Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 52
Слововиця #52, 2023 05 15
Episode description
Слововиця #52, 2023 05 15
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja omawia fonetykę łemkowskiego wariantu języka rusińskiego, zwłaszcza wymowę i zapis głosek związanych z literami Л i В oraz przejściem dawnego Л w dźwięk określany przez prowadzącego jako niesylabowe У. Prowadzący podaje liczne przykłady, m.in. formy związane z wypowiadaniem, wyrazami oznaczającymi mowę i słowo, nazwą wołka, Mихалів oraz imieniem Владимір, a także porównuje je z sąsiednimi językami słowiańskimi. Jego wniosek jest taki, że mimo regionalnych różnic wymowy zapis powinien pozostać wspólny, a łemkowski rusiński należy traktować jako jeden język.
Automatic transcript
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця Но і зачынаме словицю проґраму языку на языках подам одраз мі імель бо часто пишете алюб зараз повім же не все пишете бо часом маме ся нагоду споткати і В такым добрым складі але повіл тот емель Демкет Лемк Крапка Ф має навізу до того же мал єм такій дост хосенний підзглядом бесід вікенд посеред котрых были бесіды і о словици і о языку знал Може так повім было тіж о послідній темі зо Словиці яку Не лем тото же обіцял єм продолжыти в попереднім проґрамі але тото же вкус практикы і голосів слухачів Но почул єм нажыво но і практикы днес буде більше ту одраз здравлю єдного з шестьох Петрів вытів кох было разом На тій стрічы якую за накрисіня напряму днешнього проґраму я знам де іти хоц тема ся не змінит буде більше примірівю днес бо такы найбарже любите так выникат з вашых відомости якы єй присылате А тото вшытко значыт же днес попрацуєме з буквами Л і якы часто вымовлюме як Л Ну і може тото часом нам робит проблемы але найперше традицийно так як і все наш языковий джынґіль котрий не буду ся боял пустити зас А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто б як буков ве як Ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква Йот як Йоси каяк коса ел як лоси м як мала О як орел пе як пані р як руснак С як слуга ты як терка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церкул че як чыжык пша як Школа ща як щавія як Явір є <unk> знак два знак мягкій з твердым знаком Ту з нас словавит ся і днес забереме ся зас за звук у котрый робит нам часом проблемы предовшыткым в тым як го записати бо можеме ріжні і о Одраз повім же бесідую ту о лемківскым вариянті русиньского языка бо нечній проґрам тыкат ся фонетыкы лемківского языка лемківского вариянту русиньского языка і уж выси повіли в попереднім проґрамі же часом мусиме пристанути і добрі подумати бо давне Л перешло вы А часто в переходит В тот звук в тото нескладове У як Фахова єст называне і повіли сме собі тырден томі тото тому же то не лем в нас бо той шырше на цілій словенщыні такы переходы сут знаны ту польскій язык серболулжыцкій язык мал такє на східній совеншыні бірускій украіньскій на полуднісербскій хорвацкій інчы языкы анґлицкій французскій і іспаньскій мале тіжкы тенденциі очывидно в ріжных позициях слова ци в меджесловных получынях Но але такє было такє выступувало Зато же аналоґіі будеме глядати рачы в славяньскых языках Но то тіж на лемківскым і на тых помічных языках ся тіж днес зосердиме жебы дати сотакій вступний примір перехід давного Л вымові то така зміна і в польскым і в білорускым украіньскым ци ци ци ци лемківскым На примірі мытьой особы взагалі минулого часу єднины можеме собі собі дати такы приміры як ходіл робіл в польскым языку в лемківскым то буде ходил робил в білорускым хадів рабів по украіньскы ходил робил но і тут треба одраз повісти же якісні тоты звукы лы на кінци они кусіцькы мінімальні ся ріжнят в лемківскым і в білорускым тото лбы накінци буде подібне до польского лы В украіньскым воргы баржы сут стиснены і складают ся барже в сторону вымовы В зрештом тото видно і в записі в украіньскым языку бо там заміст буквы Л найдеме <unk> Але ту так детально не будеме того розсмотрювати бо ріжниця невелика а процесы того переходу давного Л Вы тотоны складови сут барз барз подібны Але кєд зрідаме собі самым лемківскым вымову буквы В ріжных позициях слова ци в меджесловных получынях то будеме мати таку дилему де записати В де записати Е кєди уж ім повіл же вымовиме єй так само ци ци ци ци си дост подібні уж сте певно выймали же я за тот час за тых пару минут проґраму уж нераз выповіл тото л што запишеме Або як в або як Ел там Думам же выповіл вымова слово словицям такы то тут будем мати дуже примірів я уж іх записую напевно зосереджу ся іщы над словом Волк Михаів тото село де проходит де проходит ватра ватра тіж добрі примір Але Михалів то буде то добрі примір такє імя Владимір там тіж маме і Ве і само видите же же днесы іщы єм не зачал темы а уж хіб вельо іх схоснувал зато найперше запрошы вас на перерву а пак будеме си Розберати тоты тоты поєдны слова то будут лем приміры але будеме хотіти найти даякы принципы так жебы жебы не треба было долго думати на тым де записати В де записати Ел Думам же тотнешній проґрам зор зосереджений радше на букві В і як єй выповідати вам в тым поможе а ся надію же поможе Но то чуєме ся по перерві Ворослеку Звырославу літі і але горомскєн треба зубну покалекували коли го доведалювали руками не было І <unk> раів Вшыткі тримают Котуты стати зажды домісти завжды паре чы мало так же і серці маґень ориґі ти любим касівы на хвили о рівні гейти люби мо <unk> граів Вшыткы стрепаю ва <unk> <unk>re бла Днешні музичны приміры то не сут такы нот мож повісти принагідны за то же ту як раз кавальчык <unk> Хлопці котры барз часто хоснуют русиньскій язык в своіх піснях Ной тілько Вертаме Словіці я днес буду бесідувал лем о Лемковині і о лемківскій фонетиці але хочу тіж вказати же же і в на Підкарпатю і на Пряшівскій Руси тоты фонетичны процесы проходили Вертаме до нашых тем бесідуєме о ладі умови Як ся часом мож з того сміяти а так на поважні того о фонетичній зміні давного ЛІ але і давного в тото само В зато тепер тоты примір што єм обіцял до ПРом коли маме проблем ці записати Л єст посмотріти на сусідні славяньскы языкы ту лем обережні смотны украіньскій ци цибілурускій язык зато же в украіньскым там не єст захована етимолоґія і давны Елист часто записувана як в <unk> подібні з пяшівскым стандарді русиньского языка ту тіж увага до білоруского бы тот запис давного ІІ Л В тых місцях де была тота фонетична зміна в даякых позициях єст записувана такым у з такым дашком Не будеме што тото зараз сходити так ци так таку полну етимолоґію думам ліпше будеме видіти в польскым ци словацкым языках і они нам поможут записувати по лемківскы Але добрі То ідме до допримірів выкотрым выповіл в першій части нато выповіл од часу слова выповісти і зачынаючы так од початку префікс в повісти престі фікс вы хоц повіме ци в Ци Вы то все запишеме через В незалежні од того з якого реґіону Лемковины сме то поіме выповісти выповісти але мусиме запамятати же тот префікс В як принцип все запишеме через В незалежні од того як го выгвариме Маме ту тіж корін того часу слова Віты повідати од того він єст Но як го зрівнаме з польскым повядат си повєт си ци зловацкым поведат то там добрі чуєме же там єст вель Зато незалежні од того ци ци повіме вы повісти два раз тото не складове У ци в упрощыню ЛЕ запишеме Е В Но і тото што уж єм повіл днес або або перше повідал накінци все будеме мати Л Понеже Я Ты він повіл повіла повіло в обох часоодмінах в минулым часі все там запишеме Л польскє польскє Лы але котре іде од Лой кєд собі доложыме множыну той часоодміны і тото што єм повіл в попереднім проґрамі же перед е і перед ы кєд не маме кєд там буде выповідане барже Ле то дає нам мы они выпові ли кінцівкы Лото кєд ту буде в записі Л то так само як і яты він повіл выповіл Повіла выповіла повіло тамтіж в тых родовых кінцівках буде тото ел тоты кінцівкы будут тото тото мати То такій примір тіж котрий єст принципом же в часо одмінах на кінци незалежні од роду і незалежні ци ту радше все повіме м лы окрем ганьчовой высовой Ботакы тіж іщы бы на жаль остаткы того давного л там іщы недавно выповідали може іщы тіж выповідают то єднак більшіст Лемковины повіст через Л але запишеме тым разом через Лымова вымова Бесідуйме як хочеме але ту тіж маме префікс В такы як вымова выхід дайме собі выграна тоты одчасословны назывникы од тых часослів вымовити выходити выграти то і в тым префіксі все схоснуєме в записі буку В якы уж было передше повіджене Тутіж корін мовы посмотрим собі на польскій мова там тіж буде нам леґше тото слово славяньского походжыня то і в нас буде буде в был р слово слово слово най буде як його выпоміме то так ци так буде все словославяньского походжыня і ту тіж легко запамятати же перше буде Л а другє вы да як в польскым <unk> Але ту цікавым приміром єст одміна дальша одміна бо маме в єднині маме хтошто слово кого чого слова кому чому слово кого што слово З кым шым зо словом і в сло ві або сло ві Возме син іщы множыну жебы м повіл дальше маме маме хто што слова кого чо слів або слів кому чому словам кого што слова з кым шым словами і з о кым очым о словах Но добрі І маме тот місцевый одмінок єдныны маме о слові жебы м так выповіл як жебы было два раз тото лы схоснуване і коли припомнеме собі же гласний і всех змяхчат то такій принцип но ту він не буде мал свойого застосуваня бо ту будеме мати тото што єм повіл перше же тот звук лы Не то тзв нескладове У а уто гласний зато власний гласного не даст раду в вымові змягчыти не остає Л І все запишеме так як єст корены с того того слова слово о слові Перше буде Л а другє Ва іщы цікавше то єст врождаючым множыны бо форма кого чого слів неє двох слів То маме не лем перехід Лесторичну выміну Одо І слово слів там О І о тій історичній выміні єм не раз ловици бесідувал же в запертых складах то што ся на согласник інчат то перешло і зато слово свів але там коріны хоц ся корін змінят так слово свіл то більше ся нич не мінят там буде все слово свіл значыт перше буде ел Ел бы як в записі а другє Другє ве Я іщы думам же бы при нагоді Михалова до тотого села тото тото тото припомну Рюкєм іщы словиця але возме собі сливицю так кєд ту маме сли ту маме перед і тото єм бесідувам тыжден перше в попереднім проґрамі же ту все записаме л бо і і так зрештом вымовиме Але не баже мі о тото же там ся находит суфікс слово виц Ця там змящене Ц высупує тіж як ниц як іц часто схоснуваны для рослин але не лем різовиця або тіж і спивниця каплиця тендериця но ле в тій версиі звицно і тото в собі схоснуєме же там відомо буде ве кєд собі посмотриме на польскій язык сліво віце так там тіж буде там буде в Волк волк то єст добрій примір і хыба найпопулярнійший примір бо вшыткого штырі звукы аж два з них то тото ев і ту сміл можеме схоснувати інчы языкы як польскє вільк Юж будеме знати як волка записати же перше буде В другє буде Лзрештом словацкым Маме тіж най тото буде підповідю Но і тот Михалів іщы бо наділ ся же тото што єм дотепер пояснил то уж вам само підповід же кєд схоснуєме інчы Фонемы выступуючы в языку то скоро будеме знати же з тых назвиск Можеме в назвисках тото видіти же походят од того імене Михал так Михал Маме такы назвиск як Михаляк Михальчак там Чуєме вкінци же то єст змяхчене л і то тіж такій принцип о котрым певно іщы побесідуєме при нагоді змяхчаня змягчаня того лы то собі побесідує в дальшых проґрамах але відомо же там тото вшытко уж чуєме же нам каже записати В тых назвисках Михаляк ци Михальчак Лы перед я або з з не мягкым з мягкым знаком Але вернийме до Михалова Другєлы в назві села так Михал І но і ту маме такій дост популярний Присвінний суфікс Він має в нас форму або О або І Но уж ім тото тіж том повіл знес же в запертых складах єст тота выміна О до і о ів но і з тых самых причын з котрых слово в рождаючы множыны змінило ся в слів но то з той самой причыны мамы Михалів але Михалова так Но і вшыткы присвійны формы такы нянів стрыків няньова стрыкова там маме і <unk> і або <unk> і тоты тоты самы суфіксы они ся называют присвійныма бо собі можеме присвоіти то з чыйсе нянів стрыків і так само о того походят назвы назвы такых слів як не як Ґладышів реґєтів не лем не лем в приселах тото з істах Краків Пряшів Пряшів і так І мам іщы єден файний приміры В Владимір то єст супер примір бы барз цікавий бо маме і лы при собі Но і так на лоґіку тяжко буде выповісти два раз тото нескладове у Не думате уладимір тяжко повторити то не єсте як з буквом Енже напримір священник Істинний або дашто інче де н можеме з такых типово нефонолоґічных причын даме раду выповісти Но ту буде барз тяжко но предовшыткым зато же тото вытой тзв пілгласний і тяжко бы го было хыба жебы такє долгє лу повторити О тым тіжо хвильку повім Вадимір Но ні но так рад ся му не буде але то примір де два звукы вымовлены попри собі і зробили бы такє долгє утіж поясніня двох версий вымовы В Владимір де ясно на початку чуєме В а другє то буде тото вы о котрым днешы бесідуєме А як привір інчого фонетичного процесу того з такым здвоіньом двох здвоіньом такых самых звуків єст тіж вымова Ладимір Там єст єдно нескладове у Вадимір де два першы звукы ся зуніфікували Зрештом маме тіж такє село на Пряшівскій Руси в котрым тот сам процес видиме Ладомирьова Владомирьова так Але памятайме же не смотрячы як вым выме імено Владимір то все запишеме перше В а на початку пак Л но і там дальшы буквы Нові примірі было гідні Я надію ся же то были такы достосенны приміры жебы бодай зачати тоту тему і такы приміры котры Вам поможут Я іщы ґу вам верну до тепер запрошу нич підсумую на музыку Улетіл бы м на край світо Як вите што в Політ ге мі оно ліза то моустра мочка з няньом ге гей поягнітя ред От ро Но тот примір тіж замірено єм дал Штефан Штец пряшівской Руси наш Маестро фолькового співу цаспіополетіл Бом на край світа зато хочу дати другій реґіон Карпатской Руси де і процес переходу звукового переходу з Лдо наступил Я хочу лем повісти єдно же ріжні бесідуєме ріжні вымовеме бо такій єст язык зрізницювана фонетика то прикмета абсолютно каждого языка в ріжных реґіонах в діапазоні в обшыри доданого языка бесідуєме ріжні але памятайме же язык єст єден незалежні ґумовыме все запишеме так само Ци выповів ци выповів ци вымова ци вымова ци вымова Ци волк ци волк ци Михалів ци Миха Лів о тым буде о тыжден ци Владимір ци Владимір маме єден лемківскій русиньскій язык До котрого слуханя і розбераня буду вас хотіл запросити уж о тыжден а днес уж помаленькы кінчыл пращаючы ся і дякуючы за днешній проґрам Тримайте ся словиця Проґрам о словах нашых і на нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця