Архів
лемківского радия

Добрий ден дорога радию слухачы витам Вас сердечні і запрашам на слуховиско а в ним наступний одтинок оповіданя в бункрі Людмілы Шандаловой з книжкы Червений Берег Ґаздамедвід мал великє серце Тихій хлоп спокійной натуры розважного помалого темпераменту вызерал часто задуманий але мало хто виділ жебы ся даколи был розсердил Мал уж выше <unk> років высока постава нагорблена од тяжкой роботы Темноруды волосы перетыканы сивыма нитками што переблискували найвеце на слухох свідчілі о зрілым віку хлопа котрий уж дашто пережыл Барз побожний незіркаючы ся католицкой віры А хоц ся тым ріжнил од остатніх Русинів грекокатоликів у селі был у своім пересвідчыню певний традициями своіх предків ся гордил Но не выставувал ся тым просто так жыл дома ся молил часто по свойому лем пасу ходил святити аж до Дуплина В селі му давали почыливости Мали го рады был то добрий а честний ґазда Ґаздівство ся під його руками розростало міг му дехто завідіти Кромє інчого был і музыкантом грал на хуслях Стары гуселькы по своім дідови з лазков дозерал мал про них честне місце у хыжы Любил грати найрадше смутны співанкы такы што і мали за серце ниґда не одповіл кєд го просили дашто заграти але мал самотарскій характер Найрадше грал кеть был сам Вечер по роботі або в неділю по обіді сі нашол час сам про себе Сіл сий на двір під стіну свойого скромного дому на деревяну лавку яку сам змайструвал а лем так позерал додалека на Чорну Гору яка ся тычіла перед ним Запалил си піпку што перед тым старостливо наполнил пахнячым дуганом потяг хадостиво до плюц примурил спокійно очі і выпустил дым до горы Были то про нього найкрасшы хвилі Але тепер Тепер ся вшытко змінило З хабрановой родины ґаздова жена Ганя мати і шолґрина Анця уж были у нього у медвідя евакууваны од початку Од того дня як зачали бомбардувати верлих Они не пішли до ліса Він іх прихылил кеть втікали з Верлиха на Юркову волю Старшы жены нашли охрану у них на його ґаздівстві остатня гавранова родина ся скрывала в лісі на Чорній Горі над Юрковом Вольов А прихылил і родину Сейкових Кому бы міг повісти ід де хочеш была война Голий жывот треба ратувати Што бы мал шкодувати чоловік ку вшыткому може даколи назад прийти покы му здравя доволит Але старати жывот найвекший дар найвысшу людску ціну Господи Боже што жадаш од слабого людского червяка Нашто є чоловік власні на тым світі Што робити Як глядати у своій душі силу жебы дотримати єдну з першых заповідей божых Любити ближнього свого як себе самого і неприятеля Такого неприятеля якій натіхує руку на твій маєток на людскій жывот Такы ай многы дальшы вопросы ся родили у голові ґазды медвідя як ся запозерал на двір полний Німців Роіли ся як пчолы аж голова тріщала наконец махнул руков Што ся мат стати стане ся Як і остатні люде і я так буду робити Головне не затратити свою душу ку тому допомагай мі Боже Німці одступували на Юг Переходили од Верлига ку Юрковій волы через Ондаву глядали брод але вода ішла така велика же іх брала і зо вшыткым Дойджівны дні ся підписали на тім же річка была розводена выляла ся з берегів Деревяны лавкы давно вода побрала а інчой драгы на уступ не было Побрало ім конів муніцию і кухні Дакотры німецкы вояци ся потопили Сперли ся у медвідя было іх може <unk>надцет Просто ся розложыли забрали передню хыжу на спаня стайню проконів і цалый двір Чекали на дальшы розказы жебы ся могли стягнути далеку Пряшову Цалый тыждень перебывали вшыткы довєдна у медвідя на Юрковій Волы Евакууваны веролишане медвідьова родина і Німці Было то такє дивне спілнажываня Німці были нервозны прездент ся стримували на дворі Швандрыкали медже собом нихто іх не розуміл єдны посиджували на даякій кобыці або дривні чістили ся збрані Другы варили зо своіх засоб в кухни яку мали поставену на дворі Ту і іли покурували циґареті або ся старали о конів што ім зістали Лем на ніч ся зложыли спати у хыжы Лежали на дыльох на розпрістераных деках де ся дало Хавранова Сийкова родина і медвідьови переспавали в задній хыжы тиж лежали на земли Медвідьова невіста мала девятмісячне дівчатко якє барз в ночі плакало аж выскало Молода жена не знала з ним што робити брішок хоболіл пеленок не было підкладала під нього своі спідні кабаты циткала го брала на рукы колысала брішок мастила Але дітятко лем плакало і плакало Не было доктора што бы знал помочі Найблизший ся находил аж в Бардийові Німці ся нервозні перевалювали швандрівкали худрали медже собом але ани раз не пришли повісти же дітина плаче же не можут спати Было то в ночі Марча заспавала у своім кутику на плахті што прикрывала солому Очі ся єй уж заперали Тихий холос гуркотливий якій бы ся вода переливала ю перебрал в моменті перешло дриманя а она напла уха Отец повідал мамі Німці нам заберают конів Як заберают чом Мама ся перестрашено посадила То так берут іх же не мают конів а треба ім стягнути цілу муніцию бо уж ідут гет Боже А што тепер будеме робити без конів Не знам Мы не можеме робити ніч Берут нам конів а готово Просил єм велителя през тлумача вшеліяк ани ня не слухал дал мі лем такє потверджіня же нам по тім переплатят шкоду на уряді в Пряшові О іх Божічку та іщы такы А як будеме дале евакуувати без конів успішыли люде і досмільна до Ціґлы На Березівку А ми як підеме Тепер не можеме іти ниґде мусиме перечекати уж маме бункры скоро готовы На час підеме до бункрів Може война скоро скінчыт Смоць Німці ся боят вшыткы одходжают Няню я не хочу іти до бункрів я ся бою быти в лісі пласкыво ся візвала Марча зо свойого кутика Марчо та ти не спиш Спи дітино завтра будеме мудрійшы Отец скінчыл бесіду а веце не повіл ніч На другій ден скоро рано ся выпорожнил цалый двір Німці одышли Своіх конів Ґазда Гавран уж ниґда не виділ І нагнеска то уж вшытко дякую Вам барз сердечні за увагу чытала Моніка Тилявска