The archive of
Lemko radio

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Видайте як ся мате тым разом словиця но і днес одраз повім же по попереднім проґрамі Так іщы добрі сме мене ґылтнули тых результатів списів повслюдных списів во Словациі і в Чехах о котрых єм предше бесідувал но і ся што вказал же Польскій Головный Статистичный Уряд тіж захотіл робити конференцию жебы оголосити своі результаты но але єм ся дост Но не подала мі ся тота конференция пониже понеже хотіл бы м як найскорше дознати кілько нас єст і кілько іщы по лемківскы деклярує же ся деклярує же же бесідує але на жаль дознали сме ся кілько в Польщы єст люді люди загалом Дознали сме ся же ся старієме Но і дознали сме ся же треба давати собі звіданя чомно і іщы результатів в Польщы повселюдного спису так важного для меншын Не знам ци для вшыткых думам же так але для нас напевно но і што ж зробити Но в днешніх часах коли списували сме ся коли списували сме ся через інтернет в більшости но тоты вшыткы дано уж сут мож іх в ріжных форматах підсумувати порізати на поєдны кавальці і т Но але не о тым буде словици то лем моя така диґресия а не представил єм ся понезє тот проґрам іщы певно даколи буде пущаний дем котрновскій нажыво в радию Лем фм з підвышовского студия нашого радия Днес не буде о списах пониже я тоту тему загачу лем зато же важна для языка а словотя то як раз то як разы то як раз проґрам О языку барже о словах зато і слова но але но але язык то тіж слова і о і дбаня тото жебы был фурт то тіж тота основа жебы такій проґрам як днешній вести Але зачынаме го все джынґльом Зато і тепер так зробме А я знам азбуку Уж познали мы а звуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як маю О як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык ша як школа ща як щавір єд і знак два знак мягкій з твердым знаком попа Но і вертаме до нашой Словиці Днес буде о носовых звуках о носовых гласных Чом Не зато же в посліднім проґрамі тяжко мі было бесідувати через ні сем так бесідувало но ні Не зато была якыса інфекция а Днес о носовых звуках зато же постарам ся вказати де остаткы тых носовых гласных видиме днес в русиньскым языку а по правді де были они колиси або в нас уж днес Не выступуют Але тотым ся не бійти бо язык то така структура то така обшыр же она ся фурт змінят штоси приходит начы одходит але там на його місце штоси приходиты Но покляй язык сам з себе нещезне бы уж ним нихто не буде бесідувал покля бесідує то так він ся фурт од років тисячів років змінят При нагоді носовых гласных ту кус мусиме зачати од териі Як знаме зо школы а тоты што мали нагоду вчыти ся напр лемківского в школі маме гласны і согласны власны то напр Ое согласны К і т они ся іщы многа сут іщы ютуваны в нас а ту і цілком інча тема Они ся розділяют іщы на своі ґрупы під ґрупы але о тым днес не будеме бесідувати жебы барже піти в практику а не теоретизувати Кусіть ка лем од теорити О теориі носовых гласных кєд же Лемкы через знаєміст польского языка сут обознаны з носовыма гласныма Але інчы нашы слухачы можут там зо світа неконечні тоту тему так добрі знати не знам ци єй аж так добрі чуют што то сут носовы гласны то такы гласны котры при артикуляциі Повітря іде не лем через ґамбову яму але тіж через носову яму значыт уявме собі напримір ґітару ци гушлі там жебы м был зроблений звук він мусит быти якыса пушка якыса банька якысе якысе поміщыня якысе пуделко в котрым з котрого іде тот звук в нас то єст ґамбова яма і носова яма і як раз тотай носова яма діє як такій додатковий резонатор жебы тот звук ся зробил жебы выпустил ся з нас з звук Но і ту Тодраз повім же в праславяньскым языку істнували два носовы звукы то было м і о м бло переднього ряду значыт повставало спереду ґамбоям А о заднього ряду там барже барже ззад Но і треба тіж повісти єдно же они не были од самого початку зато же колиси в праславяньскым языку в тым языку што го науковці дослідникы реконструют бо він николи і ниґде не был записаний на основі вельох інчых записаных языків пізнійшых творят таку реконструкцию языка котрий был єден спільний для вшыткых славяньскых днешніх ци пізнійшых попросту языків і зато же Фонетичний систем ціла фонетика праславяньского языка была цілком была предовшыткым барже скомпликувана як нася днешня бо были долгы звукы долгыгласны были короткы гласны были такы такы Не будеме ту входити аж так в тоту терию так ци так они <unk> постали з основаня гласных плюс сонорных м согласных і в тым тым способом достали сме до языка такы звукы як м і Ом Но і ту видиме тото напримір в староцерківнославяньскых записах де на УМ были передвиджены тіж специяльны буквы тзв Юсы тото видиме фм і в староцерковнославяньскым языку з котрого пак тоты буквы хоц уж он і ел не были выповіданы в старорускым языку то і доднес церкви де в тоты Юси видиме як запис давнины так можеме повісти Так ци так староцерківнославяньскій язык перенял носовы власны бы з той причыны певно же был оснований на македоньскых діалектах но і тіж як знаме доднес в декотрых македоньскых діалектах іщы ОМі Оі Суд ну але так жебы іщы тоту теорию скінчыти з сучасных славяньскых языків лем в польскым і в кашубскым языках суд он і ем і то тіж мож повісти же частично некотры уж тіж ся тіж тіж заникнули были тіж в такых давных языках котры уж вмерли то в полабскым ци словіньскым языку але тіж сут іщы даде стрічаны фіксуваны сут як ім поі в македоньскых чы слованьскых діалектах так же іщы деси там сут Але они о чым повім може низка потім іщы думам же заникнут Юа ту од даде ХХ столітя зачала ся дост така велика трансформация тоты ОіМ м зачали помалы якоси ся зміняти в інчы в інчы звук Но і маме ту чешскій словацкій язык де ел перешло в такє е пак і інчы і подібні ся заховує в нашым В словеньскым языку он перешло в фо то напримір мясо і рука то месо і рока В булгарскым дакус пізнійше он перешло в такій звукы неполний кусічка подібне як до нашого ы лем же дуже дуже короткє і о перешло ам ыы перешло в е з мягкє єту з мєсо або або дуп або дн і так дале і так дале І в вельох языках тот звук попросту змінил ся в даякій в даякій інчый Я зато одраз повім же в нас было то Досты дост просты то значыт не было барз вельо вынятків як він переходил але о тым очывидно похвильку по перерві а тота перерва буде досты така жебы м повіл котра навязувала буде до нашых носовых звуків Тот проґрам повтаряме <unk>mы мой <unk> своє словом <unk> <unk> <unk>reati о Но то тепер ци маме носовы гласны Одраз повім ні не маме топер зіданя тот чом дочарта ся тым занимаш хлопе Но о тым повім о хвильку Іщы в десятым столітю в старорускым языку як єм повіл перше тоты Звукы м і о якы видиме в польскым языку днес змінили ся <unk> змінило ся в у змінило сяло ся в або кєд мали мягкы вариянты то в <unk> і в <unk> І тото тыкат бостарорускій язык єст основом і тым такым предшым языком для днешнього і росийского і білоруского і для украіньского і для русиньского з той причыны Е Дам приміры з М перешол в я або в а якєд был бы помякшены но то такій примір праславяньскє мясо якє в польскым доднес єст мясо то і по русиньскы єст мясо чуєте ем перешло в я по русиньскы мясо білорускы мяса росийскє мяса тіж з тым такым а на кінци а звук О перешол в уж бесідую Попы в праславяньскым языку мал форму ромка тото же днес в польскым єст Ремка туж цілком інчы припадкы Понеже в польскым языку кус інакше тото ся одбывало але бесідуєме о східньославяньскым зато можу повісти одраз давна праславяньска ромка тоднешній русиньскє білорускє украіньскє і росийскє рука І ту видиме аж на інчых примірах напр праславяньскє жендло жаты праславяньскє желті части праславяньскій ченст і т ітле і так І в русиньскых діалектах окрем того видиме іщы інчу реализацию давных Ом і коли напримір стоят при приносовым м Дам тут приміры такой вмовы як мняти мнята така рослина такє зіля мягкій І там входит додаткове нно і певно треба было дослідити в якым оно моменті вошло або іщы інакше ци часом не остало іщы з часів коли сполучыня давных долгых і короткых гласных і согласных Н і м што єм бесідувал творили ся тоты осовы м і м Но бо о хылю перейдеме до приміру на слові мука Вандрівницю собі так як Миколаі Співали іщы запамятайте бо до ней дойдеме мука тото такє загальнославяньскє слово котре называты Змягчене я знам но змелене зерно бо тото іде од слова мягкій жем тото іщы має індоевропейску основу а мукат дословні означат штоси што мягкє змяхчене змелене в тот спосіб І мука маме тіж мука цо значыт тот тиск змучыня мы давліня подавліня і так дале і так дале ту од ту іде о тото од од слова мяти або тото што єм повіл перед віком Мняти так часом часом чуєме Ту іщы єст єдно што тепер не почуєме бо мы уж тепер маме постійный акцент на передпослідній склад кєд бесідуєме о лемківскым стандарді русиньского языка але в росийскым языку акцент єст Мука то єст на бесідує ся о тій муці о тым озмеленым зерні а мука акцент притиск на перший склад тото мука же хтоси там дакого мучытно хоц і ту треба повісти же притиск в праславяньскым языку тотыма іщы а може і николи не провірена Но то тепер з інчой бочкы але дальше о носовых власт Цікавым барз цікавым рефлексом носовых власных в русиньскым языку єст реалізация як Н Цікавы приміры то напримір такій лемківскій примір новий Санч по польскы нови Сонч і там чуєме докладні тотносовый Власний Нови Сонч але то іде тіж од старого запису напр на мапах сандец так тіж не по латині ци вымадярскым языку были абы было реалізуване тото названя Маме того придавникы сандецкій новосандецкій не новосанчівскій бы было з поношаме правильност новосандецкій Але ідме дальше Маме такє словек Вансы і зо того назвиско Вансач і тото АН то давне Оу Само слово вансы єст зафіксуване же было хоснуване в західніх лемківскых діалектах зато при норматывным слові баюсы в котрых тото Юто тіж рефлекс старого носового Олу польскє вонсы Зрештом я то особа были основаны назвиска ци прізвиска так як адвансы был вансачы од бы баюс баюсы был Василь баюс славний наш Славний наш наш збійник Но і ту ідеме до нашого музичного приміру іщы єдно такє слово пошырене в цілій Карпатскій Руси перед секундом ім провірял словник Юрия Чорія з Підкарпатской Руси і ту видиме такє слово як вандрувати Ту тіж видиме а Н як давний носовий звук од того маме тіж дуже інчых слів од того іде і вандра значыт тот што Тот што вандрує Аль то барже барже в значыню Волотюга Волотюга то там в своі Волотюга тіж і здавны тото Юто давны Ел Маме слова Вандрівка вандрівник вандрівниця і так Зато єм дал тот музичний примір од Миколаів як вандрувалі вандрували вандрівниці был єм завод Но іщы єден примір такій плянтати плянтати такы там через АН хоц тупевно бы м повіл же то може быти і іти з польского языка якій но на взір реалізациі носовых гласных через АН вошол до нашого языка але ідме іщы дальше бо напевно Видите в польскым языку же в творячым одмінку єднины єст там форма ноґом ремком Іде мі о кінцівку штоправда але але в руці языч окрем Он на кінций ча будеме ся занимати тым ОМ Представме собі як тото было в давных часах того рода одміны Слова мали творячым єдинины форму ноґом або ремкойом Як уж єм повіл перше носове он перешло в нас до У што значыт же мусіло мати формы з кым з чым з ногою з кым з чым з рукою Но і так тіж реализувало ся старорускым языку од якого іднешній русиньскій языкі і інче сучасне східньославяньскє языку і таку форму видиме напримір в церковнославяньскых текстах така доднес літературна форма украіньского ци цици росийского так ногою рукою з одповіднім очывидно акцентом аж і в росийскым ся кус скоротило до рукой ноґой і так дальше І ту наступна цікавинька через близкіст з західньославяньскыма языками русиньскій язык не все Історично ішол так як східньославяньскы языкы чого ту маме примір так бесідую о тій формі ногою рукою Приклад зашто тото польскій вказує на процес сягніня то такій процес фонетичний процес і історичний фонетичний процес коли редукували ся звукы ту в тым в примірі Ой Што з формы ноґойом Дали польскє ноґом Ремкойом Дало Ремко Нові в нас тіж было тото стягніня котре дало фінально формы руков ногу так як записуєме в пряшівскым стандарді русиньского языка і в підкарпатскым а на Лемковині на Лемковині то єст руком Ногом там тіж єст тото стяніня не рукойом ногойом лем руком і ногом Але видиме же русиньскій язык як пограничний помедже східнім східніма і західніма славянами хоц етимолоґічно східньославяньскій Не все ішол як інчы східньославяньскы языкы як росийскій украіньскій ци білорускій но і добрі Но тепер вернийме або підсумуйме собі што было з того Лі бо треба уж помаленькы іти до Берига Днес было носовы гласных і хоц іх уж нас неє то кєд добрі поглядаме то іх взриме Евне перешло в У бо і в нас было першло в Або одповідно в <unk> я по змягчынях То єст днешній польскій голом значыт голуб давне праславяньскє пенть значыт пят але і інчы рефлексы такы як вансы вандрувати плянтати Санч Ой шыбы Пантну єм на невымінил село Пантна то там тіж названя села Пантна свідчыт же колиси в нас тоты носовы носовы звукы носовы власны были А тепер што з уж і в польскым языку не заникают До недавна было видно іщы тот процес заниканя носовы гласных такой лем в польскых діалектах а лем тепер як почуєме вучыме радийо вучыме телевізию м фурт чуєме як то суварит ноґом ренком заміст ноґом ци ренком Но што ж така доля языка така доля звуків якы сут в ним і його мож повісти обслугуют Тота одвічна зміна і трансформация буде тырвала як уж єм повіл на самым початку нашого проґрамі Але бодай маме о чым славовици побесідувати бо чым бы были был язык без слів А я бодай на конец кінцьом припомну же кєд мате своі даякы приміры повандруваня через пантну до Словиці до проґраму Славовиця пиште прошу На мій майльовый адрес то демко ДV крапка фм то была словиця Дякую сердечно Запрашам на наступны проґрамы Словиця Проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововиця