Архів
лемківского радия

Ваню Хунянка стары і молоды част друга одтинок <unk> Небощык няньов Божый світ іх душі померли без тестаменту Остало нас трьох братів Онуфрий Янко і я Данько і дві осмин земли А коло тотого Дві осмины звідую Дві осмине то буде Дас <unk> моргов але уж з неужытком Одной земли буде дас трогы Паны в суді розсудили што мы всі Три приходиме до ровной части Коли мы подросли і приходил час на найстаршого Нуфрия женити ся он нам говарит Вы молодшы братя мусите выписати ся зо своіх часток бо я хочу женити ся Я Вас сплачу лем мусите дакус подождати А Янко говарит Не дождеш ся того штобы я выписал ся зо свойой часткы Я мам такє само право як і ты Чом же ты для мене не выпишеш ся І почало ся мыш ними Ідут орати бют ся Проклинают єден другого Приде зберати з поля сварят ся потом уж почали ділити ся зерном кромплями сіном Мене як наймолодшого оба были єден хотіл штобы йому выписати ся а другій хотіл штобы йому попросту пекло в хыжі Под зиму якоси поіхали они оба в ліс за дровами уж змеркало а іх ніт Я поробил уж што треба коло обыстя наварил вечерів а іх нід Почало мі серце быти предчувало нещестя Аж позновночы Янко пришол дохыж сам А де онуфрий звідую Стратил ся його парит Де си в лісі Ходжу по лісу лукам аж до ночы кличу а он не одзыват ся Я почал трясти ся бо увиділ кров на топорі Ох уж он но тозве ся николи Ти його зарубал топором нещастнику Янко затопор А я в двері Он за мном Што лем сіл Я утікал і кричал ратунку Янко вернул ся дохыж я побіг до Бырова і розповіл все як было Быров послал до жандарму коли жандармы пришли то зашли з быровом за Янком Но Янка вдома не нашли Почали претрясувати ціле обыстя і наконец нашли Янка на Поді Высіл на банті уж холодний І тота земля про котру заганули оба моі старшы братя остала ся для мене До я нещастний на той землі і в той хыжі Ціле моє жытя то лем єдна мука Я оженил ся Коли земля перешла на мене Спочатку дост было спокойно од часу од часу штоси стукало плакало но лем часами но за послідні пят літ ніт ниякого спокою Два рокы тому розбило мі дровном голову Планно чую ся з того часу Хотіл я перенести хыжу на інчий пляц Но раз не стати а друга кто знає ци там тото не буде А кто тот сліпий увас звідую тот сліпий то пишта Я знам што пишта но як он ту у вас О то лем іщы он мой ратунок Он не боіт ся так як мы он чловек учений світовий хоц і сліпий Пишта неправого ложы Мати му померла завчасу оспа єй задусила Пишта остал ся жыти но оспа як сте виділи оставила тяжкы слід на його лиці і позбавила взроку Раз пришол Якый си пан до села виділ сліпого хлопця і постарал ся што малого пишту взяли до закладу і школы для темных Там он научыл ся грати на гушлях Научыл ся чытати на книжках для сліпых і вернул такій спритний што всяку роботу Вам потрафит робити так як бы виділ Косит за плугом ходит ходит по селі і то Так вымірит што в яку хоче хыжу трафит По лісі ходит і николи не заблудит Грає по весільях і зараблят дост добрі Япи жду просил жыти з нами бон чловік смілий ниякого страху не боіт ся Он устроіл собі своє дбаня на поді а духа не боіт ся уж пят років он з нами А чом вы пишті даєте солонину і яйця істе самы істи бандуркы з варом Бо он пост не може істи Он одвок в місті од нашых бандурок мы стараме ся як можеме догодити му Бо барз страшыт нас а он смілий і нам з ним смілійше в хыжі Дякую Вам ґаздо што сте мі так все розповіли Єгофарів Яреку іду тепер в село А на ноч знов приду Лем Вас прошу никому не бесідуйте што мы ту бесідували Я выспал ся прошлу ноч то може мі удаст ся в тоту ноч Вашого Духа закляти або глапити Ей воячку добрий хварит ґазда Не такы были ани могли порадити Коли я вернул ся вечером то пышды іщы не было ґазда ґаздыня поклали ся спати до постели я приготов собі войскову постель на лавкі пообзерал всі выгоды помацал драбину в сінях яка вела на пот освітил ся осмотрил оставил двери з хыжы до сіни Неприперты Вызул ся і люг на лавку через яку годину скрыпнули двері зо двора го пищату Думал вышол ти гонько як кот на пот По хвили возниця рушыла ся Я встал тихо і усунул ся зо свого місця і добрі єм зробил попо хвили такій тріск і гарад зробил ся што газда почал Боже нкате а газдиня плакати Я скочыл до сін і горі драбином на пот засвітил свою електрычну литарночку смотрю а пышта лежыт на брюсі над возницом а коло него полно амуніциі дрова дугы здіжок багра і шпихы з колес Пиш та А ты што робиш Крикнул я на него Пища скочыл до мене і хотіл вхопити за гору Выбил мі світло з рук но електрычна лямпочка світила собі дальше А Пышта думал што я не виджу нич і он буде паном Як бы не тото світелко то я певно бы уж днеска не жыл бо Пышта бы мя задусил а потом бы всі сказали што єм з духом почал І духмя задусил Слава Боґу очы моі при тым світелку помогли мі уникнути рук пишты і я скочыл з пода до сін тай до хыж і за карабин тай назад горі драбином на подно пишы на поді уж не было Он видно зсунул ся по под стріху на двор Я на двор за ним Но темі з очами в ночы сліпому найти пишту Якій вночы видит як в день хоц без очий Аж на другій ден є нашол пишту в селі і подбанетом припровадил до Данька Но Пища тепер признай ся кто страшыл і мучыл Данька Буде леґше для тебе а коли не признаш ся то поведу пред старшого А ты знаш што гнеска час воєнний і не Шпасуют Добыл тым духом што ходил по подіі і метал до ґазды на возницю Дровна Припертый в ден пышта солдатскым баґнетом признал ся до всього Тапер ведите газ до того духа што вас мало Із вашого власного дому не выгнал і до гробу не выгнал газда вытріщыл очы То ты мене сліпий чорте так мучыл роками ты пил мою кров та я тя забю якгада Но забити го не забєте Бища най собі ідей най глядат другого такого і най го страшыт так долго покально увидит як вы А выгаз до будете вірити іщы в дуго і страгол Не буду Видите были бы цте дакус жывійший то і страга бы сте давно нашли і в такой біді і бруді бы сте не жыли А што было дале дознате ся по перерві людскає на ночы Кружляє над целым мов білий лебін аж столбуром кудрявым золоти роздієт ся по крышта лебім небі Молитва людска це годицка авежа што выструне нал з того руджу што захват майстра і режа нага два мором і Юрбині мамо учы Молитва людска є не мов то польбо дивит на ломжы Струнка тонка Самідны серед полятают ся від вітру дрижы людска на горы На хмари вилятит землі по дорогы Аж затрижыт неначыра выбачыт вогнянне облича бо кы Таку пригоду я мал зо страгом на войні звернул ся Хриц до старого панька В ниякого страха з тамтого світа я не вірю лем темны люде можут вірити в страху Страхы ходят лем по найтемнійшых селах і гніздят ся в найнечыстійшых хыжах Е Табо вы молоды уж барз мудры перестаєте во всьо вірити рік старий Панько Вы скоро уж в Бога закасуєте Бога не закасуєме Але в такой тьмі і рабстві жыти не будеме Вам кажут што Бог так хоче штобы люде были послушны і покорны і в потічела трудили ся на кусок хліба а голодували Без хліба бо мы трудиме ся працуєме в потічела А хліба не мам Хтоси го нам забере і то такій што не трудит ся нас молодых война научыла што по старому не мож жыти Мы почали думати приде час што будеме і ділати Пишта видите был темний на оба очы а його ґазда Данько на оба смотріл Но Пиша на своі сліпы очы виділ ліпше од Данька бо Пишта был в школі Нажданько то образ нашого народа а Пища образ польскых мадярскых і чешскых панів Зле буде на світі при тых молодых Рюк Пань Кокоцур Конец світа буде скоро подержал Коцура Старий Мырна Грица не звали в селі іначе лем большевиком уж тота назва дотерла і в тото наше село Р медже лісами і потоками медже высокыма верхами Карпат на Лемковщыні Похоронили Херасима Войтовича Не была лем єдна проповід є парастас бо Марта утяла в Смолярчуку <unk> корун По похоронах Марта запросила на учту ціле село наклала на столыдност хліба і напитку Не могло повісти нихто што люде мали кривду на по грибинах Войтовича Корчмар доставил велику брову чыстой оковиткы і два антавкы пива апруч того гарнец руму для тых што присягали од палюнкы што не мали люде кривды то мож было знати з того што майже по покаждого газду і ґаздыню приходил дахто молодий з дому штобы Старшыне поневерали ся по дорозі Лем Филип Пастирнак родич Семана одказувал собі прикладал порцийкы свому сусідови а саму лем часом выпил і то лем до половины а другу половину выливал подрал высу голову і позерал на марту котра крутила ся коло стола носила з коморы фляшкы і принукувала гости ножты куме вопийте ножты кумо закусте ножты ле ножты уж люде напили ся закусили подякували ґаздины і порозходили ся Піздебкій остал ся лем тяжкій запах горілкы і недоідкы хліба на столах Ай з хости остал ся лем Филип пастырнак Тата куму поховали сте ґазду Ой так кумцю так што я бідна удола тепер почну Ой Боженьку мій коханий чом з ним не забрал Ой ой ой почала заводити Марта Ци декому не плачте не вся Божа воля Дробны Діти вам не остали небожчык оставил вам добрий ґрунт і так красне газдовство што вам не буде тяжко доброго ґазду найти Охоц би і мой Семон хлоп молодий здоровий моцний працовитий Што возмет рух то зробит Марта вышла до коморы принесла полну фляшку і выставила на столі Ноле куме не жартуйте собі зо старой бабы Та семан молодий паробок а стара баба Я зауважыла што семан має рад мою Аню та і она смотрит на него як на образок Тото кумо вшытко фрашкы і вына така стара іщы молоду можете перескочыти а за вами ґрунт ґрунт земля кумо Вас молодом робит А ваш ґрунт найліпший в селі Хоцбы сема неяк рад мало ганю і ганя як позерала на сема на то з того ничого быти не може Бо што ж они без ґрунта почнут Я ім свого не дам бо я іщы не старий а і другы діти роснут Тато правда все тай я бы хотіла такого ґазду як ваш Семан робити єст на чом земля добра Але ци Семан схоче Ту уж не Ваша голова кумо Я уж зо семаном собі дам рады На та Нато я його родич Лем вы запишете Семанови полу ґрунта і полгаздовства О кумичку тото уж літ А як Семан буде зле зо мном обходити ся што буде як он несхоче зо мном жыти Нато я отец Он так мусит зробити як я кажу А выкумо выбийте собі тото з головы што Семон вас возме без запису Коли оженит ся з вами то женит ся про землю і газдосу а не про надію на вашу смерть выкумо выразно мі внеска повіче ци запишете Семанови по ґрунтациі Бо як ні то шкода нашой бесіды Без запису найдете може даякого слугу або старого коморыка а не газдовского сына Іщы мого семана Выповідте міска запишете ци не запишете Тавш кумычку што мам робити на такым газдовстві на такым ґрунті без газды яка газдолка Тепер бесідуєте розумно Так то буде згода і можете аж спокойно спати бо будете мати доброго газду Весело шол Филип Пастир нак дому такій мал звык Што як кус выпил то любу сам до себе говорити і руками розкладати Говорил і тепер зо собом і розкладал руками Так ждал ждал і дождал ся Найліпший ґрунт селі Земля Войтович перейде на пастер на кол правда лем по ґрунто на разі Но по смерти Марты перейде друга половина О перейде Як не на семана то на його діти Але ци Марта буде Мати зо семаном діти Як не буде мати тому другу половину записати О мусит уж я постою зато Што повіст Семан коли Довідат ся што його женю на Марті і роблю першым ґаздом в селі А може буде поперечыл ся Ей я бы го попуперечыл Чты отця твоєго приказує Боже приказаня Ганя Пшто Ганя Ганя не має нич Тестамент говорит што цілий ґрунт і газдовство невбожчык раз одказує Марті Земля на Марту газдолство на Марту І мой сын возме Марту а з Мартом ґрунт і газдолство Найліпше в селі Такій грунт якых мало в нашой околиці Коли Филип пришол дому то Симан уж накормил остаток взял ся за майстерку Симон такій мал дар што всешто што на газдолкі треба было сам зробил деревяну роботу Робил дома а што треба было желізом окутито шол до цигана Кыприян за пачку Дугану позволил му свойой кузны Так семан зробил возы саны до ліса і санкы для выізду Люде просили пхали грошы штобы ім робил колеса возы бо хоц на третьом селі был Поляк колодій то не зробил так зграбно як Симон Семан робил кріпко а легко Не было часу при свойой газдолкі робити для другых пришол з погребу Филип знял святочну гуню сіл на лавку коло стола і по хвили рюк Як провела ся бесіда Филипа зо сыном дознате ся в наступным одтинку Дякую і запрашам за тыжден Моніка Тулявска мт