The archive of
Lemko radio

Адам Барна з памятника Вісєдляньца вспомніня Шмуґєль В часі окупациі німецкій поґоршыло ся значне жытю людности стрефы пригранічной Нектужы рольници хвитали ся барз ризыковного способу на залябяні ілеґального гандлю граничного званого з німецка Шмуґлем Рольници Шмуґлежы купували товары в місті іносі на плецах заґраниц жебы там вымініть на інне това Вруціть през граници і спжеть бу на місцу люб в місці На струна з словацком шмуґлювано скуры суль і упшыншконну З тамтонт приношено титонь махоркы цукєр пончыхы дамскій кропкы етер На так ризыковны выправы выберало ся найчесті дву ґосподажы часы і він тужли в поєдинках Жебы никт не відял тыле же з добрым кієм Праві ци пяты рольник єжаліти люґу і был одважны брал ворок солі на плеци і гайда ноцу до Ондавкі Полянкі Вараткі або інны місцевости на Словациі Уж по высідленю в Хобіні ойтец оповідя нам гісторию такій выправы дня під Святами Божеґо народженя як тылько ся долже стлоубране овєсіл през плецы спори ворак солі і привязал ґо моцно шнурем под пахами жебы добре лежал на плецах Донук увязал дві дескій Подобне до нарт взял до ронкы кіє зробил знак крижа і пустіл ся самотні в суны граници Візд на Нальтах не был моцны але біда знала страху тым бардій на початку зімы Вшыстко было в пожытку допуті єгал по чыстым полю Але уж під ґуром в кшаках а потым в лесі моцно ся поґоршыло Снеґ мєнкі поколяны дрога раз по ґура раз виду Першый верх і доліны приіхал єщы дос легко Ленуртувала ґо мысль цо бе на другім ґрубіці ді тягне ся границя і ґєдай Боже можна спотка Ґрен Шуцуф А ту на плецях фівур туры моцно приґнята до зємі В разі фортунного упадку можу притіснуть ся і задусіть на смерть Под другом ґуром Зервала ся таха Сніжыца в святані видат То добре же Дуява помыслял Завіє моє святы є зауважал Стражници і буде міял Спокойнійшы поврот Мысль о святах о жоні і дітях котры зостали в дому ґынала до пшоду і помагала Зносіт зменчыня На поляні зауважыл леґко завяне сніґєм шляд нард Здає ся же недавно приєхали тенды Стражниці помыслял Так то граница Стонд недалеко уж до Ондавкы Трохе пшез ляс а пізній полямі просто в дул до Віскі Обылько Сніжыця не утіхла ходіла мысль по голові Обы Стражници не чекали на мнікєди бде врацал Утішоны же єст по другій страні граници пустіл ся свободні з ґуры помідзы ґшыками Моцно поскрачены всунул кієм єннові і шусовал Єхал як попало як внюсли го нарды Наґле в ты узял перед собом ґшачыско Хтіл є омінуть але не стонжыл Поткнінцю почул вокумєнь Кісня і не тілько під собом але і в очах ушах і устах тяжкій верек солі копертнул ним пара разы шнури вґризли ся глыбоко подбамі втяют сніґовы пух Зменчоны і мєнкє ноґі не могли удзвіґнуть подвойного тяжару кіє твардше А ренце теж моцно ослабліоне Але як ту ся піддать Кде За ґуром жона і діті чекаю Як ся подлят кєд в дому біда О свєнто так близко так близко Привідяло му ся же уж погандлювал же уж спредал товар в Ґорлицях же купил дітьом колачыкы і влюціл до тому де так тіху спокойне і цепло чепло Як може быти ціпло Сконт тіпло кєди в устах го ся в ушах сніг очы теж залепіоны тіж ся тіж міґнула мі сві Беді ціпло тораз ціпле Аж консу замарз Ніжна Кост далеко од воскі далеко од дому звізунці віркі А ліс розвльокал дробны костечкы Втеті Не спробуюл на свято Колачыку в змяста ани не зобачым ці уж жывы Высілкєм цалой волі клянкнул на пряжыл мєсня одналязил ґіє і дзвікнул ся на ніх Петар очы ушы і одтшоснул ся зі сні Траз уж по волютку і осторожні пустіл ся в ду до віскы Щесте доіхал до забудовань Ондавґі Зналяз в Сніжыци дом в котрым привітал кото самомову свой Лемко Господаже оповіді собі як то тераз окупант Пільнує граници в дурані повинна іх ділить леч лончыт Порозмавляли і о тым як тяжко єст в снігу през ґуры і лясы єхать з воркіом з солі на плецах на спаю смерть люб на жытя і щестя люб нещестє роді Прозмавляли о своіх гандльовых справах о вымяні солі на титонь і етер Выпілі теж покілішку тыво шальоного трунку котре ослабленому ойцу моцно зашумяло в ґлови барді ніж Снєжыця на граници Одпочал трохы заграл ся і по вымяні святечных і новорочных жычынь постановіл зберат ся в дроґы поворотну До того самого ворка всаділ тераз з поромбанькы етеру і колопрасуваний махоркі повісіл орек на плецях привязал знув Дескій до нуґ взял кієд ронґ і выбрал ся тым самым слядам в дроґы повороту Тераз од віскы было строму под ґуры зато дужо льжайшый ладунок міл на пляцах Бо банька і титоні тюнгы так моцно до зімі як суль З той строны і ґраниця была дужо бліжей Тілько вітр вял тераз просто в очы Не упущала тыль о тым же стражници могли одкрыт ся высляды і могло подстепні чекати в укрыцю з Окшаками Вшел він на Нартах Под Ґуры і по віятр острожне наслухуют чы чогось ні уж слыше не спостреже Кєд збіж ся до віжхолка і Полянец закляка пробувал послухать чогось сумшумі віятру Певны хві выдавало му ся же почул вонь диму титоньового і слышы тіхом розловы Отару сніґ з очу зтягнул шаль з єдного уха і тораз выразній подслухал урывок розмовы Франц ком шмуґлер прикуцнул тіхо закшакім А зґжана написах скора шыбку зачала примазат до кошылі Як ґлутьо моґлу впасти на стражнику Зрозуміл же тілько Вятр корый моцно вял од граници ухроніл ґод вельком впадком і то в остатній хвилі Іщы піншы зом перешедл му по скуже кєди помыслял цо бы было Ґятр взял з протівной строны Ґдбы здраділ ґо запах еттеару туры випіл котры сам одчувал од длужшого часу Споглядал приджебі цукриця і надслухівал дале Мыслял о тым же внет бе світал Одди скончыл ся жартым Як бы на жычыня ойця в тій же хвилі зорвала ся віякша сніжыця і так кленціла сніґєм же свята ні было видат Разом з вітром і завійом пустіл ся ойтец трохом в бок і нижей клінем Поля не прислізнул ся през границы Заґраницом не мыслял о нічым тылько о тым жебы як найдалей і як найшыбчей єщы перед світом переєхать лясцем на другі віжх ґуры Кєди ся уж там зналяз пристанул і обейжал ся за себе Помыслял цо бе як стражници пуйдут дале ґраницом і одкрыюм його свіжы і припрушены шляды Для них жадна штыко довонічбы маю добры нарты і добре на них єжджу Світало не было часу на дальше розмысляня Шыбко постановіл єхать дале коло лясу як найкрутшом знаном стежком на третій верх З тамтонт вдул на дроґе котра ломчыла тршы всє Радоцины Другє і Чарне На дродзе было вінси зляду санек і люді можна было всюд ніх зґубіт свій сляд Кєди уж до ней Дотарол шыбко одчепіл з снук нарт Зажутіл є на плеци і пошедл до свойой вюскы Пєшы Было уж цалк видно кєди зналязли ся коло свого тому Потіхнутку жебы не сушли домовніци тужы з маюткєм жоны Ніц не візилі о тій выправі вшедл до дому Сховал нарты кіє і ворак з товаром в Сломя на стрыху мокром одєж і обувє жуціл на пєц З куфра вытягнул кошуля і велня холошне Звіжака взял кожушану камізелька онуца і кєрце спод пєца і деровти в шабраны в суха усябы на лавци коло замазнянтого окна Хоц не спал цалом нот цен му іщы ні доключыл В ґлові сну ся ружным мыслі О стражниках О стражниках котрых далекій ґлос іщы в ушах не устал Франц Комшмуґлер Помыслял же стражници то завзяты хлопы Єсли траґнул на шлят буду шукат дале хоц дораз уж марна іх шанса Непокійні одстымпавал ойц Дале сідял коло окна котре в зімє правинні в дни одмазало Тераз одхлухал кувачко на замарзнятий шыбє і споглядал єдным окєм в кєрунку лясу з котрого недавно выіхал на варта І было там видат ніц годны уваґі тілько вітер кренціл і завіял сніґєм по полях За момент выбяли Завєй дало ся зауважыть дві тімны крескы котры повякшали ся з каждом хвильом ойтец добре видял што то може быти Не было жодной вонтплівости Стражы Ніци Доєхали до дроґі мідзы трема вюсками покленчіли ся трохе в єдну і другом строна В концю зрезыгнували в руці своім слядами до носу Вкрутце знову зникней Завіі і в лесі Кльнул собі тераз помыслял ойтец спокойні Але тым кривды уж міні зробил тотру запшены кляч до санек як звыкле сховал скрыт це під сіденєм кулопросови до Тытому і поєде до міяста Шак збіжам ся св Купєц вправці мало платі за титонь але і так бехам гроша для діті Мыбути Та над бути жебы Цалом родіну могли пуйст повілі до церкви і там спільні заспівать З нами бук памятайте народы А може і з колендниками пуйдо бо убєглого року вцялы тілько же єдными бутами вшыст і поділо цуток Пуйде І напевно грошы старчы на колаче а може і на новий товар зостане Але на наль так у Вінцийні выбє ся за границы зосталы Тедескій нарти в дому на стригу поднічками Пот на заході ойтец є вспомнял кєди зналезлі сме нарти в понімецкым дому Не были напаскі жемикі але мали правдиве оклуця на бути в Фуґі такім і самым місці кєдись в Страніци Німеци в Радуцині Ризыковного гандлю ой наш поймувал ся дост често в Йосну і лятем а щеґульні Вісєнну Шаруґымне і длуґє ноце Хтіл то в тім є хоц мілам заледві шістнадст лят А треба видіти же кєди ой ся собі замыслил То не было силы на якукольвік змяну Певноголетнього дня повідал мі же в суботы выбіжеме ся обай заграницы Рад не рад мусялам ся згоджіть хоц матка барз моцно протівставяла ся тому замірови Ойтец приготовал Два моцны воркі зо шнуроваными шельками В суботы влужыли сме до ніх папіровы воркі з сольом Од змроку зачытіли сме собі ладунак высоко на плеци і з добрыми кіями в ранках рушыли сме в строну граници Найпер презечка і дале коло потока на першы ґурскі Бюжголах шли сме обыдва доствами На Ґрибіці Бюжголка тілько я былам трохе з додержавы бо ой был загартуваный в такых выправах Варак хоц невеликій был дост тяжкій місців пел на <unk> кіло солі дальша дрога проводила вдул стіжком през ляс на спорум пришы з Полями Зараз єм было дужо Полянек на котрых часто зрана пас лем Выдло і овце Длятого виділам же там треба быти осторожным Было то уж стрефа пригранічна често патрулювана при стражнику в німецкій Зрадуци В тым місцу хоц был вітвур мусіли сме пересть осторожні през дружка і путочок на другу строну і дале пусти лясом в ґура на другій верх За нім тягнела ся дрога з Радоцины до конечной котром треба ходіти так само осторожні долунчыла дві стражні заграничны Приводникєм в тей выправі был осялам ся пильнуват бы в темності ноци не зґубит ся в діж незнаным лесі Зишло правє пулу годы за нім зналезім ся під границом Тутай належало звякшыть осторожніст до максиму поприходіла хвіля найважнійша о котрій мысляла м цалы час за страхым Лесным Ґжбітонґурскєм зо сходу на заход понад Радуцином тягнула ся доконечний шырока стєжка з руснянтонізком лесном траву Хоц была тімна ноц підец было же ходіли тенды пєшы єзділи фурманками мотоциклями і терановыми самоходами Німецци і Словаци Стражници Та шырока стіжка добре утримана і Удепта настановіла границ Пристанали сме на хвиль жебы упевні свічні слухати чогось подіного Не услушали сме нічого опруч сильного біця власных серц тіхо перешли сме з ґраници і снув сховал ся По нашій струні росли высокє ялы і ґладкє букі а по тамты хоц ноц была тімна уйжам треба мнійше карлувати Іст треба было тераз смутно в дулу а настемні ґшокамі коло потоку і паствісками аж до віскы Мінул страх з ґраници нуртавала нас тонова мысль Як дойс домовиного місця до загороды займового господажа ондавце Доперо по тамтій строні граници одчуєм жы на процьох Тєншого Од дому аж до граници было змінне раз под ґура раз в дул понадто мілам єщы споросілы потенґуваний през страх Трасів было дужо мній а на стромным току ворат на плеце зачал моцно хвять ся лем котры ледве могли утримати полнувати слабы уж ноґі Придал ся тераз Кіі вранци Ондавка лежы близко під Ґуром недалеко Крані Циґєнс ґруце зналезли сме ся коло заґроды Тора <unk> господаржа з турым конціц стале ся умавял Знов треба было быть осторожным ґдиж словаци Стражници Пильнували барже во всі нижны граници Вешли сме од загороды од тилу забудовань Ойтец помічом спосіб дознать господажови о нашым прибицю Повітаня было круткє і холодне Господар зачул од того же Стражниц десподіжыва єм і следзол його до дом была то інформация на вырост для підкрисліня як то он поважні ризикує Выдавало бы ся же єщы барді ніж мы припрацуєм прикранос границе там і з поворота Давал выразне до зрозумліня же його товар дрожеє а наштанієє Втяли сме баґаж з плецу а господар в мік з Ховалко ґдіс в своій скрытце кєд вруціл то уж з бутелечком етеру Напел малюткы кільшок для ойця пній для не концу для себі бо інні домовниці уж твердо спали По выпіцю Тепло кєлішка моє ногі єщы барді змянкы а в ушах зачало шуміт ся в ній пожерты Поченстунку ойтец доґадал ся з господажом то дісійшой вымяны товару Кєд выстало торго Шміць В моіх ушах спостреґлам же нашы воркы сут уж поновне пелны Было дуже лжайше бо в єдным два дісянцілитрова банька етеру а в другым <unk> кола прасуваний махоркі і паракільо цукру Ой умовил ся з господажем на новом доставом товару мінілі поздоровня Поврот до дому одбывал ся праві том самом стіжком таком самом осторожност належало заховать в тых самых місцих До граници през границе по пулноци пошло ґладко Можна было приспішыть крок бо на пляцях было дужо лжей а ноц розсвітлялы ґвяздий Ксенжыц котры вышел юж высоко понад лясы Ґрубо по пулноци прикрочыли сме пруку тому Матка іщы не спала Чекала з непокойом на наш поврот заскрипліня джві ослонных Єй непокій был цалковицю узасадньой често бы єм доходили нас відомости о тым же стражы гранічна пост шыліла шлогляру Здажыло ся то навет нашым сосядом Стефанові В Симанові С котрых легко пострельоно але не злапано Пізній в шкітелю в Ґорлицях дошло до іх уявніня Велеченых арештувано на кілька тыкодні в Ясня Мілі щестя здоровых приводніку вывожено на роботу до Німец Настепного дня по наш товар пришли купци з сосідніх восек купили пул банькы етеру і два кола махоркі Трохеру треба зоставити на спшедач для сусідів і знайомых В найблизшый дінь торґовы ой вывюзу домял старешты товару а за зароблены періонцы купіву новы ораз же потребны родіє і в господарстві Матка не позволила він ойцу заберать за границ Не хцяла чекати в непевности на повруч двох найблизшых єй особ По кільку місяцях кєди ойтец міл контузийонові мусялам ґо єднак зыстопит Треба было доґадат ся з сонсядом Яном Шуто котрый нераз уж ходіл за границей знал добры дрогы вшытку рый насы Пошли сме разом до того самых господажа в Ондавци Кажды з нас влічал ся з ним особно Принюс лем ту тілько літр етер в метальовій паньци ораз чты колама хоркі А што было тале Дознате ся по перерві загазери як тотам і заін басерскы Пілсакона Іде лемкове закона Пілзагона І лемкове загоны Там на гори Біалиска не виділя Миой грецка ани Креска ани вчера Не витримам того вечера вечером о вечер Бовідат жебы одмерт єд на горі антережаві помеле ся не золотил атырежаві покосил доверле ся не сголосил Мусу ся мельдувати сам не мосу розтрапляти трыма дмя як на смици сама ходит ся лайдици як на смичы само ходит ся лайници як ани пилювала то по селам бым пиляла то цідеш дома задволенам женаш дома задоволена жена припас зовця пистом немо собі тримати Ой ліпше бы зробила якці ся втопила Ой жебы зробило якці ся втопило прівы іншы совітяти ци де мода ґафтувати не буде не варила відрила ци подарила відрило і сом бы ся не сварила на стоден ан не муцила миг пимпой поспате ниг пим поля деспоти Надія на вольніст В часі окупациі тривало в нашых восках жытя освятово культуральне але очывісти тых такє на якій позбаляли влады німецкє і поволаны в ґмінах ужы украіньскє з украіньскыма ужниками Популучный обшырві діці вруціли до шкул але не ходілы там обовязковы як давній заміст языка польского мусяли учыт ся украіньского Не было велького заінтересуваня ани можливости розвіяня нашой освяты ґниж бракувало ксік достаточной ілости выкшталценых научыців Куляла теж дисципліна школьна бо ужынтници по надзорем німецкім не міли пелной свободы діланя Могли робити тылько то ім нажут соло Через першы лята окупациі рух Опору в Карпатах укєрункуване был не тыле на валькы о вызволеніє сотрваня найвыршого окресу В велькых лясах Карпаткы укрывали ся ґрупы люді справуючых дотыхчас владзы Унєжы ґєньци воєнні з ріжных краів В ситуациі де утримувала ся перевага Арміі Німецкой на вшыткых фронтах рух вызволенчы в Карпатах не был видочный Кєдфронт німецкій заламал ся під Сталінґрадом і Москвом в <unk> року В Карпаты наплывали дальшы ґрупы обцукрайовців Вінша з них в лятах <unk> пшела на Словациі честпомоци Нашых приводників ішла дале бы засіліть сіл збройны аліянту В першій полові <unk> р фронт зближыл ся до давной в сходньой граници Польскій і затримал на лінів Немци в велькым поспіху зачали будувать нову лінію оброны честово прибігаючым през Лемковскє всє Ізбы Баніцы Снітніцы Брунары і Ґрибу До робот умоцніньовых украіньска поліция Січовы Наґнала вілесоток молодых і старшых ґлувні дівчат і кобіт з близкых і дальшых в Сі В концьовій фазі в серпні <unk> року З нашы всі до робот тых вызначыл солты скілько особлім Мілі сме злосітсю тамтонт поіхат фурманкамі до Слідніцы В ситуациі кєд од сходу слухать было уж выразны ґжмоты тяжкій артилериі Ани мні ани родісом не хіло ся слухать наказу СОТА Понімаж вшенді докола відочне было ослабліня дисципліны попросту не зґлосіла м ся на выяз од той роботы Так само поступили інли з нашой всі На другій день з рана довсі приіхала поліция украіньска з німецкым жолнєжем і зачало ся пошукуваня особ вызначеных през солтис Кєди пришли до нашого дому засталі тых Хора Ґострийка старом бабцє матка і нелітнінько брата Ойтец пошедел паст на паствіску Бидло а я утек лем до сосідньой віскы За злости же не засталі в дому жадного дороцко меншызны Січовыкі забрали до <unk> матка і з тамтонтинныма дівчантами заладуваными на дві фурманкы і під конвойом двох поліцянтів за вєзліз Ґладышув і Устє Рускє Доснєтніцы В ґрупы тень не было ани єдного менщызны а всерд кобіт найстарша была моя матка Мусіли працувать в окопах О єдным марным посілку на дінь Мешкалы в домах Бєйскых враз з тамтейшом людностьом В нашым дому од першого дня підат было брак кобіций Ренкі зостала стара бабця На другій цін з ойцем постаноплізме же для добра родіны і маткі мушы выбавит єм з тяжкєко положыня Зыбралам до Ворочка кілька потребных же під полудньом вырушылам в дроґе заміжалам удать ся на поліциі в Ґладышові альбо до Ужанду Ґмінного по якій папєрек потребны на подмянул маткі За кшывом і Осєдном циґаньскій обыскрутіт собі дроґом скровим стіжком през ляс Хоціл тамтенты нераз до ґміны Ґладышу з рыма справами Хтілам здолжыть до маткі єщы перед вечором аби уж зрана Подмінцьом в працы в Сінтніци В полови дрогі на невеликій поляню слушам з левой строны Три стралы в моім кєрунку навиднів єм кєди прибіглам цало стежкы і зналязлим ся на концу лясу над віском Вірхня котра лучыла ся з Ґладышовым Доперо втеды моцно з Поцоми на цивым цілю моглам звольніть біґу шыбко дошедлем до будинку поліциі але не застала м никого трохи Дале стал будинок Уженду Ґмінного але і ту было пусто Змертілам ся же не зназлам писма котрым мог послужыт ся в сєтніци в целю выранчыня маткі Помыслим собі втеди о пригоді в лясі і дошед ме до вніску же поліция і уженници Ґмінні поутєкали юж до лясу з зближаючым ся фронтом Было пізно пополудні кєди здецидувала м ся істи дале пєхотом през Смерековіц в котрым мі оказиі быти кєдис кілька рази з клячом о ветерена і дале Квятонь Устю Рускє і Чарну до Снітніцы Зближал ся єчур кєд на дроде за Квятоньом усышалам од строны Устя Рускє Ґорлицкого чыєсь ґлосы зближаючы ся в мою строны Укры мечкі за більфіновыма ґшаками і очыкувала на одхонцом ґрупкым глосно розмавляючых особ Были то ґлосы дівчат Кєд зближыли ся до мне позналам дівчата з мойой віск а мідзы нь матка Оказало ся ж уж по першым дню працы в окопах осмільоны бракім дисциплины і нанзору войскового здецидували ся утєц додому так як она поступіл вільо інных особ По круткым повітаню з матком дівчантами разом ноцом высели сме з смерековец до лугу оміют єґостінны ґладышу В луґу вшысти вступили сме на нослек до мешканя пана Кобанієґо вуйта ґміны Не было ґо в дому але служонци позволіл нам приноцувати во ся Вчесным ранкєм цалом ґрупом пошли сме в Ґуром Вьоскє Жыдиня і дале стіжком влево коло обецного поля Патрове ля сем до Ліпна Были сме праві в дому ґы была то уж наша парапія і знали сме вшыткы стіжкі котре през єдну ґуром проваділи до нашой Віскы Чарны На тым остатнім ґурскым ґжбіці над Віском зналезли сме ся перед полудньом Слыхать было добре Канонал фронт был юж по тій строні Сану Вкруты знали сме ся вшысти в своіх домах всерід найблизшых Кілька дні пізні певной погодной ноци недалеко бо з ледве <unk> кілометрів на загуд од нашой воскій выдажыла ся траґічна катастрофа американьского самольоту транспортового По околичных восках розошла ся відомост же мбаніцом а кшывом внізаных по коючых околичностях розбіл ся войсковый сомолод Сполнял же кому якусь тайну місию Нюл су помоч партизантам польскым ділаючым в околицях лясу в Маґуры Очывісті нікности Карпатскій не знал церу теґольоту ани причыны і скутку катастрофы Святкові тужы ноцом виділі прилятуючы над лясом і пюском Плонунцы самот одповідали ріжны версиі ты постежыня і то тілько в велькій таємници з обавы перед терром окупанта німецків Од двого часу вісь баніця уважана была перез влады німецкє і украіньскє за терен замішкуваны през людност Подійжану тзв Лемковин котры займували ся шмунґлем і при оказиі перепровадзаньом през границе полудньоворужных утікліня рів з транспорту до обозув і нароботы шумусове в Нємчах Юж вчесній арештувано в Ґорлицях і Ясне а потем розстреляно Розстреляно певну іліст мешканців в тій воскій По катастрофі самольоту розшырено терлор на інных мешканців всі Нектор з невідом же самольот уж шкодів Німецкій Мыслівец люб Оборона Пеціпніча інні уважали же улегыл он звыклой авариі з поводу котрой муся шукат в Номцях якє місце до рондуваня Надругы того льоту за всьому паніца был кавалек одвертого поля з основ синонім Йодлом О ню загачыл самольот выніку чого дошло до експльозіі і розжуня щонтку в самольоту ораз офір по околічных полях В круткым часі терен катастрофы оточыло войско німіцкє стациюце в Ґорлицях оддаленых о <unk> кілометрів Поліцию украіньскій в Ґладышові в серпню <unk> року Як вспомялем уж не было принсла ся до лясу Домысляно ся же в катастрофі могло згынут осуд залоґі і десант Тиле можна вывнскуват з оповісти ойце і знайомых кры по заканчыню войны сміле о тым выдажыню Місце катастрофы знайдувало ся о около <unk> метрів од дорогі з Чарного пшывом понад Баніце до Пентней і далей до Ґорлиц Не раз єще том дроґом переходілам люб переізджалам до Ґорлиц Древным і поза купы споглядают каждоразово на опалене джерево в слядку катастрофі Остатній раз виді червця <unk> року кєд дрогом том войско польскє выпензало нас з родінных строн до Ґладышова през Вірхнє і далей през Маґура і Ґорлицы на стацию Колейовом в Заґужанах Кільканасти лят тому вказал ся приводні краєзнавчы БескідНіскій од Команчы до Бартного Вітольда Ґжісіка і Томаша Трачыка выданы през выдавництво Станіслав Криціньскій в котрым описана єст інна версия катастрофы льотничой Хыба правдіва Она певно лепі удокументована Придачам єм в цалости Баніца Ґурный скрай долины Прицінна Асфальтова дрога з Пентней до Кшывый Обецніст тутай пристане <unk>Эді При дороци знайдує ся помнік польскых Лотніків полеглы в катастрофі Li<unk>eL <unk> серпня <unk> року Ведлуг інных джюдел весню та власні дата єст уміщена на помніку выставляным в <unk> катастрофы Самольот врацал до Влог по доконаню зжуту для повстаня варшавского В околицях Бєчы зостал ушкоджоным през німіцкій Мыслівєц правдоподовні был то самольот Ґм доводоным през навіґатора поручника Тадеуша Ієнцкы з першым пільотом капітаном Зыґмунтем Плютом Чест члонку золоґіі понюсла смерть пшыпрубі скоку з Подохронем в околици Ольшыны далеко Бєча або зо селі заґіналі в розбітым самолоці Мешканци Баніци поховали льотнику на цментажу в Кшыви зараз повольні іх щонткі зостало принесєны на цментаж войсковы в Кракові З концем серпня і початком жуля <unk> року фронт дотар до Карпат і затримал ся біні Дукля Поляны Зєханя Ґраб а од тых остатніх было тыко <unk> кілометрів до нашой Віоскій Зараз наступного дня до Віоскій приєхал цалы батальйон войска Німецкого з пелным спшентем табором і обслугом Дзяла розміщеного под осуном лясу а войско з самоходы і коня заєли вшыткє домы і заґроды Вшытко было іх нашы ізбы боіскы зємнякі збожы ся ны куры качкі ґенсі індикі ораз целы запасы древна потребного ім до войсковой кухні польовы котром заінсталювано і замаскувано коло нашого дому В тым часі мешканци нашой бьоскій мусіли мешкать в стайнях спіхлежах і на стрихах під обстралом здял арматніх і страху придлятаючыми над домами радяцкыми самольотами Одтонд господаже і млоді хлопци м і я Мусіли смецу дня аж до зіме ходіз на роботы над ліньом фронту в Ґрабію і Жыдовскєм Было то копані окопу будуванє в ґурах і лясах схоні скоро Бункруф През два тигодні в шестю працували сме в праві на самій ліні фронту в жыдовскым Там і не было уж мешканців бо вшыткых высєдляно на Тылы Пнаґодня Німцы одопхнели ліні фронту з Ґрабу на Цєханіє аж до Пльон і Барбінка дішол до найвекшой бітвы в Карпатах на приланчы Дукєльскій звану Доліном Смерті Згынуло в ній <unk> до <unk> тисяц радєцкых чехословацкых і німецкых жолнєжы Жюдла войскове барзо ся ружнят в оціні страд по обу стронах На Доліні Смерті фронт затримал ся кілька місяци аж до половы стичня <unk> р Дале він трвалы роботы трежай пшы на праві другій мосту в Новій Слоци Чули теж выкопкі зімнякув позыставеных весях на ліні фронту а потребных теразы войску Коло нашого дому стала войскова кухня польова котрей готувано для войска з обслугі табору і для жолнєжы на ліні фронту там дій можна было доєхати самоходом або возом достарчано єдині в конных термусах Цодня з фронту привожено ранных жолнєжів котрых одсылано до шпіталі войсковых зо фронтом зайс забітых ховано в нашій всі коло цментажа з Іойны св На початку стичня <unk> року Німци несподівані быцофали з ліні фронту своє войска котре выєхали зе цалым Тамори На іх місци скєрувано батальйон пєхоты Венґєрскій в тым тераз глатано фронт в Карпатах Пустовистичня акурат в Віді венґєрскы жолнє трафили до нашой воскі Пралі приподсунул і заблоцонул Одіж ґоліли ся і вылі Цішыли ся барзо схвій спокою і свободы Нектуры тішли ся додатково же за сьондом з нами до Виґілі побыли венґірскыми Русінами кры муся і служыт вейску і вальчат протівко своім словяньскым братям Ослі назвіска подобне до нашых барна Піш Кантор і ін Барзо шыбко згласла іх надія на душы одпочынок і в спільно вігілє ґтиж пополудню вшытул розказ переміщыня іх батальйону на інны оціны фронту і то так шыбко же велю з них мусяло убєрать вільґотну одєж і обувє <unk> стичня <unk> року акурат на наш новы рок войска радіцкє розпочали на цалым фронті в сходім вельком офенсивом зімово в выніку курей одепхнято Немцу з ліні Карпат далеко на заход Навет на хвильы не затримали ся на приготуваный лятем і сінліні умоцні Слібо Наробили ся ты люде ружном погоды Охлоді і ґлозі абышла то же з тых окопу Німц не зложыли бы стріч ани єдного набою Першы дні тыкодни по пущыню Карпат през войска німецкє люде выкорыстували і направил своіх знищеных господарств Де ся для ніздні фронту врацают до своіх домівли те были спальоны або знищены Родіны котры мали доконт вразац позоставало надаль в місцях тымчасового схроніня і розмысляли над тым як одбудовет своє господарства як розпосінове жытє по войны Для них аґенті радєт циктужы котрых певно было вшындє мілі пропозициі Выізджає ся до Звязку Радіцкого де чекал на вас велькій добробыт Внізнищеных вносках нектужы менщызні цікаві были як выгляда опущена ліня фронту Бералі ся там жолдні вражынь але бывало ружні єднім роцияли з якыным безвартостьовым лупам і з карабіном габілітацию ту з поводу выпадку з ґранатами і мінами тяжко жалували свойого помыслу В лові марця ім не нашла хань познаня з близко опущеной ліні фронту Єдного дня Трех Нас хлопцу выбрало ся в околиця Жыдовского оддаленого <unk> кілометрів Трафіли сме до окопув і бункрув німецкых в тых было пелно незнаных нам і ні придатных зробязків Дале за ліньом німецком Трафіли сяла жолніж радіцкых тужы згіналі в Лєсі скрадают ся до копув німецкых В нектрых забітых было єщы карабіны і набоє пізній оказало ся же міли сме велькє щестя для того же не трафили сме на замінуване ляс як здажало ся інным ктружы вруціли жыві або зостали калеками З той выправы принюсут до дому радяцкій Карабін і набоє приховуване пізній в таємні же полу року В часі де я была мы в войску на фронті в ліпцу <unk> р в господажы выєхала добровольні на Украіны і весі зостало тылько <unk> родін Карабін згодом поліці міл забезпечат позосталых мешканців весі придзлодіянь і ґрупами Про пак році з войска зіну <unk>шала містову Карабіну одстрашыла міком звіжыны котра нот самій походіла подз забудуваня В основ <unk> р кєд доходіли слугы о показаню ся на сході партизанту ойтец оддал карабін і набоє на поліциі абы уникнути якыхкольвик клопоту Цігле був в другым року по закончыню ІІ войны св в тій части Карпат не было спокойне