The archive of
Lemko radio

Добрий вечер Вытам барз сердечні на слуховиску Іхнеска запрашам на фраґмент з книжкы Смак Долі Семана Мадзеляна а буде то розділ під наголовком Садок в Ярузі запрашам Садок То іщы не сад лем маленька купка дикых овочовых дерев в поли за селом яруга то іщы не потік лем його початок Бывают яругы ярушкы потічкы і гучкы але мі ходит о мою рідну яругу котра брала свій початок далеко під лісом з невеликой мулачкы або іначе родила ся з жерела Дахто бы помыслил же жерельна вода все добра і здорова В тым припадку было цілком інакше люде єй оминяли не пили в найвекшу спекоту бо знали же смердит чыто нафтом чы сгнилыма яйцями зато коровы літали до ньой як до соли і треба было пастухови іх одганяти Такы джерела або мулакы звали в нас солотвыном Як всяди інде вы горах так і в нашых лемківскых Карпатах такы на око невинны яркы і ярушкы При великых злывах заміняли ся в дикы потокы котры в правній земли робили великы шкоды і треба было мудрой ґаздівской рукы жебы тому запобігти В роках мокрых де часто наступували бурі обсували ся берегы Ярух потоків гірска річка над котром стояли людскы садибы часто зміняла своє давне корито не до познаня На велькых спадах поля як в нас звали заходами вода понесла до моря цілы ряды компери зерна або інчу аґрокультуру і зас треба было дуже роботы жебы землі привернути урожайніст Найліпше было такы загоды запустити на толоку абы засадити лісом але не каждий ґазда міг сой на тото позволити бо у правной землі было за мало на своі потребы Мій прадід Василь подібно як іншы малы немало клопоты зо свойом ярухом котру каждий рік оборювал з обох сторін але його орны загоны каждий рік по великых зливах меншали ся на корист наужытків в котрысу осін прадідо взял і перегородил яруху впілперед двома язами Набыл густо вербовых коликів оплюл іх лозиновым прутьом і уж на наступну весну язы затримали дуже управной землі Ферба як верба запустила коріня і створила натуральну запору не до збуріня Миняли рокы єруха зачала шыряти але дале оставала неужытком Прадідо посадил в ній дубы ясені липы жебы єй зміцнити жебы даколи його правнукы мали з того кузка поля хосен Але уж напевно черешні малины чорниці Ліщыны засадил сам пан біг Подібно ж як і інчы париі в нашым селі Таку то парию оддідичыл по своім няню мій дідо Тевдозий котрий посадил ту дужы сливок кобылярок і Быстриц Як по двадцетьох роках міняньо вернул з Америкы де был два раз по десят років мойого діда Тевдозия уж не было медже жывыма а яруха без ґазды барз здичавіла Занадто розросли ся вербы і затінили край управного поля зас сливкы забарз захустніли пересохли а коляча тернина заглушыла малины і нагально пхала ся штораз далі в заґаздуване поле Яньо был великым любительом садівництва як і пасічництва а же в світі виділ неєдно то уж скоро свою яругу допровил до найвекшого порядку Выкоручувал тернину попідкресувал дерева претял густу сливчыну і оголову скоротил вербы котрым нич тото не зашкодило бо скоро выпустили долгы зелены прутя Посадил іщы пару добрых щыпок не для себе а для приємности бо мы мали коло хыжы великій овочовый сад аж за велькій як на нашы родинны потребы Посадил іх для вшыткых тых што з якысой причыны не мали свого саду при хыжы Такій гардий звычай был в нашым селі од непамятных часів же вшыткы чересні малины чорниці грушкы яблоны і сливкы котры росли в ярухах потоках і взагалі поза селом в Поли належали до цілого села і нихто не мал права іх стеречы оганяти хоц росли на його поли Тот старий добрий звычай скасувала аж комасация в тридцетых роках хоц не до кінця Наша яруга кажду весну заквытала білом пахучом хмарком в котрій чути было чудову музыку божой мухы і колисковий шум поскромленого потічка Треба было видіти наше село на весну коли заквитали сады ярухы потокы вы бы зрозуміли за чым так тужыме і плачеме долгы рокы По поневірці в світі удало ся мі вырвати з кігтів воєнного терору і был єм зас дома Як же я уж товды любил свою вітцьовизну свою каменисту гірку яруху тяжкій гланястий загін поля ялицьовий ліс і вшытко што своє што рідне ціле село котрому на імя білца рева Як же я уж товды любил свою рідну Лемковину не мінял бы єй за жадны скарбы за жадну гамерику То лем моє субєктивне одчутя бо може я уж такій непоправний дивак што николи не привыкат хоцбы на короткій час до найкращой чужыны Была прекрасна лемківска осінь <unk> рока Была свята неділя Рано встал єм скорше як сонце жебы скоро поробити і на час піти до церкви Медже люди медже молодіж котрой все іщы было гідні Хоц до Німец вывезли понад <unk> молодых хлопців і дівчат По церкви не чекал єм за клямамама дадут обідати лем пішол на гірку напоіти коні і припняти іх в другє місце на отаву Своім пригодом сполошыл єм двох малых хлопців котры в нашій єрузірували сливкы Певно подумали же прото буду іх бил бо тяжкы торбы залишыли під горбком і пильно втікали в сторону Березника Кличал єм на них жебы ся не бояли і вернули по залишены торбы але они лем пристанули і смотрили чы не лечу за нима Жебы іх осмілити вернул єм може зо <unk> кроків і смотрил з яком втіхом повертают забрати своі трофеі Хтіл єм іщы ім повісти жебы на другій рік заступ пришли насливкы бо за традицийом моіх дідів тот садок в ярузі належыт до такых як они Але хлопці скрыли ся уж в капелюховім потоці і більше в жытю єм іх не виділ Днескы тоты хлопці мают понад <unk> років і хтіло бы ся знати в котру сторону світа шмарила іх доля Хтіл бы м знати чы памятают тоту пригоду в моій ярузі і як споминают своє дітинство Чы было оно щестливе Знам лем тілько же походили з сусіднього села вколо іх маленькой хыжкы не было саду бо недавно іх вітцьове пришли ту на комасацийну прибудову А може в дакотрій чужыні засадили уж свій сад і на все забыли про своє лемківскє коріня Хто то може знати І нагнеска то уж вшытко дякую Вам барз сердечні за увагу чытала Моніка Тилявска