Архів
лемківского радия

Добрий вечер Витам Вас сердечні на слуховиску Тыжден тому мали сме Твір Ярослава Зволіньского під наголовком Рапсодия для Лемків але были тото його фраґменты А же тоты фраґменты тішыли ся великым заінтересуваньом і Ярослав Зволиньскій припал нашым слухачам його стиль і його Зміст то рішыла єм представити Тот Васній твір в цілости Так же внеска зачынаме і будеме в одтинках слухати цілой рапсодиі для Лемків запрашам м сердечні <unk> Част перша Два лята розквіту <unk> Моячи Фльоринка Лята <unk> В стычню <unk> року утекли остатні добіткы войск гітлерівскых якє стацийонували весі Была то невелика ґрупа німецкых жолнєж умундуруваных Дост дівне носілі жолты блюзы ґранатове бри чесы і высокє скужане буты На ґлавах міні чапкі подобны до чапек і дісійшых войск французскых На ремкавах носілі написы I то з року старші мі То власні оні Во Фльоринци і в сосідніх вьосках през віле місянци нанцорували будова огромных фортифікаций і окопу Цодєнні лічыли люді приходжонцых до працы при копаню рову Розділяли роботы выдавали сухы провянт і будовалі Будували з велькым поспіхым огромны запоры зыбалі древнях і каміні лінія обронны члі за сєкій з друту Кольчастого през котре навет заюз бы ся не придостал Десяткі меншызн под іх надзорем копало Дзівнерови Ґлымбокє на шесть метрів звержаны удол а ґуром шырокє на <unk> до <unk> метрів Міяли то Бицьовы Претів панцерне і Преців Чолґове Дві лінієрову в стрелецкых копало спендзоных до тых прац звіру околичных лемковскых всі Всеред люді затрудньоных при окопах нараз тал Якіс непокій Відать было поднервуваня і огромы поспіх жолніжы з да одда Вшысци вслухали ся в Дудніє як бы сальф арматніх добігаючых діс од струны Ґорлиц По <unk> стычня надшедл критичны час по барз халаслівой ноци люде спостребли же весі Не маюж ани Єдного Ніємца Вшыткє кватеры опустошалы Зникнул теж офіцер называны през нас Кітайґловы кватеруюнцы У Пецуха і нелюбляны през никого Бо ся хтіл оженить цурком Пецуха Настала тішы Люде стали ґрупками і нетерплібы вычыкували цо бедят дале Од строны Ґорлиц взмагали ся одґлосы стреляніны Вєчором през цалу ноч видать было на небі огромны близкі і луны То правдоподобні ґді знат Мариян Полем За Ґорлицями паліло ся рафінелия нафтова Людя ктуры были затруднені при окопах шыбко поутєкали до своіхсі В арбайт з ляґже то єст в бараках котры містіли ся в огродах грекокатолицкій плебаніі дімано роботнику зробило ся наґле пусто Люде за всі здецидували же вєчера підшыпа бе Стонт пшенес в безпечнійше місце За Ґура На Волощыны Стод добре витат вєз і то ся в ній діє Вшысцы людя враз з кровами коньмі і то болкамі принеслі ся до великого вонвозу і розльокували быку кільку господарств і леснічови Не памятам яка была та ноц для моіх родіцив і інных дорослых Памятам же од годин полудньовых наступного дня люде зо своім добиткєм зачали врацати додому Віс выглядала як по правдівым фронті При дродзе Вєйскій Не тей ґлувний з Ґрибова до Креници называний цесарком леч тий посередку всі знайдували ся ружны скшыні з барз о дужыні кулямі поламаны возы якась конна упшыш Оґромне дяло Віле інґо войскового еквінку А вшытко якысь такє страшны одражаюце У кільку господажы в стайнях стали выхлудзоне конє выґлодняле брудне выстрашены Семан Козяр застал в своій стайні Дуже го білого коня так выхлудзоного же не показал бы никому вшест кілька днів Такому єс зобачыл лем по талонотным пшемаршу войск німецкых котры як бужа переваліли ся шосом з Ґорли до Креніци Гістория знов потверділа знану правды же недоважным і недойжалым довудцом єст тым кто нітут заня прибіглости Росиян Найдівнійше было то же приготовуване през рок Оґромны окопы умоцніня пжытів чолуґови подвойны засікі пльон та ні на кольчастых друтув Не придали си Ніємцом до ставліня опору По велю лятах уж в часі службы войсковой моглам зрозуміть як огромны і шыбкі всял быть напур Арміі Радзіцкій ораз єй досконала стратеґія котра не позволила Немцом на выкорыстані з будованой лініі обронной тягнуцой ся од Ґорлиц аж по Краку По учерці Німцув в годинах пополудньовых довсі вкрочыли Росияне Якє было наше здівлінє кєди вкрачаюце на самохотах возах і пєшо першы оддялы не затримало ся выґуле ве всі тыко парвы сляд за Німцями в страны Креници Од утєчкі і нотного Пшемаршу войск німіцкых ділило іх за ледве кілька годін Незрозуміле было то же так дужом улічебні армію німіцком котра пшеваляла ся през віз сяву ноц пенділо в поспіху так нівелю Росін Росияне в цілі розбіч оддялы німецкы за нім те здолжал ся получыт з ґрупом своіх войскы знайдувало ся по страні Чехословацкій Спотканє з Русиянами зашокувало мешканцу в Моій Всі Не было часу на жадны розмовы ани теж якєс повітаня Доперо по кількунасту годі по надестю ІІ Тури Жолнєжы напянтє ся розлаґувал Вшысци кружы дні трохо одвагы пробували з ним розмавлять Нам Лемком не было аж так трудно порозуміти ся з ними ґдиж самі языкєм зближеным до росийского Мілі сме на решты тых своіх москалі Русину Памятам як перед войном в <unk> року дотарла до нас відомость Жалютност лемковском нектуры політици назвали Русинами москольофілями Мусяло быти в тым трохе правды бо і в моіх рамках знайдували ся росийскы ксонжкы Чытала м є неєден раз хотяж нівеле з них розумім а был то Чехо в Лермонто в Пушкін Памятам теж гымн царскій якій го научыл мне ойтец Пара Пара за Русь святую ідті сымам на бой ура пара за Русь нераз ді му і так дале Та пєс ойтец часто співал для себе в рускым Народя в Великій Русі Лемкові упатрывали як з апікуна обронци іх прав Претіж тыле вытерпіли од Австро Венґрів од шовінізму украіньского талерхы Длятого теж ласкавым окєм споглядали на Русь По першым спотканю з росийскым войскєм ци кілька дні настемпували колейны Мінул топравда першый шок якій пережыли мешканці Фльоринків Єднак был он тале пережываны нанову бо з близка зобачыли сме ары потенґы котре так барзы бали ся Гітлерівци Зобачыли сме карабіны на шнурках альбо каблях жолнєжы в брезантовых бутах і в подартых шынелях з бляшаном ґаренкєм і древняном лыжком припянтом до партя Неґопаса Наступны одявы не становили уніі Одпочывали ве всі по два т дні В коцьолках жолнежы готували каше честовалі діті а офіцерові розмавляли з господажами По пятціолетній окупациі при жытю велькєґостраху жебе всі розегра ся фронт тераз по утерци Німцув і в Кроченів без войны Росян наступіло огромне одпрыжыня поволі міяла зіма Зближал ся мажец а враз з ним упраґны вісны На тых теренах ґде тылько сопніє сніґ в долінах і трохесні земях барзо шыбко приобража ся природа Кілька тіплійшых дні справят же одразу пояте ся трава істя Везбраны жекі і шум ґурскых струныкуває уструй нервовы чловека і побудзаюл його активніст Юж в честну восну Господаже зачали засыпивать окопы обромне ровы ажебы за ораді цикольвік засять на зліщеной земі Не было то такє просте Ємя з выкопу была розсыпана а тераз треба старанні єм збірать жебы старчыло на засыпанє рогу выкорыстывано кажды кавалок земі бо тута ю барз шанувано і ниґды не было єй за дужы А што бы му дале дознате ся по перерві дмі превели Превели Боже мат макы Жытя на всі ставало ся з дня на дня якєсь інне як бы вісь народіла ся однова Люде таци жычливі Покорні Спокойні і замыслені Кажды мыслял як то бетали Недолго єднак тривала то спокойна тіша Іщы не розпочато на добре прац польовых а уж весі появіло ся трех офіцерів радєцкых называных през мешканців комісажамі або Нказістамі Зволали весі Зебраны і освядчыли же приєхали довсі з місийом А жебы пховя добічто хце може враз з родіном і цалым добиткєм вієхати до Росиі Трудно тудай описать як заховували ся ті Нуді Цо вычыняли якій засялі пострах Спомне тілько же з Фльоринків выєхали до Росиі родіны Подає то з памятісті змусіли до выізду до Роси Православного Ксєндза Бардо Шанованого Пьотра Тарановского Вкрутце присулано нове коксєнза весі позостало <unk> родін по законченю де пшесєдленчой Жытя на всі одзыскало давну атмосферу З примусовых робот в Німчах зачала вразать фльоринска молодіж ці хлопцы і дівчата были яци інні но всі Іначей мысльонци лепей убрані іначей учесані Хотяж працували в барзо тяжкых варунках в фабрыках і на господарствах відєлі і вєдзєлі дуже вєнцей од молодых кружы цару войны спенділі в дому Одразу прубували в господарствах родіцу в проваді страхы новости Іначей оралі поле не робіли велю брузд однавляли мешканя перерабяли іздебкі на покоє ставляли нове плоты Была то значонця і мця ся ґрупа молодых хлопців і дівчат з вільо знаных добрых родін і велькых роду як од габуру дубцув майчаку мучковцу Цьолкув і інных То власне ці молоді люде Около <unk> ослуг были духом і моторем почынань цалей всі А то цікаве зостали в пелні заакцептуваній през молодіж котра цало войны присідала в дому Жытя на всі зачало квітнуть Лято <unk> р было барзыпле Вєчорами як то было давні в звычаю доросла молодеж зберала ся обок дому Сядалі люб опірали ся о древняны плоты розмавляли жартували оповідали о своіх прикодах і пшежытях Відать і чуть было самым цялым з серцем і духом радост молодых іх ентузиязм здольност до тішыня ся собом Цо сну у себе Сом разем то орґанізуват по танцивкі В суботы альбо в неділях по полудню Навет ту переявлял ся при тых молодых люди ктры виділі свят танчий танґо або теж анґільскє вальцо Танцы котрых ту переж не знано Війска оркєстра котрий перше скрипце грал Фелимон Канючока другє фетьо Серафін до того іщы інне другє скрипце секундова і контрабас грала з вельком охотом В зупелні выконченым свіжобудуваным дому Стражатскій уж дужол світлиця і ту власні орґанізувану війскы забавы Людям ктры не знают всі єй духа трудно зрозуміть радост і учут ся везаню до атмосферы яку віс творит своім жытьом Доценяют то людя тжы уроділи ся на всі выховали і пшежыли свою молодост Таком атмосфера твожыла Фльоринка на початку свойого одроджаня лятам <unk> року І така Позостане на завше в моій памяті До конця жытя не запомны пьосанок співаных наголоси до пізной ноци през хлопцив з Фльоринків Высокє теноры Ваня Малиняка і Василя Козяра з баритона Мітеофіля Дубца і Сандра Дубца В барз мельодийний пюсенце не дацол ся запомніть Слова той пюсенкі такє Рад бы м Тебе дівчынонькы Рад бы м взял Хто нам буде лебедята занял біле піря то парибска парада Кров червена то дівоча краса Мысле же нієдному Фльоринчанінови Те пякны пьосенкі співаны з радостьом і серцем позостали на долґо в Памянці Єжели Александер і Теофіль Дубец прочытают ты вспомини нік Жы уж втеди твожена през ніх атмосфера і указуване пєнкно кшталтували мою лемковску душы Привязанє до нашой одрбности і тожсамости Лемковскій Вальчы лем о ні през віле лят ставлям чола вшелькым перетівностом двожонцым до выніщыня Лемку Ах Моі Лемкове Тен рускій руд і просты люд Як оні ґні співают руніж в своіх церквях Хце ся є тілько слухать але і плакать Іли ж культура людова в свій істоті ма пянкна а ілиж в свій простоті достоєньства І лиш в тых нашых Лемках Кєди ся вьором по своєму і заспіваю єст простеґо і удержаютому Пінкно В такій атмосфери заблізняло ся помалу граны воєнны по тых кто жыл є вруці з обозу в Позвінці Василь Дубец Джеґош Вільчацкій і інні Очыківано на тых котры зараз по вкрочыню арміі радєцкой на терен Лемковщы зостали ніби яко охотніци вділені до Руского войска і не было відомо цо ся з ним стало Приходіло тиж перше хотяж барзы скромны вісті од родін котры выєхали до Звізку Радєцкого Вісті те люде переказували на ружны способы Был то альбо урваный конюшек карт кій альбо якій іны умувоны знак альбо ліст так написаны же умавце ся виділи о сохоці Ведуґ так переказуваных відомости в росі доконд выєхали в Лемкові был стражне ґлуд Приходіли теж Істы од родін замешкалых в Америци Жытя на всі ставало сяраз цікавше весельше хотяж пльоны в <unk> року заповідали ся дост скромні Ненабожена земя покрыта окопами скомпе запасы зярна ся в него Брак цілы потюнґовий не ґварантувало достатку Одчувало ся єднак вельком геньс мешканцив сі до жытя і діланя Вселід млодежы потворжыли ся уж першы симпатиі тотеж заповідали ся першы веселя о котрых цала вісь Найґлосній было о веселю Семана Козяра з Дужого і Доброго Господарства кавалера уходянцого за Боґача і аманта становцого добро парти для каждой панны Як же было ґлосно ґди вышло наявжен хте ся оженит з барз пянклом дівчыном котра повруціла з примусовых робот в Нємчах Марисьом Цьолком походіла она з віродзятной незамужной родины Цала вісь была заскочена тым же кавалер так боґатый хце взять за жоны панны з Посаґу Не одбыло ся то без нізадоволеня родіцув Семана Прецеж знані і шанувані ве всі Алексия Фія Козярові Відєн свят Своє господарство поставіли на нові дзянкі тому же на зміны єдні на доропок до Америкы Симон поставил єднак на своім І яко першый кавалер вевсі зламал істнуючый є тілько нопщызні звычай же боґатый кавалер мусіл шукат панны з боґатого дому Было то одзнаком же надходзу нове часы То выдаженя молодежы за всі приіла барз тепло з вельком прихыльностю для семан Дальшы оси той родіны вымагают особного опісу Семан зо свойом родіном як зрештом цала бєсь зостал выседльоный на Заход Мал он жону Марйом шестьоро діті котры дісяй жыют і працую в ріжных місцях краю По тым выдарженю взрус наструй оптимізму ген цітожытя і до дяваня Зникнул воєнны страх минулы часы томуклик опільнуваня люді през ружне войско Выдавало ся же надшедл час спокойного і стабільного жытя А єднак лятом <unk> р несподівані приіхало до Фльоринкі кільку нібы жолнєж нібы то якых войсковых люді Приєхали од Ґрибова прост доношы до дому Были убрані в войсковы буты мундуры на ґловах мілі велняны чапкі роґатывкі з ожылками на ренкавах біло червоны опаскі Двоіх <unk> альбо <unk> каждый мал круткій пістолет при пасі і на плецах автомат типу пепеша По привітаню ся з ойцем єден з них мові Анджей быдеме ту орґанізуват Владзы людово Принесли сме броні Кажде з них Опруч своій броні тримал в рынках по <unk> альбо три автоматы якій ґранаты і інну броню Цалы ден арсенал уставілі в Ізбі тзв Коможы і усєдлі при столе В розмові з моім ойцем повідаю Утвожыме ту міліцию дову Ты будеш комендантем Мні найбарділо то же розмавляли з ойцем на Ты Мувіли же треба запросіт Стефана Мерене комендант Охотничой Стражы Пожарной Яна Серафіна і вельо інных мешканців Фльоринкі а жебы утворити дружыны Попочастунку пошли і довсі порозмавлять зо знамина ними ім хлопами По іх облистю наступіло правдіве пєку Моя мама зробила ойцу таку страшну апантуру якій ниґде в тым дому не было Зато же міша ся до політикі зато же іщы ся памята войне зато же позволіл зоставіть в дому якій зброє і єщы то выбухне Навы мысляла так же ойтец праві ослупял Трудно ді ся оценіть на іле Моя мама проста кобіта міла рациє і вплыв на недопущыня до всіякій новой біды По повороті жолнєжы отец оповідал о авантуже в дому Відочні і весіні вєле вскуралі бо з нігенцьом забрали то вшытко цо принеслі і пошли в струны Ґрибова Такій был першый сиґнал орґанізуваня новой влады Доперо по кільку днях довідалем ся же ці жолнє то знайомі мойого ойця братя Кмакові зо своіми компанами діс з Под Грипова Не вім до діс і не было потребы доцека формацию то войско репрезентувало чы были то люде з Ґвардиі Людовой чы теж з арміі крайовой До ойця тінгле Анджей мы за Миколай Чыкєм Ниґде уж не видя лем браці Кмаку Нагнеска то уж вшытко Тепер в нашым слуховиску што тыжден будеме представляти дальшу част рапсодиі для Лемків Так же прошы быти з нами і слідити одтинок за одтинком жебы дачого не стратити А я уж дякую Вам за увагу Моніка Тлявска