Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 62
Слововиця #62, 2023 10 02
Opis odcinka
Слововиця #62, 2023 10 02
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy łemkowskich słów i zmian fonetycznych, zwłaszcza form цма, тьма i тма oraz możliwego wpływu polszczyzny na ich użycie. Prowadzący, odwołując się do dyskusji internetowej, przykładów pokrewnych wyrazów i folkloru, ocenia, że w języku normatywnym właściwsza jest raczej forma тма, a цма może być formą lokalną, dialektalną albo dopuszczalną w przysłowiach. Na końcu zachęca słuchaczy do zaproponowania łemkowskiego, rusińskiego lub szerzej słowiańskiego odpowiednika przymiotnika цікавий, który według niego jest utrwalonym polonizmem.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам красні зо страны Демко Трохановскій в Словици нажыво витам красні тым більше же надію ся же уж ся чуєме Бо в попереднім проґрамі мал єм якысы технічны проблемы Дякую уж за перший коментар З єдной страны дякую же чую же єст реакция зройы а як і коментар так коментар же бы м за інтернет заплатил так то не в тым проблем просто в радию часом ся якы си такы Такы річы трафляют Не витам красні словы ця в тым моменті я іщы повім же Демко ЕТ ЛЕМ крапка фм том ємайльовый адрес дякую за вашы За вашы інформациі за вашы темы єс іх фурт вельо Не вшыткы ся ям дают на таку просто просто тему котру мож бы было в Словиці повісти зато же то в великій більшости тішы сумовліня того што сме бесідували як напримір тыжден о Слезі або о Сизі Я заповіл шумно шумно же то тыжден тому буде квівендеі неконечні то так было бо та была так цікава тема же мі з єдным зіданьом зышло на цілий проґрам Зато може тоту форму <unk>BB на разі лишу як ся тых звідань не зберат більше то охочу на неодповід лем си іх зрыхтуют так барже синтетычно Дожебы не заняти цілого проґраму лем єдном темом злабарст файна але знате як уж єсно на цікаву тему Лек ся оповідат якыси так сама она іде якоси так жре так ся крутит Но і зато часом часу не страче днесы тыма інча тыма нова Але то як знате тіж бо сте уж привыкли ґу тому же же зачынам джінґльом зачну і днес джінґльом і о хвильку ся уж намявит тото о чым буде о чым буде в днешнім проґрамі А я знам азбуку Уж познали мы а з буху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як маю О як орел як пані р як руснак С як слуга до як тырка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык ша як школа ща як щавій Юяк Ювас я як ябір єд <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком Такій деме до днешньой доднешньой темы такой новой уж єм повіл тото што єм потіпоси выступі такой новой може з той причыны же або новой формы вид єм днесна в фейсбуковым профіли фай по свому єден фразеолоґізм а же спостеріг єм тіж часом же І по моім проґрамі або з анонсів на моім профіли хоц о нерідкы або з повторінь словиці ци языковых хокусів покусів тіж тот профіль часом дашто з од мене схоснуют днес буде в другу сторону то значыт я днес хосную Там тот пост Пост з пригварком з пословицьом з лемківском но але очывидно будеме ся уж неодолга по музыці в тым вшыткым розберати не повім як то єст з єдным змягчыньом в істориі лемківского языка Но одсувидно по музыці Ой кроцьком коні кручком ой кроцьком коні кручком о рідмоточку Ой черкають парі чий черкают гуй парібци мій нашымлацьком ой дзеркают парібци черкают мож парібчий рід насимовлячло ой хоц бесте черкали хоц бесте черкали раня Ой як вам не вийодвам не вейду бо язрукова ой год вам не вийомагам не выйду язы лі Ей бо і яздрувана ей бо яздрувана завіло пана Ойж дві неділень кіж дві не геді лемкі я і ярчку дала ойж дві неділе кіж дві не ек я рушку дала тьом муліву муліву з вели гліву Оєсий мудам прав ісиму дам праву з великого жалю да мора воєш ся могла праву Це великого жалю ма го норма параґра ма горобі м рана То Лемко вертаме до Словиці Я повім єдно же в Словици і в языковым гукокусі по кусі нераз сме ся отерали о такы звукы як ты як ды як гры і мягкы іх вариянты прібували сме си іх розберати прібували сме зрівнати напримір з польскым языком ліпшого зобразуваня нашой темы темы і днес будеме такє слово розберати якого переміна через вікы розвитку русиньского языка принесла кус ненормативний результат Бесідуют о цитаті з єдного з фейсбуковых профілів Я тепер цитую як є ішы в горі селом велика цма была як бы не тота палиця курка бонязіла Ту іде о забаву для діти Не буду входил што то бы зало даяк бо сме неходиме ся в проґрамі о языку і до злот сма темнота змерк мракы То одраз на початок повім же то єднак буде польоні з лемківскым языку але ґу тому іщыси дійдеме піду тепер до дискусиі яка ся вывязала під тым же Постом была пропозиция же то не цма лем тма або тьма з мягкым Т і авторы того того профілю бесідуют же слово тма походит до слова тма і же мож хоснувати як синоніма хоц не в каждым контексті бо цма може быти бо То не лем темніст темніст мракы змеркы але тіж велика кількістной там Єден з участників той дискусиі бесідує же як раз нодма можеме тіж хоснувати тіж як кількіст як темнота як місце даякє туж шырше і ту тіж сут Сут приміры предовшыткым біблийны приміры якы не бесідуют о тій Тьмі як о темноті як о тым ряві о змерку а тіж як о о пеклі то з тьма Дотуж єс бы м повіл дост далекє бы переложыня на значыня того слова так ци так велика велика ци великє чысло провасте ту бо по польскы єст ведена дискусия Нале на конец така констатация єдного з участників той дискусиі же здає ся мі же слово сам може быти просто фонетичным записом так напримір як в слові лжыця дахто повіс жытя жычка але записати треба лжыцю Но і буду ішло даше в тоту сторону того участника дискусиі жывы повісти як то з тым з том цмом або тмом мало бы быти Як уж єм повіл то буде радше польскє влияня тота цма може і так сме бесідували під влияньом польского языка но але нормативно буде ту тма єст Тото вшытко з той причыны же в польскым языку уж од <unk> столітя давне мягкє те ци мягкє де оно кус ся змі зміняло Мы то такій процес палятализациі значыт змягчыня Ек согласний твердий согласний достає мягкіст так як стоіт при другым согласным но і Но і ту бы мусіл долго бесідувати чом так было ци єден влієм на друго чом другій на першого а на першыня другого іде о тото неже давне мякєте в польскым языку перешло в днешнє знане як тьсь то напримір давне мягкє де не перешло в Дз перешло в ци а Дз перешло в Дз Но і тота же палеталізация тото знякчыня видиме в такых в такых примірах як напримір як напримірі Наше лемківскє тихо то єст тіхо Знати кінцівка зрештом вшыткы кінцівкы інфінітивів знати робити ходити значыт знать робіт ходіть лумят ся і тше як дальше там видиме же коли те было мякє в польскым языку оно в істориі зміняло ся зміняло ся фыць Листом такій процес в польскым языку проходил не лем в тых такій може докінця такій подібний процес проходил і при інчых звуках напримір тото што Для вельох осіб што ходят до польской школы не знают лемківского языка м може быти проблемом днешнє польскє рз і з крапком так о невымальний так само як ЖЕТ Але старчыт знати подібний язык де напримір лемківскій де знаме же ріка то єст жека і писане через Р зет як Рыцар Торич Рыцеш Береза Бжоза і тых примірів можеме множыти множыти і мно орил ожел кривда кривда беріг бжек Знаме же кєд по лемківскы буде р то по польскы буде бжекы такій в тым примірі того р Іде од того же кєд бы сме знали вшыткы же давны мягкє р в польскым языку найперше переходило теку Но таку дівтонґічну стадию жебы такє ржы такє не до кінця жы вымовлены але конец кінцьом доднес дішыло до того же зломлене так якты як тото зет скрапком як слові жаба ци жолти Но і зато з тым проблем єси Як одріжнити де записати р з де де зет скрапком Най вернийме до нашой цмы приведу зас тоты тото еприґварку тоту пословицю якя ішол горі селом велика цма была як бы не тота палиця курка бы ня зіла і ту як раз видме тоты примір де маме польскє слово тьма Хоц ту тіж треба повісти же згідно з лемківскыма історичныма тенденциями до до одмягчыня бо ту так треба назвати то не єст такє до кінця ствердніня то єст одмягчыня даного звуку не лем не маме тьма лем в тым примірі маме Е цьма Што бы могло тіж вказувати на тото же там же там ориґінально могла бы быти могла бы быти тма Ту видиме як раз тот процес На примірах того слова як в лемківскым языку розвияло ся мягкє те а як в польскым языку розвияло ся мягкє те в польскым перешло до мягкого мякого Зрештом тма мусит быти ненормативным в нашым языку словом нестандардовым радше радше польонізмом пониже рефлексы той основы маме в вельох в вельох словах тма темрява не буде Цемрявы або цемрявы темно отут по польскыма мезыштом тімно од того самого іде Посмотриме собі в вельох інчых примірах в лемківскым языку Тесля тесати то по польскы буде ся цьосат там чуєме тото же давне мягкє те в нашым языку Хоц днес єст тото тверде бы єм поюже ся одмягчыло тестля і тесати не оно коли колиси было мягкє ци тихо ани тіхо ци тоты кінцівкы інфінітиву котрых єм поіл як робити ходити мати рати видіти і так дальше Посмутме собі о іщыту на файны на цікавий Примір цікавый примір цікавый єст такым придавником котрий іде од якого прославяньского часослава одтікати начыт Куста як наше днешнє втікати што коли ся означало скоро летіти гнати діганяти значыт в такым значыню же тот хто скоро летит хтой з быстрых хто єст такій скорий Но тото єст цікавий але то мог повіти цікавий днешня тота форма цікавий Е Де синонім можеме можеме м доти перевезти бы перевести якійщы або або привести інтересуючы ой там іщы певні пару бы сме нашли жебы не тратити часу так ци так цікавит нас днес тіж єст польонізмом не тілько уж осадженым в языку же єднак з той цікавости і з цікавого радше хыбаль не зрезиґнуєме Але як смотрю на тму то радше мі ся здає же нормативном буде тма темрява темно і радше тверде як мягкє те на основі того што єм пой Хочу тіж повісти єдно же не іде мі о тото жебы даяк критикувати жебы даяк гым даяк там ся натігати в тоту сторону хочу лем повісти тілько же Хотіл бем схоснувати тот примір як омовліня той темы мякого Т в лемківскым языку ци ць з котрого но іде в польскым языку Но і як бы не было ся мі здає же то уж вторичне Не тьма лем цьма в нашым языку де уж хоц перешло то іщы ствердніло значыт же ся одмягчыло І рад ся така така форма у не радше може в пословицях была бы до принятя в нормативным языку в нормативным языку Ужрадчыні Але послухайме собі даякой музыкы і думам же іщы вернеме до той темы жебы єй даяк даяк завершыти і і підсумувати Боже <unk> ЕС нашого пости і во жы Так і вертаме до Словиці Гудакы з Підкарпатской Руси о Комерику нам заспівали зато мы тепер поленькы будеме кінчыти днешню тему опозициі Тмы і тмы зытым явыштом ту можеме тіж кєт маме од тмы тілько маме тілько рефлексів тым ява темно і так дальше но само тото ж по тым лем видно же цма може быти лем формом речу обочном формом даяком диалектальном формом котра дайшы фізиолоґіі єст хоснувана Є ім цікавий ци сте спостерегли же тіж бесідую хосную нормальні нормативні цікавий Такій малый конкурс кєд пришлете на димкы ЛЕМ Крапка фм даяку файну пропозицию як заступити цікавый дакым славяньскым добрым або общеславяньскым языковым словом то я ся удячу дакым даком платням або книжком порядном або іщы подумам Ту тіж іщы єдна справа Вважайте на тото што єм повіл з тым мягкым р в польскым языку же то днешнє р сут выняткы то примір ребра В польскым днес повинно быти записане ребро через р то лем традиция запису і там такы мало фонетичны справы з істориі языка до велеґу тому же днес ся польскє жебро пише через ЗЕТ з крапком Хоц не повинно Одсылам до давных старых проґрамів языка войокуспокус де єм на тото зверне увагу Ту іщы єдно співанку музе знати з горы ся хмарит здоло ся хмарит буде ляло буде дощ сподабало ся мі дівчатко в сусіда але мі го не хцут дац То єст тот примір о котрым бесідую за хоц маме маме в фольклорі маме в даякых співанках і даякы формы котры Не сут нашы сут на певно сут на певно ци зо словацкого языка ци з польского языка з сусідуючых з нами незахідньославяньскых языків то они то треба повістом поповісти одраз не сут нашы Само тото же ту кєд бы сме хотіли нашу форму же мі го не хцут Ани хотят туж бы сме выдолжыли од вас клады не хотят дати туж бы нам ся ани співанка не згодила ани ритм того верша абы ся не згодил но і музыка бы пішла дальше а мы бы сме іше співали бо с бы сме мали за за вельо складів Што можу повісти в фразийолоґізмах Допущальне схоснуваня ци реґіоналізмів ци діалектизмів Но зато же то предовшытком душа языка Язык каждий має інчы влияня має ріжны своі локальны формы То єст душа языка то єст душа народу Але то несце сут нормативны слова они творят богатство але не входят в тот літератскій язык або дай такіх не можеме постерігати Ото в тым примірі іщы раз приведу тоты тот цитат фейсбукового фейсбукового профілю якє ішол горі силом велика цма была як бы не тота палиця курка бы ня зіла Што бы міг рекомендувати може тілько жебы означати же цма то нормативна тма так повинно быти але файні же іс цма бо хтоси колиси так тото зафіксувал так співали так хоснували і же така форма тіж локальні діалектичні реґіональні выступувала Ну і надію ся же тото што єм хотіл повісти то єм Вам днес передал але вынезвайте писати на демко Ет лем Крапка Фм припомнул о тым придавнику цікавий Мам тепер темряву в голові тму а і тму же як бы заступити придавник цікавий нашым лемківскым русиньскым ци загалі славяньскым словом котре бы не было аж так Уж влияньом з інчых языків як слово цікавий о котрым єм повіл Добрі Ядякує сердечній зовнішній проґрам то была Словиця Демко Трохановскій Но і чуєме ся в наступных проґрамах наділ ся і вірил Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця ми