барз ся мі любили Вашы коментариі але то може зато же сте мали дуже більше часу під конец рока може сте найшли до роботы ци до школы ци не мали сте студий занять то і сте писали так ци так мі Емай Дмко лем крапка фм він ся не мінят Вы пиште дальшы тексты писали цілий попередній рік зато же як раз тамтого рока зачали сме словицю як новий цикль новий проґрам о языку дакус інчий як даколи был языковий Покусы покус но але скінчыли сме старий рік підсумуваня уж было Спомины уж были знаме як сме го прожыли кєд може вчера сме ся дакус над ним застановили так ци так єдно і з незмінне то традиция же зачынаме собі Каждый языковий проґрам нашым джынґльом так і буде тепер А я знам азбуку Уж познали мы а з буку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык ша як школа ща як щавір єд і знак два знак мягій з твердым знаком Тото кєд традиция ся уж выполнила то зачынаме уж по урядні нашу словицю і днес зас буде календарьова тыма зато же же як єм повіл в попереднім іщы в Старым рочку проґрамі же певно не встигну омовити місяці але пару рока сме добрі хыбаль Омовили як уж єм бесідувал дуже сте писали звязку в звязку з тым з того языкового боку календар тіж має барз вельо файных файных темы котры аж в заполнили цілій проґрам а тепер іщы континуєме Но так си так дякую за тоты вашы коментариі і за тото што сте бесідували писали сте о літі о літі і о яри так же то найбільше не найбільше з тым звязана звязаны з рахуваня о роках же літо то сут тіж літа вызначыню рокы маме многая літа но але сама яр во при ярі ся мі здає хыба найбільше єм бесідувал о тым же мож ярувати о тым же дахто із яры і цудярины значыт свіжы свіжы рослины котры котры іме ярец узме тіж яркы як яскравы ясне блистяче Но і вкінци тото дякую за єден коментар уж не памятам того писал мусіл бы м пізріти Але о тым же то барз цікаве же німецкє яры анґлицкій єр цитам норвезскє дуньскє швецкє ор Віді то єст наша Яр Так просто тото слово пішло пішло пішло в такє значыня рахуваня років а і в нас тота яр ся рахує ся рахує як єден рікно Колиси єдна яр то значыт был Єден рік од ярі ся зачынал рік бо коли ся вшытко буде дожытя наново і так дале і так дале тот тот сосонце збільшат свою активніст і стыплійше свіже єст барже повітря вшытко ся родит ту звязане з молодістю дуже тых символів бусмету могли привести же же тота яр то єднак то єднак ты такій і така пора рока котра не єст звязана з том як раз весном з четвертом рока але геж тіж подібно як літ подібні як літо тіж має значыня цілого рока значыт з того запертого періоду котрий рахуєме надаючы мы рік по рік єден єдно чысло надаючы єдно більше А днес тото што з єм заповіл в попереднім проґрамі займеме ся самома місяцями в декотрых славяньскых языках і очывидно зачнут русиньского што значат нашы нашы місяці одкале они ся взяли но але добрі то уж по музыці а вы ждийте на языковий календар в Словаци Люблю я коли вон пахне были гоцю ти та село люблю я Кыли на ньом співат ситий поробок мрія коли воняте бур рука коли лесит будя Дяльом Колемат коле гочут і на цілий село дя коли лялову зміватом робом таро села його грома лем далеко ви єст горба зо єс ґантами я Коли мояце поряду Коли в руках зорен годили селоя ноль Коле вон пахна коле оцюти на ціле село Я люблю гноє коле нальому на ньо співацимо робия коле вонґрануй Я люблю То рока ся мы вертаме до Словиці но тоты місяці так як одкале ся взяли тото вшыткы нашы нашы місяці Зачну хыба од того же же вельо европейскых світовых языків назвы мі місяців приняли од латиньского з латины зот од римского календаря новотам каждий місяц то был на чест якого до даякого дакой особы до дакого богада но і ци обряду З тым способом маме януаріс як січын посвяченый Янусови фебруарюсы мартюс посвячений бови Марсови апрілі стоы на славу Богенус маюс маюс якраз был посвячений вшыткым римскым Богам аме тіж Юніюс ту до кінця не єст рішене вычого ся на начыст кого так назвали місяц лем мож быти або Абоніюноні або або Люцийови Юнінусови Брутусови Юлию скінци маме на славу Юлия Цезара маме Авґустус на славу Октавияна Авґуста маме о і тепер ся цікавы в латині Місяці зачынают бо они означают Порядкове чысло значыт септембер то <unk> вересен єст <unk> ан <unk> октобер <unk> новемб <unk> і децембр <unk> Но тоты може може ся здає вам чудны тоты чысла чом я крестале Треба ту додати же римскій календар од марця ся зачынал од од мартюса зато і септембра верси <unk> то был <unk> за поряд місяц а октобер новембр децембр наступны Так ци такы уж і і так уж потім остало ту треба повісти же в лемківскым стандарді русиньского языка приняли сме ж хоц то тіжне было такє такє очывидне од самого початку бойшы метрикальны книгы метрикальны книгы з ХХ столітя а і Певно з <unk> мают як раз тоты латиньскы на назвы місяців то был януарий фебраль был гны тіжно марец як раз в днешнім стандарді і май маме з латины але вшыткы інчы мали уж юні юлий септембрі октобрі і так дале они не ішли з латины здає ся мі же допійро в традициі ХХ столітя і то допіро по меджевоєнній традициі ґазета Лемко уж хоснувала славяньскы назвы Місяців такы як січен лютый і так дале ся мі здає же то радше Польскє влияня было з тыма названями місяців хоц як знаме не знамени вшыткы бо маме тіж жолтен як заміст заміст польского паздєрника ци ци ци латиньского октобра так ци так На кінций суповім думам же встигну повім о о тым же чом хоснуєме напримір в Лем фм і латиньскы і і лемківскы назвы місяців але то уж думам на конец Зачніме зато од січня січен то найправдоподібнійше хоц етимолоґія Етимолоґіі і етимолоґіі єст дост дуже найправдоподібнійше січен од од сікати січе мороз товды од того ся взяла тота назлатого місяця лютий ту стареы старе слово бо лютый был постераний як найхолоднійший місяц рока зато і лютий то барже звязаний з тым же лютый сніг такій барз міцна зима міцний міцний Мороз то радше радше то малец як уж єм повіл лишыл ся з латины од мартюса значыт місяця марса хоцу треба повісти же на украіньскым языку лишыла ся іщыславяньска назва березень То од беріз якы товды зачали оджывати по зимі зачали квитнути не я іщы єм єдного напою же буде в днешнім проґрамі тіж о чешскых назвах місяці волоны сут до чыста інча але перейдме іщы Іщы нашы лемківскы маме квітен коли то квитнуты переважні дерева рослины природа ся будит до жытя зато од того взяла ся тота назва Ма як уж єм повіл то перенесене з латины од маюса і з римского календаря і місяц котрий был посвячений вшыткым вшыткым богам і ту тіж треба повісти же то нейде од маіня од такой етимолоґіі сут хоснуваны хоснуваны зо славяньском названьом так ци так ма іде не од маіня лем од майоса з латиньского злотиньского языка червец то значыт же то же то не тіж од червеного кольору то по перше бо черво мают таку таку таку бы барву такій барвник вытваряют чым ся колиси полотна фарбувало Маме вкінци липец тоту тіж не тяжко боли бы товды товды кликнут од кінця червця через липец то відомо липы липет си як найбарже Маме в кінці серпен ту тіжне тяжко ся здогадати же Серпен іде од Серпа коли то ся зачы кінчыли сіно косы і зачынали Жнива Серпен колиси серпами Серпами Зерно жали Но і вкінци ідеме ґу осены де маме вересен од квитучых вересів на полях маме вкінци жолтен де ціла природа предовшыткым мы листя дерев стают ся жолты вы помаранчовы червены барнасты бронзовы Но але жолтен єст єст ту тым тым названьом котре єден з тых кольорів кольорів хоснує Но і вкінци маме листопад коли тоты жолты листя з жолтня уж опадают листкы дер дерева тратят листкы І ідеме ґу грудньови де сут груды замерзнены замерзнены замерзнена земля оталя єст тота назва Но і ту як єм повіл де найправдоподібнійше приняли сме хоц то треба повісти смотрячы на інчы Славяняньскє языкы котры котры хоснуют славяньскы назвы місяців а не тоты латиньскы як о хвильку можеме видіти в чешскым языку то деси тоты тоты названя місяців ся повтаряют але не всяди і вам вкажу на примірі чешского языка же то ны все єст такє очывидне як бы ся оно як бы ся оно здавало Но Але тото то уж поперві дівці нас до яма В ньовівці на свого яма Ой мо Ой котна та памоні доблом долвом Ой котна та памоні доблом домлом Більше служіт не будете Більше служіт не будете під білий шло єр підете під білий шло єр підете Піше тузі де будете підбілишло єр підете підбілишмо єр підете підмійлишло єр під буду тіж не піде де тоту тіж не піде де то дру і орілята наєдномата оряпы Тот проґрам повтаряме То Марянна Железна Народны співанкы в барз файных цікавых модерных неопрацуванях але мы находиме ся в Словици і вертаме до нашых місяців і розважань над Немам не обіцял єм же дашто почешскы повім Я одраз ся оправдам же не знам чешского языка до зрозуміл але не знам аж не тілько зато пробачте як дашто злі повім а по чешскы місяці то Леден Унор Бжезен Дубен Кветін Червен Червенец Серпен Зажі ЖІєн і Лістопад і Просінец такы мают названя і же высмішні на одміну словацкым языку сут абсолютні цілком інчы бы сут взяты зва латиньского языка Но кєд же уж бесідуєме о славяньскых назвах місяців то постарам ся тіж пояснити вам і тоты чешскы леден леден но то о там чуєме барз добрі лед сі єст сніг і лед зато єст леден котрий Котрий у місяц уж барз часто в лютым в другым місяци в фебруарі зачынат топніти і тот другій місяц называт ся унор унор котре мож повісти же там ся в тым болоті ся тоне нуркує одтале унор бжезент подібні як в украіньскым языку або в старопольскым товды коли зачынают квитнути квитнути березы IV місяц то дубен дубен коли зачынают зеленіти ся Дубы то наш квітен то апріль квітен специяльні тото підкрислям бо <unk> місяц в чешскым языку то квітєн та як в нас <unk> нас то уж буде май як єм колиси бесідувал з нашым специялістом од словацкого і чешского языків Петром медвідьом пояснял же і май в чешскым языку єст але лем на означыня <unk> мая перш свята лем на тото Червень то <unk> місяц червенец подібний <unk> і І <unk> місяц тото звязаны з червеныма овочами черешнями вышнями малинами ягодами ци цивинничками они ся товды зачынают ромніти од того мал бы быти червен і червенец Но і дальше Маме сырпент то подібні як в лемківскым языку несподібні як в польскым подібні як в украіньскым зажі місяц то мож повісти од коли єст бабине літо І зас зачынат світити такій такій ясне сонце тот од одсвідчыня пак маме іщы гієн котрий іде то октобер жолтен котрий іде од руі од од звірят котрых рує зачынат ся іщы в вересні штоправда але але потім потім інчы інчы рогаты лісны звіры зачынают руй Листоп лістопад єст здає ся мі зрозумілий бы так само як лемківскым І просінец просінец то децембер то груден Коли то нич до нас пришли комперіі земякы ґрулі бандуркы то люде іли просо і кашу спроси і зато с просінец <unk> місяц груден то просінец коли то треба уж было сігати до коморы по своі запасы по тото што ся зобрало бробило з одвесны через літо і осіню і Так выглядала тота дієта А я іщы Ето в чешскым языку є лем іщы два речыня о тым як то єст з портальом Лем фм в котрым хоснуєме же днес єст напримір другій ден січня януара хтоси ся вродил <unk> заложме октобра значыт жолтня То лем зато жебы нашы чешскы словацкы польскы украіньскы і вшыткы інчы слухачы не могли зрозуміти бо як видите квітен в нас <unk> в Чехів <unk> місяц ма і може і маме подібні але тото вшытко якоси так місяц мі мішат зато і з той причыны то єдина практична причына же хоснуєме і назвы місяців паралельні і з лемківского і з пряшівского стандарду русиньского языка А то была словиця Перше в новым році кєд слухате примєру нажыво Але думам не остатня а бесідила в Демко Трохановскій Демко ЕТлем крапка фм а вы пише як сте писали м радо чытам вшыткы вашы коментарі Тримайте ся тепло словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця