Слова, достоменніст, емоциі
Архів
лемківского радия
О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.
Еп. 30
Слуховиско #30 - Слуховиско #36 13 I 2012, Adam Barna, Z pamiętnika wysiedleńca. Wspomnienia, cz. 9
•
Опис епізоду
Слуховиско #30 - Слуховиско #36 13 I 2012, Adam Barna, Z pamiętnika wysiedleńca. Wspomnienia, cz. 9
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja ma charakter wspomnieniowy: opowiada o próbie prowadzenia ogrodnictwa w pobliżu legnickiego lotniska, która nie przyniosła oczekiwanych dochodów i została dodatkowo dotknięta powodzią. Dalej wspominane są lemkowskie Watry i uroczystości religijne, przy czym osoba mówiąca wyraża własne oceny organizacji tych spotkań. Duża część nagrania dotyczy ojca Maksyma Sandowicza: jego kanonizacji, prześladowań, śmierci oraz późniejszych form pamięci, w tym rocznic związanych z Akcją Wisła i wysiedleniami.
Автоматычна транскрипция
Адам Барна в памятника высідляй це вспомніня Огрозництво В <unk> року брат жоны Купіл оказийнє дост спору в управі пул гектарову дзялкы Рольничом коло Лемніцкєґо Лоцніска Мало то быти добре жрюдло доходу а оказало ся тілько добрым місцем рекреацийным до часу Хоц до комплету побудували сме іщы мало шклярні і котловнє для приготовуваня вчестных встазунок важы капусты оґуркув помідорув і каляфіору ораз згласну студні з бойлерам до зрашаня цалой дялкі то єднак з Оґродництва не было плянуваных доходів Не сприяла нам в тых лятах погода о тым як може быт каприсна довідували сме ся каждого року звлаща втеды кєд в сродку восны <unk> має в Ноци і М зважыли капуста кільку наступ маляфоніом З часом в Огродництві Мяґішенцє зачало ся псуть услугі на сьона і на возы дрожалы а важыва танялы В додатку як бы на закончаня діяльности огродничай досвідчыли сме в <unk> року велькій поводі котра навіділа Леґніце і єй околиця Заляло не тілько дзявкы але также ґараже всюд місцю на пляцославяньскым а в ніх наш самогут Сиранкы Босту Велька вода не омінала нашой церквиш Зофіі Косак ґде вода сінгала метро і підняла цалу підлоґу Влятуваню спшенту церквевного помагала страж пожарна порушаюча ся вевнотш обєкты на понтові Ватры Найпер были то спотканя Молодіж о лепшу огниску ст первотна назва Оґниско котрым в року <unk> зміню на Ватре В тым самым року і в наступным дзялаче ораз зо спу Пісні і танця Лемковина з Бєлянкы коло Ґорлиц зорґанізували першом і другом імпреза названу Ватром Лемковску в Чарни кулоустя Ґорлицкого Руского Наша родіна на Ватре в Ґурах зачала єздіть од <unk> року найпер до Ганчовой пізній до Бартного і в концу до Ждыні Ватра в Ганчовій была барз мокра але затопла і весола Моім зданьом найлепшы ватры в ґурах одбывало ся в Бардным Былы так по взглядом орґанізацийным як і проґрамовым правці Лемковскє Зарво Моі знайомі як і я сам уважамем же в Бартным закончыли ся правдівы Лемковскы Ватры в Карпа В <unk> року бусмо ватра принесено на выкупоне поле ватрове в Жыдыні Од той поры орґанізацию імпрезы приєло постемпнє Зєдночені Лемку в Ґорлицях Поєхали сме з родіну на тым Ватры Сро ся єднак завіє сме з поводу велькых змін найґорше в закресі орґанізацийным і проґрамовым приєхало втеди з Украіны праві <unk> автобусів зо своіми емблематами А до того як на ярмарк на вєзлі зі собом до спредажы ружного товару найвідкі Заміст пільенґонуваня і шыжаня свойой культуры Наставляно ся на деморалізация нашой люди Сцене заміню на місце пропаґанды і реклямы політичной Ци як сонзе я і віру моіх знайомых не позостає без вплыву на нашу молодіж І так моцно здезорієнтувану і небезпечні розбіто на кілька обозів Пізній былам два раз на святі Культуры Лемковскій Од Русаля до Яна в Зындрановой Уважам же то направдо добре місц на орґанізуваня такых імпрез щеґульні з увагы на сонсєдство з Кансену і Музею Боґатой Культуры Лемковскій Велька хвала нажы Власті Лобіови Музею Лемковской Культуры пану Теодорові Бычові озвіроджіня Наступні Своє заінтересуваня в латрами скєрувала м на недалекє Міхал дя од самого початку то єст од в <unk> р аж до дій культивувана єст правціва традиция лемковска На початку до <unk> р было то огниско а пізній ватра на Общызні Велькє поле Ватрове в Мігалові перестає уж выстарчать на поміщыня амфітеатру поля нальотового паркінґ ораз честі гандльовоуслу На Лесній Поляні в Мігалові уж <unk> ватры одбыли ся при сприяючій погоді без вільшого дещу котры перешкоділ бы Патровичом спокойным выпочынку І хоц два три те не одбывают ся в курах в родінных струнах леч в заходніх лясах на сльонскых пясках то цішум серця і душы старшых выґнавців з родіным ку Цішы нас а нове поколене учом давных обычаів і культуры Єдным заґроженьом єст то же ватры та фиґура в якых в Міхалові заміняют ся в фестівали мідженародовы Працуют давны свойскій імпрезы Реліґійна рочниця В цалым своім жытю старала м ся быти в неділе і свята на набоженствах в церкві і удавало мі ся ту завше поза певными маютками на фронті і ґде на звесідлями Дожылам єднак до надробліня тых неовецности Пізній найлепшыми оказиями были дост часте урочыстості парапіяльне на заході а од <unk> року поновні в Карпатах Урочыстості парапіяльне одбывали ся з ріжных оказий отвіраня новых парафій Візит біскупув і посвянценя обєктув сакральных новых люб ремонтуваных Ювіля ушы в некторых парафіях Памятны были одпертя новых парафіі на заході в зімней Воді <unk> р Міхалові <unk> року Любінє <unk> рнай <unk> рґові <unk> року Інна урочыстості парапіальне з участництвом біскупу то Вроцла <unk> і <unk> рок Мальчы <unk> і <unk> <unk> і <unk> Зімна Вода Любін Гал Рудна Леґніци Парафіян Посвянця новых люб одремонтуваных церкви Розділ <unk> Міхал <unk> Ґура Явор <unk> Ґорлиця <unk> і <unk> Ґожу в <unk> і <unk> рок Канонізация ойця Максима В пшеднь урочыстости Канонізацийных <unk> жесня <unk> року на гробі ойця Максима вродзінный сі Жыдиня одправляно на мужество жалобне з удялем Єго еміненці арцибіскупа Адама духовінства і Великій ґрупы вірных Того самого дня пополудню в Ґорлицях <unk> жезня <unk> року розстреляны зостал през Австриякув ксьондз Максим одправлены зуставу набоженство жалобне з удялом духовінства і дужой ґрупы вірных По набоженьстві зміст заказні ойця Максима доново збудуваной церкви під вызвань Св Труйци В одлеглости около двох кілометрів перешла в мільчаню улицями Ґорлиц процес як тисяци вірн В церкви одслонюты таблици Мінці Манчаньскій Смердie<unk> Максима Сандовича <unk> жесня <unk> р в Ґорлицах <unk> ручнице меншыньскій смінця Максима Сандовича одбыла ся Канонізация Іменчынника Сполечности Лемковскій шеф Маґонци Буґ выслухал щерых і горонцых модліт біскупу Духовєньства і велькій жешывіяреных народу Лемковского в лятах <unk> <unk> Хоц пізній По другій в войні святовой настали барзы тяжкы і страшны часы пересідленя на сход в <unk> і примусове высідня на заход в <unk> то в <unk> рочнице меншыньскій смерт Ксендза Максима сполніли ся просьбы і благаня тисянци вірных православія на Лемковщыні і не тілько о його внесі Того дня до Ґорлиц зігало мнуство вірных а в церкви Св Літурґі Кононізацийном целебрувал його еміненця в єльце благославны митрополита Базині з собором єскупу і духовійств А што бы дале дознате ся по перерві <unk> Води Ні мык ме Мартиролоґія св Максима <unk> жесня <unk> рок Св Памянці Максим уродил ся <unk> гостычня <unk> року весі Жыдыня в Повіті по Ґорлицкым Школа підставова укончыл в Родзінный Всі Средньом в Ґорлицях Ґімназиюм зас в Яслі і Новым Сончу Был учня ціхым пільным і взоровым За своє переконаня Русофільскє был преслядуваный заклуцілу його цінґліст наукы Ґімназиюм скончыл в <unk> року зараз по вакациях выєхал до Почаєва ді вступил до Православного Кляштору участний єскуп Волоньскій Антоні забрал Максима до кляштору в Жытом єжу ді з выружніньом скончыл семінариюм Духовна в <unk> року В тым року оженюл ся з пеляґійом Григорик а настемпні біскуп Антоній Высвєнців ойца Максима Надякона і Наксєнца По высвєнценю ойтец Максим вруціл до своіх вірных на Лемковщызні полнит обовязкы Люж Пастерскє Ту повставал втеди рух поврацаня на віром пшотку на православі Перше іформальні покруцілы воскі Вышоватка Ду Вчены влады Австырязкы не позваляли розвіят ся рухови православному щеґульні в Ґаліциі і Новемковщызні Ой Максим обюл парафіє в ґрабів і пелніл обовязкы Душ Пастерскє руж в Вишоватци Любін Понімаж повороты на православє были недозволены Нове парафіі не были ниґде реєструваны На пробощу в само зыва інчых парафіі накладано высокы кары пиняжны арешту Каралі і арештували активных парафіян В церквях грекокатолицкій бо тілько такє істняло не позваляно одправлят ся на боженств І длятого вірні мусіли громадят ся в домах приватных В стичню <unk> року перед святами Божепанародзя Донос уніцкого ксєнза сповядувал же в грабію замкненту церкви Ксонз Максим одправил на боженства в приватным дому і зато зараз по свєнтах зостал арештуваный на кілька тигодні Поджас його побыту в візіню вірні были переслядувані На вруцоным на православє Віском заказано вшелькых контактів з інными восками і заскаржено до сонду в оддаленым о кількасот кілометрів в Яслі В часі заняті сніжных і сорогых морозув на розправы єст і вшытцы не вылучаюч карміючых матек і іх діті бы одповідат за то же сталі в церкви з Аполоґіми святами жебы заплатіт высокы кары котры засунджено люди змушені были спедавать одєж кожухы люб остатньом кров Пет Вілька Ноцом звольню ксєнця Максима Але тых по то абы го за кілька тигодні знув арештувать Кєди влады австриятскє переконали ся же жадны репресиі не сут скутечны в <unk> р розпочали арештуваня тых ктры приводничыли рухови Ойца Максима арештували кєд врацал в Великым тигодню з ісповіді убіскупа Єґо і інных активістів Осодзоно в одділных целях в візіню во Львові Єден зо студентів бліскіприятель ойця Максима ву Колдра по пул року зостал звольный за кавцю дісять тисяци корон ой Максим і ін бесіділи в візі два лята і <unk> місянци В слядстві і на процесах ой Максим твердо протиставлял ся зажутом о здрады і спивоство на же Роси Вобец браку доводу вывіны Сонд унівиніл вшыткых і звольнил з візіня Але в недлугым часі знов некторых арештувано <unk> червця <unk> року ойтец Максим вруціл до родіцух жоны і сына в Жыдыні Кєди тылько в ліпцю р выбухла І война святова взмогли ся репресиі тер і арештуваня Уж <unk> до серпня <unk> р поновні арештувано ксєнця Максима враз з ойцем і увізяно іх в Ґорлицях По тыгодню арештувано найперта а потем жоны Пеляґє туру часово затримано вуйта в Жыпинніку Колобєча бы по девянтю днях перенес до візіня в Ґорлицах Ойтец Максим одсідал в ґорлицкым вєзєню без переслуханя і слідства цалый місяц до <unk> жесня <unk> р Того дня О годі рану дозорця вєзєнны казал ойцю Максимові припытуват ся до выізду зазіжыли і ойцу вый на візєнный спацер О годині дозор завруціл і казал везь ойцови Максимови без жечы особісти Везінным пляцю забрали ся уж Ротміст Дірдсь Злінцу Сендзя Каличыньскій Чытерех жандармов і двох жолнів Ведук оповіданя вязня з сусідній Целі Телеха ой Максимові звязали ренци до Тыл а очы заслоніли хустечком Двай жолнєже тримаючы ґопод пахы выпровазили ойця Максима на пляц Вієзєнны і поставіли під стіну Напретів В одлеґусті терех метрів стало двох жолнєжы з карабінами готовымі до стржал Поках пляцу зебрала ся ґрупа вітув Ойтец Максим видял же бенді розстреляны выпростувал ся і повітял Боже поблагослав Ротмістр Дірдсь і комендант варты выдалі коменды В Пірсь ойце Максима падут два стшавы Псьондз не упал нач опарол ся о стіны і ослабоным голосом выповідял іщы слово Нех жыє Рускій Народ і святе православія Втеди підшел до негомендант Варты выл револьвер і стряліл в голове ціло вынеслі жолнєжы В сонді была уж приготована звычайна трумна з десеп На стіні будинку зостали два кропавы сляды од Выстшалов Карабіновых З реляциі неґо святка Кавань котрый был всюд віцув на пляцу Візєнным знаме ін але подобну версию Приєхалам до Ґорлиц абы в сонді оддать періонзе для мойого арештуваного ойця В неділю <unk> вжесня о годині <unk> рано вжуціло мі ся в очы неєзвыкле порушене на улицях міяста Коло сонду і вокул сосіднього візіня зебрал ся тлум люді котры як бы нацось вычекувал Опріч меншызн были там кобіты і молодіж вшысци в велькым напєнцю Подслухалам розмовы і з велькым здівнім і страгым довідалем ся же зараз буду розстріліват москєвского попа з Ждыні Збулям серце постановим позостати на місцу абы быти святкім Менченьскій смерці ойця Максима Пет будинкєм сонду стала ґрупа візєнных вартовників і жандармів По хвілі нервового вычекуваня з візіня выпровадзыло ойця Максим шеду он з годностю на менченьску смерть узяный был в ґапоньскым сутасі з Дієнтом Кшыш Поставілі копотсту а повятовый начальник візіня одчытал вырок з котрого запамяталем тылько єдно Же вырок Свянтінь выникат з Очыня Сундовко тых з наказу влад войсковых По прочытаню выроку єден з жандармів пошедл до оскарженого абы звязать Муранце Але о Максим попросил о занганіти Вседи жандарм заслонил очы сказаного на перся кродом зробил бєлы знак В одлеглости кільку метрів од ойця Максима стал жандарм тирольскій стрелец На коменде Раз Два тшы паду Ой Максим жахнул ся і збераюч остатні силы слабым голосом жеку Ніх жыє Рускій Народ святы Православі Ґолова спадло на пєч Цело тіло поволі перехылило ся на стюнц на зімі В візіню дал ся слушат страшны кобіци плач Тужона пеляґы Підсуд през окно вєзіня смерть менше з ґлосным плачом упадла ніч притом Было слухать іщы чыєс шлюханя Вшысты звертіли увага на Рослаґо сівостарца в інным ділізєнным запрацуваным окні То был ойтецреного Тимоте Ушондович знайдуючы ся тыжых візів Был святків меншыньскій смерті Свикосину Зебрані стражници жандармі не в тужы Віцові подешли до застріленого ойця Максима Мє не старчыло сіл і одвагы жебы подис і попатрить Прагнал лем тілько шытко утят од той страшной сцены тих і слухать было <unk> То жандарм Іщы раз З револьверу выстжаюл в голове Лонцику на зімі ойця Максима По розстріляню ойця Максима довідалем ся од стражника же вырок смерті выданы был без ожычыня сондового О годині <unk> в ноци з <unk> вжесня нашел з краковской войсковой коменды розказ на розстреляню одчытано пше дві років Озєс Максим просіл о зазволеня На написани лісту дужоны тура знайдувала ся в тым самым вєзіню в сосідній цині Позволили кєди попросіл о особісты пожаднаня ся з жоном і ойцем одму В ляках <unk> в Ґорлицях выбудувано церкви Помник меншыньской смерті ойця Максима Сандовича Зас в лятах <unk> дом парафіяльны в трим пізній одварто Музеум децея а вненше церкви вымальовано образами святых Терас церкви Ґорлицяк єст найпінкнійшым православным обєктом сакральным Новымковщызні Дякі ініциятиві Помоциі благославству вікоексцеленциі арцєпископа Адама повступку міс промінюючы осродок православія од часу його канонізациі Не тілько раз в року стісил Павель Святого Максима але цудзяннє в сідскых церквях Митрополиі і не тілько спомяніст його святы В лятах кончонцых вік <unk> і пізній одбывало ся урочыстости дотичо <unk> Рочници Акциі Вісла Высідленя Лютности Украіньскій і лемковскій в <unk> року Участничылам в такых прочыстостях во Вроцлавію <unk> року Міхалові <unk> року Зімней Воді <unk> року Леґніци <unk> року в Пшемкові <unk> року Мальчыцах <unk> року Любіні <unk> р і студьонках в <unk> року