Archiwum
łemkowskiego radia

Добрий вечер запрашам на слуговиско Нестор Рапела Голодны рокы Жытя дає ся лем єден раз його Нихто не годен си продолжыти ани закупити бо оно ма выділений свій час і то пунктуальний Но скоротити си го каждий може Хтоси лем желат того ріжныма путями хтіня свого увеліня та лем не з мудрости доброты а лем зо глупоты зла І то лем тот хто не боіт ся Бога Ясніст і доброту дня затуманюют тучы хмары а ясніст і доброту жытя злы мысли і вчынкы чловека таком тучом хмаром на Высла на тегалицком Лемковином і єй народом Лемкам З помочом такой же і іх самых переселенска евакуация Тото зло привело до скорочыня жытя Лемковины а в тым до осирочыня і стороны і Лемка Што примушений ся мал лишыти тот свій рідний край і то зо свойого лем такой хтіня Не будеме обясняти самы того Бо то ся нам оно а лем історичному слову валит тоту робити Она істория сама дає выводы і ціну належну з нашых учынків жытя Но жытя ріжныма путями веде чловека і на каждым з тых пути як ся тра поводити о ним і обмыслювати свій кык Лем же не каждий чловек си тото обясніня освідомлює і през то жыє надійом по веліню свого хтіня а тото хтіня веліня ся мало коли го миліст оберетат Бо і кіт на пецу повіл Я жыю надійом Коли позерал на кобасу што вісіла на траґарі колопеца і милоси велял огоньом та мурлыкал весело вшытко має єден конец а колбаса два І през тот другій Конец по більшій части бытым ся ма ся того што біда говарит Жый так як я вчу а не так як я жыю І тото не знаня та тіж і надія на штоси ліпше принаймні як котови на кобасу мало ся і лемка го тот повоєнный час а вшытко оно вытрісло зо станув ліньом границі Радияньского союза з Польщом яка ся мала на ріці ся і моц жалобы мало ся з того приводу од Украінців Премышляків і Гольмщаків же іх розчленували одобрали од Украіны Намагали ся они жебы границю перенести поза Перемышль Ярослав і Гольмщыну там де ся мала за часів Галицкой Руси же тоты землі спокон віків мали ся рускыма та же навет до часу Галицкой Руси Перемышль мал ся столицьом князя Володаря а сын його Володимирко заснувал місто якє іменувал Галич і до него перенюс з Перемышля свою столицю Што і такым способом выникло галицкє княжество од того часу зачали называти тот край Галичыны А за часів князюваня Данила Галицкого то і гол мал ся столицьом понадюз єйс галича о гол І на тобі тераз оддати тото Полякам Та най же то было за Німци як Польщу завоювали о <unk> р А тепер війна покотила ся з Польщы го Німеччыну сталі до свободу в тот край і маш готу Жебы не скривудити пана Ґомулку то оддає тоту сторону Польщы і границю оставлят на тым самым місци де ся мала загіт лера по сяні і буку і з того то приводу і пішла ворожнеча Украінців і з рускыма і з Поляками І Поляків тото за діло до жывого жебы ім інчы не мішали жыти ухвалили си зо Сталіном зробити переселіня Украінців з польской стороны на Украіну а Поляків з Украіны до Польщы і такым то способам і заговоріло ся тоты преселіня в початку Украінців а там і Русинів Лемків На Лемковині мало ся дакузі Перероджены Лемків Украінців і они о тоты то переродженці летіли на ґалоп записувати ся на переселіня го Украіну Марили про Украіну з мысльом і надійом як тот кіт на пецу о кобасі же на Украіні будут жыти манном з неба без старунку і клопоту Поту і мозоля А оно то не так бо без споту і мозоля і розсудливого розума ничого доброго ся не добє Нашытко трамати і розум і знаня поведіня і повагу а попри тым сы вшыткым чыстий і честний язык бого жытю моц што залежыт і од языка Ма ся так же языком збогачуєш жытя А пиват І так же шкодыш сытю Жебы мало ся терплячіст языка і поведіня то шкоды николи го ничым не было бы а про тот язык і поведіня єдносток Лемків пострадала ціла галицка Лемковина І зас тото саме же лем про них протых Лемків Украінців і зробила ся тота біда Што смертельно радило серце Лемковины Зробила єй безпорадном а єй діти Лемків осиротила розвіяла гет по цілым світі де і опамятали ся Вшыткы І тоты што винны І тоты што невинны же не то зробили што треба же жытя лем го своій рідности ма ся радістным і веселым А надія товды потішна як видит ся єй не так жебы лем початок Але і конец Не так як тот кіт што жыє надійом на кобасу што не йому она вісит там на траґедиі Днес стоі надіі неєдному Лемкови гіркій спомин ся мал о своім прошу повоєнным преселенскым жытю а в тым і я гіркым словом повім його жытю Я моц ся не терпіл Познал пекельны фізычны болі Зазнал моральных страдань мучыл ся докорами власной совісти Але тото што м пережыл го в повоєнний преселенскій на Украіні час Тото як зловістний голод Хвалил ся до нашой хыжы як благально нам смотрили очы мого маленького сына а ручынята протігали ся абы то ім дати дашто до них Не ласошчів цукєрків ци цясточок а хоцбы даякого там сухаре окрайчыках хліба того то не годен єси і Бог днес ден притерпіти і забыти Ох виджат ся мі оно і в ден і в ночы по добраз спірша ся забыват як зла Тамо было же то было На хлібі люде з голоду вмерли был хліб Але не для нас Штучный голод ся мал было то сфабрыкуване на умыслі лем зато жебы то тых люди якых війна не дожерла штучным голодом выморити вынищыти І головным чыном ся то на Украіні бы Сарабіі Молдові мало но Кустьоґі Росиі захопило а решта то радяньского людусы ци то хлібіла Мал єс То для них Іщы пыхато ся тот нерускій нарід смотрил на тых Бідолах што ся го своім рідным краю зголоду копыл дале в тым чыслі і мы Лемкы Ой было же было вшытко тото было Го тоты то гіркы повоєнны рокы Не єден То так нас повіст як світови так і своім дітям Вы того не памятате бо єдны сте ся в тот час маленькы вамали а другых і на світі іщы не было Але старшы мы з матірю о тым не забыли Або такє не голодне ле ся забыти або чого бы ся не спіло вшытко гірків гіркє прошло Робило ся ден і ніч та і што с зато мал такой вцалі нич А робиты трапило го та іщы як О домашні міне мысли і не ґадай навет о ним никому по державны перше А оплачало ся тото як раз На рік была оплата гріш бы і хлібом Та яка оплата Оплака на тото оплата Нещаст на копійка за тоты гіркій трудо Трудил єс ся на тот трудо сім потіл дістал єс вкінци рока на тоты гіркій і солений під тых пару відер зерна деяку там десятку рішыл А было і так же ничого не доставали а декотры іщы што за рік даштоси выписували з державной коморы до ся іщы горґу зоставали А жыти тотля было та іх тіло же ся жыти Та працівна ся скінчыла і мала бы ся радіст мати А оно маш Хліб ся Богу зародил а голод настал І такє то оно было Ой такє І мож доправды не кривити душом а одверто о тым повідати Бо то был бо то ся мал чыстий факт Істим ся ниґде не сховаш не сприячеш го бо він як іщыло в мішку І был і єст і буде го памяти тых што го прежыли А што было дале Дознате ся по перерві ым <unk> Воды Не про моє Робило ся Та іщы і як ся робило і нихто ся не сміл перечыти про роботу нихто не сміл не выполнити тоту роботу яка ся му бриґадиром дала нихто не сміл против слова пискнути бо натомала ся му страшно одпают докоры Но што Ждеш Німци ци Американців Не подабат ся ти совітска власт І одраз потым ішол єст там де зыбны вітры волком выют та і одкаль мало хто ся вертат О Припоминам си тоты рокы яж мном студент рясем то были нелюдскы тоты часы і гірше давного кріпостництва панщыны рабства А в наш час час вільности Аж нияк то не пасувало так ся над вільным народом знущат Над тым народом што си вільноту здобил війну в Могылу загнал ну Але то лем в душы в тот час ся тота вільнота для тых люди мала А на факті то ні І тот люд што пережыл і закінчыл войну тот што ся го жывых остал усім і вільний новій З голоду тераз померал іхо жалю До того іщы не мало голосу і в ничым защыты і повагы як чловек Лем ся замончыло рыхтувал до роботы Сонце мало на роботі в поли уж застати то до того часу треба гописю вшытко зробити Хто іщы што мал куры пацята то понокормлювати корову здоіти і на пашу выгнати Діти побудити його саді яслі понести А сам іл ци не іл Ґалоп в поле Та жебы тя не дай Богы го пути сонце не здибало яр в літі восени о то уж ціла кара Божа на то была Война по собі лишыла глубоку борозду таку што долго ся єй пришло зарівнювати та зарівнювало ся то як мозолями потом та і слезами бо інчым то не было чым Технікы по войні рідко ся де залишыло коровками землю обрабляли своіма домашніма коровками І тягла тота німа худоба пуг ци борону молчачы Призрит ся на свого ґазду ци ґаздыню што іде поруч з ньом зо смутно понуреном головом призрит ся і собі тіж опустит оголову і штоси си тіж мыслит бо час од часу замерчыт нибы то тяжко вздгат і о чымси тіж горює Балює А горює тіж і ґазда Ой бо єст ічого Бо трапеза бо голодний та і нідже одкыль та і нідже і за што го дві дрозерна купити Ой та поморок в голові ся бо был на ярмаку і прошол ся з краю в край і сызы очы затопили Слене в ґамбі ся скупчыли з того што там взріл До тисяч рублів відроярд Ой та моцний пане Божеш тото і за што така кара А ту нітжы на тыльо грошы ніт за што вторгувати бо в облистю пусто ніт чого продати голы стіны А ту податку <unk> тисячы і мусиш го вчас сплатити А ту пожычка лотерея І хоц цеж Хоц ні а ся на тыро пиш кільоти фінґент Надзначыл і тіж на тот вызначеный час плати А де грошы взяти А што на то продати А фін аґент нич не зна йому грошы давай грошы грошы і кфит Ой та Моцний Боже Што за оказия з пляму то плат А окрем того з вшыткого што єст посаджено посіяно на тым огороді вызначено тыльо то кромпель кукуриці взерині цибуля чеснок капуста огуркы помідоры і вшытко інче якє ся ма Комісийом оподаткуване Сад зародин Мож бы дашто з него скорыстати Такє дні бо кажде родуче дерево описане і тіж оподаткуване то здати вышен черешен цлил груш яблок та і давай то чыстым нехробачным То было і так што не то жебы ся дашто з того остало але ся іщы горґу остало бо чыстым здоровым бегодаль был тот плян здати то іщы ся декому приходило за борг іх грішбы платити А ґде ж іх брати тоты грошы Ой грошы грошы і всядель грошы і за вшытко грошы А тобі ся то лем ма же маш сад маш ся го ним родіючы дерева а то што вісит на них то не твоє Ой то Моцний Боже неєден ся прекстыл і было обнял тото розкішне дерево ци забы госмочыл а пак пішол сад під сокыру підпил Буде сплата іх было тримати Маш куру дай яйце маш паця дай скору маш корову дай молоко та і шерст з ней начыш Ото было вшытко тото было вшытко дай вшытко плат А за што же І з чого же тоты грошыкы брати А як ся не мало трийкі діти то тіж бездітніст плат Ото была содома ото была го мора ото была тіжыя і ганьба і встыд Женатым то не так але не женатым Жены вдовы моц котрых хлопы на віні попропадали ани мали троє діти оподаткуваны бездітностьом А де ж она бідна го возме кєд хлопа на ню ніт Та бывало як тот фін аґент Вымагал грошы то ся вчепила на карк заплакала іх парит На скур вісину бо інчого ніт а мій на війні пропал Дале такє то могли Вчудити моровы лем бабы та якым уж ся не розходило о то што може з того ім быти Але тоты молоды дівчата што іщы тицьо што лем розквытли і якы іщы і любови не знали Тоты то дівчата стидали ся того та не лем они самы але і іх вітцьове были гостиді за ных невинных Лем помысліти си Што за безцедна глупота была вымыслена сімнадцетрічны діти обкладати бездітностьом То не лем тоты діти червеніли пред своіма відцями як доставали тот податковий бездітний папір але же іх віцьове якы без того мали дост клопоту про своі ґаздівскы податкы а мусіли і за них іщы зайвий грош платити А одкале же тот грошу брати І хоц ся з куб І хоц головом о стіну бий нич не выскубиш і нич не выбєш Такій то порядок такій то часне стал Тра платити было тра робити было та голот терпіти Неєдны си з того такє встругали жебы го в арешті посадили не годы жебы были бідолахы такого жытя злезти Там ся ім рахувала воля ниякых старунків ниякых податків Істи хоц кєпскє але дают а дома і того ніт Одівают спати єст дал та што іщы треба Та і рахуют жебы с ся Не стратил і стала ся неволя вольом а воля невольом Охотно ішли в арешт де ся ім де воля але і воля бала І міся то тіж пришло в тот час вшыткого того скоштувати і роботы і докорів і голоду і тых податків бо і было вшытко тото было А найгірше як єс виділ же тя дітя істи просит То уж товды жаль душу тусы Бо што же обо Не видне зна Йому іст дай і юж І што же оно винне же холодне Не годно жей было того Бо серце жалу знести не годно прижыти Я робил товды народ на атракторі Та штоправда хоц скудний але полуданок тамого тракторній бриґаді для трактуристів варили Тото баланду Ци што там было просто єм так з мискыси прихылил і вжыл залпом А кусок хліба што ся мал до того полуденку впал єм в торбу і домаємным выгащал сина А якій же то смачний той хлібе си был Хоц і зосхнений хоц його поросі але смакувал так як медівник та іщы од зайчыка ся мал то яка же уж радіст синовы было Зайчык голодному хлопчыкови хлібця прадал і іл го хлопец з такым апетитом што аж зо жалю не было ся было на тото смутрити Імы оба іщы кус поідали был я на тракторні Бриґаді Дет Ясла Та мати наша автоюж холодувала Бо не дома ніт з чого дашто зварити не на поле до роботы Ніт што на полуденок взяти тыжій Того рядка што окопувала кромпеля ци бурачка ци інчого дачого мало што виділа бо голот очы затемнювал А робити треба Іщы і як Бывало же ся чого кус достане купит ци пожычыт О товды уж вали ґде ся го хыжы Та і в поли тіж мал А бывало та і нераз іщы го по полудешній час посходят ся бабы копальниці його кубку кожда свій узлик розвяже і приймут ся што ого кого єст полудувати А єдна та мостороні од них не іде ґу ним Лем копат і копат а сыз очы дзюрком ся ліют і бурачкою вид Та ірядка тіж Ей Стефка чує од них голос Таж марже до ясной холеры тоту мотику час полудешній Ход ґу нам разом си пополудню єме разом си спочнеме А оно І рада бы была піти ґу ным разом зо вшыткыма пополуднювати такєд ніц з чым ґу ным піти та іщы ся барже сизы покотили а по голові ся запотемрило і сперла ся на мотику і говарит до них Ой полуднуйте си бабочкы а я не буду Бо м си не брала нич зо собом бо мам хоц дома роботы токус покопа міщы і піду перше домів Я уж бриґа диру о тым ґадала же перше до міл піду полуднуйте полуднуйте на здоровя вам О такє то было діточко Та не дай Боже вам такого дожыти Тай жебы нихто з вас не знал што то такє війда што то такє голод што то такє приселіня Най ся то на нас закінчыт уж тото вшытко што гіркє і слезне было а было же то ой вшытко тото было А найгіршым а найтяжшым то предновок ся мал але як ся уж кус забурило і го саді та і на огороді то сме уж товды бідом шмарили Бо уж мож чережні спрібувати і кромпеля врыти Втовды то сме уж ликували О товды мало ся нам свято было Врыє жена кромпеля зварит зубы пістна не мащы боніт ни масла ни солонины ни олію жебы засмажыти Та нераз і не солено кромпіль і вода Але яка же фаі яка лес смачна в товды тота зупа была іло ся єй з такым апетитом же аж поза уха тріщало А го дес Такой смачной зубы ніт І нераз в ліпшы часы варил єм і говарил Но ле стара зварже такой зубы якус молодости го повоєнны переселенскы рокы варила Най діти і внукы попрібуют яка же она фаі Але як ся не старат подібну току зварити того днес вдііт Ой было же было вшытко тото го тоты страшны повоєнны голодны нашы першы переселенскы рокы і жебы ся они николи та і николи уж не знали Неєден В товдышніх днес зо слезами на очах выповіст тото што му оно найдорожше Повіст Я мыслю Як то важне же єст на світі спокій же сут вітцьове же єст мама же єст в домі такій чловек і як необходимо нашым жытю не просто любити іх дорожыти неба Та знати ціну ім Тож майме ласку любов і уважыня до них будме ім помічником За тоты слезы і страданя Майме днес до той матери копальниці майме до ній любов і повагу Товды теплійше стане го нашым домашнім бытю на серци каждого з нас