Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 68
Слововиця #68, 2023 11 20
Opis odcinka
Слововиця #68, 2023 11 20
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy zasad pisowni i wymowy w łemkowskim/rusińskim, szczególnie rozróżniania wariantów przy obcych przyrostkach odpowiadających formom typu -ika/-yka oraz wyrazu związanego z symboliką. Prowadzący wyjaśnia pochodzenie i użycie głosek і oraz ы, odwołując się do dawnych zmian brzmieniowych i przykładów takich jak widіti, mist, porih czy formy z obcymi sufiksami. Pod koniec zaznacza, że w języku są także zapożyczone przyrostki, do których trzeba się przyzwyczaić i stosować odpowiednie zasady wyboru wariantu.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця Витайте слововичникы так єм оскоблено скоро назвал з той стороны Демко Трохановскій Витам красні в проґрамі Слововиця міт лем крапка фм пиште Коментуйте то як писали сте все як дотепер пишете Я барз дякую за вашы відомости в Вашым маілі од того зачну і не передолзал жебы м зас не мусіл потім нати з темом і зо словами як то часто быват затозначно од того Чого все зачынам языковы проґрамы значыт од нашого азбукового джінґля о котрым собі зачнеме як суцо словицю А я знам а з буку уж познали мы азбуку а як авто Б як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як гєлин Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх псянич не зачне ы є тиж зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ел як лоси м як мава м як о як орел пе як пані р як руснак С як слуга то як терка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком І віртаме дословиці в якій однес подякую пану Мацінові потпану Петрові і пані Аґаті якы мене остатнім часом написали панія Ґата звідувала ци можу привести автора того верша што был в минулым тыжни так то Лемковина Івана Русенка славный верш описуючий Медже інчыма зачынаючы ся од слів каменисты путы і потокы рвучы березовы дебрі і лісы дремучы там єст вельо описів а мі тото было потрібне до проґраму минулого проґраму коли бесідували сме о тым якы о Як напр Русинко писал бо сим годин позабыти нашу гірску красу і смеречкы і поляны де ся уці пасут і черниці і яфыры і ягоды малины вера Боже не забуду ниґде Лемковины тот минулой проґраму якме свідали о ягодах Малинах яфырах і інчых ґаґацках і клекацках Дякую за вашы коментариі але днес тема яка перевивала ся в нашых проґрамах уж не раз выкликала была нашом тота тема котру днес хочу представити нашом внутрішньом редакцийном дискусийом Но добрі О што пішло Отже маме оно Ден Русинів Польщы припомнут ден <unk> ден грудня децембра на памят великого вічево Фльоринці в <unk> році де котре был в котрого результаті была основана Лемківска Народна Республика в тракті Подій тых політичных подій по І світовій войні не святкуєме го Мы што рікы в Рускій Бурсі і не лем нули такій на тым зрыхтуваным плякаті на тотрік явила ся інформация же буде там Милян Пилип Ад я одраз запрошу вшыткых на того рока на суботу <unk> грудня децембра будеме святкувати так ци так буде там Милан Пилип котрый буде бесідувал о русиньскій нацийональній символиці но ім зачала ся дискусия над словом Символика а чом не символіка О чым днес буде шыр Але зачну од самого початку і навяжу до даякых тем з языкового гукуса покуса зо словиці певно тіж де нераз єм бесідувал же в лемківскым языку неє і Но і тота провокацийна теза єст кус неправдива бо часом ся оно очывидно трафит Але іде мі о тото давне старославяньскє ци старорускє і котрого не маме уж в себе такой мож повісти То тіж кус неправда бо оно єст але то тепер такє то пред вшыткым не і лем і Не вірите уж подаю приміры пиво одпити колиси то было пиво і часосово піті Робити робіті видно Ци виджу то было видно вижу мы бы ту як раз як лезнаш пересло і давне жы в тым примірі джы І ту на хыльку станеме тот давний звук і в лемківскым языку давно тому перешол в звук І но але за ньом ісце того і што Было в языку за то давне і перешло в вымові гет там дозады остаючы там в ґарлі то наше днешнє заднє ы тото ы якє Не мож повісти же такой лем в русиньскым языку остало в такым реґулярным виді як бы сте така цікавинка Але нич перейду до приміру Е уж певно кєд сте ся взяли з описаня на Демкы Лемкы фм е то іщыхвірку В слові видіти такій файний примір видіти ци слово міст ци іду там всяди єст і но і в тым діло В слові видіти тото перше и тото ы то давне і якє перешло якє перешло в ы А тото і што выдіти што го чуєме походит з давного яй а яй вымаляне было так як такє близкє днешньому є так і колиси іщы на старорускым ґрунті тото часослово звучало як відєті Днешнє видіти то відєті Але як же єм повіл давне Днешнє наше ы походит з давного І а наше днешнє і походит з давного Ять хоц тіж не всяди бо то перший примір часослова видіти давне видєті То першый примір але маме тіж міст каждій повіст щы іщы не пиште на демко ет лем крапка фм іщы встигнете бо і ту чуєме же єст і в слові міст так правда Але і оно не было колиси і лем о добо тото очуєме в одміні напр моста мосты мам міст але моста мосты моста під мостом то всяди єст о якій тіж колиси в называючым одмінку мало тіж форму мост новозгрубша Так можу повісти і там інчы процесы діяли Але днес нох но і як уж єм не раз в моіх проґрамах припоминал коли о стояло в запертым складі значыт такым што ся кінчыт на согласний Переходило переважні і А коли было в одкрытым стояло на кінци складу оставало тото о Так і маме наш міст маме слово кін квіты Кєд склад ся кінчат на сугласний Но тото давне О переходит в І Але кєд бесідуєме о кони о плоті ци о мості Той выміны той альтернациі неє ко ни Ко ни пло ті Мості Там склад ся кінчыт на о зато тото ом остає Але о бы мам іщы єден примір слово поріг они колис оно колиси мало форму порог там іщы погыз такє штоси стояло але тіж днес не о тым Но і посмоте собі по рогы давне так по кінчыт ся на оза тоту не было выміны до і Але по рогы там ся кінчат на согласні і зато о перешло і зато моме поріг Но іщы єдна ґрупа в якій находиме і но і ту ся дакус походжу бого погоджу же то іщы давны етолоґічне славяньскє і в такых примірах як злучник Петро і Павел Морох і капуста яка было в часослові іти Маме там і на початку слова Но але ту тіж дам примір же язык там барз часом в умові і іде ґ звукови і часто чуєме в умові Многая і благая літа Іти Іду На тото же маме за ортоґрафічныма принципами Іну то мож пояснити тым што рішыня кодифікаторів і традиция запису тіж та су так рішыли тоты што што бы першы принципы ортоґрафічны принципы языка в лемківскым стандарді русиньского языка окрисали но так ци так тото і тото іду іти іщы і тутіж находиме тот давний перехід давного І вднешнє і Но але за ортоґрафічныма принципами зрештом одчули сме в фытым джґли і в азбуці Мурянкы же на ы бо на ы ся нич не зачне То такій примір Но і добрі Но і тепер певно подумати што я ту плету де ту тота речена символика о котрій єм днес зачал проґрам то за тот час може то зрыхтувати перше майліно дем корапка фм а я о хвильку зараз зверну коли то послухаме музыкы Лисомлісом притоли і зо совленка выґади Лисолисом придоли і зо солленка Лисомлісом придоли і зо соленка до ґадина Особли соботы до незатебы Лисобли сумновика <unk> моде a Але ґрибів насперезме Америм безме грибів народила безме выглядала поднясовы ліп Лисомли сом ґлитови зо совленка Лисомлесом зо соленка польтовити зо соленка до Кабины комеди Елісам Linрас а там в ориґіналі той пісні Семана Мадзеляна Былога і Лилия Любуваня то велика Пасия як раз то для слова нам днес ся придадут в насліднішній темі припомнул розбераме слово символика якій іде од символів од сла символ Но і добрічы маме бы сме мали писати іка а не е іка Ту мусиме собі розобрати пару примірів одже такых а што то єстота іка ци іка то єст чужый префікс котрий походит з інчых з інчых языків Днес можеме очывидно трактувати тот Суфіксе бесідуй суфікс очывидно можеме го трактувати як такій мож повісти світовий загальний тож сут тут уж такы чужы слова котры звучат подібні такой не во вшыткых языках світа Но і тота іка іка додаєме єй до До незалежній в такым форматі ІІК залежні од того на якій звук ся кінчыт корін корін слова но і добрі Як собі вызваме слово фобія там бы єст бы і допірось ія або і Арабіка так там все буде мати і в обох примірах Маме такій примір як пародия комедия Там маме корін котрый кінчыт ся на де але кєд си возме тот суфікс іка ци і но то буде мати методику і ту і ту маме середнє ы Можеме собі тіж взяти наступны чужы слова такы як парамія то церковный церковне слово церковна лексика І маме там мы в корены слова но то звозме собі з іка маме економіка значыт і тупо м і тупо м буде і так само і компан компанія техн техніка поны будеме мати и возме собі Возме собі терапія попы буде мати і а з іком будеме мати гм думам епіка най так буде австрия електрыка поры буде мати и пасия клясика по пси будеме мати и партия тематика по ты будеме мати и єпархія психіка по хы буде мати і Возьме собі парафію іщы і ґрафіку по фы в тых примірах будеме мати будеме мати і І бесідую о чужых сусуфіксах якы в натуральний спосіб то така доля каждого языка же приходят до нього слова з і части слію напримір напримірти ріжны суфіксы з інчых языків і замірено не вымінил єм того як ся кінчыт корін на звук на букву Лу найперше собі возме тото што знаме нич дойдеме до символик Маме слово Велия маме слово Євангелия маме слово Лелия тоты три слова котры вымінил они мают тут сут тіж чужы слова То по перше неславяньскы о такых назву бы очывидно і хоснуєме уж од давна давна но але они деси одкалеси том до нас до нас пришли І ту выразні чуєме Пылы чуєме середнє Е ну і на тій основі на тым примірі перейдме собі до інчого чужого суфікса Символика ту абсолютні буде по Л стояло середнє ы з той же причыны бо маме такій принцип котрий бесідує о тым же по конкретных буквах по конкретных звуках маме і в чужых суфіксах або маме ы Еле жебы так легко не было то мушу повісти же тот суфікс іка ци іка ґраматика геральдика символика економіка і так дальше ту єм барз противний робліню декотры кодифікаторы прібуют робити такій розламс од того принципу ставляючы ы не по мойому то тобуд котрий нияк не може ся впасувати в тот принцип але ту іщы єдно єст загорожыня зато же тот чужый суфікс іка ци іка Він барз подібний до нашого лемківского славяньского суфікса ік котрий в коткотрым з помочом котрого твориме здрібніня бо маме і такє сло як медвідь але медведик медведик єст медик там маме ік маме морозик маме столик єст тіж коник Псик котик ци хлібчык но ту відомо же по чы пожычы шыстшы все буде ы выника тото з інчого принципу Але ту як раз тота іка ци іка єст барз подібна до нашого славяньского суфікса ік но і ту треба памятати же тіж ґу тому ґутому суд суд принципы Але хотіл бы м іщы ту повісти о інчых такых подібных або такы што подібні звучат до того суфікса і словах котры Нияк не входят в тот принцип але можут можут застановити чом як раз так пишеме Но уж єм бесідувал о тым же в нас неє і акє тушено єст то деси одкалеси або ся даяк позміняло в істориі або в чужых словах в чужых словах до нас пришло Но і возме собі такє слово каліка но там тіж ся кінчыт на наіка так каліка е подібні як заложме як ґрафіка подібні якы найже возму арабіка ци лоґіка ци психіка до лем ту треба повісти же то комплетні інчий примір бо каліка іде одкалічыти а тото і походит од давного яйця котрым єм бесідувал на початку того того проґраму то значыт давне як давне є Дто наше днешнє і в більшости примірів такій каліка не войде до до нашого того принципу о котрым бесідувал котрий тыкат чужых чужых суфіксів дост лем зрівнати собі з польскым языком слово калека ци калечыць там тото давне є давне ять іщы чути понеже в польскым языку такого такого переходу не было А я як раз тот музичний примір дал Семана Мадзеляна жебы тото вызвучало хоц ся мі здає же дуляровы братя того референну нияк не співали але так ци так любуваня гея гой Лелия любуваня то велика пастия там маме два слова з тыма чужыма словами і лелия і пасия то сут несловяньскы слова Зато як видиме і в такых примірах в такых примірах можеме собі тото вшытковы окремити і ясно здефініювати по котрых буквах яка якій вариянт того чужого суфікса іка або є іка Выступує Ту іщы єдно Знам же тоту тоту тему обрабляли сме в словити ци в языковым окусі покусі не раз але покля звіданя будут іщы покля будут даякы непевности то я буду о тым бесідувал Запрошу Вас на музыку і собі скоро підсумєме не выдаште Не выдаште ліба апа <unk>m Обідного на тему оченого проправ <unk>m <unk>m <unk>m Тотонгані і Толгаі ты дівчыно молода пісні мамы Енді Вурголя Но а скінчу може даєк тотнешній проґрам Памятайте же не вшытко што маме в языку єст такє старе чысте лемківскє ци славяньскє маме тіж чужы суфіксы Екот до котрых треба дакус привыкнути і памятати же кєд маме до выбору і Я або ія то і я выбереме по ды по з по лы р а в другых примірах буде ія так само єст кєколи маме выбрати суфікс іка або його вариянт і К То докладні по тых самых звуках будеме мати будеме мати або і або ы До бласловиця пиште на демко Ет лем Крапка фм надію ся же днес єм дакус розяснил тоты меантры Тримайте ся до наступных стріч Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця