Skip to content
EN

Words, identity, emotions

The archive of
Lemko radio

About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.

Слововиця #64, 2023 10 23
Ep. 64

Слововиця #64, 2023 10 23

•

Episode description

Слововиця #64, 2023 10 23

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja jest poświęcona słowom i językowi łemkowskiemu/rusińskiemu, a prowadzący odpowiada w niej na komentarze słuchaczy oraz wraca do tematów z poprzednich programów. Omawia m.in. wyraz związany z wiosną i początkiem roku, proces ściągnięć w formach czasownikowych na przykładach polskich i łemkowskich oraz, jako własne stanowisko w dyskusji, normatywność form związanych z тма/цма i przejściem dawnego т w ц w różnych standardach rusińskich.

Automatic transcript

Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам красні словици Демко Трохановскій на жыво витам красні тым більше же сме мали кусічка первы так ци так жебы м не забыл одраз припомну свій ЕСКО ет ЛЕМ крапка фм там де ет то сивстал ти польску малпку ци там інчу росийску собацку ци там дашто інче што творит тот такій чудачний знак якій ся явил Пошырил враз з цифризацийом нашого жытя Вытам красні зачнул одраз од джінґля якым си зачынаме Бо днес темы вельо такых што нам ся назберали декотры будеме кінчыти декотры будеме припоминати Але відомо то уж по джінґли А я знам азбуку Уж познали мы а з вуху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ел як лоси м як мава м як о як орел як пані р як руснак С як слуга то як терка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавія Югас я як ябіль є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Вкус мі ся розтягнул Вам повім попередній проґрам попередній отынока мож повісти попередня тема в якій бесідували сме в такій пропозициі з сайту фейсбувого сайту фому в котрым розберали сме Там ішло забаву для діти лемківкы поім слово цма на кілько она на кілько она выгрыват зо словом тма і так дальше є лем повіл же то Польоніз написал єм там кус Маме більше материялів зато же Сей уж одписал Але по остатім проґрамі м ся барз розписал з єдном слухачом на тоту тему штоправда пішли сме Вдучы ста інчы языковы стороны я днес тоту тему обіцю кінцю в проґрамі зато же онас за долго тырват але не по першій переір лем повім лем по другій а тепер перша дорогы на радийо слухачы перерва і поний зачынаме бо мам дві файны одповіди два файны коментарі од слухачів а вертати до того што єм повіл то Сама сладкіст же так повім зато жебы не передолжати уже хвилючуєме ся зас до новы Дор злого другого о <unk> два до двайка ды Докєд сме ся уж розгрили том скором музыком по перше мушу подякувати Вам слухачам же пишете тым разом на верну до старшого проґраму котрий як ся мі здає в минулым тыжни был повторений але то проґрам з узламу <unk> і <unk> рока де бесідували сме о назвах місяців о о оборах рока з чого они вышли і так дальше той пише пан Марцін барз гарді по лемківскы Кірлицьом што важне зацитую тіж Бомушу одвіка правіка є знал же яр то наше лемківскє старе слово єднак не знам же то слово праві найберж світове же його корінь є праві во вшыткых языках хы світа барз дякую за бесіду Марцін і ту назвиско Ено я тіж опою пані Марцінови в парох словах дякуючы предовшыткым же тото слово котре сме іщы з той індоевропейской добы мы зохобили но сме го зохобили докладні в його первістным значыню же то ріка або початок рока же то перша пора рока весна яр ну так як в нишніх ґерманьскых языках кєд же маме і в німецкым ярі в нідерляндскым подібны єр в анґлицкым і так дале І хоц в інчых славяньскых языках остали барз часто лем рефлексы того того слова в польскым віярици ци ци ци яжына і часто в інчым або вовторичным значыню но мы в нашым языку в лемківскым языку маме тых рефлексів дост маме ярец значе тото зерно сіяне на яр ярчанка то солома з ярцю ярувати значыт сіяти на яр або обрабляти поре поле поле на яр там другій щы можеме вымінити но і очывидно як собі посмотриме посмотриме в інчых русиньскых стандардах находиме і яр в словацко русиньскым словнику професора Панька ци тіж тіж в підкарпатскым высновнику русиньского языка Юрия Чырієта Находиме ярец так же так же як знаме тот тот корін то слова В нас фунґує бе і ся втримал в тым первістным значыню од яры значыню весны котре аж в німецкым языку перешло до значыня до значыня рока хоц і в нас ся хоснує тотріґже же я сой бача старий не дожыю до Яры то неконечні же довести до другого рока же не дожыю Так співал Бача дякую Пан Марціне за коментар Я заохочам до дальшых коментарів весмі ся мило чытало выше Емель І ту кєд нам так добрі іде з том кореспонденцийом і іщы старшыма проґрамами был написал пан Михал Штоправда Тыкал ся тот коментар польского языка але інспірацийом до його написаня была словиця зато зато прочытам і постарам ся пояснити Добриден слухаєм колиси ваш проґрам в котрым было о скорочынях в словах якы сут блудами і ту пан Михал подає стояти і стати Я єм думал остатньо о такых словах і нашол єм в польскым же уміть тіж з того ся взяло То чого умєм А не уміл Тобту барз добре то барз добры звіданя але то оно не тыкат лем польского языка але то охвірку выпосерам ся одповісти дякуючы за тоты Май в тым примірі дає додуманя і но предовшыткым зрівнуваня двох языків як тоты языковы процесы проходят і в лемківскым і Е В польскым По перше пане Михалю тот тот процес о котрым сте бесіду тото скорчыня як сте назвали то сягніня то значыт товды коли два гласны Што стоят попри собі зліют ся вєдно Часом може быти помедже нима даякій согласний котрий єст вышмаряный он ся дальше зліют я дат Напевно такы приміры як якы давне граєт маєт вливаєт на нашы днешні формы грат мат вливат кохат і так дальше тоты днешні стягніня в нас видиме Видиме напримір в придавниках колиси то были бы были формы зелена я добра я в женьскій формі придавника днес уж моме зелена Добра уж тото Йота выпала выпала спосеред двох але як посмотриме на Підкарпатскій Руси маме іщы в середнім роді форму зеленоє доброє і так дальше в нас буде очывидно зелене зелене і добре Но і вертаючы до того звіданя і польского Чесослава уміт ся ноту стягніня увидиме зрівнуючы з лемківскым лек кєд посмотриме на архаічне ужослово уміти як умію умієш так Ні Ні неконечні архаічны подіждійте злі бесідую Бо як посмотриме то маме тото часослово в виді розуміти розумієш о буде ліпше Сам єм ся набрал Но так ци так Хоц нас не было ту стягніня то в польскым тото часослово переходило свою метаморфозу і то дост нереґулярно колиси мало таку форму як Ты розумієш так умієш омієш мы розумієме вы розумієте і так дальше Але они стратили тоту свою Йоту Ест розумієш розуміє ты розумієш оні розуміют і так дальше і так дальше хоц як видно не всяди Но добрі Але чом ся так чом ся так стало же не всяди тото реґулярно проходило Зато же тото часослово цу там уміц як сме з нашым днешнім зрівналітату розуміть оно перешло до інчой часо одміны то значыт прибрало кінцівкы і другой час одміны як той свойой ориґінальной і зато в першій особі єдинины в польскым языку маме маме умєм Ци тіж в третій особі мают мам е розуміє ци умє і так дальше Но так ци так то в польскым языку єст нестандардова одміна а не а в лемківскым она барз реґулярна котрий зараз повім бо Як бы сме посмотріли на влияня польского языка і тоту уж стягнену форму я умієм так ци розумієм то ци не видите часом вже в лемківскым языку часом тото найдеме очывид неправильны як влияня польского але єст така форма або часом коли на днес штораз частійше такы Калькы хоснуєме то мож чути таку форму Я розумлю Так він розумит То сут неправильны формы але то сут калькы як раз того з тягніня з польского языка што цікаве хост то стягнена форма Але навевно пришла з польского языка то в першій особі множыны іщы ставляме такє Ел Я польскє розумієм то мы поіме розумлю так як люблю так гроблю якы греблю якы кормлю Но і то єст цікаве явиско бо хоц з єдной страны ідут влияня з сусіднього окружаючого языка то своє тото східньославяньскє вставне л іщы там посадиме Не то цікава форма пане Михале так іщы доповім же мушу іщы посмотрити на Тему стянін в такых формах як тримлю як дримлю розумлю Е Но при тым тіж дякую за Вашу Відоміст і тіж заохочам до дальшого писаня на лем копка Фм но а я Вас запрошу на музику по котрій вертаме до нашой і кінчым обіцюю нашу тему з попередніх проґрамів Ой гуси на году з кого мутили дівчаты воду Гей я гоя гусина бы году гей я гоя дівчатку воду Ея гоя гусина выгоду гея гоя дівчатку Тото дівчатко шматочка поломутил ся на хустка гей я голу я шматочкы бей я го я на хусткы бере ея го я шматочкы перея гоя нахушкы жере на на зата лемы Яго бителю Яго не сушу Доли воячкы бандру матсушу гей а горя я го не сушу гей Ягоря бандру матрушу я го не сушу ея моя бандрува сушу Но і я тепер вертам на Словиці і засобітсюю Єдно же тепер кінчу тоту тему котру в попереднім проґрамі з котрой причынул єм ся дак розґадал жас не сягнул єм до того што єм зрыхтувал а конкретно до словників Но і днес фінальо кінчыме тему цмы найперше одречу до емоцийных слів з сайту файпослому котры Так по правді яни не знам до чого были ноже Ци можеме думати же тото слово было на просторі вельох років блудні записуване і публикуваных в выданях друкуваных Ци Русины в інчых державах тото слово пишут непоправні Вельци можеме грозерти пальцьом накликати до вертаня до староруской формы ґанити інчых проводити вывлады же тото слово неправильне но і же така єст борба о тото жебы не было влиянь жебы лемківскій бут чыстий а з тым словом сме ся спізнили парудесят років зышно само бесідуютже так кузім того не зрозуміл але же слово цма іде од слова тма але в процесі еволюциі кус ся оддалило од нього зо значыньом Дочіс цікаве бо і польскы словникы ясно бесідуют од чого ся оно взяло Но і зато не згоджу ся до кінця ту предовшыткым приведу тоты тоты арґументы о котрых уж ім бесідувал же за што дякую бо дуже примірів сайт авторы сайту привели же Пред вшыткым в лемківскым бы привели лем репелу Трохановского пртея з Ягаслав з Боґушы торева і Боґушы значет Крайчык західні Крайчыкы Лемковины на ізє в Бачваньскым єст цма до чого ся зараз зараз однесу но і єст іщы кузяк же смыт же аж в очах темніє Наче думаме і темніє і цмит котре іде од того само самого Но то до одповіди По перше іщы раз повторют барз дякую за ваш пункт пізріня бо сте дали вельо примірів то выконана робота ной то тіж важне в дискусиі жебы не бесідувати о ничым але по тым емоцийным вписі на сайті <unk> мій пункт пізріня єст такій По перше я ниґде не повіл же то блуд Як было в тым вписі Йовенс постеріг ненорматывну форму Котре іде і ідучу од ней форму цма так як побічну як другу ниґде єм не написал тіж же же такє темне такє слово не выступує бо не выступує бесідуєме о побічній формі по другє но покликуваня ся на бачваньскій стандард русиньского языка но Той ту єст мериторичний буд Чом Зато же Русины котры ся там переселяли на Бачяньску Русь од половины ХІХ ст принесли уж зо собом фонетичны влияня західньославяньского словацкого земблиньского діалекту і на ним тіж основали норму Што значыт же в них тоты формы котры перешли од мягкого То це напр буц і остац Русин як сме чули в прекрасній кампаніі перед поселюнным списом но і з той причыны в них в них то норма то нормативна основна форма но а в нас ніт Зато і нормативна форма тота од котрой ідут наступна єст якыси єй взорец і кєд в нас нормом єст присутніст того ты те заміст це в такых примірах но то і зато то єст норма вшыткы інчы невторічны а і значыньово слова котры од того ідут сут Уж сут уж може потім они деколи створят норму кєд уж ся цілком оддотнут значыньово але то значыня єст барз близкє Зато посмотме як ся тото реализує в близшых нам стандардах лемківского языка з котрыма зменимали так як з бачваньскыма Русинами <unk> років такой тотальной перервы якій де о спільне битя ци спілбытя Дозначно очывидні од словника Горощака ту тіж поєм ж то білцерева значыт бы західній крайчык Лемковины зато зато ту тішы ся тото тото пояснити Але ту маме І темно і темниця і темніти і і темне І темріє же ся по польскы з стємя ся змєшха ся така файна статя за потемрило ся же ся стемнило єс і темрява Но ту маме уж тото цмы ту єм не нашол хоц єс цмити ся Ідме до словацко русиньского словника проф Юрая Панька но ту маме словацкы кустатю тма і по русиньскы тма темнота темно Не є цмы словацкы то лем єст діалектычне земплиньскє цма єст густа тма За тмы піту вертати ся за тмы В ньой робит ся тма перед очами же не видит розглянути ся в тьміі або інакше таке о усвідомліню же хтосист темнота бо душевна духодуховна темна темнота єст словацкє біля тьма біля тма то буде снігова буря выльця тма волча тма значыт куряче сліпота і так дальше значыня тма же м тіж єм бесідувал о і тмавый і темний словацкым языку Ту маме русиньскій стандард з Пряшівщыны Ну і зато іщы мій улюблений величезний словник Юрия Чурія з Підкарпатской Руси Но і што тумаме тумаме тьма Мягко тьма значыт вельо бы тіж лексикальных і фразелоґічных в примірів вісту пришла ніч і впала на село Тма але тіж в значыню вельо было іх тьма або як повчыня вчыному світ а не вчыному тма значыт така м недозріліст може незнаня о в тот смо спосіб єст і тьмавий єст і тьмаво Вечер тьмаво накрывал горы Єс тьмарити то од упытого в голові у нього почало ся тьмарити значыт дек за дуже выпил хтоси алкоголю то зачало ся му тьмарити тьмарити пробачне єс Фразеолоґічне тьмать муща е то значыт тіж в значыню великой кількости дачого тумаме примір розгорнул граблями полову а там мышы Тьма тмуща іх єс і тьмити значыт темніти ся ты темніти іпен почало ся тьмити коли врушал у путь тмити ся пуд берегом де почало тмити ся шумів сріблястий потічок Єст тмняво ест іщы тмяніти Єст мня мішати Ес тмняний єст тмняно тмяноватий то вшытко тото односит ся до тойты але ниґде там не находиме того переходу того бы мягкого як напримірі підкарпатского стандарду русиньского языка ци пряшівского стандарду русиньского языка де єст твердо не Іде там перехід од давного Т од нашого те котре в польскым языку іде Іде до мягкого мягкого Ц Т Тот перехід єст в бачаньскых Русинів але в них стал ся нормом Вляс покля Може ся іщы не стане нормом буде то форма побічна хоц і може оне долга Не знам так Бы м повіл язык Самы авторы того сайту повіли же то жыва структура тіж тото знам но і будеме собі смотріти на тото ци Тото давне те днаше те даколи перейде в мягкє це ци твердит це пока што не перешло і тоте єст нормом Но і зато тым самым хотіл бы мам подякувати я уж обіцюю кінчу тему переходу те до Ц а я Вас запрашам уж на наступны проґрамы Словиця Но думам же а пиште ЛЕМ <unk> ЛЕМ крапка фм буду рад як дащ што скоментуєте Сердечні дякую Демко Трохановскій Словиця Проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця